2. анусайавагго
4.пуггаласуттаван̣н̣ана̄
14. дутийасса чатуттхе убхато убхайатха̄, убхато убхохи бха̄гехи вимуттоти убхатобха̄гавимутто екадесасарӯпекасесанайена. двӣхи бха̄гехӣти каран̣е ниссакке четам̣ бахувачанам̣. а̄вуттиа̄дивасена айам̣ нийамо ведитабботи а̄ха ‘‘арӯпасама̄паттийа̄’’тиа̄ди. етена ‘‘сама̄паттийа̄ виккхамбханавимоккхена, маггена самуччхедавимоккхена вимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто’’ти евам̣ паватто типит̣акачӯл̣ана̄гаттхерава̄до, ‘‘на̄мака̄йато рӯпака̄йато ча вимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто’’ти евам̣ паватто типит̣акамаха̄раккхитаттхерава̄до, ‘‘сама̄паттийа̄ виккхамбханавимоккхена екава̄рам̣, маггена самуччхедавимоккхена екава̄рам̣ вимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто’’ти евам̣ паватто типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхерава̄до ча̄ти имесам̣ тин̣н̣ампи тхерава̄да̄нам̣ екаджджхам̣ сан̇гахо катоти дат̣т̣хаббам̣. еттха ча пат̣хамава̄де двӣхи бха̄гехи вимутто убхатобха̄гавимутто вутто, дутийава̄де убхато бха̄гато вимуттоти убхатобха̄гавимутто, татийава̄де двӣхи бха̄гехи две ва̄ре вимуттоти айаметесам̣ висесоти. вимуттоти килесехи вимутто, килесавиккхамбханасамуччхеданехи ва̄ ка̄йато вимуттохи аттхо.
соти убхатобха̄гавимутто. ка̄ман̃четтха рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нампи арӯпа̄вачараджджха̄нам̣ вийа дуван̇гикам̣ а̄нен̃джаппаттанти вуччати. там̣ пана падат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ арахаттам̣ патто убхатобха̄гавимутто на̄ма на хоти рӯпака̄йато авимуттатта̄. тан̃хи килесака̄йатова вимуттам̣, на рӯпака̄йато, тасма̄ тато вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ патто убхатобха̄гавимутто на хотӣти а̄ха ‘‘чатуннам̣ арӯпа…пе… пан̃чавидхо хотӣ’’ти. арӯпасама̄паттӣнанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. арахаттам̣ паттаана̄га̄миноти бхӯтапуббагатийа̄ вуттам̣. на хи арахаттам̣ патто ана̄га̄мӣ на̄ма хоти. ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дике ниродхасама̄паттианте ат̣т̣ха вимоккхе ватва̄ –
‘‘йато ча кхо, а̄нанда, бхиккху име ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати, а̄нанда, бхиккху убхатобха̄гавимутто’’ти –
йадипи маха̄нида̄не (дӣ. ни. 2.130) вуттам̣, там̣ пана убхатобха̄гавимуттасет̣т̣хавасена вуттанти, идха пана саббаубхатобха̄гавимутте сан̇гахан̣аттхам̣ ‘‘пан̃чавидхо хотӣ’’ти ватва̄ ‘‘па̄л̣и панеттха…пе… ат̣т̣хавимоккхала̄бхино васена а̄гата̄’’ти а̄ха. маджджхиманика̄йе пана кӣт̣а̄гирисутте (ма. ни. 2.182) –
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало убхатобха̄гавимутто? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало йе те санта̄ вимоккха̄ атиккамма рӯпе а̄руппа̄, те ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало убхатобха̄гавимутто’’ти –
арӯпасама̄паттивасена чатта̄ро убхатобха̄гавимутта̄, сет̣т̣хо ча вутто вутталаккхан̣ӯпапаттито. йатха̄вуттесу хи пан̃часу пурима̄ чатта̄ро сама̄паттисӣсам̣ ниродхам̣ на сама̄паджджантӣти парийа̄йена убхатобха̄гавимутта̄ на̄ма. ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ ана̄га̄мӣ там̣ сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ паттоти ниппарийа̄йена убхатобха̄гавимуттасет̣т̣хо на̄ма.
