.намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса.
ан̇гуттараника̄йе
чхакканипа̄та-т̣ӣка̄
1. пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣
1. а̄хунеййавагго
1. пат̣хамаа̄хунеййасуттаван̣н̣ана̄
1. чхакканипа̄тасса пат̣хаме чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ти ниссайавоха̄рена вуттам̣. сасамбха̄раканиддесойам̣ йатха̄ ‘‘дхануна̄ виджджхатӣ’’ти, тасма̄ ниссайасӣсена нисситасса гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. тена̄йаматтхо ‘‘чаккхудва̄ре рӯпа̄рамман̣е а̄па̄тхагате там̣ рӯпам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ена дисва̄’’ти. нева сумано хотӣти джаванаккхан̣е ит̣т̣хе а̄рамман̣е ра̄гам̣ ануппа̄денто нева сумано хоти гехасситапемавасенапи маггена саббасо ра̄гасса самуччхиннатта̄. на думманоти анит̣т̣хе адуссанто на думмано. паса̄дан̃н̃атхаттавасенапи ит̣т̣хепи анит̣т̣хепи маджджхаттепи а̄рамман̣е на самам̣ самма̄ айонисо гахан̣ам̣ асамапеккханам̣. айан̃часса пат̣ипатти сативепуллаппаттийа̄ пан̃н̃а̄вепуллаппаттийа̄ ча̄ти а̄ха ‘‘сато сампаджа̄но хутва̄’’ти. сатийа̄ йуттатта̄ сато. сампаджан̃н̃ена йуттатта̄ сампаджа̄но. н̃а̄н̣уппаттипаччайарахитака̄лепи паваттибхеданато ‘‘сататавиха̄ро катхито’’ти вуттам̣. сататавиха̄роти кхӣн̣а̄савасса ниччавиха̄ро саббада̄ паваттанакавиха̄ро. т̣хапетва̄ хи сама̄паттивелам̣ бхаван̇гавелан̃ча кхӣн̣а̄сава̄ имина̄ва чхал̣ан̇гупеккха̄виха̄рена вихаранти.
еттха ча ‘‘чхасу два̄ресупи упеккхако вихаратӣ’’ти имина̄ чхал̣ан̇гупеккха̄ катхита̄. ‘‘сампаджа̄но’’ти вачанато пана чатта̄ри н̃а̄н̣асампайуттачитта̄ни лаббханти техи вина̄ сампаджа̄ната̄йа асамбхавато. сататавиха̄рабха̄вато ат̣т̣ха маха̄кирийачитта̄ни лаббханти. ‘‘нева сумано на думмано’’ти вачанато ат̣т̣ха маха̄кирийачитта̄ни, хаситуппа̄до, вот̣т̣хаббанан̃ча̄ти даса читта̄ни лаббханти. ра̄гадосасахаджа̄та̄нам̣ соманассадоманасса̄нам̣ абха̄во тесампи са̄дха̄ран̣оти чхал̣ан̇гупеккха̄васена а̄гата̄нам̣ имесам̣ сататавиха̄ра̄нам̣ соманассам̣ катхам̣ лаббхатӣти че? а̄севанато. кин̃ча̄пи кхӣн̣а̄саво ит̣т̣ха̄нит̣т̣хепи а̄рамман̣е маджджхатто вийа бахулам̣ упеккхако вихарати аттано парисуддхапакатибха̄ва̄виджаханато, када̄чи пана татха̄ четобхисан̇кха̄ра̄бха̄ве йам̣ там̣ сабха̄вато ит̣т̣хам̣ а̄рамман̣ам̣, тасса йа̄тха̄васабха̄ваггахан̣авасенапи арахато читтам̣ пубба̄севанавасена соманассасахагатам̣ хутва̄ паваттатева.
пат̣хамаа̄хунеййасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2-7. дутийаа̄хунеййасутта̄диван̣н̣ана̄
2-7. дутийе (висуддхи. 2.380) анекавихитанти анекавидхам̣ на̄наппака̄рам̣. иддхивидханти иддхикот̣т̣ха̄сам̣. паччанубхотӣти паччанубхавати, пхусати саччхикароти па̄пун̣а̄тӣти аттхо. ида̄нисса анекавихитабха̄вам̣ дассенто ‘‘екопи хутва̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘екопи хутва̄’’ти имина̄ каран̣ато пуббева пакатийа̄ екопи хутва̄. бахудха̄ хотӣти бахӯнам̣ сантике чан̇камитука̄мо ва̄ саджджха̄йам̣ ка̄тука̄мо ва̄ пан̃хам̣ пуччхитука̄мо ва̄ хутва̄ сатампи сахассампи хоти. а̄вибха̄вам̣ тиробха̄ванти еттха а̄вибха̄вам̣ кароти, тиробха̄вам̣ каротӣти айаматтхо. идамева хи сандха̄йа пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 3.11) вуттам̣ – ‘‘а̄вибха̄ванти кеначи ана̄вут̣ам̣ хоти аппат̣иччханнам̣ виват̣ам̣, тиробха̄ванти кеначи а̄вут̣ам̣ хоти пат̣иччханнам̣ пихитам̣ пат̣икуджджита’’нти. тирокут̣т̣ам̣ тиропа̄ка̄рам̣ тиропаббатам̣ асаджджама̄но гаччхати сеййатха̄пи а̄ка̄сети еттха тирокут̣т̣анти паракут̣т̣ам̣, кут̣т̣асса парабха̄ганти вуттам̣ хоти. еса найо итаресу. кут̣т̣оти ча гехабхиттийа̄ етам̣ адхивачанам̣. па̄ка̄роти гехавиха̄рага̄ма̄дӣнам̣ париккхепапа̄ка̄ро. паббатоти пам̣супаббато ва̄ па̄са̄н̣апаббато ва̄. асаджджама̄ноти алаггама̄но сеййатха̄пи а̄ка̄се вийа.
уммуджджанимуджджанти еттха уммуджджанти ут̣т̣ха̄нам̣ вуччати. нимуджджанти сам̣сӣданам̣. уммуджджан̃ча нимуджджан̃ча уммуджджанимуджджам̣. удакепи абхиджджама̄нети еттха йам̣ удакам̣ аккамитва̄ сам̣сӣдати, там̣ бхиджджама̄нанти вуччати, випарӣтам̣ абхиджджама̄нам̣. паллан̇кена гаччхати. паккхӣ сакун̣оти паккхехи йуттасакун̣о. имепи чандимасӯрийе евам̣махиддхике евам̣маха̄нубха̄ве па̄н̣ина̄ пара̄масатӣти еттха чандимасӯрийа̄нам̣ два̄чатта̄лӣсайоджанасахассасса упари чаран̣ена махиддхиката̄, тӣсу дӣпесу екаккхан̣е а̄локакаран̣ена маха̄нубха̄вата̄ ведитабба̄. евам̣ упаричаран̣аа̄локакаран̣ехи махиддхике маха̄нубха̄ве. пара̄масатӣти ган̣ха̄ти, екадесе ва̄ чхупати. паримаджджатӣти самантато а̄да̄сатала̄ вийа паримаджджати. йа̄ва брахмалока̄пӣти брахмалокампи париччхедам̣ катва̄. ка̄йена васам̣ ваттетӣти татра брахмалоке ка̄йена аттано васам̣ ваттети.
дибба̄йа сотадха̄туйа̄ти еттха диббасадисатта̄ дибба̄. девата̄нан̃хи сучаритакамманиббатта̄ питтасемхарухира̄дӣхи апалибуддха̄ упаккилесавимуттата̄йа дӯрепи а̄рамман̣асампат̣иччханасаматтха̄ дибба̄ паса̄дасотадха̄ту хоти. айан̃ча̄пи имасса бхиккхуно вӣрийабха̄вана̄балена ниббатта̄ н̃а̄н̣асотадха̄ту та̄диса̄йева̄ти диббасадисатта̄ дибба̄. апича диббавиха̄равасена пат̣иладдхатта̄ аттана̄ ча диббавиха̄расаннисситатта̄пи дибба̄. саванат̣т̣хена ниджджӣват̣т̣хена ча сотадха̄ту. сотадха̄тукиччакаран̣ена сотадха̄ту вийа̄типи сотадха̄ту. та̄йа сотадха̄туйа̄. висуддха̄йа̄ти суддха̄йа нирупаккилеса̄йа. атиккантама̄нусика̄йа̄ти мануссӯпача̄рам̣ атиккамитва̄ саддасаване ма̄нусикам̣ мам̣сасотадха̄тум̣ атикканта̄йа вӣтиваттетва̄ т̣хита̄йа. убхо садде сун̣а̄тӣти две садде сун̣а̄ти. катаме две? диббе ча ма̄нусе ча, дева̄нан̃ча манусса̄нан̃ча саддети вуттам̣ хоти. етена падесапарийа̄да̄нам̣ ведитаббам̣. йе дӯре сантике ча̄ти йе садда̄ дӯре парачаккава̄л̣епи, йе ча сантике антамасо садехасаннисситапа̄н̣акасадда̄пи, те сун̣а̄тӣти вуттам̣ хоти. етена ниппадесапарийа̄да̄нам̣ ведитаббам̣.
парасатта̄нанти атта̄нам̣ т̣хапетва̄ сесасатта̄нам̣. парапуггала̄нанти идампи имина̄ екаттхамева. венеййавасена пана десана̄вила̄сена ча бйан̃джанана̄наттам̣ катам̣. четаса̄ четоти аттано читтена тесам̣ читтам̣. паричча̄ти париччхиндитва̄. паджа̄на̄тӣти сара̄га̄дивасена на̄наппака̄рато джа̄на̄ти. сара̄гам̣ ва̄ читтантиа̄дӣсу пана ат̣т̣халобхасахагатачиттам̣ сара̄гам̣ читтанти ведитаббам̣. авасесам̣ ча̄тубхӯмакам̣ кусала̄бйа̄катачиттам̣ вӣтара̄гам̣. две доманассачитта̄ни, две вичикиччхуддхаччачитта̄нӣти има̄ни пана чатта̄ри читта̄ни имасмим̣ дуке сан̇гахам̣ на гаччханти. кечи пана тхера̄ та̄нипи сан̇ган̣ханти. дувидхам̣ пана доманассачиттам̣ садосам̣ читтам̣ на̄ма. саббампи ча̄тубхӯмакам̣ кусала̄бйа̄катачиттам̣ вӣтадосам̣. сеса̄ни даса акусалачитта̄ни имасмим̣ дуке сан̇гахам̣ на гаччханти. кечи пана тхера̄ та̄нипи сан̇ган̣ханти. самохам̣ вӣтамоханти еттха пана па̄т̣ипуггаликанайена вичикиччхуддхаччасахагатадвайамева самохам̣. мохасса пана сабба̄кусалесу самбхавато два̄дасавидхампи акусалачиттам̣ самохам̣ читтанти ведитаббам̣. авасесам̣ вӣтамохам̣. тхинамиддха̄нугатам̣ пана сам̣кхиттам̣, уддхачча̄нугатам̣ виккхиттам̣. рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачарам̣ махаггатам̣, авасесам̣ амахаггатам̣. саббампи тебхӯмакам̣ сауттарам̣, локуттарам̣ ануттарам̣. упача̄раппаттам̣ аппана̄ппаттан̃ча сама̄хитам̣, убхайамаппаттам̣ асама̄хитам̣. тадан̇гавиккхамбханасамуччхедаппат̣иппассаддхиниссаран̣авимуттим̣ паттам̣ пан̃чавидхампи етам̣ вимуттам̣, вимуттимаппаттам̣ ва̄ авимуттанти ведитаббам̣.
анекавихитанти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.12) анекавидхам̣, анекехи ва̄ пака̄рехи паваттитам̣ сам̣ван̣н̣итанти аттхо. пуббенива̄санти саманантара̄тӣтабхавам̣ а̄дим̣ катва̄ таттха таттха нивуттхасанта̄нам̣. ануссаратӣти кхандхапат̣ипа̄т̣ивасена, чутипат̣исандхивасена ва̄ анугантва̄ анугантва̄ сарати. сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣…пе… пуббенива̄сам̣ ануссаратӣти. таттха екампи джа̄тинти екампи пат̣исандхимӯлам̣ чутипарийоса̄нам̣ екабхавапарийа̄паннам̣ кхандхасанта̄нам̣. еса найо двепи джа̄тийотиа̄дӣсупи. анекепи сам̣ват̣т̣акаппетиа̄дӣсу пана париха̄йама̄но каппо сам̣ват̣т̣акаппо, вад̣д̣хама̄но виват̣т̣акаппоти ведитаббо. таттха сам̣ват̣т̣ена сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ гахито хоти там̣мӯлакатта̄, виват̣т̣ена виват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ. еван̃хи сати йа̄ни та̄ни ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, каппасса асан̇кхйеййа̄ни. катама̄ни чатта̄ри? сам̣ват̣т̣о сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ виват̣т̣о виват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ’’ти (а. ни. 4.156) вутта̄ни, та̄ни париггахита̄ни хонти.
