3. ануттарийавагго
1-2. са̄макасутта̄диван̣н̣ана̄
21-22. татийасса пат̣хаме кевалакаппанти еттха кевала-саддо анавасесаттхо, каппа-саддо самантабха̄ваттхо. тасма̄ кевалакаппам̣ поккхаран̣ийанти еваматтхо дат̣т̣хаббо. анавасесам̣ пхаритум̣ саматтхассапи обха̄сасса кеначи ка̄ран̣ена екадесапхаран̣ампи сийа̄, айам̣ пана саббасова пхаратӣти дассетум̣ самантаттхо каппа-саддо гахито. аттано обха̄сена пхаритва̄ти ваттха̄лан̇ка̄расарӣрасамут̣т̣хитена обха̄сена пхаритва̄, чандима̄ вийа екобха̄сам̣ екападжджотам̣ каритва̄ти аттхо. саманун̃н̃оти саммадева катаманун̃н̃о. тена̄ха ‘‘сама̄начитто’’ти, сама̄наджджха̄сайоти аттхо. дуккхам̣ вачо етасминти дуббачо, тасса каммам̣ довачассам̣, тасса пуггаласса ана̄дарийавасена паватта̄ четана̄, тасса бха̄во аттхита̄ довачассата̄. атха ва̄ довачассамева довачассата̄. са̄ аттхато сан̇кха̄раккхандхо хоти. четана̄падха̄но хи сан̇кха̄раккхандхо. чатуннам̣ ва̄ кхандха̄нам̣ ападаккхин̣агга̄хита̄ка̄рена паватта̄нам̣ етам̣ адхивачананти ваданти. па̄па̄ ассаддха̄дайо пуггала̄ етасса митта̄ти па̄памитто, тасса бха̄во па̄памиттата̄. са̄пи аттхато довачассата̄ вийа дат̣т̣хабба̄. йа̄йа хи четана̄йа пуггало па̄памитто па̄пасампаван̇ко на̄ма хоти, са̄ четана̄ па̄памиттата̄. чатта̄ропи ва̄ арӯпино кхандха̄ тада̄ка̄раппаватта̄ па̄памиттата̄. дутийам̣ утта̄намева.
са̄макасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. бхайасуттаван̣н̣ана̄
23. татийе самбхавати джа̄тимаран̣ам̣ етена̄ти самбхаво, упа̄да̄нанти а̄ха ‘‘джа̄тийа̄ ча маран̣асса ча самбхаве паччайабхӯте’’ти. анупа̄да̄ти анупа̄да̄йа. тена̄ха ‘‘анупа̄дийитва̄’’ти. джа̄тимаран̣а̄ни самма̄ кхӣйанти еттха̄ти джа̄тимаран̣асан̇кхайо, нибба̄нанти а̄ха ‘‘джа̄тимаран̣а̄нам̣ сан̇кхайасан̇кха̄те нибба̄не’’ти. саббадуккхам̣ упаччагунти сакалампи ват̣т̣адуккхам̣ атикканта̄ чаримачиттаниродхена ват̣т̣адуккхалесассапи асамбхавато.
бхайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. химавантасуттаван̣н̣ана̄
24. чатуттхе сама̄паттикусало хотӣти сама̄паджджанакусало хоти. тена̄ха ‘‘сама̄паджджитум̣ кусало’’ти. таттха антогатахетуаттхо т̣хити-саддо, тасма̄ т̣хапанакусалоти аттхоти а̄ха ‘‘сама̄дхим̣ т̣хапетум̣ саккотӣти аттхо’’ти. таттха т̣хапетум̣ саккотӣти саттат̣т̣хааччхара̄маттам̣ кхан̣ам̣ джха̄нам̣ т̣хапетум̣ саккоти адхит̣т̣ха̄навасибха̄васса ниппха̄дитатта̄. йатха̄париччхедена̄ти йатха̄париччхиннака̄лена. вут̣т̣ха̄тум̣ саккоти вут̣т̣ха̄навасибха̄васса ниппха̄дитатта̄. каллам̣ сан̃джа̄там̣ асса̄ти каллитам̣, тасмим̣ каллите каллитабха̄ве кусало каллитакусало. ха̄сетум̣ тосетум̣ сампахам̣сетум̣. каллам̣ ка̄тунти сама̄дха̄насса пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ дӯрӣкаран̣ена сахака̄рӣка̄ран̣а̄нан̃ча самаппадха̄нена сама̄паджджане читтам̣ саматтхам̣ ка̄тум̣. сама̄дхисса гочаракусалоти сама̄дхисмим̣ ниппха̄детаббе тасса гочаре каммат̣т̣ха̄насан̃н̃ите паваттит̣т̣ха̄не бхиккха̄ча̄рагочаре сатисампаджан̃н̃айогато кусало чхеко. тена̄ха ‘‘сама̄дхисса асаппа̄йе анупака̄раке дхамме ваджджетва̄’’тиа̄ди. пат̣хамаджджха̄на̄дисама̄дхим̣ абхинӣхаритунти пат̣хамаджджха̄на̄дисама̄дхим̣ висесабха̄гийата̄йа абхинӣхаритум̣ упанетум̣.
химавантасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. ануссатит̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄
25. пан̃чаме ануссатика̄ран̣а̄нӣти ануссатийо ева дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄дихитасукха̄нам̣ хетубха̄вато ка̄ран̣а̄ни. никкхантанти ниссат̣ам̣. муттанти виссат̣т̣хам̣. вут̣т̣хитанти апетам̣. саббаметам̣ виккхамбханамева сандха̄йа вадати. гедхамха̄ти пан̃чака̄магун̣ато. идампӣти буддха̄нуссативасена ладдхам̣ упача̄раджджха̄нама̄ха. а̄рамман̣ам̣ каритва̄ти паччайам̣ каритва̄, па̄дакам̣ катва̄ти аттхо.
ануссатит̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. маха̄качча̄насуттаван̣н̣ана̄
26. чхат̣т̣хе самба̄дхети ва̄ тан̣ха̄сам̣килеса̄дӣнам̣ сампӣл̣е сан̇каре гхара̄ва̄се. ока̄са̄ вуччантӣти маггапхаласукха̄дхигама̄йа ока̄сабха̄вато ока̄са̄ти вуччанти. ока̄са̄дхигамоти локуттарадхаммасса адхигама̄йа адхигантаббаока̄со. висуджджханаттха̄йа̄ти ра̄га̄дӣхи малехи абхиджджха̄висамалобха̄дӣхи ча упаккилит̣т̣хачитта̄нам̣ висуддхаттха̄йа. са̄ пана̄йам̣ читтасса висуддхи сиджджхама̄на̄ йасма̄ сока̄дӣнам̣ анупа̄да̄йа сам̣ваттати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа̄’’тиа̄ди. таттха сочанам̣ н̃а̄тибйасана̄динимиттам̣ четасо санта̄по антота̄по антониджджха̄нам̣ соко, н̃а̄тибйасана̄динимиттамева сочиката̄. ‘‘кахам̣ екапуттака̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 2.353-354; сам̣. ни. 2.63) паридеванавасена лапанам̣ паридево. саматиккаманаттха̄йа̄ти паха̄на̄йа. а̄йатим̣ ануппаджджанан̃хи идха саматиккамо. дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа̄ти ка̄йикадуккхасса ча четасикадоманассасса ча̄ти имесам̣ двиннам̣ аттхан̇гама̄йа, ниродха̄йа̄ти аттхо. н̃а̄йати ниччхайена камати нибба̄нам̣, там̣ ва̄ н̃а̄йати пат̣ивиджджхати етена̄ти н̃а̄йо, арийамагго. идха пана саха пуббабха̄гена арийамагго гахитоти а̄ха ‘‘сахавипассанакасса маггасса адхигаманаттха̄йа̄’’ти. апаччайапаринибба̄насса̄ти анупа̄дисесанибба̄нам̣ сандха̄йа вадати. паччайавасена ануппаннам̣ асан̇кхатам̣ аматадха̄тумева. сесаметтха утта̄намева.
маха̄качча̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. пат̣хамасамайасуттаван̣н̣ана̄
27. саттаме вад̣д̣хетӣти манасо виват̣т̣анисситам̣ вад̣д̣хим̣ а̄вахати. манобха̄ванӣйоти ва̄ манаса̄ бха̄вито самбха̄вито. йан̃ча а̄ваджджато манаси карото читтам̣ винӣваран̣ам̣ хоти. имасмим̣ паккхе каммаса̄дхано самбха̄ванаттхо бха̄ванӣйа-саддо. ‘‘тхинамиддхавиноданакаммат̣т̣ха̄на’’нти ватва̄ тадева вибха̄венто ‘‘а̄локасан̃н̃ам̣ ва̄’’тиа̄дима̄ха. вӣрийа̄рамбхаваттхуа̄дӣнам̣ ва̄ти еттха а̄ди-саддена идха авутта̄нам̣ атибходжане нимиттагга̄ха̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. вуттан̃хетам̣ ‘‘чха дхамма̄ тхинамиддхасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти атибходжане нимиттагга̄хо, ирийа̄патхасампариваттаната̄, а̄локасан̃н̃а̄манасика̄ро, аббхока̄сава̄со, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄’’ти (итиву. ат̣т̣ха. 111). антара̄йасаддапарийа̄йо идха антара̄-саддоти а̄ха ‘‘анантара̄йена̄’’ти.