катамо ча пуггалотиа̄ди пуггалапан̃н̃аттипа̄л̣и. таттха катамоти пуччха̄вачанам̣. пуггалоти аса̄дха̄ран̣ато пуччхитаббавачанам̣. идха̄ти идхасмим̣ са̄сане. екаччоти еко. ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихаратӣти ат̣т̣ха сама̄паттийо сама̄паджджитва̄ на̄мака̄йато пат̣илабхитва̄ вихарати. пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣти випассана̄пан̃н̃а̄йа сан̇кха̄рагатам̣, маггапан̃н̃а̄йа чатта̄ри сачча̄ни пасситва̄ чатта̄ропи а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. дисва̄ти дассанахету. на хи а̄саве пан̃н̃а̄йа пассанти, дассанака̄ран̣а̄ пана париккхӣн̣а̄ дисва̄ париккхӣн̣а̄ти вутта̄ дассана̄йаттапариккхайатта̄. еван̃хи дассанам̣ а̄сава̄нам̣ кхайасса пуримакирийа̄бха̄вена вуттам̣.
пан̃н̃а̄вимуттоти висесато пан̃н̃а̄йа ева вимутто, на тасса адхит̣т̣ха̄набхӯтена ат̣т̣хавимоккхасан̇кха̄тена са̄тисайена сама̄дхина̄ти пан̃н̃а̄вимутто. йо арийо анадхигатаат̣т̣хавимоккхо саббасо а̄савехи вимутто, тассетам̣ адхивачанам̣. адхигатепи хи рӯпаджджха̄навимоккхе на со са̄тисайасама̄дхинисситоти на тасса васена убхатобха̄гавимуттата̄ хотӣти вуттова̄йаматтхо. арӯпаджджха̄несу пана екасмимпи сати убхатобха̄гавимуттойева на̄ма хоти. тена хи ат̣т̣хавимоккхекадесена там̣на̄мада̄насаматтхена ат̣т̣хавимоккхала̄бхӣтвева вуччати. самуда̄йе хи паватто воха̄ро авайавепи диссати йатха̄ там̣ ‘‘саттисайо’’ти анавасесато а̄сава̄нам̣ париккхӣн̣атта̄. ат̣т̣хавимоккхапат̣иккхепавасенева на екадесабхӯтарӯпаджджха̄наппат̣иккхепавасена. еван̃хи арӯпаджджха̄некадеса̄бха̄вепи ат̣т̣хавимоккхапат̣иккхепо на хотӣти сиддхам̣ хоти. арӯпа̄вачараджджха̄несу хи екасмимпи сати убхатобха̄гавимуттойева на̄ма хоти.
пхут̣т̣хантам̣ саччхикатоти пхут̣т̣ха̄нам̣ анто пхут̣т̣ханто, пхут̣т̣ха̄нам̣ арӯпаджджха̄на̄нам̣ анантаро ка̄лоти адхиппа̄йо. аччантасам̣йоге четам̣ упайогавачанам̣. там̣ пхут̣т̣ха̄нантарака̄ламева саччхика̄таббам̣ саччхикато саччхикаран̣ӯпа̄йена̄ти вуттам̣ хоти, бха̄ванапум̣сакам̣ ва̄ етам̣ ‘‘екамантам̣ нисӣдӣ’’тиа̄дӣсу вийа. йо хи арӯпаджджха̄нена рӯпака̄йато на̄мака̄йекадесато ча виккхамбханавимоккхена вимутто, тена ниродхасан̇кха̄то вимоккхо а̄лочито пака̄сито вийа хоти, на пана ка̄йена саччхикато. ниродхам̣ пана а̄рамман̣ам̣ катва̄ екаччесу а̄савесу кхепитесу тена со саччхикато хоти, тасма̄ со саччхика̄таббам̣ ниродхам̣ йатха̄а̄лочитам̣ на̄мака̄йена саччхи каротӣти ‘‘ка̄йасаккхӣ’’ти вуччати, на ту ‘‘вимутто’’ти екачча̄нам̣ а̄сава̄нам̣ апариккхӣн̣атта̄. тена̄ха ‘‘джха̄напхассам̣ пат̣хамам̣ пхусати, паччха̄ ниродхам̣ нибба̄нам̣ саччхикаротӣ’’ти. айам̣ чатуннам̣ арӯпасама̄паттӣнам̣ екекато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммаситва̄ ка̄йасаккхибха̄вам̣ патта̄нам̣ чатуннам̣, ниродха̄ вут̣т̣ха̄йа аггамаггаппаттаана̄га̄мино ча васена убхатобха̄гавимутто вийа пан̃чавидхо на̄ма хотӣти вуттам̣ абхидхаммат̣ӣка̄йам̣ (пу. па. мӯлат̣ӣ. 24) ‘‘ка̄йасаккхимхипи есева найо’’ти. екачче а̄сава̄ти хет̣т̣химамаггаваджджха̄ а̄сава̄.