амутра̄синти амумхи сам̣ват̣т̣акаппе ахам̣ амумхи бхаве ва̄ йонийа̄ ва̄ гахийа̄ ва̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ ва̄ сатта̄ва̄се ва̄ саттаника̄йе ва̄ а̄сим̣. евам̣на̄моти тиссо ва̄ пхуссо ва̄. евам̣готтоти готамо ва̄ качча̄йано ва̄ кассапо ва̄. идамасса атӣтабхаве аттано на̄маготта̄нуссаран̣авасена вуттам̣. саче пана тасмим̣ ка̄ле аттано ван̣н̣асампаттилӯкхапан̣ӣтаджӣвикабха̄вам̣ сукхадуккхабахулатам̣ аппа̄йукадӣгха̄йукабха̄вам̣ ва̄ ануссаритука̄мо хоти, тампи ануссаратийева. тена̄ха ‘‘евам̣ван̣н̣о…пе… евама̄йупарийанто’’ти. таттха евам̣ван̣н̣оти ода̄то ва̄ са̄мо ва̄. евама̄ха̄роти са̄лимам̣содана̄ха̄ро ва̄ паваттапхалабходжано ва̄. евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣти анена пака̄рена ка̄йикачетасика̄нам̣ са̄мисанира̄миса̄диппабхеда̄нам̣ сукхадуккха̄нам̣ пат̣исам̣ведӣ. евама̄йупарийантоти евам̣ вассасатапарима̄н̣а̄йупарийанто ва̄ чатура̄сӣтикаппасахасса̄йупарийанто ва̄. со тато чуто амутра удапа̄динти со ахам̣ тато бхавато йонито гахито вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитито сатта̄ва̄сато саттаника̄йато ва̄ чуто пунаамукасмим̣ на̄ма бхаве йонийа̄ гатийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ сатта̄ва̄се сакканика̄йе ва̄ удапа̄дим̣. татра̄па̄синти татра̄пи бхаве йонийа̄ гатийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ сатта̄ва̄се саттаника̄йе ва̄ пуна ахосим̣. евам̣на̄мотиа̄ди вуттанайамева.
апича амутра̄синти идам̣ анупуббена а̄рохантасса йа̄вадиччхакам̣ ануссаран̣ам̣. со татоти пат̣иниваттантасса паччавеккхан̣ам̣, тасма̄ ‘‘идхӯпапанно’’ти имисса̄ идхӯпапаттийа̄ анантарамева уппаттит̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа ‘‘амутра удапа̄ди’’нти идам̣ вуттанти ведитаббам̣. татра̄па̄синти евама̄ди панасса татра̄пи имисса̄ упапаттийа̄ антаре упапаттит̣т̣ха̄не на̄маготта̄дӣнам̣ ануссаран̣адассанаттхам̣ вуттам̣. со тато чуто идхӯпапанноти сва̄хам̣ тато анантаруппаттит̣т̣ха̄нато чуто идха амукасмим̣ на̄ма кхаттийакуле ва̄ бра̄хман̣акуле ва̄ ниббаттоти. итӣти евам̣. са̄ка̄рам̣ сауддесанти на̄маготтавасена сауддесам̣, ван̣н̣а̄дивасена са̄ка̄рам̣. на̄маготтена хи сатто ‘‘тиссо кассапо’’ти уддисӣйати, ван̣н̣а̄дӣхи ‘‘са̄мо ода̄то’’ти на̄наттато пан̃н̃а̄йати, тасма̄ на̄маготтам̣ уддесо, итаре а̄ка̄ра̄.
диббена̄тиа̄дӣсу диббасадисатта̄ диббам̣. девата̄нан̃хи сучаритакамманиббаттам̣ питтасемхарухира̄дӣхи апалибуддхам̣ упаккилесавимуттата̄йа дӯрепи а̄рамман̣асампат̣иччханасаматтхам̣ диббам̣ паса̄дачаккху хоти. идан̃ча̄пи вӣрийабха̄вана̄балена ниббаттам̣ н̃а̄н̣ачаккху та̄дисамева̄ти диббасадисатта̄ диббам̣. диббавиха̄равасена пат̣иладдхатта̄ аттано ча диббавиха̄расаннисситатта̄пи диббам̣. а̄локапариггахена маха̄джутикатта̄пи диббам̣. тирокут̣т̣а̄дигатарӯпадассанена маха̄гатикатта̄пи диббам̣. там̣ саббам̣ саддасаттха̄нуса̄рена ведитаббам̣. дассанат̣т̣хена чаккху. чаккхукиччакаран̣ена чаккхумива̄типи чаккху. чутӯпапа̄тадассанена дит̣т̣хивисуддхихетутта̄ висуддхам̣. йо хи чутимева пассати, на упапа̄там̣, со уччхедадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. йо упапа̄тамева пассати, на чутим̣, со навасаттапа̄тубха̄вадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. йо пана тадубхайам̣ пассати, со йасма̄ дувидхампи там̣ дит̣т̣хигатам̣ ативаттати, тасма̄ там̣ дассанам̣ дит̣т̣хивисуддхихету хоти. убхайампи четам̣ буддхапутта̄ пассанти. тена вуттам̣ ‘‘чутӯпапа̄тадассанена дит̣т̣хивисуддхихетутта̄ висуддха’’нти. мануссӯпача̄рам̣ атиккамитва̄ рӯпадассанена атиккантама̄нусакам̣, ма̄нусам̣ ва̄ мам̣сачаккхум̣ атиккантатта̄ атиккантама̄нусаканти ведитаббам̣. тена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена.
сатте пассатӣти манусса̄нам̣ мам̣сачаккхуна̄ вийа сатте олокети. чавама̄не упападжджама̄нети еттха чутиккхан̣е ва̄ упапаттиккхан̣е ва̄ диббачаккхуна̄ дат̣т̣хум̣ на сакка̄. йе пана а̄санначутика̄ ида̄ни чависсанти, те чавама̄на̄ти, йе ча гахитаппат̣исандхика̄ сампатиниббатта̄ ча, те упападжджама̄на̄ти адхиппета̄. те еварӯпе чавама̄не упападжджама̄не ча пассатӣти дассети. хӣнети моханиссандайуттатта̄ хӣна̄нам̣ джа̄тикулабхога̄дӣнам̣ васена хӣл̣ите ун̃н̃а̄те. пан̣ӣтети амоханиссандайуттатта̄ таббипарӣте. суван̣н̣ети адосаниссандайуттатта̄ ит̣т̣хакантамана̄паван̣н̣айутте. дуббан̣н̣ети досаниссандайуттатта̄ анит̣т̣ха̄канта̄мана̄паван̣н̣айутте, вирӯпавирӯпетипи аттхо. сугатети сугатигате, алобханиссандайуттатта̄ ва̄ ад̣д̣хе махаддхане. дуггатети дуггатигате, лобханиссандайуттатта̄ ва̄ далидде аппаннапа̄не.
йатха̄каммӯпагети йам̣ йам̣ каммам̣ упачитам̣, тена тена упагате. ка̄йадуччаритена̄тиа̄дӣсу дут̣т̣ху чаритам̣ килесапӯтикатта̄ти дуччаритам̣. ка̄йена дуччаритам̣, ка̄йато ва̄ уппаннам̣ дуччаританти ка̄йадуччаритам̣. итаресупи есева найо. саманна̄гата̄ти саман̇гибхӯта̄. арийа̄нам̣ упава̄дака̄ти буддхапаччекабуддхаса̄вака̄нам̣ арийа̄нам̣ антамасо гихисота̄панна̄нампи анаттхака̄ма̄ хутва̄ антимаваттхуна̄ ва̄ гун̣апаридхам̣санена ва̄ упава̄дака̄, аккосака̄ гарахака̄ти вуттам̣ хоти. миччха̄дит̣т̣хика̄ти випарӣтадассана̄. миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄ти миччха̄дит̣т̣хивасена сама̄диннана̄на̄видхакамма̄, йепи миччха̄дит̣т̣химӯлакесу ка̄йакамма̄дӣсу ан̃н̃епи сама̄да̄пенти.
ка̄йасса бхеда̄ти упа̄диннаккхандхапаричча̄га̄. парам̣ маран̣а̄ти таданантарам̣ абхиниббаттаккхандхаггахан̣а̄. атха ва̄ ка̄йасса бхеда̄ти джӣвитиндрийассӯпаччхеда̄. парам̣ маран̣а̄ти чутичиттато уддхам̣. апа̄йанти евама̄ди саббам̣ нирайавевачанамева. нирайо хи саггамоккхахетубхӯта̄ пун̃н̃асаммата̄ айа̄ апетатта̄, сукха̄нам̣ ва̄ а̄йасса абха̄ва̄ апа̄йо. дуккхасса гати пат̣исаран̣анти дуггати, досабахулата̄йа ва̄ дут̣т̣хена каммена ниббатта̄ гатӣти дуггати. виваса̄ нипатанти таттха дуккат̣т̣ака̄риноти винипа̄то, винассанта̄ ва̄ еттха патанти самбхиджджама̄нан̇гапаччан̇га̄ти винипа̄то. наттхи еттха асса̄дасан̃н̃ито айоти нирайо.
атха ва̄ апа̄йаггахан̣ена тираччха̄найоним̣ дӣпети. тираччха̄найони хи апа̄йо сугатито апетатта̄, на дуггати махесаккха̄нам̣ на̄гара̄джа̄дӣнам̣ самбхавато. дуггатиггахан̣ена петтивисайан̃ча. со хи апа̄йо чева дуггати ча сугатито апетатта̄ дуккхасса ча гатибхӯтатта̄, на ту винипа̄то асурасадисам̣ авинипатитатта̄. винипа̄таггахан̣ена асурака̄йам̣. со хи йатха̄вуттена аттхена апа̄йо чева дуггати ча саббасамуссайехи винипатитатта̄ винипа̄тоти вуччати. нирайаггахан̣ена авӣчиа̄дикаманекаппака̄рам̣ нирайамева̄ти. упапанна̄ти упагата̄, таттха абхиниббатта̄ти адхиппа̄йо. вуттавипарийа̄йена суккапаккхо ведитаббо. айам̣ пана висесо – таттха сугатиггахан̣ена манусса̄гатипи сан̇гайхати, саггаггахан̣ена девагатийева. таттха сундара̄ гатӣти сугати. рӯпа̄дӣхи висайехи сут̣т̣ху агготи сагго. со саббопи луджджанаппалуджджанат̣т̣хена локоти айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана сабба̄ка̄рена висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄то гахетаббо. татийа̄дӣни утта̄наттха̄ни.
дутийаа̄хунеййасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. ануттарийасуттаван̣н̣ана̄
8. ат̣т̣хаме наттхи етесам̣ уттара̄ни висит̣т̣ха̄нӣти ануттара̄ни, ануттара̄ни ева ануттарийа̄ни йатха̄ ‘‘анантамева анантарийа’’нти а̄ха ‘‘нируттара̄нӣ’’ти. дассана̄нуттарийам̣ на̄ма пхалависеса̄вахатта̄. еса найо сесесупи. саттавидхаарийадханала̄бхоти саттавидхасаддха̄дилокуттарадханала̄бхо. сиккха̄ттайасса пӯран̣анти адхисӣласиккха̄дӣнам̣ тиссаннам̣ сиккха̄нам̣ пӯран̣ам̣. таттха пӯран̣ам̣ ниппарийа̄йато асеккха̄нам̣ васена ведитаббам̣. калйа̄н̣апутхуджджанато пат̣т̣ха̄йа хи сатта секха̄ тиссо сиккха̄ пӯренти на̄ма, араха̄ парипун̣н̣асиккхоти. ити има̄ни ануттарийа̄ни локийалокуттара̄ни катхита̄ни.
ануттарийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. ануссатит̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄
9. наваме ануссатийо ева дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄дихитасукха̄нам̣ ка̄ран̣абха̄вато т̣ха̄на̄нӣти ануссатит̣т̣ха̄на̄ни. буддхагун̣а̄рамман̣а̄ сатӣти йатха̄ буддха̄нуссати висеса̄дхигамасса т̣ха̄нам̣ хоти, евам̣ ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дина̄ буддхагун̣е а̄раббхе уппанна̄ сати. евам̣ ануссарато хи пӣти уппаджджати, со там̣ пӣтим̣ кхайато вайато пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. упача̄ракаммат̣т̣ха̄нам̣ на̄метам̣ гихӣнампи лаббхати. упача̄ракаммат̣т̣ха̄нанти ча паччаккхато упача̄раджджха̄на̄вахам̣ каммат̣т̣ха̄напарампара̄йа саммасанам̣ йа̄ва арахатта̄ локийалокуттарависеса̄вахам̣. еса найо саббаттха.
