(8) 3. йодха̄джӣвавагго
1-2. пат̣хамачетовимуттипхаласутта̄диван̣н̣ана̄
71-72. татийасса пат̣хаме авиджджа̄палигханти еттха авиджджа̄ти ват̣т̣амӯлика̄ авиджджа̄, айам̣ пачураджанехи уккхипитум̣ асаккун̣еййабха̄вато дуккхипанат̣т̣хена нибба̄надва̄раппавесавибандханена ча ‘‘палигхо вийа̄ти палигхо’’ти вуччати. тенеса тасса̄ уккхиттатта̄ ‘‘уккхиттапалигхо’’ти вутто. пунаббхавасса каран̣асӣло, пунаббхавам̣ ва̄ пхалам̣ арахатӣти понобхавика̄, пунаббхавада̄йика̄ти аттхо. джа̄тисам̣са̄роти джа̄йанавасена чева сам̣саран̣авасена ча евам̣ладдхана̄ма̄нам̣ пунаббхаваккхандха̄нам̣ паччайо камма̄бхисан̇кха̄ро. джа̄тисам̣са̄роти хи пхалӯпача̄рена ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. тан̃хи пунаппунам̣ уппаттика̄ран̣авасена париккхипитва̄ т̣хитатта̄ ‘‘парикха̄’’ти вуччати санта̄насса париккхипанато. тенеса тасса сам̣кин̣н̣атта̄ викин̣н̣атта̄ саббасо кхиттатта̄ вина̄ситатта̄ ‘‘сам̣кин̣н̣апарикхо’’ти вутто.
тан̣ха̄сан̇кха̄танти еттха тан̣ха̄ти ват̣т̣амӯлика̄ тан̣ха̄. айан̃хи гамбхӣра̄нугатат̣т̣хена ‘‘есика̄’’ти вуччати. лун̃читва̄ уддхаритва̄. орамбха̄гийа̄нӣти орамбха̄гаджанака̄ни ка̄мабхаве упапаттипаччайа̄ни ка̄мара̄гасам̣йоджана̄дӣни. ета̄ни хи кава̄т̣ам̣ вийа нагарадва̄рам̣ читтам̣ пидахитва̄ т̣хитатта̄ ‘‘аггал̣а̄’’ти вуччанти. тенеса тесам̣ ниггататта̄ бхиннатта̄ ‘‘нираггал̣о’’ти вуттоти. аггамаггена панно апачито ма̄наддхаджо етасса̄ти паннаддхаджо. паннабха̄роти кхандхабха̄ракилесабха̄раабхисан̇кха̄рабха̄ра̄ оропита̄ асса̄ти паннабха̄ро. висам̣йуттоти чатӯхи йогехи саббакилесехи ча висам̣йутто. асмима̄ноти рӯпе асмӣти ма̄но, ведана̄йа, сан̃н̃а̄йа, сан̇кха̄ресу, вин̃н̃а̄н̣е асмима̄но. еттха хи пан̃чапи кхандхе ависесато ‘‘асмӣ’’ти гахетва̄ паваттама̄но асмима̄ноти адхиппето.
нагарадва̄расса париссайапат̣иба̄ханаттхан̃чева содханаттхан̃ча убхосу пассесу есика̄тхамбхе никхан̣итва̄ т̣хапетӣти а̄ха ‘‘нагарадва̄ре усса̄пите есика̄тхамбхе’’ти. па̄ка̄равиддхам̣саненева парикха̄бхӯмисамакаран̣ам̣ хотӣти а̄ха ‘‘па̄ка̄рам̣ бхиндитва̄ парикхам̣ викиритва̄’’ти. ‘‘ева’’нтиа̄ди упама̄сам̣санданам̣. санто сам̣виджджама̄но ка̄йо дхаммасамӯхоти сакка̄йо, упа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣. дваттим̣сакаммака̄ран̣а̄ дуккхаккхандхе а̄гатадуккха̄ни. аккхирогасӣсарога̄дайо. ат̣т̣ханавути рога̄, ра̄джабхайа̄дӣни пан̃чавӣсатимаха̄бхайа̄ни. дутийам̣ утта̄намева.
пат̣хамачетовимуттипхаласутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3-4. пат̣хамадхаммавиха̄рӣсутта̄диван̣н̣ана̄
73-74. татийе нийакаджджхаттети аттано санта̄не. метта̄йа упасам̣харан̣авасена хитам̣ есантена. карун̣а̄йа васена анукампама̄нена. париггахетва̄ти парито гахетва̄, пхаритва̄ти аттхо. паричча̄ти парито катва̄, самантато пхаритва̄ иччева аттхо. ‘‘пат̣ичча̄’’типи па̄т̣хо. ма̄ памаджджиттха̄ти ‘‘джха̄йатха̄’’ти вуттасаматхавипассана̄нам̣ анануйун̃джанена ан̃н̃ена ва̄ кеначи пама̄дака̄ран̣ена ма̄ пама̄дам̣ а̄паджджиттха. ниййа̄никаса̄сане акаттаббакаран̣ам̣ вийа каттабба̄каран̣ампи пама̄доти. випаттика̄лети саттаасаппа̄йа̄дивипаттийутте ка̄ле. саббепи са̄сане гун̣а̄ идхева сан̇гахам̣ гаччхантӣти а̄ха ‘‘джха̄йатха ма̄ пама̄даттха…пе… ануса̄санӣ’’ти. чатуттхе наттхи ваттаббам̣.
пат̣хамадхаммавиха̄рӣсутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. пат̣хамайодха̄джӣвасуттаван̣н̣ана̄
75. пан̃чаме йуджджханам̣ йодхо, со а̄джӣво етесанти йодха̄джӣва̄. тена̄ха ‘‘йуддхӯпаджӣвино’’ти. сантхамбхитва̄ т̣ха̄тум̣ на саккотӣти баддхо дхитисампанно т̣ха̄тум̣ на саккоти. сама̄гатети сампатте. бйа̄паджджатӣти вика̄рама̄паджджати. тена̄ха ‘‘пакатибха̄вам̣ джахатӣ’’ти.
раджаггасминти паччатте бхуммавачананти а̄ха ‘‘ким̣ тасса пуггаласса раджаггам̣ на̄ма̄’’ти. виниббет̣хетва̄ти гахитаггахан̣ам̣ виссаджджа̄петва̄. мочетва̄ти сарӣрато апанетва̄.
пат̣хамайодха̄джӣвасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. дутийайодха̄джӣвасуттаван̣н̣ана̄
76. чхат̣т̣хе чамманти имина̄ чаммамайам̣ чаммамити сиббитам̣, ан̃н̃ам̣ ва̄ кет̣акапхалака̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. дханукала̄пам̣ саннайхитва̄ти дханун̃чева тӯн̣иран̃ча саннайхитва̄ саджджетва̄. дханудан̣д̣асса джийа̄йаттабха̄вакаран̣а̄дипи хи дхануно саннайханам̣. тенева̄ха ‘‘дханун̃ча саракала̄пан̃ча саннайхитва̄’’ти. йуддхасаннивесена т̣хитанти двиннам̣ сена̄нам̣ бйӯханасам̣видха̄нанайена като йо саннивесо, тасса васена т̣хитам̣, сена̄бйӯхасам̣видха̄навасена саннивит̣т̣ханти вуттам̣ хоти. усса̄хан̃ча ва̄йа̄ман̃ча каротӣти йуджджханавасена усса̄хам̣ ва̄йа̄ман̃ча кароти. парийа̄па̄дентӣти маран̣апарийантикам̣ апарам̣ па̄пенти. тена̄ха ‘‘парийа̄па̄дайантӣ’’ти, джӣвитам̣ парийа̄па̄дайанти маран̣ам̣ пат̣ипаджджа̄пентӣти вуттам̣ хоти.