дит̣т̣хантам̣ паттоти дассанасан̇кха̄тасса сота̄паттимагган̃а̄н̣асса анантарам̣ паттоти вуттам̣ хоти. ‘‘дит̣т̣хатта̄ патто’’типи па̄т̣хо. етена чатусаччадассанасан̇кха̄та̄йа дит̣т̣хийа̄ ниродхасса паттатам̣ дӣпети. тена̄ха ‘‘дуккха̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄ди. таттха пан̃н̃а̄йа̄ти маггапан̃н̃а̄йа. пат̣хамапхалат̣т̣хато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аггамаггат̣т̣ха̄ дит̣т̣хиппатто. тена̄ха ‘‘сопи ка̄йасаккхӣ вийа чхаббидхо хотӣ’’ти. йатха̄ пана пан̃н̃а̄вимутто, евам̣ айампи суккхавипассако чатӯхи арӯпаджджха̄нехи вут̣т̣ха̄йа дит̣т̣хиппаттабха̄ваппатта̄ чатта̄ро ча̄ти пан̃чавидхо хотӣти ведитаббо. саддха̄вимуттепи есева найо. идам̣ дуккханти еттакам̣ дуккхам̣, на ито уддхам̣ дуккханти. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти т̣хапетва̄ тан̣хам̣ упа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣ дуккхасаччанти йа̄тха̄вато паджа̄на̄ти. йасма̄ пана тан̣ха̄ дуккхам̣ джанети ниббаттети, тато там̣ дуккхам̣ самудети, тасма̄ нам̣ ‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йасма̄ пана идам̣ дуккхан̃ча самудайо ча нибба̄нам̣ патва̄ нируджджхати, аппаваттим̣ гаччхати, тасма̄ на ‘‘айам̣ дуккханиродхо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. арийо пана ат̣т̣хан̇гико магго там̣ дуккханиродхам̣ гаччхати, тена там̣ ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. етта̄вата̄ на̄на̄ккхан̣е саччававаттха̄нам̣ дасситам̣. ида̄ни там̣ екаккхан̣е дассетум̣ ‘‘татха̄гатаппаведита̄’’тиа̄ди вуттам̣. татха̄гатаппаведита̄ти татха̄гатена бодхиман̣д̣е пат̣ивиддха̄ видита̄ па̄кат̣а̄ ката̄. дхамма̄ти чатусаччадхамма̄. водит̣т̣ха̄ хонтӣти судит̣т̣ха̄. вочарита̄ти сучарита̄, пан̃н̃а̄йа сут̣т̣ху чара̄пита̄ти аттхо. айанти айам̣ еварӯпо пуггало дит̣т̣хиппаттоти.
саддха̄йа вимуттоти саддаханавасена вимутто. етена саббатха̄ авимуттассапи саддха̄маттена вимуттабха̄вам̣ дассети. саддха̄вимуттоти ва̄ саддха̄йа адхимуттоти аттхо. ким̣ пана несам̣ килесаппаха̄не на̄наттам̣ аттхӣти? наттхи. атха касма̄ саддха̄вимутто дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄тӣти? а̄гаманӣйана̄наттена. дит̣т̣хиппатто хи а̄гаманамхи килесе виккхамбхенто аппадуккхена акасирена акиламантова саккоти виккхамбхитум̣, саддха̄вимутто пана дуккхена касирена киламанто саккоти виккхамбхитум̣, тасма̄ саддха̄вимутто дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄ти. тена̄ха ‘‘етасса хӣ’’тиа̄ди. саддахантасса̄ти ‘‘екам̣сато айам̣ пат̣ипада̄ килесаккхайам̣ а̄вахати самма̄самбуддхена бха̄ситатта̄’’ти евам̣ саддахантасса. йасма̄ панасса аничча̄нупассана̄дӣхи ниччасан̃н̃а̄паха̄навасена бха̄вана̄йа пуббена̄парам̣ висесам̣ пассато таттха таттха паччаккхата̄пи аттхи, тасма̄ вуттам̣ ‘‘саддахантасса вийа̄’’ти. сесапададвайам̣ тассева вевачанам̣. еттха ча пуббабха̄гамаггабха̄вана̄ти вачанена а̄гаманӣйана̄наттена дит̣т̣хиппаттасаддха̄вимутта̄нам̣ пан̃н̃а̄на̄наттам̣ хотӣти дасситам̣. абхидхаммат̣т̣хакатха̄йампи (пу. па. ат̣т̣ха. 28) ‘‘несам̣ килесаппаха̄не на̄наттам̣ наттхи, пан̃н̃а̄йа на̄наттам̣ аттхийева̄’’ти ватва̄ ‘‘а̄гаманӣйана̄наттенева саддха̄вимутто дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄тӣти саннит̣т̣ха̄нам̣ ката’’нти вуттам̣.
