2. са̄ран̣ӣйавагго
1. пат̣хамаса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄
11. дутийасса пат̣хаме саритаббайуттака̄ти ануссаран̣а̄раха̄. миджджати синийхати ета̄йа̄ти метта̄, миттабха̄во. метта̄ етасса аттхӣти меттам̣, ка̄йакаммам̣. там̣ пана йасма̄ метта̄сахагатачиттасамут̣т̣ха̄нам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘меттена читтена ка̄таббам̣ ка̄йакамма’’нти. еса найо сесадвайепи. има̄нӣти меттака̄йакамма̄дӣни. бхиккхӯнам̣ васена а̄гата̄ни тесам̣ сет̣т̣хапарисабха̄вато. йатха̄ пана бхиккхунӣсупи лаббханти, евам̣ гихӣсупи лаббханти чатупарисаса̄дха̄ран̣атта̄ти там̣ дассенто ‘‘бхиккхӯнан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. бхиккхуно саббампи анаваджджака̄йакаммам̣ а̄бхисама̄ча̄рикакаммантогадхамева̄ти а̄ха ‘‘меттена читтена…пе… ка̄йакаммам̣ на̄ма̄’’ти. бхаттивасена паваттийама̄на̄ четийабодхӣнам̣ вандана̄ метта̄сиддха̄ти катва̄ тадаттха̄йа гаманам̣ ‘‘меттам̣ ка̄йакамма’’нти вуттам̣. а̄ди-саддена четийабодхибхиккхӯсу вутта̄васеса̄пача̄йана̄дивасена паваттаметта̄васена паваттам̣ ка̄йикам̣ кирийам̣ сан̇ган̣ха̄ти.
тепит̣акампи буддхавачанам̣ катхийама̄нанти адхиппа̄йо. тепит̣акампи буддхавачанам̣ парипуччханааттхакатханавасена паваттийама̄намева меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма хитаджджха̄сайена паваттитаббато. тӣн̣и сучарита̄нӣти ка̄йавачӣманосучарита̄ни. чинтананти евам̣ чинтанаматтампи манокаммам̣, пагева пат̣ипанна̄ бха̄вана̄ти дассети.
а̄вӣти пака̄сам̣. пака̄сабха̄во четтха йам̣ уддисса там̣ ка̄йакаммам̣ карӣйати, тасса саммукхабха̄ватоти а̄ха ‘‘саммукха̄’’ти. рахоти аппака̄сам̣. аппака̄сата̄ ча йам̣ уддисса там̣ ка̄йакаммам̣ карӣйати, тасса апаччаккхабха̄ватоти а̄ха ‘‘параммукха̄’’ти. саха̄йабха̄вагаманам̣ тесам̣ пурато. тесу каронтесуйева хи саха̄йабха̄вагаманам̣ саммукха̄ ка̄йакаммам̣ на̄ма хоти. убхайехӣти навакехи тхерехи ча. паггайха̄ти пагган̣хитва̄ уддхам̣ катва̄ кевалам̣ ‘‘дево’’ти аватва̄ гун̣ехи тхирабха̄ваджотанам̣ ‘‘деваттхеро’’ти вачанам̣ паггайха вачанам̣. маматтабодханам̣ вачанам̣ мама̄йанавачанам̣. екантапараммукхасса манокаммасса саммукхата̄ на̄ма вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄панавасена хоти, тан̃ча кхо локе ка̄йакамманти па̄кат̣ам̣ пан̃н̃а̄там̣. хаттхавика̄ра̄дӣни ана̄маситва̄ ева дассенто ‘‘найана̄ни уммӣлетва̄’’тиа̄дима̄ха. ка̄мам̣ метта̄синехасиниддха̄нам̣ найана̄нам̣ уммӣлана̄ пасаннена мукхена олоканан̃ча меттам̣ ка̄йакаммамева, йасса пана читтасса васена найана̄нам̣ метта̄синехасиниддхата̄ мукхасса ча пасанната̄, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘меттам̣ манокаммам̣ на̄ма̄’’ти.