араккхитенева ка̄йена̄тиа̄дӣсу хаттхапа̄де кӣл̣а̄пенто гӣвам̣ випариваттенто ка̄йам̣ на раккхати на̄ма. на̄наппака̄рам̣ дут̣т̣хуллам̣ каронто ва̄чам̣ на раккхати на̄ма. ка̄мавитакка̄дайо витаккенто читтам̣ на раккхати на̄ма. анупат̣т̣хита̄йа сатийа̄ти ка̄йагата̄йа сатийа̄ анупат̣т̣хита̄йа. ра̄гена анугатоти ра̄гена анупахато. ра̄гапаретоти ва̄ ра̄гена пхут̣т̣хо пхут̣т̣хависена вийа саппена.
анудаханат̣т̣хена̄ти анупа̄йаппат̣ипаттийа̄. сампати а̄йатин̃ча маха̄бхита̄пат̣т̣хена. анаваттхитасабха̄вата̄йа иттарапаччупат̣т̣ха̄нат̣т̣хена. мухуттараман̣ӣйата̄йа та̄вака̄ликат̣т̣хена. бйаттехи абхибхаванӣйата̄йа саббан̇гапаччан̇гапалибхан̃джанат̣т̣хена. чхеданабхедана̄диадхикаран̣абха̄вена уггхат̣т̣анасадисата̄йа адхикут̣т̣анат̣т̣хена. аван̣е ван̣ам̣ уппа̄детва̄ анто анупависанасабха̄вата̄йа винивиджджханат̣т̣хена. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика анаттханимиттата̄йа са̄сан̇касаппат̣ибхайат̣т̣хена.
дутийайодха̄джӣвасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7-8. пат̣хамаана̄гатабхайасутта̄диван̣н̣ана̄
77-78. саттаме висесасса паттийа̄ висесасса па̄пун̣анаттхам̣. вӣрийанти падха̄навӣрийам̣. там̣ пана чан̇каманавасена каран̣е ‘‘ка̄йика’’нтипи ваттаббатам̣ лабхатӣти а̄ха – ‘‘дувидхампӣ’’ти. саттхакава̄та̄ти сандхибандхана̄ни каттарийа̄ чхинданта̄ вийа паваттава̄та̄. тена̄ха – ‘‘саттхам̣ вийа̄’’тиа̄ди. катакаммехӣти катачоракаммехи. те кира катакамма̄ йам̣ несам̣ деватам̣ а̄йа̄читва̄ каммам̣ ниппханнам̣, тасса упака̄раттха̄йа мануссе ма̄ретва̄ галалохита̄ни ган̣ханти. те ‘‘ан̃н̃есу мануссесу ма̄рийама̄несу кола̄халам̣ уппаджджиссати, паббаджитам̣ парийесанто на̄ма наттхӣ’’ти ман̃н̃ама̄на̄ бхиккхӯ гахетва̄ ма̄ренти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. акатакаммехӣти ат̣авито га̄мам̣ а̄гаманака̄ле камманиппхаттаттхам̣ пуретарам̣ баликаммам̣ ка̄тука̄мехи. тенева̄ха – ‘‘чорикам̣ катва̄ никкханта̄ катакамма̄ на̄ма̄’’тиа̄ди. ат̣т̣хаме наттхи ваттаббам̣.