ануссатит̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. маха̄на̄масуттаван̣н̣ана̄
10. дасаме тасмим̣ самайети буддха̄гун̣а̄нуссаран̣асамайе. ра̄гапарийут̣т̣хитанти ра̄гена парийут̣т̣хитам̣. парийут̣т̣ха̄наппаттипи, ра̄гена ва̄ сам̣хитам̣ читтам̣ аран̃н̃амива чорехи тена парийут̣т̣хитанти вуттам̣, тасса парийут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄набха̄ватопи парийут̣т̣хитара̄ганти аттхо. бйан̃джанам̣ пана ана̄дийитва̄ аттхаматтам̣ дассенто ‘‘уппаджджама̄нена ра̄гена ут̣т̣хахитва̄ гахита’’нти а̄ха. уджукамева̄ти пагева ка̄йаван̇ка̄дӣнам̣ апанӣтатта̄ читтасса ча ануджубха̄вакара̄нам̣ ма̄на̄дӣнам̣ абха̄вато, ра̄га̄дипарийут̣т̣ха̄на̄бха̄вена ва̄ он̣атиун̣н̣ативирахато уджубха̄вамева гатам̣. атха ва̄ уджукамева̄ти каммат̣т̣ха̄насса тхинам̣ миддхам̣ отин̣н̣ата̄йа лӣнуддхаччавигамато маджджхимасаматханимиттаппат̣ипаттийа̄ уджубха̄вамева гатам̣. ат̣т̣хакатхам̣ нисса̄йа̄ти бхаваджа̄тиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ аттхам̣ нисса̄йа. аттхаведанти ва̄ хетупхалам̣ пат̣ичча уппаннам̣ тут̣т̣хима̄ха. дхаммаведанти хетум̣ пат̣ичча уппаннам̣ тут̣т̣хим̣. ‘‘а̄ракатта̄ араха’’нти ануссарантасса хи йадидам̣ бхагавато килесехи а̄ракаттам̣, со хету. н̃а̄пако четтха хету адхиппето, на ка̄рако сампа̄пако. татонена н̃а̄йама̄но арахаттаттхо пхалам̣. имина̄ найена сесападесупи хетусо пхалавипа̄ко ведитаббо. дхамма̄нуссатиа̄дӣсупи хи а̄димаджджхапарийоса̄накалйа̄н̣ата̄дайо суппат̣ипаттиа̄дайо ча таттха таттха хетубха̄вена ниддит̣т̣ха̄йева. дхаммӯпасам̣хитанти йатха̄вуттахетупхаласан̇кха̄тагун̣ӯпасам̣хитам̣.
маха̄на̄масуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
а̄хунеййаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. са̄ран̣ӣйавагго
1. пат̣хамаса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄
11. дутийасса пат̣хаме саритаббайуттака̄ти ануссаран̣а̄раха̄. миджджати синийхати ета̄йа̄ти метта̄, миттабха̄во. метта̄ етасса аттхӣти меттам̣, ка̄йакаммам̣. там̣ пана йасма̄ метта̄сахагатачиттасамут̣т̣ха̄нам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘меттена читтена ка̄таббам̣ ка̄йакамма’’нти. еса найо сесадвайепи. има̄нӣти меттака̄йакамма̄дӣни. бхиккхӯнам̣ васена а̄гата̄ни тесам̣ сет̣т̣хапарисабха̄вато. йатха̄ пана бхиккхунӣсупи лаббханти, евам̣ гихӣсупи лаббханти чатупарисаса̄дха̄ран̣атта̄ти там̣ дассенто ‘‘бхиккхӯнан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. бхиккхуно саббампи анаваджджака̄йакаммам̣ а̄бхисама̄ча̄рикакаммантогадхамева̄ти а̄ха ‘‘меттена читтена…пе… ка̄йакаммам̣ на̄ма̄’’ти. бхаттивасена паваттийама̄на̄ четийабодхӣнам̣ вандана̄ метта̄сиддха̄ти катва̄ тадаттха̄йа гаманам̣ ‘‘меттам̣ ка̄йакамма’’нти вуттам̣. а̄ди-саддена четийабодхибхиккхӯсу вутта̄васеса̄пача̄йана̄дивасена паваттаметта̄васена паваттам̣ ка̄йикам̣ кирийам̣ сан̇ган̣ха̄ти.
тепит̣акампи буддхавачанам̣ катхийама̄нанти адхиппа̄йо. тепит̣акампи буддхавачанам̣ парипуччханааттхакатханавасена паваттийама̄намева меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма хитаджджха̄сайена паваттитаббато. тӣн̣и сучарита̄нӣти ка̄йавачӣманосучарита̄ни. чинтананти евам̣ чинтанаматтампи манокаммам̣, пагева пат̣ипанна̄ бха̄вана̄ти дассети.
а̄вӣти пака̄сам̣. пака̄сабха̄во четтха йам̣ уддисса там̣ ка̄йакаммам̣ карӣйати, тасса саммукхабха̄ватоти а̄ха ‘‘саммукха̄’’ти. рахоти аппака̄сам̣. аппака̄сата̄ ча йам̣ уддисса там̣ ка̄йакаммам̣ карӣйати, тасса апаччаккхабха̄ватоти а̄ха ‘‘параммукха̄’’ти. саха̄йабха̄вагаманам̣ тесам̣ пурато. тесу каронтесуйева хи саха̄йабха̄вагаманам̣ саммукха̄ ка̄йакаммам̣ на̄ма хоти. убхайехӣти навакехи тхерехи ча. паггайха̄ти пагган̣хитва̄ уддхам̣ катва̄ кевалам̣ ‘‘дево’’ти аватва̄ гун̣ехи тхирабха̄ваджотанам̣ ‘‘деваттхеро’’ти вачанам̣ паггайха вачанам̣. маматтабодханам̣ вачанам̣ мама̄йанавачанам̣. екантапараммукхасса манокаммасса саммукхата̄ на̄ма вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄панавасена хоти, тан̃ча кхо локе ка̄йакамманти па̄кат̣ам̣ пан̃н̃а̄там̣. хаттхавика̄ра̄дӣни ана̄маситва̄ ева дассенто ‘‘найана̄ни уммӣлетва̄’’тиа̄дима̄ха. ка̄мам̣ метта̄синехасиниддха̄нам̣ найана̄нам̣ уммӣлана̄ пасаннена мукхена олоканан̃ча меттам̣ ка̄йакаммамева, йасса пана читтасса васена найана̄нам̣ метта̄синехасиниддхата̄ мукхасса ча пасанната̄, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘меттам̣ манокаммам̣ на̄ма̄’’ти.
ла̄бха-саддо каммаса̄дхано ‘‘ла̄бха̄ вата, бхо, ладдхо’’тиа̄дӣсу вийа. со четтха ‘‘дхаммаладдха̄’’ти вачанато атӣтака̄ликоти а̄ха ‘‘чӣвара̄дайо ладдхапаччайа̄’’ти. дхаммато а̄гата̄ти дхаммика̄, парисуддхагамана̄ паччайа̄. тена̄ха ‘‘дхаммаладдха̄’’ти. имамева хи аттхам̣ дассетум̣ ‘‘кухана̄дӣ’’тиа̄ди вуттам̣. на самма̄ гайхама̄на̄ хи дхаммаладдха̄ на̄ма на хонтӣти таппат̣иседханаттхам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘дхаммаладдха̄’’ти вуттам̣. деййам̣ даккхин̣еййан̃ча аппат̣ивибхаттам̣ катва̄ бхун̃джатӣти аппат̣ивибхаттабхогӣ на̄ма хоти. тена̄ха ‘‘две пат̣ивибхатта̄ни на̄ма̄’’тиа̄ди. читтена вибхаджананти етена читтуппа̄даматтенапи вибхаджанам̣ пат̣ивибхаттам̣ на̄ма, пагева пайогатоти дассети. читтена вибхаджанапуббакам̣ ва̄ ка̄йена вибхаджананти мӯламева дассетум̣ ‘‘евам̣ читтена вибхаджана’’нти вуттам̣. тена читтуппа̄даматтена пат̣ивибха̄го ка̄табботи дассети. аппат̣ивибхаттанти бха̄ванапум̣саканиддесо, аппат̣ивибхаттам̣ ла̄бхам̣ бхун̃джатӣти камманиддесо ва̄. там̣ нева гихӣнам̣ дети аттано а̄джӣвасодханаттхам̣. на аттана̄ парибхун̃джати ‘‘майхам̣ аса̄дха̄ран̣абхогита̄ ма̄ хотӯ’’ти. пат̣игган̣ханто ча…пе… пассатӣти имина̄ а̄гаманато пат̣т̣ха̄йа са̄дха̄ран̣абуддхим̣ упат̣т̣ха̄пети. евам̣ хисса са̄дха̄ран̣абхогита̄ сукара̄, са̄ран̣ӣйадхаммо часса пӯро хоти.
атха ва̄ пат̣игган̣ханто ча…пе… пассатӣти имина̄ тасса ла̄бхасса тӣсу ка̄лесу са̄дха̄ран̣ато т̣хапанам̣ дасситам̣. пат̣игган̣ханто ча сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти имина̄ пат̣иггахан̣ака̄ло дассито. гахетва̄…пе… пассатӣти имина̄ пат̣иггахитака̄ло. тадубхайам̣ пана та̄дисена пуббабха̄гена вина̄ на хотӣти аттхасиддхо пуримака̄ло. тайидам̣ пат̣иггахан̣ато пуббевасса хоти ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти пат̣игган̣хисса̄мӣ’’ти, пат̣игган̣хантасса хоти ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти пат̣игган̣ха̄мӣ’’ти, пат̣иггахетва̄ хоти ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти хи пат̣иггахитам̣ майа̄’’ти. евам̣ тилаккхан̣асампаннам̣ катва̄ ладдхам̣ ла̄бхам̣ оса̄ран̣алаккхан̣ам̣ авикопетва̄ парибхун̃джанто са̄дха̄ран̣абхогӣ аппат̣ивибхаттабхогӣ ча хоти.
имам̣ пана са̄ран̣ӣйадхамманти имам̣ чатуттхам̣ саритаббайуттадхамам̣. на хи…пе… ган̣ханти, тасма̄ са̄дха̄ран̣абхогита̄ дуссӣласса наттхӣти а̄рамбхопи та̄ва на самбхавати, куто пӯран̣анти адхиппа̄йо. парисуддхасӣлоти имина̄ ла̄бхасса дхаммикабха̄вам̣ дассети. ваттам̣ акхан̣д̣ентоти имина̄ аппат̣ивибхаттабхогитам̣ са̄дха̄ран̣абхогитан̃ча дассети. сати пана тадубхайе са̄ран̣ӣйадхаммо пӯрито ева хотӣти а̄ха ‘‘пӯретӣ’’ти. одиссакам̣ катва̄ти етена анодиссакам̣ катва̄ питуно, а̄чарийупаджджха̄йа̄дӣнам̣ ва̄ тхера̄санато пат̣т̣ха̄йа дентасса са̄ран̣ӣйадхаммойева хотӣти дассети. да̄таббанти авассам̣ да̄таббам̣. са̄ран̣ӣйадхаммо панасса на хоти пат̣иджаггат̣т̣ха̄не одиссакам̣ катва̄ диннатта̄. тена̄ха ‘‘палибодхаджагганам̣ на̄ма хотӣ’’ти. муттапалибодхасса ват̣т̣ати амуттапалибодхасса пӯретум̣ асаккун̣еййатта̄. йади евам̣ саббена саббам̣ са̄ран̣ӣйадхаммам̣ пӯрентасса одиссакада̄нам̣ ват̣т̣ати, на ват̣т̣атӣти? но на ват̣т̣ати йуттат̣т̣ха̄нети дассенто ‘‘тена пана̄’’тиа̄дима̄ха. имина̄ одиссакада̄нам̣ панасса на саббаттха ва̄ританти дассети. гила̄на̄дӣнан̃хи одиссакам̣ катва̄ да̄нам̣ аппат̣ивибха̄гапаккхикам̣ ‘‘асукасса на дасса̄мӣ’’ти пат̣иккхепасса абха̄вато. бйатирекаппадха̄но хи пат̣ибха̄го. тена̄ха ‘‘авасеса’’нтиа̄ди. ада̄тумпӣти пи-саддена да̄тумпи ват̣т̣атӣти дассети. тан̃ча кхо карун̣а̄йанавасена, на ваттапарипӯран̣авасена, тасма̄ дуссӣлассапи аттхикасса сати самбхаве да̄таббам̣. да̄нан̃хи на̄ма на кассачи нива̄ритам̣.
