4. суманавагго

1. суманасуттаван̣н̣ана̄

31. чатуттхасса пат̣хаме сатаккакӯти сатасикхаро, анекакӯт̣оти аттхо. идам̣ тасса маха̄мегхабха̄вадассанам̣. со хи маха̄вассам̣ вассати. тенева̄ха – ‘‘ито чито ча ут̣т̣хитена вала̄хакакӯт̣асатена саманна̄гатоти аттхо’’ти. дассанасампанноти еттха дассанам̣ на̄ма сота̄паттимагго. со хи пат̣хамам̣ нибба̄надассанато ‘‘дассана’’нти вуччати. йадипи там̣ готрабху пат̣хаматарам̣ пассати, дисва̄ пана каттаббакиччасса килесаппаха̄насса акаран̣ато на там̣ ‘‘дассана’’нти вуччати. а̄ваджджанат̣т̣ха̄нийан̃хи там̣ н̃а̄н̣ам̣. маггасса нибба̄на̄рамман̣ата̄са̄ман̃н̃ена четам̣ вуттам̣, на нибба̄наппат̣ивиджджханена, тасма̄ дхаммачаккхум̣ пунаппунам̣ ниббаттанена бха̄ванам̣ аппаттам̣ дассанам̣, дхаммачаккхун̃ча парин̃н̃а̄дикиччакаран̣ена чатусаччадхаммадассанам̣ тадабхисамайоти наттхеттха готрабхусса дассанабха̄ва̄патти. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.

суманасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. чундӣсуттаван̣н̣ана̄

32. дутийе ‘‘арийакантехи сӣлехи саманна̄гато’’тиа̄дӣсу (а. ни. 5.179) арийаканта̄нӣти пан̃часӣла̄ни а̄гата̄ни. арийаканта̄ни хи пан̃часӣла̄ни арийа̄нам̣ канта̄ни пийа̄ни, бхавантарагата̄пи арийа̄ та̄ни на виджаханти. идха пана ‘‘йа̄вата̄, чунда, сӣла̄ни арийаканта̄ни сӣла̄ни, тесам̣ аггамаккха̄йати…пе… агге те парипӯрака̄рино’’ти вуттатта̄ маггапхала̄ни сӣла̄ни адхиппета̄нӣти а̄ха ‘‘арийаканта̄ни сӣла̄нӣти маггапхаласампайутта̄ни сӣла̄нӣ’’ти.

чундӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. уггахасуттаван̣н̣ана̄

33. татийе саббапат̣хамам̣ ут̣т̣ха̄насӣла̄ти раттийа̄ вибха̄йанавела̄йа са̄мике париджане сеййа̄йа авут̣т̣хите саббапат̣хамам̣ ут̣т̣ха̄насӣла̄. са̄микам̣ дисва̄ нисинна̄санато аггидад̣д̣ха̄ вийа пат̣хамамева вут̣т̣хахантӣти ва̄ пуббут̣т̣ха̄йинийо. ким̣ка̄ранти ким̣каран̣ӣйам̣, ким̣каран̣абха̄вена пуччхитва̄ ка̄таббавеййа̄ваччанти аттхо. там̣ пат̣иссун̣анта̄ вичарантӣти ким̣ка̄раппат̣исса̄винийо. мана̄пам̣йева кирийам̣ каронти сӣлена̄ти мана̄пача̄ринийо. пийамева ваданти сӣлена̄ти пийава̄динийо.

татрупа̄йа̄йа̄ти татра камме са̄дхетаббаупа̄йабхӯта̄йа вӣмам̣са̄йа. тена̄ха ‘‘тасмим̣ ун̣н̣а̄каппа̄сасам̣видха̄не’’тиа̄ди. алам̣ ка̄тунти ка̄тум̣ саматтха̄. алам̣ сам̣видха̄тунти вича̄ретум̣ саматтха̄. тена̄ха ‘‘алам̣ ка̄тум̣ алам̣ сам̣видха̄тунти аттана̄ ка̄тумпи парехи ка̄ра̄петумпӣ’’тиа̄ди. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.

уггахасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4-5. сӣхасена̄патисутта̄диван̣н̣ана̄

34-35. чатуттхе сандит̣т̣хиканти асампара̄йиката̄йа са̄мам̣ дат̣т̣хаббам̣. сайам̣ анубхавитаббам̣ аттапаччаккхам̣ дит̣т̣хадхаммиканти аттхо. на саддха̄маттакенева тит̣т̣хатӣти ‘‘да̄нам̣ на̄ма са̄дху сундарам̣, буддха̄дӣхи пан̣д̣итехи пасаттха’’нти евам̣ саддха̄маттакенева на тит̣т̣хати. йам̣ да̄нам̣ детӣти йам̣ деййадхаммам̣ парасса дети. тасса пати хутва̄ти таббисайам̣ лобхам̣ сут̣т̣ху абхибхаванто тасса адхипати хутва̄ дети. тена анадхибхаванӣйатта̄ на да̄со на саха̄йоти. таттха тадубхайам̣ анвайато бйатирекато ча дассетум̣ ‘‘йо хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. да̄со хутва̄ дети тан̣ха̄да̄сабйасса упагататта̄. саха̄йо хутва̄ дети тасса пийабха̄ва̄виссаджджанато. са̄мӣ хутва̄ дети таттха тан̣ха̄да̄сабйато атта̄нам̣ мочетва̄ абхибхуййа паваттанато. атха ва̄ йо да̄насӣлата̄йа да̄йако пуггало, со да̄не паваттибхедена да̄нада̄со, да̄насаха̄йо, да̄напатӣти типпака̄ро хоти. тадасса типпака̄ратам̣ вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘йо хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. да̄таббат̣т̣хена да̄нам̣, аннапа̄на̄ди.

таттха йам̣ аттана̄ парибхун̃джати, тан̣ха̄дхипанната̄йа тасса васена ваттанато да̄со вийа хоти. йам̣ паресам̣ дӣйати, таттха̄пи аннапа̄наса̄ман̃н̃ена идам̣ вуттам̣ ‘‘да̄насан̇кха̄тасса деййадхаммасса да̄со хутва̄’’ти. саха̄йо хутва̄ дети аттана̄ парибхун̃джитаббасса паресам̣ да̄таббасса ча самасамам̣ т̣хапанато. пати хутва̄ дети сайам̣ деййадхаммасса васе аваттитва̄ тасса аттано васе ватта̄панато. апаро найо – йо аттана̄ пан̣ӣтам̣ парибхун̃джитва̄ паресам̣ нихӣнам̣ дети, со да̄нада̄со на̄ма таннимиттанихӣнабха̄ва̄паттито. йо йа̄дисам̣ аттана̄ парибхун̃джати, та̄дисамева паресам̣ дети, со да̄насаха̄йо на̄ма таннимиттахӣна̄дхикабха̄вавиваджджанена садисабха̄ва̄паттито. йо аттана̄ нихӣнам̣ парибхун̃джитва̄ паресам̣ пан̣ӣтам̣ дети, со да̄напати на̄ма таннимиттасет̣т̣хабха̄ва̄паттито.

ниттеджабхӯто теджаха̄ниппаттийа̄. саха бйати гаччхатӣти сахабйо, сахапаваттанако, тасса бха̄во сахабйата̄, сахапаваттӣти а̄ха ‘‘сахабха̄вам̣ екӣбха̄вам̣ гата̄’’ти. аситасса̄ти ва̄ абандхасса, тан̣ха̄бандханена абандхасса̄ти аттхо. пан̃чамам̣ утта̄намева.

сӣхасена̄патисутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6-7. ка̄лада̄насутта̄диван̣н̣ана̄

36-37. чхат̣т̣хе а̄ра̄матоти пхала̄ра̄мато. пат̣хамуппанна̄нӣти саббапат̣хамам̣ суджа̄та̄ни. бха̄ситан̃н̃ӯти бхиккхӯ гхарадва̄ре т̣хита̄ кин̃ча̄пи тун̣хӣ хонти, аттхато пана ‘‘бхиккхам̣ детха̄’’ти ваданти на̄ма арийа̄йа йа̄чана̄йа. вуттан̃хетам̣ ‘‘уддхисса арийа̄ тит̣т̣ханти, еса̄ арийа̄нам̣ йа̄чана̄’’ти. татра йе ‘‘майам̣ пача̄ма, име на пачанти, пачама̄не патва̄ алабханта̄ кухим̣ лабхиссантӣ’’ти деййадхаммам̣ сам̣вибхаджанти, те бха̄ситан̃н̃ӯ на̄ма н̃атва̄ каттаббасса каран̣ато. йуттаппаттака̄лети да̄тум̣ йуттаппаттака̄ле. аппат̣ива̄начиттоти аниваттаначитто. саттамам̣ утта̄намева.