пат̣хамаана̄гатабхайасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. татийаана̄гатабхайасуттаван̣н̣ана̄
79. наваме па̄л̣игамбхӣра̄ти (сам̣. ни. т̣ӣ. 2.2.229) па̄л̣ивасена гамбхӣра̄ ага̄дха̄ дуккхога̄ха̄ салласуттасадиса̄. салласуттан̃хи (су. ни. 579) ‘‘анимиттаманан̃н̃а̄та’’нтиа̄дина̄ па̄л̣ивасена гамбхӣрам̣, на аттхагамбхӣрам̣. татха̄ хи таттха та̄ та̄ га̄тха̄ дувин̃н̃еййарӯпа̄ тит̣т̣ханти. дувин̃н̃еййан̃хи н̃а̄н̣ена дуккхога̄ханти катва̄ ‘‘гамбхӣра’’нти вуччати. пубба̄парам̣петтха ка̄сан̃чи га̄тха̄нам̣ дувин̃н̃еййата̄йа дуккхога̄хамева, тасма̄ па̄л̣ивасена гамбхӣрам̣. аттхагамбхӣра̄ти аттхавасена гамбхӣра̄ маха̄ведалласуттасадиса̄, маха̄ведалласуттасса (ма. ни. 1.449 а̄дайо) аттхавасена гамбхӣрата̄ па̄кат̣а̄йева. локам̣ уттаратӣти локуттаро, со аттхабхӯто етесам̣ аттхӣти локуттара̄. тена̄ха – ‘‘локуттарадхаммадӣпака̄’’ти. сун̃н̃ата̄пат̣исам̣йутта̄ти саттасун̃н̃адхаммаппака̄сака̄. тена̄ха ‘‘кхандхадха̄туа̄йатанапаччайа̄ка̄раппат̣исам̣йутта̄’’ти. уггахетаббам̣ парийа̄пун̣итаббанти ча лин̇гавачанавипалла̄сена вуттанти а̄ха ‘‘уггахетаббе чева вал̣ан̃джетаббе ча̄’’ти. кавино каммам̣ кавита̄. йасса пана йам̣ каммам̣, там̣ тена катанти вуччатӣти а̄ха ‘‘кавита̄ти кавӣхи ката̄’’ти. ка̄веййанти кабйам̣, кабйанти ча кавина̄ вуттанти аттхо. тена̄ха ‘‘тассева вевачана’’нти. читтаккхара̄ти читра̄ка̄рааккхара̄. итарам̣ тассева вевачанам̣. са̄санато бахиддха̄ т̣хита̄ти на са̄сана̄вачара̄. ба̄хиракаса̄вакехӣти ‘‘буддха̄’’ти аппан̃н̃а̄та̄нам̣ йесам̣ кесан̃чи са̄вакехи. суссӯсиссантӣти аккхарачиттата̄йа чева сарасампаттийа̄ ча аттамана̄ хутва̄ са̄ман̣ерадахарабхиккхума̄туга̄мамаха̄гахапатика̄дайо ‘‘еса дхаммакатхико’’ти саннипатитва̄ сотука̄ма̄ бхависсанти.
татийаана̄гатабхайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. чатуттхаана̄гатабхайасуттаван̣н̣ана̄
80. дасаме пан̃чавидхена сам̣саггена̄ти ‘‘саванасам̣сагго, дассанасам̣сагго, самулла̄пасам̣сагго, самбхогасам̣сагго, ка̄йасам̣сагго’’ти евам̣ вуттена пан̃чавидхена сам̣саггена. сам̣саджджати етена̄ти сам̣сагго, ра̄го. саванахетуко, саванавасена ва̄ паватто сам̣сагго саванасам̣сагго. еса найо сесесупи. ка̄йасам̣сагго пана ка̄йапара̄ма̄со. тесу парехи ва̄ катхийама̄нам̣ рӯпа̄дисампаттим̣ аттана̄ ва̄ ситалапитагӣтасаддам̣ сун̣антасса сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхивасена уппанно ра̄го саванасам̣сагго на̄ма. висабха̄гарӯпам̣ олокентасса пана чаккхувин̃н̃а̄н̣авӣтхивасена уппанно ра̄го дассанасам̣сагго на̄ма. ан̃н̃аман̃н̃аа̄ла̄пасалла̄павасена уппаннара̄го самулла̄пасам̣сагго на̄ма. бхиккхуно бхиккхунийа̄ сантакам̣, бхиккхунийа̄ бхиккхусса сантакам̣ гахетва̄ парибхогакаран̣авасена уппаннара̄го самбхогасам̣сагго на̄ма. хаттхагга̄ха̄дивасена уппанно ра̄го ка̄йасам̣сагго на̄ма.