а̄рамман̣ам̣ йа̄тха̄вато дха̄рети авадха̄ретӣти дхаммо, пан̃н̃а̄. там̣ пан̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ дхаммам̣ адхиматтата̄йа пуббан̇гамам̣ хутва̄ паваттам̣ ануссаратӣти дхамма̄нуса̄рӣ. тена̄ха ‘‘дхаммо’’тиа̄ди. пан̃н̃а̄пуббан̇гаманти пан̃н̃а̄падха̄нам̣. ‘‘саддхам̣ ануссарати, саддха̄пуббан̇гамам̣ маггам̣ бха̄ветӣ’’ти имаматтхам̣ есева найоти атидисати. пан̃н̃ам̣ ва̄хетӣти пан̃н̃а̄ва̄хӣ, пан̃н̃ам̣ са̄тисайам̣ паваттетӣти аттхо. тена̄ха ‘‘пан̃н̃а̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄ветӣ’’ти. пан̃н̃а̄ ва̄ пуггалам̣ ва̄хети нибба̄на̄бхимукхам̣ гаметӣти пан̃н̃а̄ва̄хӣ. саддха̄ва̄хӣти еттха̄пи имина̄ найенева аттхо ведитаббо. убхатобха̄гавимутта̄дикатха̄ти убхатобха̄гавимутта̄дӣсу а̄гаманато пат̣т̣ха̄йа ваттаббакатха̄. тасма̄ти висуддхимагге (висуддхи. 2.773, 889) вуттатта̄. тато ева висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 2.773) вуттанайенева четтха аттхо ведитаббо.
пуггаласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. удакӯпама̄суттаван̣н̣ана̄
15. пан̃чаме екантака̄л̣акехӣти наттхикава̄даахетукава̄даакирийава̄дасан̇кха̄техи нийатамиччха̄дит̣т̣хидхаммехи. тена̄ха ‘‘нийатамиччха̄дит̣т̣хим̣ сандха̄йа вутта’’нти. евам̣ пуггалоти имина̄ ка̄ран̣ена екава̄рам̣ нимугго нимуггойева со хоти. етасса хи пуна бхавато вут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхӣти ваданти маккхалигоса̄ла̄дайо вийа. хет̣т̣ха̄ хет̣т̣ха̄ наракаггӣнам̣йева а̄ха̄ро. са̄дху саддха̄ кусалесӯти кусаладхаммесу саддха̄ на̄ма са̄ху ладдхака̄ти уммуджджати, со та̄ваттакенева кусалена уммуджджати на̄ма. са̄дху хирӣтиа̄дӣсупи есева найо. чан̇кава̄рети раджака̄нам̣ кха̄рапарисса̄ване, сура̄парисса̄ване ва̄. евам̣ пуггалоти ‘‘евам̣ са̄дху саддха̄’’ти имесам̣ саддха̄дӣнам̣ васена екава̄рам̣ уммуджджитва̄ тесам̣ париха̄нийа̄ пуна нимуджджатийева девадатта̄дайо вийа. девадатто хи ат̣т̣ха сама̄паттийо пан̃ча ча абхин̃н̃а̄йо ниббаттетва̄пи пуна буддха̄нам̣ пат̣ипаккхата̄йа техи гун̣ехи парихӣно рухируппа̄дакаммам̣ сан̇гхабхедакамман̃ча катва̄ ка̄йасса бхеда̄ дутийачиттава̄рена чутичиттаманантара̄ нирайе ниббатто. кока̄лико две аггаса̄ваке упавадитва̄ падуманирайе ниббатто.