ка̄лада̄насутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. саддхасуттаван̣н̣ана̄

38. ат̣т̣хаме анукампантӣти ‘‘саббе сатта̄ сукхӣ хонту авера̄ абйа̄паджджа̄’’ти евам̣ хитапхаран̣ена анугган̣ханти. апича упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ гехам̣ ан̃н̃е сӣлаванте сабрахмача̄рино гахетва̄ пависанта̄пи анугган̣ханти на̄ма. нӣчавуттинти пан̣ипа̄тасӣлам̣. кодхама̄натхаддхата̄йа рахитанти кодхама̄навасена уппанно йо тхаддхабха̄во читтасса уддхума̄талаккхан̣о, тена вирахитанти аттхо. сораччена̄ти ‘‘таттха катамам̣ сораччам̣? йо ка̄йико авӣтиккамо, ва̄часико авӣтиккамо, ка̄йикава̄часико авӣтиккамо, идам̣ вуччати сораччам̣. саббопи сӣласам̣варо сорачча’’нти евама̄гатена сӣласам̣варасан̇кха̄тена соратабха̄вена. сакхиланти ‘‘таттха катамам̣ са̄кхалйам̣? йа̄ са̄ ва̄ча̄ тхаддхака̄ каккаса̄ пхаруса̄ кат̣ука̄ абхисаджджанӣ кодхаса̄манта̄ асама̄дхисам̣ваттаника̄, татха̄рӯпим̣ ва̄чам̣ паха̄йа йа̄ са̄ ва̄ча̄ нела̄ кан̣н̣асукха̄ пеманӣйа̄ хадайан̇гама̄ порӣ бахуджанаканта̄ бахуджанамана̄па̄, татха̄рӯпим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти. йа̄ таттха сан̣хава̄чата̄ сакхилава̄чата̄ апхарусава̄чата̄, идам̣ вуччати са̄кхалйа’’нти (дха. са. 1350) евам̣ вуттена саммодакамудубха̄вена саманна̄гатам̣. тена̄ха ‘‘сакхиланти саммодака’’нти.

саддхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9-10. путтасутта̄диван̣н̣ана̄

39-40. наваме бхатоти посито. там̣ пана бхаран̣ам̣ джа̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа сукхапаччайӯпахаран̣ена дуккхапаччайа̄пахаран̣ена ча паваттитанти дассетум̣ ‘‘амхехӣ’’тиа̄ди вуттам̣. хаттхапа̄давад̣д̣хана̄дӣхӣти а̄ди-саддена мукхена син̇гха̄ника̄панайананаха̄панаман̣д̣ана̄дин̃ча сан̇ган̣ха̄ти. ма̄та̄питӯнам̣ сантакам̣ кхетта̄дим̣ авина̄сетва̄ раккхитам̣ тесам̣ парампара̄йа т̣хитийа̄ ка̄ран̣ам̣ хотӣти а̄ха ‘‘амха̄кам̣ сантакам̣…пе… кулавам̣со чирам̣ т̣хассатӣ’’ти. сала̄кабхатта̄дӣни анупаччхиндитва̄ти сала̄кабхатта̄дӣни авиччхиндитва̄. йасма̄ да̄йаджджаппат̣ила̄бхасса йогйабха̄вена ваттама̄нойева да̄йасса пат̣ипаджджиссати, на итароти а̄ха ‘‘кулавам̣са̄нурӯпа̄йа пат̣ипаттийа̄’’тиа̄ди. аттана̄ да̄йаджджа̄рахам̣ каронтоти атта̄нам̣ да̄йаджджа̄рахам̣ каронто. ма̄та̄питаро хи аттано ова̄де аваттама̄не миччха̄пат̣ипанне да̄раке виниччхайам̣ гантва̄ апутте каронти, те да̄йаджджа̄раха̄ на хонти. ова̄де ваттама̄не пана куласантакасса са̄мике каронти. татийадивасато пат̣т̣ха̄йа̄ти матадивасато татийадивасато пат̣т̣ха̄йа. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. дасамам̣ утта̄намева.

путтасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

суманаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.