анекавихитанти аннасаннидхипа̄насаннидхиваттхасаннидхийа̄насаннидхисайанасаннидхигандхасаннидхи- а̄мисасаннидхивасена анекаппака̄рам̣. саннидхикатасса̄ти етена ‘‘саннидхика̄рапарибхога’’нти (дха. са. тикама̄тика̄ 10) еттха ка̄ра-саддасса камматтхатам̣ дассети. йатха̄ ва̄ ‘‘а̄чайам̣ га̄мино’’ти ваттаббе ануна̄сикалопена ‘‘а̄чайага̄мино’’ти ниддесо като, евам̣ ‘‘саннидхика̄рам̣ парибхога’’нти ваттаббе ануна̄сикалопена ‘‘саннидхика̄рапарибхога’’нти вуттам̣, саннидхим̣ катва̄ парибхоганти аттхо.
‘‘саннидхикатасса парибхога’’нти еттха (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.12) пана дувидха̄ катха̄ винайавасена саллекхавасена ча. винайавасена та̄ва йам̣ кин̃чи аннам̣ аджджа пат̣иггахитам̣ апараджджу саннидхика̄рам̣ хоти, тасса парибхоге па̄читтийам̣. аттана̄ ладдхам̣ пана са̄ман̣ера̄нам̣ датва̄ техи ладдхам̣ ва̄ па̄петва̄ дутийадивасе бхун̃джитум̣ ват̣т̣ати, саллекхо пана на хоти. па̄насаннидхимхипи есева найо. ваттхасаннидхимхи анадхит̣т̣хита̄викаппитам̣ саннидхи ча хоти, саллекхан̃ча копети. айам̣ ниппарийа̄йакатха̄. парийа̄йато пана тичӣварасантут̣т̣хена бхавитаббам̣, чатуттхам̣ лабхитва̄ ан̃н̃асса да̄таббам̣. саче йасса кассачи да̄тум̣ на саккоти, йасса пана да̄тука̄мо хоти, со уддесаттха̄йа ва̄ парипуччхаттха̄йа ва̄ гато, а̄гатаматте да̄таббам̣, ада̄тум̣ на ват̣т̣ати. чӣваре пана аппахонте, сатийа̄ ва̄ пачча̄са̄йа анун̃н̃а̄така̄лам̣ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. сӯчисуттачӣварака̄рака̄нам̣ ала̄бхе татопи винайакаммам̣ катва̄ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати ‘‘имасмим̣ джин̣н̣е пуна ӣдисам̣ куто лабхисса̄мӣ’’ти пана т̣хапетум̣ на ват̣т̣ати, саннидхи ча хоти, саллекхан̃ча копети.