сусиккхита̄йа̄ти са̄ран̣ӣйапӯран̣авидхимхи сусиккхита̄йа, сукусала̄йа̄ти аттхо. ида̄ни тасса косаллам̣ дассетум̣ ‘‘сусиккхита̄йа хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. два̄дасахи вассехи пӯрехи, на тато оранти имина̄ тасса дуппӯратам̣ дассети. татха̄ хи со махаппхало маха̄нисам̣со дит̣т̣хадхаммикехипи та̄вагарутарехи пхала̄нисам̣сехи анугатоти там̣саман̇гӣ ча пуггало висесала̄бхӣ арийапуггало вийа локе аччхарийаббхутадхаммасаманна̄гато хоти. татха̄ хи со дуппаджахада̄намайасса сӣламайасса пун̃н̃асса пат̣ипаккхадхаммам̣ судӯре виккхамбхитам̣ катва̄ висуддхена четаса̄ локе па̄кат̣о пан̃н̃а̄то хутва̄ вихарати. тассимаматтхам̣ бйатирекато анвайато ча вибха̄ветум̣ ‘‘саче хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. там̣ сувин̃н̃еййамева.
ида̄нисса сампара̄йике дит̣т̣хадхаммике ча а̄нисам̣се дассетум̣ ‘‘евам̣ пӯритаса̄ран̣ӣйадхаммасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. нева исса̄ на маччхарийам̣ хоти чирака̄лабха̄вана̄йа видхутабха̄вато. манусса̄нам̣ пийо хоти паричча̄гасӣлата̄йа виссутатта̄. тена̄ха ‘‘дадам̣ пийо хоти бхаджанти нам̣ бахӯ’’тиа̄ди (а. ни. 5.34). сулабхапаччайо хоти да̄навасена ул̣а̄раджджха̄сайа̄нам̣ паччайала̄бхасса идха̄нисам̣сасабха̄вато да̄насса. паттагатамасса диййама̄нам̣ на кхӣйати паттагатассева два̄дасавассикасса маха̄ваттасса авиччхедена пӯритатта̄. аггабхан̣д̣ам̣ лабхати девасикам̣ даккхин̣еййа̄нам̣ аггато пат̣т̣ха̄йа да̄насса диннатта̄. бхайе ва̄…пе… а̄паджджанти деййаппат̣игга̄хакавикаппам̣ акатва̄ аттани нирапеккхачиттена чирака̄лам̣ да̄насса пӯритата̄йа паса̄ритачиттатта̄.
татра̄ти тесу а̄нисам̣сесу вибха̄ветаббесу. има̄ни пхала̄ни ваттхӯни ка̄ран̣а̄ни. маха̄гирига̄мо на̄ма на̄гадӣпапассе еко га̄мова. алабханта̄пӣти аппапун̃н̃ата̄йа ала̄бхино сама̄на̄пи. бхиккха̄ча̄рамаггасабха̄ганти сабха̄гам̣ таббха̄гийам̣ бхиккха̄ча̄рамаггам̣ джа̄нанти. ануттаримануссадхамматта̄ тхера̄нам̣ сам̣сайавиноданаттхан̃ча ‘‘са̄ран̣ӣйадхаммо ме, бханте, пӯрито’’ти а̄ха. татха̄ хи дутийаваттхусмимпи тхерена атта̄ пака̄сито. дахарака̄ле евам̣ кира са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако ахоси. манусса̄нам̣ пийата̄йа сулабхапаччайата̄йапи идам̣ ваттхумева. паттагата̄кхӣйанасса пана висесам̣ вибха̄ванато ‘‘идам̣ та̄ва…пе… еттха ваттхӯ’’ти вуттам̣.
гирибхан̣д̣амаха̄пӯджа̄йа̄ти четийагиримхи сакалалан̇ка̄дӣпе йоджанаппама̄н̣е самудде ча на̄ва̄сан̇гха̄т̣а̄дике т̣хапетва̄ дӣпапуппхагандха̄дӣхи карийама̄на̄йа маха̄пӯджа̄йа. тасса̄ ча пат̣ипаттийа̄ аван̃джхабха̄вавибха̄ванаттхам̣ ‘‘ете майхам̣ па̄пун̣иссантӣ’’ти а̄ха. парийа̄йенапи лесенапи. ануччхавиканти ‘‘са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако’’ти йатха̄бхӯтапаведанам̣ тумха̄кам̣ ануччхавиканти аттхо.
ана̄рочетва̄ва пала̄йим̣су чорабхайена. ‘‘аттано дуджджӣвика̄йа̄’’типи ваданти. ахам̣ са̄ран̣ӣйадхаммапӯрика̄, мама паттапарийа̄панненапи сабба̄пима̄ бхиккхунийо йа̄пессантӣти а̄ха ‘‘ма̄ тумхе тесам̣ гатабха̄вам̣ чинтайиттха̄’’ти. ват̣т̣иссатӣти капписсати. тхерӣ са̄ран̣ӣйадхаммапӯрика̄ ахоси, тхерасса пана сӣлатедженева девата̄ уссуккам̣ а̄паджджи.
наттхи етесам̣ кхан̣д̣анти акхан̣д̣а̄ни. там̣ пана несам̣ кхан̣д̣ам̣ дассетум̣ ‘‘йасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха упасампаннасӣла̄нам̣ уддесаккамена а̄дианта̄ ведитабба̄. тена̄ха ‘‘саттасӯ’’тиа̄ди. на хи ан̃н̃о кочи а̄паттиккхандха̄нам̣ ануккамо аттхи, анупасампаннасӣла̄нам̣ сама̄да̄наккаменапи а̄дианта̄ лаббханти. парийанте чхиннаса̄т̣ако вийа̄ти татранте дасанте ва̄ чхиннаваттхам̣ вийа. висадисуда̄харан̣ан̃четам̣ ‘‘акхан̣д̣а̄нӣ’’ти имасса адхикататта̄. евам̣ сеса̄нампи уда̄харан̣а̄ни. кхан̣д̣иката̄ бхинната̄ кхан̣д̣ам̣, там̣ етасса аттхӣти кхан̣д̣ам̣, сӣлам̣. чхиддантиа̄дӣсупи есева найо. вемаджджхе бхиннам̣ винивиджджханавасена. висабха̄гаван̣н̣ена га̄вӣ вийа̄ти самбандхо. висабха̄гаван̣н̣ена упад̣д̣хам̣ татийабха̄гагатам̣ самбхиннаван̣н̣ам̣ сабалам̣, висабха̄гаван̣н̣ехева биндӯхи антарантара̄хи вимиссам̣ камма̄сам̣. айам̣ имесам̣ висесо. сабаларахита̄ни асабала̄ни, татха̄ акамма̄са̄ни. сӣласса тан̣ха̄да̄сабйато мочанам̣ виват̣т̣ӯпаниссайабха̄ва̄па̄данам̣, тасма̄ тан̣ха̄да̄сабйато мочанавачанена тесам̣ сӣла̄нам̣ виват̣т̣ӯпаниссайатама̄ха. бхуджиссабха̄вакаран̣атоти имина̄ бхуджиссакара̄ни бхуджисса̄нӣти уттарападалопена̄йам̣ ниддесоти дассети. йасма̄ ва̄ там̣саман̇гипуггало серӣ сайам̣васӣ бхуджиссо на̄ма хоти, тасма̄пи бхуджисса̄ни. авин̃н̃ӯнам̣ аппама̄н̣ата̄йа ‘‘вин̃н̃уппасаттха̄нӣ’’ти вуттам̣. супарисуддхабха̄вена ва̄ сампаннатта̄ вин̃н̃ӯхи пасаттха̄нӣти вин̃н̃уппасаттха̄ни.
тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи апара̄мат̣т̣хатта̄ти ‘‘имина̄хам̣ сӣлена дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄’’ти тан̣ха̄пара̄ма̄сена, ‘‘имина̄хам̣ сӣлена дево хутва̄ таттха ниччо дхуво сассато бхависса̄мӣ’’ти дит̣т̣хипара̄ма̄сена ча апара̄мат̣т̣хатта̄. пара̄мат̣т̣хунти ‘‘айам̣ те сӣлесу досо’’ти чатӯсу випаттӣсу йа̄йа ка̄йачи випаттийа̄ дассанена пара̄мат̣т̣хум̣, ануддхам̣сетум̣ чодетунти аттхо. сӣлам̣ на̄ма авиппат̣иса̄ра̄дипа̄рампарийена йа̄вадева сама̄дхисампа̄данаттханти а̄ха ‘‘сама̄дхисам̣ваттаника̄нӣ’’ти. сама̄дхисам̣ваттанаппайоджана̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни.
сама̄набха̄во са̄ман̃н̃ам̣, парипун̣н̣ачатупа̄рисуддхибха̄вена маджджхе бхиннасуван̣н̣асса вийа бхеда̄бха̄вато сӣлена са̄ман̃н̃ам̣ сӣласа̄ман̃н̃ам̣, там̣ гато упагатоти сӣласа̄ман̃н̃агато. тена̄ха ‘‘сама̄набха̄вӯпагатасӣло’’ти, сӣласампаттийа̄ сама̄набха̄вам̣ упагатасӣло сабха̄гавуттикоти аттхо. ка̄мам̣ путхуджджана̄нампи чатупа̄рисуддхисӣле на̄наттам̣ на сийа̄, там̣ пана на екантикам̣, идам̣ екантикам̣ нийатабха̄ватоти а̄ха ‘‘наттхи маггасӣле на̄натта’’нти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттанти маггасӣлам̣ сандха̄йа там̣ ‘‘йа̄ни та̄ни сӣла̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
йа̄йанти йа̄ айам̣ майхан̃чева тумха̄кан̃ча паччаккхабхӯта̄. дит̣т̣хӣти маггасамма̄дит̣т̣хи. ниддоса̄ти ниддхутадоса̄, самуччхиннара̄га̄дипа̄падхамма̄ти аттхо. ниййа̄тӣти ват̣т̣адуккхато ниссарати ниггаччхати. сайам̣ ниййантӣйева хи там̣саман̇гипуггалам̣ ват̣т̣адуккхато ниййа̄петӣти вуччати. йа̄ саттху анусит̣т̣хи, там̣ каротӣти таккаро, тасса, йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджантасса̄ти аттхо. сама̄надит̣т̣хибха̄ванти садисадит̣т̣хибха̄вам̣ саччасампат̣иведхена абхиннадит̣т̣хибха̄вам̣.
пат̣хамаса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. дутийаса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄
12. дутийе сабрахмача̄рӣнанти сахадхаммика̄нам̣. пийам̣ пийа̄йитаббакам̣ каронтӣти пийакаран̣а̄. гарум̣ гарут̣т̣ха̄нийам̣ каронтӣти гарукаран̣а̄. сан̇ган̣ханаттха̄йа̄ти сан̇гахаваттхувисесабха̄вато сабрахмача̄рӣнам̣ сан̇гахан̣а̄йа сам̣ваттантӣти самбандхо. авиваданаттха̄йа̄ти сан̇гахаваттхубха̄вато ева на виваданаттха̄йа. сати ча авиваданахетубхӯтасан̇гахакатте тесам̣ васена сабрахмача̄рӣнам̣ самаггабха̄во бхеда̄бха̄во сиддхойева̄ти а̄ха ‘‘са̄маггийа̄’’тиа̄ди.