нева ха̄йати но вад̣д̣хатӣти аппахонакака̄лепи на ха̄йати, пахонакака̄лепи на вад̣д̣хати. убхайампи панетам̣ ага̄рикенапи анага̄рикенапи дӣпетаббам̣. екаччо хи ага̄рико аппахонакака̄ле паккхикабхаттам̣ вассикам̣ ва̄ упанибандха̄песи, со паччха̄ пахонакака̄лепи паккхикабхатта̄диматтамева паваттети. анага̄рикопи а̄димхи аппахонакака̄ле уддесам̣ дхутан̇гам̣ ва̄ ган̣ха̄ти, медха̄вӣ балавӣрийасампаттийа̄ пахонакака̄ле тато уттарим̣ на кароти. евам̣ пуггалоти евам̣ има̄йа саддха̄дӣнам̣ т̣хитийа̄ пуггало уммуджджитва̄ т̣хито на̄ма хоти. уммуджджитва̄ патаратӣти сакада̄га̄мипуггало килесатанута̄йа ут̣т̣хахитва̄ гантаббадиса̄бхимукхо тарати на̄ма.
пат̣ига̄дхаппатто хотӣти ана̄га̄мипуггалам̣ сандха̄йа вадати. име пана сатта пуггала̄ удакопамена дӣпита̄. сатта кира джан̇гхава̄н̣иджа̄ аддха̄намаггаппат̣ипанна̄ антара̄магге екам̣ пун̣н̣анадим̣ па̄пун̣им̣су. тесу пат̣хамам̣ отин̣н̣о удакабхӣруко пурисо отин̣н̣ат̣т̣ха̄нейева нимуджджитва̄ пуна сан̣т̣ха̄тум̣ на̄саккхи, авассам̣ва маччхакаччхапабхаттам̣ джа̄то. дутийо отин̣н̣ат̣т̣ха̄не нимуджджитва̄ саким̣ ут̣т̣хахитва̄ пуна нимугго ут̣т̣ха̄тум̣ на̄саккхи, антойева маччхакаччхапабхаттам̣ джа̄то. татийо нимуджджитва̄ ут̣т̣хито маджджхе надийа̄ т̣хатва̄ нева орато а̄гантум̣, на па̄рам̣ гантум̣ асаккхи. чатуттхо ут̣т̣ха̄йа т̣хито уттаран̣атиттхам̣ олокеси. пан̃чамо уттаран̣атиттхам̣ олокетва̄ патарати. чхат̣т̣хо там̣ дисва̄ па̄риматӣрам̣ гантва̄ кат̣иппама̄н̣е удаке т̣хито. саттамо па̄риматӣрам̣ гантва̄ гандхачун̣н̣а̄дӣхи нхатва̄ вараваттха̄дӣни нива̄сетва̄ сурабхивилепанам̣ вилимпитва̄ нӣлуппалама̄ла̄дӣни пиландхитва̄ на̄на̄лан̇ка̄раппат̣иман̣д̣ито маха̄нагарам̣ пависитва̄ па̄са̄дама̄рухитва̄ уттамабходжанам̣ бхун̃джати.
таттха джан̇гхава̄н̣иджа̄ вийа име сатта пуггала̄, надӣ вийа ват̣т̣ам̣, пат̣хамасса удакабхӣрукасса пурисасса отин̣н̣ат̣т̣ха̄нейева нимуджджанам̣ вийа миччха̄дит̣т̣хикасса ват̣т̣е нимуджджанам̣, уммуджджитва̄ нимуджджанапурисо вийа саддха̄дӣнам̣ уппаттиматтхакена уммуджджитва̄ та̄сам̣ ха̄нийа̄ нимуггапуггало, маджджхе надийа̄ т̣хатва̄ вийа саддха̄дӣнам̣ т̣хитийа̄ т̣хитипуггало, уттаран̣атиттхам̣ олокенто вийа сота̄панно, патарантапурисо вийа килесака̄ма̄ват̣т̣ата̄йа патаранто сакада̄га̄мӣ, таритва̄ кат̣иматте удаке т̣хитапурисо вийа ана̄ват̣т̣адхамматта̄ ана̄га̄мӣ, нхатва̄ па̄риматӣрам̣ уттаритва̄ тхале т̣хитапурисо вийа чатта̄ро огхе атиккамитва̄ нибба̄натхале т̣хито кхӣн̣а̄савабра̄хман̣о, тхале т̣хитапурисасса нагарам̣ пависитва̄ па̄са̄дам̣ а̄руйха уттамабходжанабхун̃джанам̣ вийа кхӣн̣а̄савасса нибба̄на̄рамман̣асама̄паттим̣ аппетва̄ вӣтина̄манам̣ ведитаббам̣.