ла̄бха-саддо каммаса̄дхано ‘‘ла̄бха̄ вата, бхо, ладдхо’’тиа̄дӣсу вийа. со четтха ‘‘дхаммаладдха̄’’ти вачанато атӣтака̄ликоти а̄ха ‘‘чӣвара̄дайо ладдхапаччайа̄’’ти. дхаммато а̄гата̄ти дхаммика̄, парисуддхагамана̄ паччайа̄. тена̄ха ‘‘дхаммаладдха̄’’ти. имамева хи аттхам̣ дассетум̣ ‘‘кухана̄дӣ’’тиа̄ди вуттам̣. на самма̄ гайхама̄на̄ хи дхаммаладдха̄ на̄ма на хонтӣти таппат̣иседханаттхам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘дхаммаладдха̄’’ти вуттам̣. деййам̣ даккхин̣еййан̃ча аппат̣ивибхаттам̣ катва̄ бхун̃джатӣти аппат̣ивибхаттабхогӣ на̄ма хоти. тена̄ха ‘‘две пат̣ивибхатта̄ни на̄ма̄’’тиа̄ди. читтена вибхаджананти етена читтуппа̄даматтенапи вибхаджанам̣ пат̣ивибхаттам̣ на̄ма, пагева пайогатоти дассети. читтена вибхаджанапуббакам̣ ва̄ ка̄йена вибхаджананти мӯламева дассетум̣ ‘‘евам̣ читтена вибхаджана’’нти вуттам̣. тена читтуппа̄даматтена пат̣ивибха̄го ка̄табботи дассети. аппат̣ивибхаттанти бха̄ванапум̣саканиддесо, аппат̣ивибхаттам̣ ла̄бхам̣ бхун̃джатӣти камманиддесо ва̄. там̣ нева гихӣнам̣ дети аттано а̄джӣвасодханаттхам̣. на аттана̄ парибхун̃джати ‘‘майхам̣ аса̄дха̄ран̣абхогита̄ ма̄ хотӯ’’ти. пат̣игган̣ханто ча…пе… пассатӣти имина̄ а̄гаманато пат̣т̣ха̄йа са̄дха̄ран̣абуддхим̣ упат̣т̣ха̄пети. евам̣ хисса са̄дха̄ран̣абхогита̄ сукара̄, са̄ран̣ӣйадхаммо часса пӯро хоти.
атха ва̄ пат̣игган̣ханто ча…пе… пассатӣти имина̄ тасса ла̄бхасса тӣсу ка̄лесу са̄дха̄ран̣ато т̣хапанам̣ дасситам̣. пат̣игган̣ханто ча сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти имина̄ пат̣иггахан̣ака̄ло дассито. гахетва̄…пе… пассатӣти имина̄ пат̣иггахитака̄ло. тадубхайам̣ пана та̄дисена пуббабха̄гена вина̄ на хотӣти аттхасиддхо пуримака̄ло. тайидам̣ пат̣иггахан̣ато пуббевасса хоти ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти пат̣игган̣хисса̄мӣ’’ти, пат̣игган̣хантасса хоти ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти пат̣игган̣ха̄мӣ’’ти, пат̣иггахетва̄ хоти ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти хи пат̣иггахитам̣ майа̄’’ти. евам̣ тилаккхан̣асампаннам̣ катва̄ ладдхам̣ ла̄бхам̣ оса̄ран̣алаккхан̣ам̣ авикопетва̄ парибхун̃джанто са̄дха̄ран̣абхогӣ аппат̣ивибхаттабхогӣ ча хоти.