дутийаса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. нисса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄
13. татийе вад̣д̣хита̄ти бха̄вана̄па̄рипӯривасена парибрӯхита̄. пунаппунам̣ ката̄ти бха̄вана̄йа бахулӣкаран̣ена апара̄парам̣ паваттита̄. йуттайа̄насадиса̄ ката̄ти йатха̄ йуттама̄джан̃н̃айа̄нам̣ чхекена са̄ратхина̄ адхит̣т̣хитам̣ йатха̄ручи паваттати, евам̣ йатха̄ручи паваттирахам̣ гахита̄. ваттхуката̄ти ва̄ адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена ваттху вийа ката̄, саббасо упаккилесависодханена иддхивисесата̄йа паваттит̣т̣ха̄набха̄вато сувисодхитапариссайаваттху вийа ката̄ти вуттам̣ хоти. адхит̣т̣хита̄ти пат̣ипаккхадӯрӣбха̄вато субха̄витабха̄вена там̣там̣адхит̣т̣ха̄найогйата̄йа т̣хапита̄. самантато чита̄ти саббабха̄гена бха̄ванӯпачайам̣ гамита̄. тена̄ха ‘‘упачита̄’ти. сут̣т̣ху сама̄раддха̄ти иддхибха̄вана̄сикха̄ппаттийа̄ саммадева самбха̄вита̄. абхӯтабйа̄каран̣ам̣ бйа̄каротӣти ‘‘метта̄ хи кхо ме четовимутти бха̄вита̄’’тиа̄дина̄ аттани авиджджама̄нагун̣а̄бхибйа̄ха̄рам̣ бйа̄харати. четовимуттисаддам̣ апеккхитва̄ ‘‘ниссат̣а̄’’ти вуттам̣. пуна бйа̄па̄до наттхӣти ида̄ни мама бйа̄па̄до на̄ма саббасо наттхӣти н̃атва̄.
балававипассана̄ти бхайатупат̣т̣ха̄не н̃а̄н̣ам̣, а̄дӣнава̄нупассане н̃а̄н̣ам̣ муччитукамйата̄н̃а̄н̣ам̣, бхан̇ган̃а̄н̣анти чатуннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ адхивачанам̣. йесам̣ нимитта̄нам̣ абха̄вена арахаттапхаласама̄паттийа̄ анимиттата̄, там̣ дассетум̣ ‘‘са̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ра̄гасса нимиттам̣, ра̄го ева ва̄ нимиттам̣ ра̄ганимиттам̣. а̄ди-саддена досанимитта̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. рӯпаведана̄дисан̇кха̄ранимиттам̣ рӯпанимитта̄ди. тесам̣йева ничча̄дивасена упат̣т̣ха̄нам̣ ниччанимитта̄ди. тайидам̣ нимиттам̣ йасма̄ саббена саббам̣ арахаттапхале наттхи, тасма̄ вуттам̣ ‘‘са̄ хи…пе… анимитта̄’’ти. нимиттам̣ ануссарати анугаччхати а̄раббха паваттати сӣлена̄ти нимитта̄нуса̄рӣ. тена̄ха ‘‘вуттаппабхедам̣ нимиттам̣ анусаран̣асабха̄ва’’нти.
асмима̄ноти ‘‘асмӣ’’ти паватто аттависайо ма̄но. айам̣ на̄ма ахамасмӣти рӯпалаккхан̣о ведана̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атаралаккхан̣о айам̣ на̄ма атта̄ ахам̣ асмӣти. асмима̄но самуггха̄тӣйати етена̄ти асмима̄насамуггха̄то, арахаттамагго. пуна асмима̄но наттхӣти тасса ануппаттидхаммата̄па̄данам̣ киттенто самуггха̄таттамева вибха̄вети.
нисса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4-5. бхаддакасутта̄диван̣н̣ана̄
14-15. чатуттхе а̄рамитаббат̣т̣хена ва̄ каммам̣ а̄ра̄мо етасса̄ти камма̄ра̄мо. камме рато на гантхадхуре випассана̄дхуре ва̄ти каммарато. пунаппунам̣ йуттоти таппарабха̄вена ану ану йутто пасуто. а̄ла̄пасалла̄поти иттхиван̣н̣апурисаван̣н̣а̄дивасена пунаппунам̣ лапанам̣. пан̃чаме наттхи ваттаббам̣.
бхаддакасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. накулапитусуттаван̣н̣ана̄
16. чхат̣т̣хе висабха̄гаведануппаттийа̄ какаченева чатуирийа̄патхам̣ чхинданто а̄ба̄дхайатӣти а̄ба̄дхо, со йасса аттхӣти а̄ба̄дхико. там̣самут̣т̣ха̄надуккхена дуккхито. адхиматтагила̄ноти дха̄тусан̇кхайена париккхӣн̣асарӣро.
саппат̣ибхайаканта̄расадиса̄ сол̣асаваттхука̄ ат̣т̣хаваттхука̄ ча вичикиччха̄ тин̣н̣а̄ има̄йа̄ти тин̣н̣авичикиччха̄. вигата̄ самуччхинна̄ паваттиа̄дӣсу ‘‘евам̣ ну кхо на ну кхо’’ти евам̣ паваттика̄ катхам̣катха̄ асса̄ти вигатакатхам̣катха̄. са̄раджджакара̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ пахӣнатта̄ ра̄гавиккхепесу сӣла̄дигун̣есу ча тит̣т̣хакатта̄ веса̄раджджам̣, виса̄радабха̄вам̣ веййаттийам̣ патта̄ти веса̄раджджаппатта̄. аттана̄ ева паччаккхато дит̣т̣хатта̄ на парам̣ паччети, насса паро паччетаббо аттхӣти апараппаччайа̄.
гила̄на̄ вут̣т̣хитоти гила̄набха̄вато вут̣т̣ха̄йа т̣хито. бха̄ваппадха̄но хи айам̣ ниддесо. гила̄но хутва̄ вут̣т̣хитоти идам̣ пана аттхаматтанидассанам̣.
накулапитусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. соппасуттаван̣н̣ана̄
17. саттаме пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти еттха пат̣исалла̄нанти техи техи саддхивиха̄рикаантева̄сикаупа̄сака̄дисаттехи чева рӯпа̄рамман̣а̄дисан̇кха̄рехи ча пат̣иниваттитва̄ апасаккитва̄ нилӣйанам̣ вивечанам̣. ка̄йачиттехи тато вивитто екӣбха̄во павивекоти а̄ха ‘‘екӣбха̄ва̄йа̄’’тиа̄ди. екӣбха̄ватоти ча имина̄ ка̄йавивекато вут̣т̣ха̄нама̄ха. дхамманиджджха̄наккхантитотиа̄дина̄ читтавивекато. вут̣т̣хитоти тато дувидхавивекато бхаван̇гуппаттийа̄ сабрахмача̄рӣхи сама̄гамена упето.
соппасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. маччхабандхасуттаван̣н̣ана̄
18. ат̣т̣хаме маччхагха̄таканти маччхабандхам̣ кеват̣т̣ам̣. ораббхика̄дӣсу ураббха̄ вуччанти ел̣ака̄, ураббхе хантӣти ораббхико. сӯкарика̄дӣсупи есева найо.
маччхабандхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. пат̣хамамаран̣ассатисуттаван̣н̣ана̄
19. наваме евам̣на̄маке га̄мети на̄тика̄на̄макам̣ га̄мам̣ нисса̄йа. двиннам̣ чӯл̣апитимаха̄питипутта̄нам̣ две га̄ма̄, тесу екасмим̣ га̄ме. н̃а̄тӣнан̃хи нива̄сат̣т̣ха̄набхӯто га̄мо н̃а̄тико, н̃а̄тикойева на̄тико н̃а-ка̄расса на-ка̄ра̄десо ‘‘анимитта̄ на на̄йаре’’тиа̄дӣсу (висуддхи. 1.174; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.20; джа̄. ат̣т̣ха. 2.2.34) вийа. со кира га̄мо йесам̣ тада̄ тесам̣ пуббапурисена аттано н̃а̄тӣнам̣ са̄дха̄ран̣абха̄вена нивасито, тена н̃а̄тикоти пан̃н̃а̄йиттха. атха паччха̄ двӣхи да̄йа̄дехи двидха̄ вибхаджитва̄ парибхутто. гин̃джака̄ вуччати ит̣т̣хака̄, гин̃джака̄хийева като а̄васатхоти гин̃джака̄васатхо. со хи а̄ва̄со йатха̄ судха̄парикаммена пайоджанам̣ наттхи, евам̣ ит̣т̣хака̄хи ева чинитва̄ чха̄детва̄ като. тасмим̣ кира падесе маттика̄ саккхарамарумпава̄лука̄дӣхи асаммисса̄ катхина̄ сан̣хасукхума̄, та̄йа ката̄ни кула̄лабха̄джана̄нипи сила̄майа̄ни вийа дал̣ха̄ни. тасма̄ те упа̄сака̄ та̄йа маттика̄йа дӣгхапутхӯ ит̣т̣хака̄ ка̄ретва̄ т̣хапетва̄ т̣хапетва̄ два̄рава̄тапа̄накава̄т̣атула̄йо саббам̣ даббасамбха̄рена вина̄ та̄хи ит̣т̣хака̄хийева па̄са̄дам̣ ка̄ресум̣. тена вуттам̣ ‘‘ит̣т̣хака̄майе па̄са̄де’’ти.
раттиндиванти екараттидивам̣. бхагавато са̄сананти арийамаггаппат̣иведха̄вахам̣ саттху ова̄дам̣. баху вата ме катам̣ асса̄ти баху вата майа̄ аттахитам̣ паббаджитакиччам̣ катам̣ бхавеййа.
тадантаранти таттакам̣ велам̣. екапин̣д̣апа̄танти екам̣ дивасам̣ йа̄панаппахонакам̣ пин̣д̣апа̄там̣. йа̄ва анто павит̣т̣хава̄то бахи никкхамати, бахи никкхантава̄то ва̄ анто пависатӣти екассева павесаниккхамо вийа вуттам̣, там̣ на̄сика̄ва̄табха̄васа̄ман̃н̃ена̄ти дат̣т̣хаббам̣.
пат̣хамамаран̣ассатисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. дутийамаран̣ассатисуттаван̣н̣ана̄
20. дасаме никкхантети вӣтиватте. патигата̄йа̄ти пачча̄гата̄йа, сампатта̄йа̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘пат̣ипанна̄йа̄’’ти. со мамасса антара̄йоти йатха̄вутта̄ на кевалам̣ ка̄лакирийа̄ва, мама атидуллабхам̣ кхан̣ам̣ лабхитва̄ тасса саттхуса̄санаманасика̄расса чева джӣвитасса ча саггамоккха̄нан̃ча антара̄йо асса, бхавеййа̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘тивидхо антара̄йо’’тиа̄ди. випаджджеййа̄ти випаттим̣ гаччхеййа. саттхакена вийа ан̇гапаччан̇га̄нам̣ кантанака̄рака̄ ка̄йе сандхибандханаччхедакава̄та̄ саттхакава̄та̄. каттукамйата̄чхандоти ниййа̄на̄вахо каттукамйата̄кусалаччхандо. пайогавӣрийанти бха̄вана̄нуйогавӣрийам̣. на пат̣ива̄ти на пат̣иниваттатӣти аппат̣ива̄нӣ, антара̄ воса̄на̄на̄паджджанавӣрийам̣. тена̄ха ‘‘ануккан̣т̣хана̄ аппат̣исан̇гхаран̣а̄’’ти.
дутийамаран̣ассатисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
са̄ран̣ӣйаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. ануттарийавагго
1-2. са̄макасутта̄диван̣н̣ана̄
21-22. татийасса пат̣хаме кевалакаппанти еттха кевала-саддо анавасесаттхо, каппа-саддо самантабха̄ваттхо. тасма̄ кевалакаппам̣ поккхаран̣ийанти еваматтхо дат̣т̣хаббо. анавасесам̣ пхаритум̣ саматтхассапи обха̄сасса кеначи ка̄ран̣ена екадесапхаран̣ампи сийа̄, айам̣ пана саббасова пхаратӣти дассетум̣ самантаттхо каппа-саддо гахито. аттано обха̄сена пхаритва̄ти ваттха̄лан̇ка̄расарӣрасамут̣т̣хитена обха̄сена пхаритва̄, чандима̄ вийа екобха̄сам̣ екападжджотам̣ каритва̄ти аттхо. саманун̃н̃оти саммадева катаманун̃н̃о. тена̄ха ‘‘сама̄начитто’’ти, сама̄наджджха̄сайоти аттхо. дуккхам̣ вачо етасминти дуббачо, тасса каммам̣ довачассам̣, тасса пуггаласса ана̄дарийавасена паватта̄ четана̄, тасса бха̄во аттхита̄ довачассата̄. атха ва̄ довачассамева довачассата̄. са̄ аттхато сан̇кха̄раккхандхо хоти. четана̄падха̄но хи сан̇кха̄раккхандхо. чатуннам̣ ва̄ кхандха̄нам̣ ападаккхин̣агга̄хита̄ка̄рена паватта̄нам̣ етам̣ адхивачананти ваданти. па̄па̄ ассаддха̄дайо пуггала̄ етасса митта̄ти па̄памитто, тасса бха̄во па̄памиттата̄. са̄пи аттхато довачассата̄ вийа дат̣т̣хабба̄. йа̄йа хи четана̄йа пуггало па̄памитто па̄пасампаван̇ко на̄ма хоти, са̄ четана̄ па̄памиттата̄. чатта̄ропи ва̄ арӯпино кхандха̄ тада̄ка̄раппаватта̄ па̄памиттата̄. дутийам̣ утта̄намева.