удакӯпама̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6-9. аничча̄нупассӣсутта̄диван̣н̣ана̄
16-19. чхат̣т̣хе ‘‘идха самасӣсӣ катхито’’ти ватва̄ евам̣ самасӣситам̣ вибхаджитва̄ идха̄дхиппетам̣ дассетум̣ ‘‘со чатуббидхо хотӣ’’тиа̄дима̄ха. рогавасена самасӣсӣ рогасамасӣсӣ. еса найо сесесупи. екаппаха̄ренева̄ти екавела̄йамева. йо чаккхурога̄дӣсу ан̃н̃атарасмим̣ сати ‘‘ито анут̣т̣хито арахаттам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти випассанам̣ пат̣т̣хапеси, атхасса арахаттан̃ча рогато вут̣т̣ха̄нан̃ча екака̄ламева хоти, айам̣ рогасамасӣсӣ на̄ма. ирийа̄патхасса парийоса̄нанти ирийа̄патхантарасама̄його. йо т̣ха̄на̄дӣсу ирийа̄патхесу ан̃н̃атарам̣ адхит̣т̣ха̄йа ‘‘авикопетва̄ва арахаттам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти випассанам̣ пат̣т̣хапеси. атхасса арахаттаппатти ча ирийа̄патхавикопанан̃ча екаппаха̄ренева хоти, айам̣ ирийа̄патхасамасӣсӣ на̄ма. джӣвитасамасӣсӣ на̄ма̄ти еттха ‘‘палибодхасӣсам̣ ма̄но, пара̄ма̄сасӣсам̣ дит̣т̣хи, виккхепасӣсам̣ уддхаччам̣, килесасӣсам̣ авиджджа̄, адхимоккхасӣсам̣ саддха̄, паггахасӣсам̣ вӣрийам̣, упат̣т̣ха̄насӣсам̣ сати, авиккхепасӣсам̣ сама̄дхи, дассанасӣсам̣ пан̃н̃а̄, паваттасӣсам̣ джӣвитиндрийам̣, чутисӣсам̣ вимоккхо, сан̇кха̄расӣсам̣ ниродхо’’ти пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 3.33) вуттесу саттарасасу сӣсесу паваттасӣсам̣ килесасӣсанти две сӣса̄ни идха̄дхиппета̄ни – ‘‘апуббам̣ ачаримам̣ а̄савапарийа̄да̄нан̃ча хоти джӣвитапарийа̄да̄нан̃ча̄’’ти вачанато. тесу килесасӣсам̣ арахаттамагго парийа̄дийати, паваттасӣсам̣ джӣвитиндрийам̣ чутичиттам̣ парийа̄дийати. таттха авиджджа̄парийа̄да̄йакам̣ читтам̣ джӣвитиндрийам̣ парийа̄да̄тум̣ на саккоти, джӣвитиндрийапарийа̄да̄йакам̣ авиджджам̣ парийа̄да̄тум̣ на саккоти. ан̃н̃ам̣ авиджджа̄парийа̄да̄йакам̣ читтам̣, ан̃н̃ам̣ джӣвитандрийапарийа̄да̄йакам̣. йасса четам̣ сӣсадвайам̣ самам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхати, со джӣвитасамасӣсӣ на̄ма.