имам̣ пана са̄ран̣ӣйадхамманти имам̣ чатуттхам̣ саритаббайуттадхамам̣. на хи…пе… ган̣ханти, тасма̄ са̄дха̄ран̣абхогита̄ дуссӣласса наттхӣти а̄рамбхопи та̄ва на самбхавати, куто пӯран̣анти адхиппа̄йо. парисуддхасӣлоти имина̄ ла̄бхасса дхаммикабха̄вам̣ дассети. ваттам̣ акхан̣д̣ентоти имина̄ аппат̣ивибхаттабхогитам̣ са̄дха̄ран̣абхогитан̃ча дассети. сати пана тадубхайе са̄ран̣ӣйадхаммо пӯрито ева хотӣти а̄ха ‘‘пӯретӣ’’ти. одиссакам̣ катва̄ти етена анодиссакам̣ катва̄ питуно, а̄чарийупаджджха̄йа̄дӣнам̣ ва̄ тхера̄санато пат̣т̣ха̄йа дентасса са̄ран̣ӣйадхаммойева хотӣти дассети. да̄таббанти авассам̣ да̄таббам̣. са̄ран̣ӣйадхаммо панасса на хоти пат̣иджаггат̣т̣ха̄не одиссакам̣ катва̄ диннатта̄. тена̄ха ‘‘палибодхаджагганам̣ на̄ма хотӣ’’ти. муттапалибодхасса ват̣т̣ати амуттапалибодхасса пӯретум̣ асаккун̣еййатта̄. йади евам̣ саббена саббам̣ са̄ран̣ӣйадхаммам̣ пӯрентасса одиссакада̄нам̣ ват̣т̣ати, на ват̣т̣атӣти? но на ват̣т̣ати йуттат̣т̣ха̄нети дассенто ‘‘тена пана̄’’тиа̄дима̄ха. имина̄ одиссакада̄нам̣ панасса на саббаттха ва̄ританти дассети. гила̄на̄дӣнан̃хи одиссакам̣ катва̄ да̄нам̣ аппат̣ивибха̄гапаккхикам̣ ‘‘асукасса на дасса̄мӣ’’ти пат̣иккхепасса абха̄вато. бйатирекаппадха̄но хи пат̣ибха̄го. тена̄ха ‘‘авасеса’’нтиа̄ди. ада̄тумпӣти пи-саддена да̄тумпи ват̣т̣атӣти дассети. тан̃ча кхо карун̣а̄йанавасена, на ваттапарипӯран̣авасена, тасма̄ дуссӣлассапи аттхикасса сати самбхаве да̄таббам̣. да̄нан̃хи на̄ма на кассачи нива̄ритам̣.
сусиккхита̄йа̄ти са̄ран̣ӣйапӯран̣авидхимхи сусиккхита̄йа, сукусала̄йа̄ти аттхо. ида̄ни тасса косаллам̣ дассетум̣ ‘‘сусиккхита̄йа хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. два̄дасахи вассехи пӯрехи, на тато оранти имина̄ тасса дуппӯратам̣ дассети. татха̄ хи со махаппхало маха̄нисам̣со дит̣т̣хадхаммикехипи та̄вагарутарехи пхала̄нисам̣сехи анугатоти там̣саман̇гӣ ча пуггало висесала̄бхӣ арийапуггало вийа локе аччхарийаббхутадхаммасаманна̄гато хоти. татха̄ хи со дуппаджахада̄намайасса сӣламайасса пун̃н̃асса пат̣ипаккхадхаммам̣ судӯре виккхамбхитам̣ катва̄ висуддхена четаса̄ локе па̄кат̣о пан̃н̃а̄то хутва̄ вихарати. тассимаматтхам̣ бйатирекато анвайато ча вибха̄ветум̣ ‘‘саче хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. там̣ сувин̃н̃еййамева.
ида̄нисса сампара̄йике дит̣т̣хадхаммике ча а̄нисам̣се дассетум̣ ‘‘евам̣ пӯритаса̄ран̣ӣйадхаммасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. нева исса̄ на маччхарийам̣ хоти чирака̄лабха̄вана̄йа видхутабха̄вато. манусса̄нам̣ пийо хоти паричча̄гасӣлата̄йа виссутатта̄. тена̄ха ‘‘дадам̣ пийо хоти бхаджанти нам̣ бахӯ’’тиа̄ди (а. ни. 5.34). сулабхапаччайо хоти да̄навасена ул̣а̄раджджха̄сайа̄нам̣ паччайала̄бхасса идха̄нисам̣сасабха̄вато да̄насса. паттагатамасса диййама̄нам̣ на кхӣйати паттагатассева два̄дасавассикасса маха̄ваттасса авиччхедена пӯритатта̄. аггабхан̣д̣ам̣ лабхати девасикам̣ даккхин̣еййа̄нам̣ аггато пат̣т̣ха̄йа да̄насса диннатта̄. бхайе ва̄…пе… а̄паджджанти деййаппат̣игга̄хакавикаппам̣ акатва̄ аттани нирапеккхачиттена чирака̄лам̣ да̄насса пӯритата̄йа паса̄ритачиттатта̄.