йа̄насаннидхимхи йа̄нам̣ на̄ма вайхам̣ ратхо сакат̣ам̣ сандама̄ника̄ па̄т̣ан̇кӣти. на панетам̣ паббаджитасса йа̄нам̣, упа̄ханам̣ пана йа̄нам̣. екабхиккхусса хи еко аран̃н̃ава̄саттха̄йа, еко дхотапа̄дакаттха̄йа̄ти уккам̣сато две упа̄ханасан̇гха̄т̣ака̄ ват̣т̣анти, татийам̣ лабхитва̄ ан̃н̃асса да̄таббо. ‘‘имасмим̣ джин̣н̣е ан̃н̃ам̣ куто лабхисса̄мӣ’’ти т̣хапетум̣ на ват̣т̣ати, саннидхи ча хоти, саллекхан̃ча копети. сайанасаннидхимхи сайананти ман̃чо. екасса бхиккхуно еко сайанагаббхе, еко дива̄т̣т̣ха̄нети уккам̣сато две ман̃ча̄ ват̣т̣анти. тато уттарим̣ лабхитва̄ ан̃н̃асса бхиккхуно, ган̣асса ва̄ да̄таббо, ада̄тум̣ на ват̣т̣ати, саннидхи чева хоти, саллекхо ча куппати. гандхасаннидхимхи бхиккхуно кан̣д̣укаччхучхавидоса̄диа̄ба̄дхе сати гандха̄ ват̣т̣анти. гандхаттхикена гандхан̃ча а̄хара̄петва̄ тасмим̣ роге вӯпасанте ан̃н̃есам̣ ва̄ а̄ба̄дхика̄нам̣ да̄таббам̣, два̄ре пан̃чан̇гулигхарадхӯпана̄дӣсу ва̄ упанетаббам̣. ‘‘пуна роге сати бхависсатӣ’’ти т̣хапетум̣ на ват̣т̣ати, гандхасаннидхи ча хоти, саллекхан̃ча копети.
а̄мисанти вутта̄васесам̣ дат̣т̣хаббам̣. сеййатхидам̣ – идхекаччо бхиккху ‘‘татха̄рӯпе ка̄ле упака̄ра̄йа бхависсантӣ’’ти тилатан̣д̣уламуггама̄сана̄л̣икералон̣амаччхасаппителакула̄лабха̄джана̄дӣни а̄хара̄петва̄ т̣хапети. со вассака̄ле ка̄лассева са̄ман̣ерехи йа̄гум̣ пача̄петва̄ парибхун̃джитва̄ ‘‘са̄ман̣ера удакакаддаме дуккхам̣ га̄мам̣ пависитум̣, гаччха асукакулам̣ гантва̄ майхам̣ виха̄ре нисиннабха̄вам̣ а̄рочехи, асукакулато дадхиа̄дӣни а̄хара̄’’ти песети. бхиккхӯхи ‘‘ким̣, бханте, га̄мам̣ пависисса̄ма̄’’ти вуттепи ‘‘дуппавесо, а̄вусо, ида̄ни га̄мо’’ти вадати. те ‘‘хоту, бханте, аччхатха тумхе, майам̣ бхиккхам̣ парийеситва̄ а̄харисса̄ма̄’’ти гаччханти. атха са̄ман̣еро дадхиа̄дӣни а̄харитва̄ бхаттан̃ча бйан̃джанан̃ча сампа̄детва̄ упанети, там̣ бхун̃джантассева упат̣т̣ха̄ка̄ бхаттам̣ пахин̣анти, татопи мана̄памана̄пам̣ бхун̃джати. атха бхиккхӯ пин̣д̣апа̄там̣ гахетва̄ а̄гаччханти, татопи мана̄памана̄пам̣ бхун̃джатийева. евам̣ чатума̄сампи вӣтина̄мети. айам̣ вуччати бхиккху мун̣д̣акут̣умбикаджӣвикам̣ джӣвати, на саман̣аджӣвиканти. еварӯпо а̄мисасаннидхи на̄ма хоти. бхиккхуно пана васанат̣т̣ха̄не ека̄ тан̣д̣улана̄л̣и еко гул̣апин̣д̣о куд̣уваматтам̣ саппӣти еттакам̣ нидхетум̣ ват̣т̣ати ака̄ле сампаттачора̄нам̣ аттха̄йа. те хи еттакам̣ а̄мисапат̣исантха̄рам̣ алабханта̄ джӣвита̄ воропеййум̣, тасма̄ саче хи еттакам̣ наттхи, а̄хара̄петва̄пи т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. апха̄сукака̄ле ча йадеттха каппийам̣, там̣ аттана̄пи парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. каппийакут̣ийам̣ пана бахум̣ т̣хапентассапи саннидхи на̄ма наттхи.
чатуттхаана̄гатабхайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
йодха̄джӣваваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.