катхам̣ панидам̣ самам̣ хотӣти? ва̄расамата̄йа. йасмин̃хи ва̄ре маггавут̣т̣ха̄нам̣ хоти, сота̄паттимагге пан̃ча паччавеккхан̣а̄ни, сакада̄га̄мимагге пан̃ча, ана̄га̄мимагге пан̃ча, арахаттамагге чатта̄рӣти екӯнавӣсатиме паччавеккхан̣ан̃а̄н̣е патит̣т̣ха̄йа бхаван̇гам̣ отаритва̄ паринибба̄йато има̄йа ва̄расамата̄йа идам̣ убхайасӣсапарийа̄да̄нампи самам̣ хотӣти има̄йа ва̄расамата̄йа. ва̄расамавуттида̄йакена хи маггачиттена аттано анантарам̣ вийа ниппха̄детабба̄ паччавеккхан̣ава̄ра̄ ча килесапарийа̄да̄нассева ва̄ра̄ти ваттаббатам̣ арахати. ‘‘вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хотӣ’’ти (ма. ни. 1.78; сам̣. ни. 3.12, 14) вачанато паччавеккхан̣апарисама̄панена килесапарийа̄да̄нам̣ сампа̄питам̣ на̄ма хотӣти има̄йа ва̄равуттийа̄ самата̄йа килесапарийа̄да̄наджӣвитапарийа̄да̄на̄нам̣ самата̄ ведитабба̄. тенева̄ха ‘‘йасма̄ панасса…пе... тасма̄ евам̣ вутта’’нти.
а̄йуно вемаджджхам̣ анатиккамитва̄ антара̄ва килесапаринибба̄нена паринибба̄йатӣти антара̄паринибба̄йӣ. тена̄ха ‘‘йо пан̃часу суддха̄ва̄сесӯ’’тиа̄ди. вемаджджхети авиха̄дӣсу йаттха уппанно, таттха а̄йуно вемаджджхе. а̄йувемаджджхам̣ упахачча атиккамитва̄ таттха паринибба̄йатӣти упахаччапаринибба̄йӣ. тена̄ха ‘‘йо таттхева̄’’тиа̄ди. асан̇кха̄рена аппайогена анусса̄хена акиламанто тиккхиндрийата̄йа сукхенева паринибба̄йатӣти асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ. тена̄ха ‘‘йо тесам̣йева̄’’тиа̄ди. тесам̣йева пуггала̄нанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. аппайогена̄ти адхиматтаппайогена вина̄ аппакасирена. сасан̇кха̄рена саппайогена киламанто дуккхена паринибба̄йатӣти сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ. уддхам̣ва̄хибха̄вена уддхамасса тан̣ха̄сотам̣ ват̣т̣асотан̃ча̄ти, уддхам̣ ва̄ гантва̄ пат̣илабхитаббато уддхамасса маггасотанти уддхам̣бхото. пат̣исандхивасена аканит̣т̣хам̣ гаччхатӣти аканит̣т̣хага̄мӣ.
еттха пана чатуккам̣ ведитаббам̣. йо хи авихато пат̣т̣ха̄йа чатта̄ро девалоке содхетва̄ аканит̣т̣хам̣ гантва̄ паринибба̄йати, айам̣ уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. айан̃хи авихесу каппасахассам̣ васанто арахаттам̣ паттум̣ асаккун̣итва̄ атаппам̣ гаччхати, татра̄пи две каппасахасса̄ни васанто арахаттам̣ паттум̣ асаккун̣итва̄ судассам̣ гаччхати, татра̄пи чатта̄ри каппасахасса̄ни васанто арахаттам̣ паттум̣ асаккун̣итва̄ судассим̣ гаччхати, татра̄пи ат̣т̣ха каппасахасса̄ни васанто арахаттам̣ паттум̣ асаккун̣итва̄ аканит̣т̣хам̣ гаччхати, таттха васанто аггамаггам̣ адхигаччхати. таттха йо авихато пат̣т̣ха̄йа дутийам̣ ва̄ чатуттхам̣ ва̄ девалокам̣ гантва̄ паринибба̄йати, айам̣ уддхам̣сото на аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо ка̄мабхавато чавитва̄ аканит̣т̣хесу паринибба̄йати, айам̣ на уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо хет̣т̣ха̄ чатӯсу девалокесу таттха таттхева ниббаттитва̄ паринибба̄йати, айам̣ на уддхам̣сото на аканит̣т̣хага̄мӣти.