пат̣хамасамайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. дутийасамайасуттаван̣н̣ана̄
28. ат̣т̣хаме ман̣д̣аласан̣т̣ха̄нама̄л̣асан̇кхепена ката̄ бходжанаса̄ла̄ ман̣д̣алама̄л̣а̄ти адхиппета̄ти а̄ха ‘‘бходжанаса̄ла̄йа̄’’ти. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.
дутийасамайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. уда̄йӣсуттаван̣н̣ана̄
29. наваме дит̣т̣хадхаммо вуччати паччаккхо аттабха̄воти а̄ха ‘‘имасмим̣йева аттабха̄ве’’ти. сукхавиха̄раттха̄йа̄ти никкилесата̄йа нира̄мисена сукхена виха̄раттха̄йа. а̄локасан̃н̃ам̣ манаси каротӣти сӯрийачандападжджотаман̣иукка̄виджджуа̄дӣнам̣ а̄локо дива̄ раттин̃ча упаладдхо, йатха̄ладдхавасенева а̄локам̣ манаси кароти, читте т̣хапети. татха̄ ча нам̣ манаси кароти, йатха̄сса субха̄вита̄локакасин̣асса вийа касин̣а̄локо йатхиччхакам̣ йа̄вадиччхакан̃ча со а̄локо раттийам̣ упатит̣т̣хати. йена таттха дива̄сан̃н̃ам̣ т̣хапети, дива̄рива вигататхинамиддхо хоти. тена̄ха ‘‘йатха̄ дива̄ татха̄ ратти’’нти. дива̄ти сан̃н̃ам̣ т̣хапетӣти вуттанайена манаси катва̄ дива̄рива сан̃н̃ам̣ уппа̄дети. йатха̄нена дива̄…пе… татхева там̣ манаси каротӣти йатха̄нена дива̄ упаладдхо сӯрийа̄локо, евам̣ раттимпи дива̄ дит̣т̣ха̄ка̄ренева там̣ а̄локам̣ манаси кароти. йатха̄ чанена раттим̣…пе… манаси каротӣти йатха̄ раттийам̣ чанда̄локо упаладдхо, евам̣ дива̄пи раттим̣ дит̣т̣ха̄ка̄ренева там̣ а̄локам̣ манаси кароти, читте т̣хапети. виват̣ена̄ти тхинамиддхена апихитатта̄ виват̣ена. анонаддхена̄ти асан̃чха̄дитена. сахобха̄саканти сан̃н̃а̄н̣обха̄сам̣. диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ рӯпагатасса диббасса итарасса ча дассанат̣т̣хена идха н̃а̄н̣адассананти адхиппетанти а̄ха ‘‘диббачаккхусан̇кха̄тасса̄’’тиа̄ди.
уддхам̣ джӣвитапарийа̄да̄на̄ти джӣвитаккхайато упари маран̣ато парам̣. самуггатена̄ти ут̣т̣хитена. дхума̄татта̄ти уддхам̣ уддхам̣ дхума̄татта̄ сӯнатта̄. сетараттехи випарибхиннам̣ вимисситам̣ нӣлам̣, пуримаван̣н̣авипарин̣а̄мабхӯтам̣ ва̄ нӣлам̣ винӣлам̣, винӣламева винӣлаканти ка-ка̄рена падавад̣д̣ханама̄ха анаттхантарато йатха̄ ‘‘пӣтакам̣ лохитака’’нти. пат̣икӯлатта̄ти джигуччханӣйатта̄. куччхитам̣ винӣлам̣ винӣлаканти куччханаттхо ва̄ айам̣ ка-ка̄роти дассетум̣ вуттам̣ йатха̄ ‘‘па̄пако киттисаддо аббхуггаччхатӣ’’ти (дӣ. ни. 3.316; а. ни. 5.213). парибхиннат̣т̣ха̄нехи ка̄кадхан̇ка̄дӣхи. виссандама̄нам̣ пуббанти виссавантапуббам̣, тахам̣ тахам̣ паггхарантапуббанти аттхо. татха̄бха̄ванти виссандама̄напуббатам̣.