са̄макасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. бхайасуттаван̣н̣ана̄
23. татийе самбхавати джа̄тимаран̣ам̣ етена̄ти самбхаво, упа̄да̄нанти а̄ха ‘‘джа̄тийа̄ ча маран̣асса ча самбхаве паччайабхӯте’’ти. анупа̄да̄ти анупа̄да̄йа. тена̄ха ‘‘анупа̄дийитва̄’’ти. джа̄тимаран̣а̄ни самма̄ кхӣйанти еттха̄ти джа̄тимаран̣асан̇кхайо, нибба̄нанти а̄ха ‘‘джа̄тимаран̣а̄нам̣ сан̇кхайасан̇кха̄те нибба̄не’’ти. саббадуккхам̣ упаччагунти сакалампи ват̣т̣адуккхам̣ атикканта̄ чаримачиттаниродхена ват̣т̣адуккхалесассапи асамбхавато.
бхайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. химавантасуттаван̣н̣ана̄
24. чатуттхе сама̄паттикусало хотӣти сама̄паджджанакусало хоти. тена̄ха ‘‘сама̄паджджитум̣ кусало’’ти. таттха антогатахетуаттхо т̣хити-саддо, тасма̄ т̣хапанакусалоти аттхоти а̄ха ‘‘сама̄дхим̣ т̣хапетум̣ саккотӣти аттхо’’ти. таттха т̣хапетум̣ саккотӣти саттат̣т̣хааччхара̄маттам̣ кхан̣ам̣ джха̄нам̣ т̣хапетум̣ саккоти адхит̣т̣ха̄навасибха̄васса ниппха̄дитатта̄. йатха̄париччхедена̄ти йатха̄париччхиннака̄лена. вут̣т̣ха̄тум̣ саккоти вут̣т̣ха̄навасибха̄васса ниппха̄дитатта̄. каллам̣ сан̃джа̄там̣ асса̄ти каллитам̣, тасмим̣ каллите каллитабха̄ве кусало каллитакусало. ха̄сетум̣ тосетум̣ сампахам̣сетум̣. каллам̣ ка̄тунти сама̄дха̄насса пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ дӯрӣкаран̣ена сахака̄рӣка̄ран̣а̄нан̃ча самаппадха̄нена сама̄паджджане читтам̣ саматтхам̣ ка̄тум̣. сама̄дхисса гочаракусалоти сама̄дхисмим̣ ниппха̄детаббе тасса гочаре каммат̣т̣ха̄насан̃н̃ите паваттит̣т̣ха̄не бхиккха̄ча̄рагочаре сатисампаджан̃н̃айогато кусало чхеко. тена̄ха ‘‘сама̄дхисса асаппа̄йе анупака̄раке дхамме ваджджетва̄’’тиа̄ди. пат̣хамаджджха̄на̄дисама̄дхим̣ абхинӣхаритунти пат̣хамаджджха̄на̄дисама̄дхим̣ висесабха̄гийата̄йа абхинӣхаритум̣ упанетум̣.
химавантасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. ануссатит̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄
25. пан̃чаме ануссатика̄ран̣а̄нӣти ануссатийо ева дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄дихитасукха̄нам̣ хетубха̄вато ка̄ран̣а̄ни. никкхантанти ниссат̣ам̣. муттанти виссат̣т̣хам̣. вут̣т̣хитанти апетам̣. саббаметам̣ виккхамбханамева сандха̄йа вадати. гедхамха̄ти пан̃чака̄магун̣ато. идампӣти буддха̄нуссативасена ладдхам̣ упача̄раджджха̄нама̄ха. а̄рамман̣ам̣ каритва̄ти паччайам̣ каритва̄, па̄дакам̣ катва̄ти аттхо.
ануссатит̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. маха̄качча̄насуттаван̣н̣ана̄
26. чхат̣т̣хе самба̄дхети ва̄ тан̣ха̄сам̣килеса̄дӣнам̣ сампӣл̣е сан̇каре гхара̄ва̄се. ока̄са̄ вуччантӣти маггапхаласукха̄дхигама̄йа ока̄сабха̄вато ока̄са̄ти вуччанти. ока̄са̄дхигамоти локуттарадхаммасса адхигама̄йа адхигантаббаока̄со. висуджджханаттха̄йа̄ти ра̄га̄дӣхи малехи абхиджджха̄висамалобха̄дӣхи ча упаккилит̣т̣хачитта̄нам̣ висуддхаттха̄йа. са̄ пана̄йам̣ читтасса висуддхи сиджджхама̄на̄ йасма̄ сока̄дӣнам̣ анупа̄да̄йа сам̣ваттати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа̄’’тиа̄ди. таттха сочанам̣ н̃а̄тибйасана̄динимиттам̣ четасо санта̄по антота̄по антониджджха̄нам̣ соко, н̃а̄тибйасана̄динимиттамева сочиката̄. ‘‘кахам̣ екапуттака̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 2.353-354; сам̣. ни. 2.63) паридеванавасена лапанам̣ паридево. саматиккаманаттха̄йа̄ти паха̄на̄йа. а̄йатим̣ ануппаджджанан̃хи идха саматиккамо. дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа̄ти ка̄йикадуккхасса ча четасикадоманассасса ча̄ти имесам̣ двиннам̣ аттхан̇гама̄йа, ниродха̄йа̄ти аттхо. н̃а̄йати ниччхайена камати нибба̄нам̣, там̣ ва̄ н̃а̄йати пат̣ивиджджхати етена̄ти н̃а̄йо, арийамагго. идха пана саха пуббабха̄гена арийамагго гахитоти а̄ха ‘‘сахавипассанакасса маггасса адхигаманаттха̄йа̄’’ти. апаччайапаринибба̄насса̄ти анупа̄дисесанибба̄нам̣ сандха̄йа вадати. паччайавасена ануппаннам̣ асан̇кхатам̣ аматадха̄тумева. сесаметтха утта̄намева.
маха̄качча̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. пат̣хамасамайасуттаван̣н̣ана̄
27. саттаме вад̣д̣хетӣти манасо виват̣т̣анисситам̣ вад̣д̣хим̣ а̄вахати. манобха̄ванӣйоти ва̄ манаса̄ бха̄вито самбха̄вито. йан̃ча а̄ваджджато манаси карото читтам̣ винӣваран̣ам̣ хоти. имасмим̣ паккхе каммаса̄дхано самбха̄ванаттхо бха̄ванӣйа-саддо. ‘‘тхинамиддхавиноданакаммат̣т̣ха̄на’’нти ватва̄ тадева вибха̄венто ‘‘а̄локасан̃н̃ам̣ ва̄’’тиа̄дима̄ха. вӣрийа̄рамбхаваттхуа̄дӣнам̣ ва̄ти еттха а̄ди-саддена идха авутта̄нам̣ атибходжане нимиттагга̄ха̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. вуттан̃хетам̣ ‘‘чха дхамма̄ тхинамиддхасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти атибходжане нимиттагга̄хо, ирийа̄патхасампариваттаната̄, а̄локасан̃н̃а̄манасика̄ро, аббхока̄сава̄со, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄’’ти (итиву. ат̣т̣ха. 111). антара̄йасаддапарийа̄йо идха антара̄-саддоти а̄ха ‘‘анантара̄йена̄’’ти.
пат̣хамасамайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. дутийасамайасуттаван̣н̣ана̄
28. ат̣т̣хаме ман̣д̣аласан̣т̣ха̄нама̄л̣асан̇кхепена ката̄ бходжанаса̄ла̄ ман̣д̣алама̄л̣а̄ти адхиппета̄ти а̄ха ‘‘бходжанаса̄ла̄йа̄’’ти. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.
дутийасамайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. уда̄йӣсуттаван̣н̣ана̄
29. наваме дит̣т̣хадхаммо вуччати паччаккхо аттабха̄воти а̄ха ‘‘имасмим̣йева аттабха̄ве’’ти. сукхавиха̄раттха̄йа̄ти никкилесата̄йа нира̄мисена сукхена виха̄раттха̄йа. а̄локасан̃н̃ам̣ манаси каротӣти сӯрийачандападжджотаман̣иукка̄виджджуа̄дӣнам̣ а̄локо дива̄ раттин̃ча упаладдхо, йатха̄ладдхавасенева а̄локам̣ манаси кароти, читте т̣хапети. татха̄ ча нам̣ манаси кароти, йатха̄сса субха̄вита̄локакасин̣асса вийа касин̣а̄локо йатхиччхакам̣ йа̄вадиччхакан̃ча со а̄локо раттийам̣ упатит̣т̣хати. йена таттха дива̄сан̃н̃ам̣ т̣хапети, дива̄рива вигататхинамиддхо хоти. тена̄ха ‘‘йатха̄ дива̄ татха̄ ратти’’нти. дива̄ти сан̃н̃ам̣ т̣хапетӣти вуттанайена манаси катва̄ дива̄рива сан̃н̃ам̣ уппа̄дети. йатха̄нена дива̄…пе… татхева там̣ манаси каротӣти йатха̄нена дива̄ упаладдхо сӯрийа̄локо, евам̣ раттимпи дива̄ дит̣т̣ха̄ка̄ренева там̣ а̄локам̣ манаси кароти. йатха̄ чанена раттим̣…пе… манаси каротӣти йатха̄ раттийам̣ чанда̄локо упаладдхо, евам̣ дива̄пи раттим̣ дит̣т̣ха̄ка̄ренева там̣ а̄локам̣ манаси кароти, читте т̣хапети. виват̣ена̄ти тхинамиддхена апихитатта̄ виват̣ена. анонаддхена̄ти асан̃чха̄дитена. сахобха̄саканти сан̃н̃а̄н̣обха̄сам̣. диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ рӯпагатасса диббасса итарасса ча дассанат̣т̣хена идха н̃а̄н̣адассананти адхиппетанти а̄ха ‘‘диббачаккхусан̇кха̄тасса̄’’тиа̄ди.
уддхам̣ джӣвитапарийа̄да̄на̄ти джӣвитаккхайато упари маран̣ато парам̣. самуггатена̄ти ут̣т̣хитена. дхума̄татта̄ти уддхам̣ уддхам̣ дхума̄татта̄ сӯнатта̄. сетараттехи випарибхиннам̣ вимисситам̣ нӣлам̣, пуримаван̣н̣авипарин̣а̄мабхӯтам̣ ва̄ нӣлам̣ винӣлам̣, винӣламева винӣлаканти ка-ка̄рена падавад̣д̣ханама̄ха анаттхантарато йатха̄ ‘‘пӣтакам̣ лохитака’’нти. пат̣икӯлатта̄ти джигуччханӣйатта̄. куччхитам̣ винӣлам̣ винӣлаканти куччханаттхо ва̄ айам̣ ка-ка̄роти дассетум̣ вуттам̣ йатха̄ ‘‘па̄пако киттисаддо аббхуггаччхатӣ’’ти (дӣ. ни. 3.316; а. ни. 5.213). парибхиннат̣т̣ха̄нехи ка̄кадхан̇ка̄дӣхи. виссандама̄нам̣ пуббанти виссавантапуббам̣, тахам̣ тахам̣ паггхарантапуббанти аттхо. татха̄бха̄ванти виссандама̄напуббатам̣.
со бхиккхӯти йо ‘‘пассеййа сарӣрам̣ сӣватхика̄йа чхад̣д̣ита’’нти вутто, со бхиккху. упасам̣харати садисатам̣. айампи кхотиа̄ди упасам̣харан̣а̄ка̄радассанам̣. а̄йӯти рӯпаджӣвитиндрийам̣. арӯпаджӣвитиндрийам̣ панеттха вин̃н̃а̄н̣агатикамева. усма̄ти каммаджатеджо. евам̣пӯтикасабха̄воти евам̣ ативийа пӯтисабха̄во а̄йуа̄дивигаме вийа̄ти адхиппа̄йо. едисо бхависсатӣти евам̣бха̄вӣти а̄ха ‘‘евамевам̣ уддхума̄та̄дибхедо бхависсатӣ’’ти.