ете пана авихесу уппаннасаманантараа̄йувемаджджхам̣ аппатва̄ва паринибба̄йанавасена тайо антара̄паринибба̄йино, еко упахаччапаринибба̄йӣ, еко уддхам̣сототи пан̃чавидхо, асан̇кха̄расасан̇кха̄рапаринибба̄йивибха̄гена даса хонти, татха̄ атаппасудассасудассӣсӯти чатта̄ро дасака̄ти чатта̄рӣсам̣. аканит̣т̣хе пана уддхам̣сото наттхи, тайо антара̄паринибба̄йино, еко упахаччапаринибба̄йӣти чатта̄ро, асан̇кха̄расасан̇кха̄рапаринибба̄йивибха̄гена ат̣т̣ха̄ти ат̣т̣хачатта̄рӣсам̣ ана̄га̄мино. саттама̄дӣсу наттхи ваттаббам̣.
аничча̄нупассӣсутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. ниддасаваттхусуттаван̣н̣ана̄
20. дасаме ниддасаваттхӯнӣти а̄дисаддалопена̄йам̣ ниддесоти а̄ха ‘‘ниддаса̄диваттхӯнӣ’’ти. наттхи ида̄ни имасса даса̄ти ниддасо. пан̃хоти н̃а̄тум̣ иччхито аттхо. пуна дасавассо на хотӣти тесам̣ матиматтаметанти дассетум̣ ‘‘со кира̄’’ти кирасаддаггахан̣ам̣. ниддасоти четам̣ вачанаматтам̣. тасса ниббӣса̄дибха̄васса вийа ниннава̄дибха̄васса ча иччхитатта̄ти дассетум̣ ‘‘на кевалан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. га̄ме вичарантоти га̄ме пин̣д̣а̄йа чаранто. на идам̣ титтхийа̄нам̣ адхивачанам̣ тесу таннимиттасса абха̄ва̄, са̄санепи секхассапи на идам̣ адхивачанам̣, киман̇гам̣ пана путхуджджанасса. йасса панетам̣ адхивачанам̣ йена ча ка̄ран̣ена, там̣ дассетум̣ ‘‘кхӣн̣а̄савассета’’нтиа̄ди вуттам̣. аппат̣исандхикабха̄во хисса паччаккхато ка̄ран̣ам̣. парампара̄йа итара̄ни йа̄ни па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ним̣.
сиккха̄йа саммадева а̄да̄нам̣ сиккха̄сама̄да̄нам̣. там̣ панасса̄ па̄рипӯрийа̄ ведитаббанти а̄ха ‘‘сиккха̄ттайапӯран̣е’’ти. сиккха̄йа ва̄ саммадева а̄дито пат̣т̣ха̄йа раккхан̣ам̣ сиккха̄сама̄да̄нам̣. тан̃ча аттхато пӯран̣ена париччхиннам̣ араккхан̣е саббена саббам̣ абха̄вато, раккхан̣е ча парипӯран̣ато. балаваччхандоти дал̣хаччхандо. а̄йатинти анантара̄на̄гатадиваса̄дика̄ло адхиппето, на ана̄гатабхавоти а̄ха ‘‘ана̄гате пунадиваса̄дӣсупӣ’’ти. сиккхам̣ парипӯрентасса таттха нибаддхабхаттита̄ авигатапемата̄. тебхӯмакадхамма̄нам̣ аничча̄дивасена саммадева ниджджха̄нам̣ дхамманиса̄мана̄ти а̄ха ‘‘випассана̄йетам̣ адхивачана’’нти. тан̣ха̄винайети бхан̇га̄нупассана̄н̃а̄н̣а̄нубха̄васиддхе тан̣ха̄виккхамбхане. екӣбха̄вети ган̣асан̇ган̣ика̄килесасан̇ган̣ика̄вигамасиддхе вивекава̄се. вӣрийа̄рамбхети саммаппадха̄насса пагган̣хане. там̣ пана саббасо вӣрийасса парибрӯханам̣ хотӣти а̄ха ‘‘ка̄йикачетасикасса вӣрийасса пӯран̣е’’ти. сатийан̃чева нипакабха̄ве ча̄ти сатока̄рита̄йа чева сампаджа̄нака̄рита̄йа ча. сатисампаджан̃н̃абаленева хи вӣрийа̄рамбхо иджджхати. дит̣т̣хипат̣иведхети маггасамма̄дит̣т̣хийа̄ пат̣ивиджджхане. тена̄ха ‘‘маггадассане’’ти.
ниддасаваттхусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
анусайаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.