со бхиккхӯти йо ‘‘пассеййа сарӣрам̣ сӣватхика̄йа чхад̣д̣ита’’нти вутто, со бхиккху. упасам̣харати садисатам̣. айампи кхотиа̄ди упасам̣харан̣а̄ка̄радассанам̣. а̄йӯти рӯпаджӣвитиндрийам̣. арӯпаджӣвитиндрийам̣ панеттха вин̃н̃а̄н̣агатикамева. усма̄ти каммаджатеджо. евам̣пӯтикасабха̄воти евам̣ ативийа пӯтисабха̄во а̄йуа̄дивигаме вийа̄ти адхиппа̄йо. едисо бхависсатӣти евам̣бха̄вӣти а̄ха ‘‘евамевам̣ уддхума̄та̄дибхедо бхависсатӣ’’ти.
лун̃читва̄ лун̃читва̄ти уппа̄т̣етва̄ уппа̄т̣етва̄. сеса̄васесамам̣салохитайуттанти саббасо аккха̄дитатта̄ тахам̣ тахам̣ сесена аппа̄васесена мам̣салохитена йуттам̣. ан̃н̃ена хаттхат̣т̣хиканти ависесена хаттхат̣т̣хика̄нам̣ виппакин̣н̣ата̄ джотита̄ти анавасесато тесам̣ виппакин̣н̣атам̣ дассенто ‘‘чатусат̣т̣хибхедампӣ’’тиа̄дима̄ха. теровассика̄нӣти тировассагата̄ни. та̄ни пана сам̣ваччхарам̣ вӣтиватта̄ни хонтӣти а̄ха ‘‘атиккантасам̣ваччхара̄нӣ’’ти. пура̄н̣ата̄йа гханабха̄вавигамена вичун̣н̣ата̄ идха пӯтибха̄во. со йатха̄ хоти, там̣ дассенто ‘‘аббхока̄се’’тиа̄дима̄ха. анекадха̄тӯнанти чаккхудха̄туа̄дӣнам̣, ка̄мадха̄туа̄дӣнам̣ ва̄. сатийа̄ ча н̃а̄н̣асса ча аттха̄йа̄ти ‘‘абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хотӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.214; 2.376; ма. ни. 1.109) вутта̄йа саттат̣т̣ха̄ника̄йа сатийа̄ чева там̣сампайуттан̃а̄н̣асса ча аттха̄йа.
уда̄йӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. ануттарийасуттаван̣н̣ана̄
30. дасаме нихӣнанти ла̄макам̣, килит̣т̣хам̣ ва̄. га̄мава̄сика̄нанти ба̄ла̄нам̣. путхуджджана̄нам̣ иданти потхуджджаникам̣. тена̄ха ‘‘путхуджджана̄нам̣ сантака’’нти, путхуджджанехи севитаббатта̄ тесам̣ сантаканти вуттам̣ хоти. анарийанти на ниддосам̣. ниддосат̣т̣хо хи арийат̣т̣хо. тена̄ха ‘‘на уттамам̣ на парисуддха’’нти. арийехи ва̄ на севитаббанти анарийам̣. анаттхасам̣хитанти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄дививидхавипула̄наттхасахитам̣. та̄дисан̃ча аттхасаннисситам̣ на хотӣти а̄ха ‘‘на аттхасанниссита’’нти. на ват̣т̣е ниббинданаттха̄йа̄ти чатусаччакаммат̣т̣ха̄на̄бха̄вато. асати пана ват̣т̣е ниббида̄йа вира̄га̄дӣнам̣ асамбхавойева̄ти а̄ха ‘‘на вира̄га̄йа̄’’тиа̄ди.
ануттамам̣ ануттарийанти а̄ха ‘‘етам̣ ануттара’’нти. хаттхисминти нимиттаттхе бхумманти а̄ха ‘‘хаттхинимиттам̣ сиккхитабба’’нти. хаттхивисайатта̄ хаттхисаннисситатта̄ ча хаттхисиппам̣ ‘‘хаттхӣ’’ти гахетва̄ ‘‘хаттхисмимпи сиккхатӣ’’ти вуттам̣. тасма̄ хаттхисиппе сиккхатӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. сесападесупи есева найо.
лин̇габйаттайена вибхаттибйаттайена па̄ричарийети вуттанти а̄ха ‘‘па̄ричарийа̄йа паччупат̣т̣хита̄’’ти. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.
ануттарийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ануттарийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.