татра̄ти тесу а̄нисам̣сесу вибха̄ветаббесу. има̄ни пхала̄ни ваттхӯни ка̄ран̣а̄ни. маха̄гирига̄мо на̄ма на̄гадӣпапассе еко га̄мова. алабханта̄пӣти аппапун̃н̃ата̄йа ала̄бхино сама̄на̄пи. бхиккха̄ча̄рамаггасабха̄ганти сабха̄гам̣ таббха̄гийам̣ бхиккха̄ча̄рамаггам̣ джа̄нанти. ануттаримануссадхамматта̄ тхера̄нам̣ сам̣сайавиноданаттхан̃ча ‘‘са̄ран̣ӣйадхаммо ме, бханте, пӯрито’’ти а̄ха. татха̄ хи дутийаваттхусмимпи тхерена атта̄ пака̄сито. дахарака̄ле евам̣ кира са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако ахоси. манусса̄нам̣ пийата̄йа сулабхапаччайата̄йапи идам̣ ваттхумева. паттагата̄кхӣйанасса пана висесам̣ вибха̄ванато ‘‘идам̣ та̄ва…пе… еттха ваттхӯ’’ти вуттам̣.
гирибхан̣д̣амаха̄пӯджа̄йа̄ти четийагиримхи сакалалан̇ка̄дӣпе йоджанаппама̄н̣е самудде ча на̄ва̄сан̇гха̄т̣а̄дике т̣хапетва̄ дӣпапуппхагандха̄дӣхи карийама̄на̄йа маха̄пӯджа̄йа. тасса̄ ча пат̣ипаттийа̄ аван̃джхабха̄вавибха̄ванаттхам̣ ‘‘ете майхам̣ па̄пун̣иссантӣ’’ти а̄ха. парийа̄йенапи лесенапи. ануччхавиканти ‘‘са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако’’ти йатха̄бхӯтапаведанам̣ тумха̄кам̣ ануччхавиканти аттхо.
ана̄рочетва̄ва пала̄йим̣су чорабхайена. ‘‘аттано дуджджӣвика̄йа̄’’типи ваданти. ахам̣ са̄ран̣ӣйадхаммапӯрика̄, мама паттапарийа̄панненапи сабба̄пима̄ бхиккхунийо йа̄пессантӣти а̄ха ‘‘ма̄ тумхе тесам̣ гатабха̄вам̣ чинтайиттха̄’’ти. ват̣т̣иссатӣти капписсати. тхерӣ са̄ран̣ӣйадхаммапӯрика̄ ахоси, тхерасса пана сӣлатедженева девата̄ уссуккам̣ а̄паджджи.
наттхи етесам̣ кхан̣д̣анти акхан̣д̣а̄ни. там̣ пана несам̣ кхан̣д̣ам̣ дассетум̣ ‘‘йасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха упасампаннасӣла̄нам̣ уддесаккамена а̄дианта̄ ведитабба̄. тена̄ха ‘‘саттасӯ’’тиа̄ди. на хи ан̃н̃о кочи а̄паттиккхандха̄нам̣ ануккамо аттхи, анупасампаннасӣла̄нам̣ сама̄да̄наккаменапи а̄дианта̄ лаббханти. парийанте чхиннаса̄т̣ако вийа̄ти татранте дасанте ва̄ чхиннаваттхам̣ вийа. висадисуда̄харан̣ан̃четам̣ ‘‘акхан̣д̣а̄нӣ’’ти имасса адхикататта̄. евам̣ сеса̄нампи уда̄харан̣а̄ни. кхан̣д̣иката̄ бхинната̄ кхан̣д̣ам̣, там̣ етасса аттхӣти кхан̣д̣ам̣, сӣлам̣. чхиддантиа̄дӣсупи есева найо. вемаджджхе бхиннам̣ винивиджджханавасена. висабха̄гаван̣н̣ена га̄вӣ вийа̄ти самбандхо. висабха̄гаван̣н̣ена упад̣д̣хам̣ татийабха̄гагатам̣ самбхиннаван̣н̣ам̣ сабалам̣, висабха̄гаван̣н̣ехева биндӯхи антарантара̄хи вимиссам̣ камма̄сам̣. айам̣ имесам̣ висесо. сабаларахита̄ни асабала̄ни, татха̄ акамма̄са̄ни. сӣласса тан̣ха̄да̄сабйато мочанам̣ виват̣т̣ӯпаниссайабха̄ва̄па̄данам̣, тасма̄ тан̣ха̄да̄сабйато мочанавачанена тесам̣ сӣла̄нам̣ виват̣т̣ӯпаниссайатама̄ха. бхуджиссабха̄вакаран̣атоти имина̄ бхуджиссакара̄ни бхуджисса̄нӣти уттарападалопена̄йам̣ ниддесоти дассети. йасма̄ ва̄ там̣саман̇гипуггало серӣ сайам̣васӣ бхуджиссо на̄ма хоти, тасма̄пи бхуджисса̄ни. авин̃н̃ӯнам̣ аппама̄н̣ата̄йа ‘‘вин̃н̃уппасаттха̄нӣ’’ти вуттам̣. супарисуддхабха̄вена ва̄ сампаннатта̄ вин̃н̃ӯхи пасаттха̄нӣти вин̃н̃уппасаттха̄ни.
тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи апара̄мат̣т̣хатта̄ти ‘‘имина̄хам̣ сӣлена дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄’’ти тан̣ха̄пара̄ма̄сена, ‘‘имина̄хам̣ сӣлена дево хутва̄ таттха ниччо дхуво сассато бхависса̄мӣ’’ти дит̣т̣хипара̄ма̄сена ча апара̄мат̣т̣хатта̄. пара̄мат̣т̣хунти ‘‘айам̣ те сӣлесу досо’’ти чатӯсу випаттӣсу йа̄йа ка̄йачи випаттийа̄ дассанена пара̄мат̣т̣хум̣, ануддхам̣сетум̣ чодетунти аттхо. сӣлам̣ на̄ма авиппат̣иса̄ра̄дипа̄рампарийена йа̄вадева сама̄дхисампа̄данаттханти а̄ха ‘‘сама̄дхисам̣ваттаника̄нӣ’’ти. сама̄дхисам̣ваттанаппайоджана̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни.
сама̄набха̄во са̄ман̃н̃ам̣, парипун̣н̣ачатупа̄рисуддхибха̄вена маджджхе бхиннасуван̣н̣асса вийа бхеда̄бха̄вато сӣлена са̄ман̃н̃ам̣ сӣласа̄ман̃н̃ам̣, там̣ гато упагатоти сӣласа̄ман̃н̃агато. тена̄ха ‘‘сама̄набха̄вӯпагатасӣло’’ти, сӣласампаттийа̄ сама̄набха̄вам̣ упагатасӣло сабха̄гавуттикоти аттхо. ка̄мам̣ путхуджджана̄нампи чатупа̄рисуддхисӣле на̄наттам̣ на сийа̄, там̣ пана на екантикам̣, идам̣ екантикам̣ нийатабха̄ватоти а̄ха ‘‘наттхи маггасӣле на̄натта’’нти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттанти маггасӣлам̣ сандха̄йа там̣ ‘‘йа̄ни та̄ни сӣла̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
йа̄йанти йа̄ айам̣ майхан̃чева тумха̄кан̃ча паччаккхабхӯта̄. дит̣т̣хӣти маггасамма̄дит̣т̣хи. ниддоса̄ти ниддхутадоса̄, самуччхиннара̄га̄дипа̄падхамма̄ти аттхо. ниййа̄тӣти ват̣т̣адуккхато ниссарати ниггаччхати. сайам̣ ниййантӣйева хи там̣саман̇гипуггалам̣ ват̣т̣адуккхато ниййа̄петӣти вуччати. йа̄ саттху анусит̣т̣хи, там̣ каротӣти таккаро, тасса, йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджантасса̄ти аттхо. сама̄надит̣т̣хибха̄ванти садисадит̣т̣хибха̄вам̣ саччасампат̣иведхена абхиннадит̣т̣хибха̄вам̣.