лун̃читва̄ лун̃читва̄ти уппа̄т̣етва̄ уппа̄т̣етва̄. сеса̄васесамам̣салохитайуттанти саббасо аккха̄дитатта̄ тахам̣ тахам̣ сесена аппа̄васесена мам̣салохитена йуттам̣. ан̃н̃ена хаттхат̣т̣хиканти ависесена хаттхат̣т̣хика̄нам̣ виппакин̣н̣ата̄ джотита̄ти анавасесато тесам̣ виппакин̣н̣атам̣ дассенто ‘‘чатусат̣т̣хибхедампӣ’’тиа̄дима̄ха. теровассика̄нӣти тировассагата̄ни. та̄ни пана сам̣ваччхарам̣ вӣтиватта̄ни хонтӣти а̄ха ‘‘атиккантасам̣ваччхара̄нӣ’’ти. пура̄н̣ата̄йа гханабха̄вавигамена вичун̣н̣ата̄ идха пӯтибха̄во. со йатха̄ хоти, там̣ дассенто ‘‘аббхока̄се’’тиа̄дима̄ха. анекадха̄тӯнанти чаккхудха̄туа̄дӣнам̣, ка̄мадха̄туа̄дӣнам̣ ва̄. сатийа̄ ча н̃а̄н̣асса ча аттха̄йа̄ти ‘‘абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хотӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.214; 2.376; ма. ни. 1.109) вутта̄йа саттат̣т̣ха̄ника̄йа сатийа̄ чева там̣сампайуттан̃а̄н̣асса ча аттха̄йа.
уда̄йӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. ануттарийасуттаван̣н̣ана̄
30. дасаме нихӣнанти ла̄макам̣, килит̣т̣хам̣ ва̄. га̄мава̄сика̄нанти ба̄ла̄нам̣. путхуджджана̄нам̣ иданти потхуджджаникам̣. тена̄ха ‘‘путхуджджана̄нам̣ сантака’’нти, путхуджджанехи севитаббатта̄ тесам̣ сантаканти вуттам̣ хоти. анарийанти на ниддосам̣. ниддосат̣т̣хо хи арийат̣т̣хо. тена̄ха ‘‘на уттамам̣ на парисуддха’’нти. арийехи ва̄ на севитаббанти анарийам̣. анаттхасам̣хитанти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄дививидхавипула̄наттхасахитам̣. та̄дисан̃ча аттхасаннисситам̣ на хотӣти а̄ха ‘‘на аттхасанниссита’’нти. на ват̣т̣е ниббинданаттха̄йа̄ти чатусаччакаммат̣т̣ха̄на̄бха̄вато. асати пана ват̣т̣е ниббида̄йа вира̄га̄дӣнам̣ асамбхавойева̄ти а̄ха ‘‘на вира̄га̄йа̄’’тиа̄ди.
ануттамам̣ ануттарийанти а̄ха ‘‘етам̣ ануттара’’нти. хаттхисминти нимиттаттхе бхумманти а̄ха ‘‘хаттхинимиттам̣ сиккхитабба’’нти. хаттхивисайатта̄ хаттхисаннисситатта̄ ча хаттхисиппам̣ ‘‘хаттхӣ’’ти гахетва̄ ‘‘хаттхисмимпи сиккхатӣ’’ти вуттам̣. тасма̄ хаттхисиппе сиккхатӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. сесападесупи есева найо.
лин̇габйаттайена вибхаттибйаттайена па̄ричарийети вуттанти а̄ха ‘‘па̄ричарийа̄йа паччупат̣т̣хита̄’’ти. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.
ануттарийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ануттарийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. девата̄вагго
1-4. секхасутта̄диван̣н̣ана̄
31-34. чатуттхасса пат̣хаме секха̄нам̣ пат̣иладдхагун̣асса париха̄ни на̄ма наттхӣти а̄ха ‘‘упарӯпаригун̣апариха̄на̄йа̄’’ти, упарӯпариладдхабба̄нам̣ маггапхала̄нам̣ париха̄на̄йа ануппа̄да̄йа̄ти аттхо. татийа̄дӣни утта̄наттха̄нева.
секхасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. виджджа̄бха̄гийасуттаван̣н̣ана̄
35. пан̃чаме сампайогавасена виджджам̣ бхаджанти, сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайасампайуттааттхиавигата̄дипаччайавасена та̄йа саха екӣбха̄вам̣ гаччхантӣти виджджа̄бха̄гийа̄. атха ва̄ виджджа̄бха̄ге виджджа̄кот̣т̣ха̄се ваттанти виджджа̄сабха̄гата̄йа тадекадесе виджджа̄кот̣т̣ха̄се паваттантӣти виджджа̄бха̄гийа̄. таттха випассана̄н̃а̄н̣ам̣, маномайиддхи, чха абхин̃н̃а̄ти ат̣т̣ха виджджа̄. пуримена аттхена та̄хи сампайуттадхамма̄ виджджа̄бха̄гийа̄. паччхимена аттхена та̄су йа̄ ка̄чи ека̄ва виджджа̄ виджджа̄, сеса̄ виджджа̄бха̄гийа̄. евам̣ виджджа̄пи виджджа̄йа сампайуттадхамма̄пи ‘‘виджджа̄бха̄гийа̄’’твева ведитабба̄. идха пана випассана̄н̃а̄н̣асампайутта̄ сан̃н̃а̄ва виджджа̄бха̄гийа̄ти а̄гата̄, сан̃н̃а̄сӣсена сесасампайуттадхамма̄пи вутта̄ ева̄ти дат̣т̣хаббам̣. аничча̄нупассана̄н̃а̄н̣ети аничча̄нупассана̄н̃а̄н̣е ниссайапаччайабхӯте уппаннасан̃н̃а̄, тена сахагата̄ти аттхо. сесесупи есева найо.
виджджа̄бха̄гийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. вива̄дамӯласуттаван̣н̣ана̄
36. чхат̣т̣хе кодханоти куджджханасӣло. йасма̄ со аппахӣнакодхата̄йа адхигатакодхо на̄ма хоти, тасма̄ ‘‘кодхена саманна̄гато’’ти а̄ха. упана̄хо етасса аттхӣти упана̄хӣ, упанайханасӣлоти ва̄ упана̄хӣ. вива̄до на̄ма уппаджджама̄но йебхуййена пат̣хамам̣ двиннам̣ васена уппаджджатӣти вуттам̣ ‘‘двиннам̣ бхиккхӯнам̣ вива̄до’’ти. со пана йатха̄ бахӯнам̣ анаттха̄вахо хоти, там̣ нидассанамукхена нидассенто ‘‘катха’’нтиа̄дима̄ха. аббхантарапариса̄йа̄ти парисаббхантаре.
гун̣амаккхана̄йа паваттопи аттано ка̄ракам̣ гӯтхена пахарантим̣ гӯтхо вийа пат̣хаматарам̣ маккхетӣти маккхо, со етасса аттхӣти маккхӣ. пал̣а̄сатӣти пал̣а̄со, парасса гун̣е д̣ам̣ситва̄ вийа апанетӣти аттхо. со етасса аттхӣти пал̣а̄сӣ. пал̣а̄сӣ пуггало хи дутийасса дхурам̣ на дети, самам̣ харитва̄ ативадати. тена̄ха ‘‘йугагга̄халаккхан̣ена пал̣а̄сена саманна̄гато’’ти. иссатӣти иссукӣ. маччхара̄йатӣти маччхарам̣, там̣ етасса аттхӣти маччхарӣ. сат̣хайати на самма̄ бха̄сатӣти сат̣хо ан̃н̃атха̄ сантам̣ атта̄нам̣ ан̃н̃атха̄ паведанато. ма̄йа̄ етасса аттхӣ ма̄йа̄вӣ. миччха̄ па̄пика̄ вин̃н̃угарахита̄ етасса дит̣т̣хӣти миччха̄дит̣т̣хи, каммапатхапарийа̄панна̄йа ‘‘наттхи динна’’нтиа̄диваттхука̄йа миччхаттапарийа̄панна̄йа аниййа̄ника̄йа дит̣т̣хийа̄ саманна̄гатоти аттхо. тена̄ха ‘‘наттхикава̄дӣ’’тиа̄ди.
сам̣ аттано дит̣т̣хим̣, сайам̣ ва̄ аттана̄ йатха̄гахитам̣ пара̄масати, сабха̄вам̣ атиккамитва̄ парато а̄масатӣти сандит̣т̣хӣпара̄ма̄сӣ. а̄дха̄нам̣ дал̣хам̣ ган̣ха̄тӣти а̄дха̄нагга̄хӣ, дал̣хагга̄хӣ, ‘‘идамева сачча’’нти тхирагга̄хӣти аттхо. йуттам̣ ка̄ран̣ам̣ дисва̄ва ладдхим̣ пат̣иниссаджджатӣти пат̣иниссаггӣ, дуккхена киччхена касирена бахумпи ка̄ран̣ам̣ дассетва̄ на сакка̄ пат̣иниссаггам̣ ка̄тунти дуппат̣иниссаггӣ. йо аттано уппаннадит̣т̣хим̣ ‘‘идамева сачча’’нти дал̣хам̣ ган̣хитва̄ апи буддха̄дӣхи ка̄ран̣ам̣ дассетва̄ вуччама̄но на пат̣иниссаджджати. тассетам̣ адхивачанам̣. та̄дисо хи пуггало йам̣ йадева дхаммам̣ ва̄ адхаммам̣ ва̄ сун̣а̄ти, там̣ саббам̣ ‘‘евам̣ амха̄кам̣ а̄чарийехи катхитам̣, евам̣ амхехи сута’’нти куммова ан̇га̄ни саке капа̄ле антойева самодахати. йатха̄ хи каччхапо аттано хаттхапа̄да̄дике ан̇ге кеначи гхат̣ите сабба̄ни ан̇га̄ни аттано капа̄лейева самодахати, на бахи нӣхарати, евамайампи ‘‘на сундаро тава га̄хо, чхад̣д̣ехи на’’нти вутто там̣ на виссаджджати, антойева аттано хадайе ева т̣хапетва̄ вичарати, кумбхӣлагга̄хам̣ ган̣ха̄ти. йатха̄ сусума̄ра̄ гахитам̣ на пат̣иниссаджджанти, евам̣ ган̣ха̄ти.
вива̄дамӯласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. чхал̣ан̇гада̄насуттаван̣н̣ана̄
37. саттаме даккханти вад̣д̣ханти ета̄йа̄ти даккхин̣а̄, паричча̄гамайам̣ пун̃н̃ам̣, тассӯпакаран̣абхӯто деййадхаммо ча. идха пана деййадхаммо адхиппето. тенева̄ха ‘‘даккхин̣ам̣ патит̣т̣ха̄петӣ’’ти. ито ут̣т̣хитена̄ти ито кхеттато уппаннена. ра̄го винайати етена̄ти ра̄гавинайо, ра̄гасса самуччхедика̄ пат̣ипада̄. тена̄ха ‘‘ра̄гавинайапат̣ипадам̣ пат̣ипанна̄’’ти.
‘‘пуббева да̄на̄ сумано’’тиа̄дига̄тха̄йа пуббева да̄на̄ мун̃чачетана̄йа пуббе да̄нӯпакаран̣асамбхаран̣ато пат̣т̣ха̄йа сумано ‘‘сампаттӣнам̣ нида̄нам̣ ануга̄микада̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти соманассито бхавеййа. дадам̣ читтам̣ паса̄дайети даданто деййадхаммам̣ даккхин̣еййахаттхе патит̣т̣ха̄пенто ‘‘аса̄рато дханато са̄ра̄да̄нам̣ каромӣ’’ти аттано читтам̣ паса̄деййа. датва̄ аттамано хотӣти даккхин̣еййа̄нам̣ деййадхаммам̣ париччаджитва̄ ‘‘пан̣д̣итапан̃н̃аттам̣ на̄ма майа̄ анут̣т̣хитам̣, ахо са̄дху сут̣т̣хӯ’’ти аттамано памудито пӣтисоманассаджа̄то хоти. еса̄ти йа̄ айам̣ пуббачетана̄ мун̃чачетана̄ апарачетана̄ти има̄сам̣ каммапхала̄нам̣ саддха̄нугата̄нам̣ соманассапариггахита̄нам̣ тивидха̄нам̣ четана̄нам̣ па̄рипӯрӣ, еса̄.
сӣласан̃н̃амена̄ти ка̄йикава̄часикасам̣варена. хаттхапа̄дети даккхин̣еййа̄нам̣ хаттхапа̄де. мукхам̣ виккха̄летва̄ти тесам̣йева мукхам̣ виккха̄летва̄, аттана̄ва мукходакам̣ датва̄ти адхиппа̄йо.