пат̣хамаса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. дутийаса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄
12. дутийе сабрахмача̄рӣнанти сахадхаммика̄нам̣. пийам̣ пийа̄йитаббакам̣ каронтӣти пийакаран̣а̄. гарум̣ гарут̣т̣ха̄нийам̣ каронтӣти гарукаран̣а̄. сан̇ган̣ханаттха̄йа̄ти сан̇гахаваттхувисесабха̄вато сабрахмача̄рӣнам̣ сан̇гахан̣а̄йа сам̣ваттантӣти самбандхо. авиваданаттха̄йа̄ти сан̇гахаваттхубха̄вато ева на виваданаттха̄йа. сати ча авиваданахетубхӯтасан̇гахакатте тесам̣ васена сабрахмача̄рӣнам̣ самаггабха̄во бхеда̄бха̄во сиддхойева̄ти а̄ха ‘‘са̄маггийа̄’’тиа̄ди.
дутийаса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. нисса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄
13. татийе вад̣д̣хита̄ти бха̄вана̄па̄рипӯривасена парибрӯхита̄. пунаппунам̣ ката̄ти бха̄вана̄йа бахулӣкаран̣ена апара̄парам̣ паваттита̄. йуттайа̄насадиса̄ ката̄ти йатха̄ йуттама̄джан̃н̃айа̄нам̣ чхекена са̄ратхина̄ адхит̣т̣хитам̣ йатха̄ручи паваттати, евам̣ йатха̄ручи паваттирахам̣ гахита̄. ваттхуката̄ти ва̄ адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена ваттху вийа ката̄, саббасо упаккилесависодханена иддхивисесата̄йа паваттит̣т̣ха̄набха̄вато сувисодхитапариссайаваттху вийа ката̄ти вуттам̣ хоти. адхит̣т̣хита̄ти пат̣ипаккхадӯрӣбха̄вато субха̄витабха̄вена там̣там̣адхит̣т̣ха̄найогйата̄йа т̣хапита̄. самантато чита̄ти саббабха̄гена бха̄ванӯпачайам̣ гамита̄. тена̄ха ‘‘упачита̄’ти. сут̣т̣ху сама̄раддха̄ти иддхибха̄вана̄сикха̄ппаттийа̄ саммадева самбха̄вита̄. абхӯтабйа̄каран̣ам̣ бйа̄каротӣти ‘‘метта̄ хи кхо ме четовимутти бха̄вита̄’’тиа̄дина̄ аттани авиджджама̄нагун̣а̄бхибйа̄ха̄рам̣ бйа̄харати. четовимуттисаддам̣ апеккхитва̄ ‘‘ниссат̣а̄’’ти вуттам̣. пуна бйа̄па̄до наттхӣти ида̄ни мама бйа̄па̄до на̄ма саббасо наттхӣти н̃атва̄.
балававипассана̄ти бхайатупат̣т̣ха̄не н̃а̄н̣ам̣, а̄дӣнава̄нупассане н̃а̄н̣ам̣ муччитукамйата̄н̃а̄н̣ам̣, бхан̇ган̃а̄н̣анти чатуннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ адхивачанам̣. йесам̣ нимитта̄нам̣ абха̄вена арахаттапхаласама̄паттийа̄ анимиттата̄, там̣ дассетум̣ ‘‘са̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ра̄гасса нимиттам̣, ра̄го ева ва̄ нимиттам̣ ра̄ганимиттам̣. а̄ди-саддена досанимитта̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. рӯпаведана̄дисан̇кха̄ранимиттам̣ рӯпанимитта̄ди. тесам̣йева ничча̄дивасена упат̣т̣ха̄нам̣ ниччанимитта̄ди. тайидам̣ нимиттам̣ йасма̄ саббена саббам̣ арахаттапхале наттхи, тасма̄ вуттам̣ ‘‘са̄ хи…пе… анимитта̄’’ти. нимиттам̣ ануссарати анугаччхати а̄раббха паваттати сӣлена̄ти нимитта̄нуса̄рӣ. тена̄ха ‘‘вуттаппабхедам̣ нимиттам̣ анусаран̣асабха̄ва’’нти.
асмима̄ноти ‘‘асмӣ’’ти паватто аттависайо ма̄но. айам̣ на̄ма ахамасмӣти рӯпалаккхан̣о ведана̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атаралаккхан̣о айам̣ на̄ма атта̄ ахам̣ асмӣти. асмима̄но самуггха̄тӣйати етена̄ти асмима̄насамуггха̄то, арахаттамагго. пуна асмима̄но наттхӣти тасса ануппаттидхаммата̄па̄данам̣ киттенто самуггха̄таттамева вибха̄вети.
нисса̄ран̣ӣйасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4-5. бхаддакасутта̄диван̣н̣ана̄
14-15. чатуттхе а̄рамитаббат̣т̣хена ва̄ каммам̣ а̄ра̄мо етасса̄ти камма̄ра̄мо. камме рато на гантхадхуре випассана̄дхуре ва̄ти каммарато. пунаппунам̣ йуттоти таппарабха̄вена ану ану йутто пасуто. а̄ла̄пасалла̄поти иттхиван̣н̣апурисаван̣н̣а̄дивасена пунаппунам̣ лапанам̣. пан̃чаме наттхи ваттаббам̣.
бхаддакасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. накулапитусуттаван̣н̣ана̄
16. чхат̣т̣хе висабха̄гаведануппаттийа̄ какаченева чатуирийа̄патхам̣ чхинданто а̄ба̄дхайатӣти а̄ба̄дхо, со йасса аттхӣти а̄ба̄дхико. там̣самут̣т̣ха̄надуккхена дуккхито. адхиматтагила̄ноти дха̄тусан̇кхайена париккхӣн̣асарӣро.
саппат̣ибхайаканта̄расадиса̄ сол̣асаваттхука̄ ат̣т̣хаваттхука̄ ча вичикиччха̄ тин̣н̣а̄ има̄йа̄ти тин̣н̣авичикиччха̄. вигата̄ самуччхинна̄ паваттиа̄дӣсу ‘‘евам̣ ну кхо на ну кхо’’ти евам̣ паваттика̄ катхам̣катха̄ асса̄ти вигатакатхам̣катха̄. са̄раджджакара̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ пахӣнатта̄ ра̄гавиккхепесу сӣла̄дигун̣есу ча тит̣т̣хакатта̄ веса̄раджджам̣, виса̄радабха̄вам̣ веййаттийам̣ патта̄ти веса̄раджджаппатта̄. аттана̄ ева паччаккхато дит̣т̣хатта̄ на парам̣ паччети, насса паро паччетаббо аттхӣти апараппаччайа̄.
гила̄на̄ вут̣т̣хитоти гила̄набха̄вато вут̣т̣ха̄йа т̣хито. бха̄ваппадха̄но хи айам̣ ниддесо. гила̄но хутва̄ вут̣т̣хитоти идам̣ пана аттхаматтанидассанам̣.
накулапитусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. соппасуттаван̣н̣ана̄
17. саттаме пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти еттха пат̣исалла̄нанти техи техи саддхивиха̄рикаантева̄сикаупа̄сака̄дисаттехи чева рӯпа̄рамман̣а̄дисан̇кха̄рехи ча пат̣иниваттитва̄ апасаккитва̄ нилӣйанам̣ вивечанам̣. ка̄йачиттехи тато вивитто екӣбха̄во павивекоти а̄ха ‘‘екӣбха̄ва̄йа̄’’тиа̄ди. екӣбха̄ватоти ча имина̄ ка̄йавивекато вут̣т̣ха̄нама̄ха. дхамманиджджха̄наккхантитотиа̄дина̄ читтавивекато. вут̣т̣хитоти тато дувидхавивекато бхаван̇гуппаттийа̄ сабрахмача̄рӣхи сама̄гамена упето.
соппасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. маччхабандхасуттаван̣н̣ана̄
18. ат̣т̣хаме маччхагха̄таканти маччхабандхам̣ кеват̣т̣ам̣. ораббхика̄дӣсу ураббха̄ вуччанти ел̣ака̄, ураббхе хантӣти ораббхико. сӯкарика̄дӣсупи есева найо.
маччхабандхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. пат̣хамамаран̣ассатисуттаван̣н̣ана̄
19. наваме евам̣на̄маке га̄мети на̄тика̄на̄макам̣ га̄мам̣ нисса̄йа. двиннам̣ чӯл̣апитимаха̄питипутта̄нам̣ две га̄ма̄, тесу екасмим̣ га̄ме. н̃а̄тӣнан̃хи нива̄сат̣т̣ха̄набхӯто га̄мо н̃а̄тико, н̃а̄тикойева на̄тико н̃а-ка̄расса на-ка̄ра̄десо ‘‘анимитта̄ на на̄йаре’’тиа̄дӣсу (висуддхи. 1.174; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.20; джа̄. ат̣т̣ха. 2.2.34) вийа. со кира га̄мо йесам̣ тада̄ тесам̣ пуббапурисена аттано н̃а̄тӣнам̣ са̄дха̄ран̣абха̄вена нивасито, тена н̃а̄тикоти пан̃н̃а̄йиттха. атха паччха̄ двӣхи да̄йа̄дехи двидха̄ вибхаджитва̄ парибхутто. гин̃джака̄ вуччати ит̣т̣хака̄, гин̃джака̄хийева като а̄васатхоти гин̃джака̄васатхо. со хи а̄ва̄со йатха̄ судха̄парикаммена пайоджанам̣ наттхи, евам̣ ит̣т̣хака̄хи ева чинитва̄ чха̄детва̄ като. тасмим̣ кира падесе маттика̄ саккхарамарумпава̄лука̄дӣхи асаммисса̄ катхина̄ сан̣хасукхума̄, та̄йа ката̄ни кула̄лабха̄джана̄нипи сила̄майа̄ни вийа дал̣ха̄ни. тасма̄ те упа̄сака̄ та̄йа маттика̄йа дӣгхапутхӯ ит̣т̣хака̄ ка̄ретва̄ т̣хапетва̄ т̣хапетва̄ два̄рава̄тапа̄накава̄т̣атула̄йо саббам̣ даббасамбха̄рена вина̄ та̄хи ит̣т̣хака̄хийева па̄са̄дам̣ ка̄ресум̣. тена вуттам̣ ‘‘ит̣т̣хака̄майе па̄са̄де’’ти.
раттиндиванти екараттидивам̣. бхагавато са̄сананти арийамаггаппат̣иведха̄вахам̣ саттху ова̄дам̣. баху вата ме катам̣ асса̄ти баху вата майа̄ аттахитам̣ паббаджитакиччам̣ катам̣ бхавеййа.
тадантаранти таттакам̣ велам̣. екапин̣д̣апа̄танти екам̣ дивасам̣ йа̄панаппахонакам̣ пин̣д̣апа̄там̣. йа̄ва анто павит̣т̣хава̄то бахи никкхамати, бахи никкхантава̄то ва̄ анто пависатӣти екассева павесаниккхамо вийа вуттам̣, там̣ на̄сика̄ва̄табха̄васа̄ман̃н̃ена̄ти дат̣т̣хаббам̣.
пат̣хамамаран̣ассатисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. дутийамаран̣ассатисуттаван̣н̣ана̄
20. дасаме никкхантети вӣтиватте. патигата̄йа̄ти пачча̄гата̄йа, сампатта̄йа̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘пат̣ипанна̄йа̄’’ти. со мамасса антара̄йоти йатха̄вутта̄ на кевалам̣ ка̄лакирийа̄ва, мама атидуллабхам̣ кхан̣ам̣ лабхитва̄ тасса саттхуса̄санаманасика̄расса чева джӣвитасса ча саггамоккха̄нан̃ча антара̄йо асса, бхавеййа̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘тивидхо антара̄йо’’тиа̄ди. випаджджеййа̄ти випаттим̣ гаччхеййа. саттхакена вийа ан̇гапаччан̇га̄нам̣ кантанака̄рака̄ ка̄йе сандхибандханаччхедакава̄та̄ саттхакава̄та̄. каттукамйата̄чхандоти ниййа̄на̄вахо каттукамйата̄кусалаччхандо. пайогавӣрийанти бха̄вана̄нуйогавӣрийам̣. на пат̣ива̄ти на пат̣иниваттатӣти аппат̣ива̄нӣ, антара̄ воса̄на̄на̄паджджанавӣрийам̣. тена̄ха ‘‘ануккан̣т̣хана̄ аппат̣исан̇гхаран̣а̄’’ти.
дутийамаран̣ассатисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
са̄ран̣ӣйаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.