чхал̣ан̇гада̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8-11. аттака̄рӣсутта̄диван̣н̣ана̄
38-41. ат̣т̣хаме кусалакирийа̄йа а̄диа̄рамбхабха̄вена паваттавӣрийам̣ т̣хитасабха̄вата̄йа сабха̄вадха̄ран̣ат̣т̣хена дха̄тӯти вуттанти а̄ха – ‘‘а̄рамбхадха̄тӯти а̄рабханавасена паваттавӣрийа’’нти. ладдха̄севанам̣ вӣрийам̣ балаппаттам̣ хутва̄ пат̣ипаккхе видхаматӣти а̄ха ‘‘никкамадха̄тӯти косаджджато никкхаманасабха̄вам̣ вӣрийа’’нти. параккаманасабха̄воти адхиматтатара̄нам̣ пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ видхаманасаматтхата̄йа пат̣упат̣утарабха̄вена парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманасабха̄во. навама̄дӣсу наттхи ваттаббам̣.
аттака̄рӣсутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
12. на̄гитасуттаван̣н̣ана̄
42. два̄дасаме ма̄хам̣ на̄гита йасена сама̄гаманти ма̄ ахам̣ йасена сама̄гаманам̣ паттхеми. ма̄ ча майа̄ йасоти йасо ча майа̄ ма̄ сама̄гаччхатӯти аттхо. имина̄ аттано ла̄бхасакка̄рена анаттхикатам̣ вибха̄вети. пан̃чахи вимуттӣхӣти тадан̇гавимуттиа̄дӣхи пан̃чахи вимуттӣхи. сесаметтха утта̄намева.
на̄гитасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
девата̄ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. дхаммикавагго
1. на̄гасуттаван̣н̣ана̄
43. пан̃чамасса пат̣хаме парисин̃читунти (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.272) йо чун̣н̣аматтика̄дӣхи гатта̄ни уббат̣т̣енто маллакамут̣т̣ха̄дӣхи ва̄ гхам̣санто наха̄йати, со ‘‘наха̄йатӣ’’ти вуччати. йо татха̄ акатва̄ пакатийа̄ва наха̄йати, со ‘‘парисин̃чатӣ’’ти вуччати. бхагавато ча сарӣре татха̄ харитаббам̣ раджоджаллам̣ на̄ма нупалимпати аччхачхавибха̄вато, утуггахан̣аттхам̣ пана бхагава̄ кевалам̣ удаке отарати. тена̄ха ‘‘гатта̄ни парисин̃читу’’нти.
пуббакот̣т̣хакоти па̄чӣнакот̣т̣хако. са̄ваттхийам̣ кира джетаванавиха̄ро када̄чи маха̄, када̄чи кхуддако. татха̄ хи со випассисса бхагавато ка̄ле йоджанико ахоси, сикхисса тига̄вуто, вессабхусса ад̣д̣хайоджанико, какусандхасса га̄вутаппама̄н̣о, кон̣а̄гаманасса ад̣д̣хага̄вутаппама̄н̣о, кассапасса вӣсатиусабхаппама̄н̣о, амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле ат̣т̣хакарӣсаппама̄н̣о джа̄то. тампи нагарам̣ тасса виха̄расса када̄чи па̄чӣнато хоти, када̄чи даккхин̣ато, када̄чи паччхимато, када̄чи уттарато. джетаванагандхакут̣ийам̣ пана чатуннам̣ ман̃чапа̄да̄нам̣ патит̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ ачаламева. чатта̄ри хи ачалачетийат̣т̣ха̄на̄ни на̄ма маха̄бодхипаллан̇кат̣т̣ха̄нам̣, исипатане дхаммачаккаппаваттанат̣т̣ха̄нам̣, сан̇кассанагаре девороханака̄ле сопа̄насса патит̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нам̣, ман̃чапа̄дат̣т̣ха̄нанти. айам̣ пана пуббакот̣т̣хако кассападасабаласса вӣсатиусабхавиха̄рака̄ле па̄чӣнадва̄ракот̣т̣хако ахоси. со ида̄ни ‘‘пуббакот̣т̣хако’’твева пан̃н̃а̄йати.
кассападасабаласса ка̄ле ачираватӣ нагарам̣ париккхипитва̄ сандама̄на̄ пуббакот̣т̣хакам̣ патва̄ удакена бхиндитва̄ махантам̣ удакарахадам̣ ма̄песи саматиттикам̣ анупуббагамбхӣрам̣. таттха екам̣ ран̃н̃о нха̄натиттхам̣, екам̣ на̄гара̄нам̣, екам̣ бхиккхусан̇гхасса, екам̣ буддха̄нанти евам̣ па̄т̣иекка̄ни нха̄натиттха̄ни хонти раман̣ӣйа̄нивиппакин̣н̣араджатапат̣т̣асадисава̄лука̄ни. ити бхагавата̄ а̄йасмата̄ а̄нандена саддхим̣ йена айам̣ еварӯпо пуббакот̣т̣хако, тенупасан̇ками гатта̄ни парисин̃читум̣. атха̄йасма̄ а̄нандо удакаса̄т̣икам̣ упана̄меси. бхагава̄ сураттадупат̣т̣ам̣ апанетва̄ удакаса̄т̣икам̣ нива̄сеси. тхеро дупат̣т̣ена саддхим̣ маха̄чӣварам̣ аттано хаттхагатам̣ ака̄си. бхагава̄ удакам̣ отари, сахотаран̣еневасса удаке маччхакаччхапа̄ саббе суван̣н̣аван̣н̣а̄ ахесум̣, йантана̄л̣ика̄хи суван̣н̣арасадха̄ра̄ни син̃чанака̄ло вийа суван̣н̣апат̣аппаса̄ран̣ака̄ло вийа ча ахоси. атха бхагавато наха̄наваттам̣ дассетва̄ паччуттин̣н̣асса тхеро сураттадупат̣т̣ам̣ упана̄меси. бхагава̄ там̣ нива̄сетва̄ виджджуллата̄садисам̣ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ маха̄чӣварам̣ антантена сам̣харитва̄ падумагаббхасадисам̣ катва̄ упанӣтам̣ двӣсу кан̣н̣есу гахетва̄ ат̣т̣ха̄си. тена вуттам̣ ‘‘пуббакот̣т̣хаке гатта̄ни парисин̃читва̄ екачӣваро ат̣т̣ха̄сӣ’’ти.
евам̣ т̣хитасса пана бхагавато сарӣрам̣ викаситападумапуппхасадисам̣ саббапа̄липхуллам̣ па̄риччхаттакам̣, та̄ра̄марӣчивикаситан̃ча гаганаталам̣ сирийа̄ авахасама̄нам̣ вийа вирочиттха, бйа̄маппабха̄париккхепавила̄синӣ часса дваттим̣саваралаккхан̣ама̄ла̄ гантхитва̄ т̣хапита̄ дваттим̣са чандима̄ вийа, дваттим̣са сӯрийа̄ вийа, пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапитадваттим̣сачаккаваттидваттим̣садевара̄джадваттим̣самаха̄брахма̄но вийа ча ативийа вирочиттха. йасма̄ ча бхагавато сарӣрам̣ судхантача̄мӣкарасама̄наван̣н̣ам̣, супарисодхитапава̄л̣аручираторан̣ам̣, сувисуддханӣларатана̄валисадисакесатанурухам̣, тасма̄ тахам̣ тахам̣ виниггатасуджа̄таджа̄тихин̇гулакарасӯпасобхитам̣ упари сатамегхаратана̄валисуччха̄дитам̣ джан̇гамамива канакагирисикхарам̣ вирочиттха. тасмин̃ча самайе дасабаласса сарӣрато никкхамитва̄ чхаббан̣н̣арасмийо самантато асӣтихаттхаппама̄н̣е падесе а̄дха̄вантӣ видха̄вантӣ ратана̄валиратанада̄маратаначун̣н̣авиппакин̣н̣ам̣ вийа паса̄ритаратаначиттакан̃чанапат̣т̣амива а̄син̃чама̄нала̄кха̄расадха̄ра̄читтамива укка̄сатанипа̄тасама̄куламива нирантаравиппакин̣н̣акан̣ика̄ракин̇кин̣икапуппхамива ва̄йувегасамуддхатачинапит̣т̣хачун̣н̣аран̃джитамива индадханувиджджуллата̄вита̄насантхатамива ча гаганаталам̣, там̣ т̣ха̄нам̣ паванан̃ча самма̄ пхаранти. ван̣н̣абхӯми на̄меса̄. еварӯпесу т̣ха̄несу буддха̄нам̣ сарӣраван̣н̣ам̣ ва̄ гун̣аван̣н̣ам̣ ва̄ чун̣н̣ийападехи ва̄ га̄тха̄хи ва̄ аттхан̃ча упама̄йо ча ка̄ран̣а̄ни ча а̄харитва̄ пат̣ибалена дхаммакатхикена пӯретва̄ катхетум̣ ват̣т̣ати. еварӯпесу хи т̣ха̄несу дхаммакатхикасса тха̄мо ведитаббо. пуббасадиса̄ни курума̄ноти нирудака̄ни курума̄но, суккха̄пайама̄ноти аттхо. содаке гатте чӣварам̣ па̄рупантасса хи чӣваре кан̣н̣ика̄ни ут̣т̣хаханти, париккха̄рабхан̣д̣ам̣ дуссати, буддха̄нам̣ пана сарӣре раджоджаллам̣ на упалимпати, падумапатте уккхиттаудакабинду вийа удакам̣ виниват̣т̣етва̄ гаччхати. евам̣ сантепи сиккха̄га̄равата̄йа бхагава̄ ‘‘паббаджитаваттам̣ на̄мета’’нти маха̄чӣварам̣ убхосу кан̣н̣есу гахетва̄ пурато ка̄йам̣ пат̣иччха̄детва̄ ат̣т̣ха̄си.
та̄л̣итан̃ча ва̄дитан̃ча та̄л̣итава̄дитам̣, тӯрийа̄нам̣ та̄л̣итава̄дитам̣ тӯрийата̄л̣итава̄дитам̣. махантан̃ча там̣ тӯрийата̄л̣итава̄дитан̃ча̄ти маха̄тӯрийата̄л̣итава̄дитам̣. тена̄ха ‘‘махантена̄’’тиа̄ди. атха ва̄ бхеримудин̇гапан̣ава̄дитӯрийа̄нам̣ та̄л̣итам̣ вӣн̣а̄вел̣угомукхиа̄дӣнам̣ ва̄дитан̃ча тӯрийата̄л̣итава̄дитанти ва̄ еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.
абхин̃н̃а̄па̄рам̣ гатоти абхин̃н̃а̄па̄рагӯ. евам̣ сесесупи. со хи бхагава̄ саббадхамме абхиджа̄нанто гатоти абхин̃н̃а̄па̄рагӯ. тесу пан̃чупа̄да̄наккхандхе париджа̄нанто гатоти парин̃н̃а̄па̄рагӯ. саббакилесе паджаханто гатоти паха̄напа̄рагӯ. чатта̄ро магге бха̄венто гатоти бха̄вана̄па̄рагӯ. ниродхам̣ саччхикаронто гатоти саччхикирийа̄па̄рагӯ. саббасама̄паттим̣ сама̄паджджанто гатоти сама̄паттипа̄рагӯ. субрахмадевапутта̄дайоти еттха со кира девапутто аччхара̄сан̇гхапаривуто нанданакӣл̣итам̣ катва̄ па̄риччхаттакамӯле пан̃н̃атта̄сане нисӣди. там̣ пан̃часата̄ парива̄ретва̄ нисинна̄, пан̃часата̄ руккхам̣ абхирухитва̄ мадхурассарена га̄йитва̄ пуппха̄ни па̄тенти. та̄ни гахетва̄ итара̄ екатован̣т̣икама̄ла̄ва гантхенти. атха руккхам̣ абхирул̣ха̄ упаччхедакавасена екаппаха̄ренева ка̄лам̣ катва̄ авӣчимхи ниббатта̄ маха̄дуккхам̣ анубхаванти. атха ка̄ле гаччханте девапутто ‘‘има̄сам̣ нева саддо суййати, на пуппха̄ни па̄тенти, кахам̣ ну кхо гата̄’’ти а̄вадждженто нирайе ниббаттабха̄вам̣ дисва̄ пийаваттхукасокена руппама̄но чинтеси – ‘‘ета̄ та̄ва йатха̄каммена гата̄, майхам̣ а̄йусан̇кха̄ро киттако’’ти. со ‘‘саттаме дивасе майа̄пи авасеса̄хи пан̃часата̄хи саддхим̣ ка̄лам̣ катва̄ таттхева ниббаттитабба’’нти дисва̄ балаватарена сокена самаппито. ‘‘имам̣ майхам̣ сокам̣ садеваке локе ан̃н̃атра татха̄гата̄ нибба̄петум̣ саматтхо наттхӣ’’ти чинтетва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ т̣хито –
‘‘ниччам̣ утрастамидам̣ читтам̣, ниччам̣ уббиггамидам̣ мано;
ануппаннесу киччхесу, атхо уппатитесу ча;