(14) 4. ра̄джавагго

1. пат̣хамачакка̄нуваттанасуттаван̣н̣ана̄

131. чатуттхасса пат̣хаме аттхан̃н̃ӯти хитан̃н̃ӯ. хитапарийа̄йо хеттха аттха-саддо ‘‘аттаттхо параттхо’’тиа̄дӣсу (маха̄ни. 69; чӯл̣ани. могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддесо 85; пат̣и. ма. 3.5) вийа. йасма̄ чеса паресам̣ хитам̣ джа̄нанто те аттани ран̃джети, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ран̃джитум̣ джа̄на̄тӣ’’ти. дан̣д̣ети апара̄дха̄нурӯпе дан̣д̣ане. баламхӣти балака̄йе. пан̃ча аттхети аттаттхо, параттхо, убхайаттхо, дит̣т̣хадхаммико аттхо, сампара̄йико аттхоти евам̣ пан̃чаппабхеде аттхе. чатта̄ро дхаммети чатусаччадхамме, ка̄марӯпа̄рӯпалокуттарабхеде ва̄ чатта̄ро дхамме. пат̣иггахан̣апарибхогаматтан̃н̃ута̄йа ева парийесанависсаджджанаматтан̃н̃ута̄пи бодхита̄ хонтӣти ‘‘пат̣иггахан̣апарибхогаматтам̣ джа̄на̄ти’’иччева вуттам̣.

уттарати атиккамати, абхибхаватӣти ва̄ уттарам̣, наттхи еттха уттаранти ануттарам̣. анатисайам̣, аппат̣ибха̄гам̣ ва̄ анека̄су девамануссапариса̄су анекасатаккхаттум̣ тесам̣ арийасаччаппат̣иведхасампа̄данавасена паватта̄ бхагавато дхаммадесана̄ дхаммачаккам̣. апича саббапат̣хамам̣ ан̃н̃а̄такон̣д̣ан̃н̃аппамукха̄йа ат̣т̣ха̄расапарисаган̣а̄йа брахмакот̣ийа̄ чатусаччасса пат̣иведхавидха̄йинӣ йа̄ дхаммадесана̄, тасса̄ са̄тисайа̄ дхаммачаккасаман̃н̃а̄. таттха сатипат̣т̣ха̄на̄тидхаммо ева паваттанат̣т̣хена чакканти дхаммачаккам̣. чакканти ва̄ а̄н̣а̄ дхаммато анапетатта̄, дхамман̃ча там̣ чаккан̃ча̄ти дхаммачаккам̣. дхаммена н̃а̄йена чаккантипи дхаммачаккам̣. йатха̄ха ‘‘дхамман̃ча паваттети чаккан̃ча̄ти дхаммачаккам̣, чаккан̃ча паваттети дхамман̃ча̄ти дхаммачаккам̣, дхаммена паваттетӣти дхаммачакка’’нтиа̄ди (пат̣и. ма. 2.40-41). аппат̣иваттийанти дхаммиссарасса бхагавато самма̄самбуддхасса дхаммачаккасса ануттарабха̄вато аппат̣иседханӣйам̣. кехи пана аппат̣иваттийанти а̄ха – ‘‘саман̣ена ва̄’’тиа̄ди. таттха саман̣ена̄ти паббаджджам̣ упагатена. бра̄хман̣ена̄ти джа̄тибра̄хман̣ена. са̄санапараматтхасаман̣абра̄хман̣а̄нан̃хи пат̣иломачиттам̣йева наттхи. девена̄ти ка̄ма̄вачарадевена. кеначӣти йена кеначи авасит̣т̣хапа̄рисаджджена. етта̄вата̄ ат̣т̣ханнампи париса̄нам̣ анавасесапарийа̄да̄нам̣ дат̣т̣хаббам̣. локасминти сатталоке.

пат̣хамачакка̄нуваттанасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. дутийачакка̄нуваттанасуттаван̣н̣ана̄

132. дутийе чаккаваттиваттанти дасавидхам̣, два̄дасавидхам̣ ва̄ чаккаваттибха̄ва̄вахам̣ ваттам̣. таттха антоджанасмим̣ балака̄йе дхаммика̄йева раккха̄варан̣агуттийа̄ сам̣видха̄нам̣, кхаттийесу, ануйантесу, бра̄хман̣агахапатикесу, негамаджа̄нападесу, саман̣абра̄хман̣есу, мигапаккхӣсу, адхаммикапат̣иккхепо, адхана̄нам̣ дхана̄нуппада̄нам̣, саман̣абра̄хман̣е упасан̇камитва̄ пан̃хапуччхананти идам̣ дасавидхам̣ чаккаваттиваттам̣. идамева ча гахапатике паккхиджа̄те ча висум̣ катва̄ гахан̣авасена два̄дасавидхам̣. питара̄ паваттитамева ануппаваттетӣти дасавидхам̣ ва̄ два̄дасавидхам̣ ва̄ чаккаваттиваттам̣ пӯретва̄ нисиннасса путтасса ан̃н̃ам̣ па̄тубхавати, со там̣ паваттети. ратанамайатта̄ пана садисат̣т̣хена тадеветанти катва̄ ‘‘питара̄ паваттита’’нти вуттам̣. йасма̄ ва̄ со ‘‘аппоссукко, твам̣ дева, хохи, ахамануса̄сисса̄мӣ’’ти а̄ха. тасма̄ питара̄ паваттитам̣ а̄н̣а̄чаккам̣ ануппаваттети на̄ма̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йан̃хи аттано пун̃н̃а̄нубха̄васиддхам̣ чаккаратанам̣, там̣ ниппарийа̄йато тена паваттитам̣ на̄ма, нетаранти пат̣хаманайо вутто. йасма̄ паваттитассева ануваттанам̣, пат̣хаманайо ча там̣садисе таббоха̄равасена вуттоти там̣ ана̄дийитва̄ дутийанайо вутто.

дутийачакка̄нуваттанасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. йассам̣дисам̣суттаван̣н̣ана̄

134. чатуттхе ‘‘убхато суджа̄то’’ти еттаке вутте йехи кехичи двӣхи бха̄гехи суджа̄тата̄ пан̃н̃а̄пеййа, суджа̄та-саддо ча ‘‘суджа̄то ча̄рудассано’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.399; су. ни. 553; тхерага̄. 818) а̄рохасампаттипарийа̄йоти джа̄тивасена суджа̄татам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘ма̄тито ча питито ча̄’’ти вуттам̣. анорасапуттавасенапи локе ма̄тупитусаман̃н̃а̄ диссати, идха пана са̄ орасапуттавасена иччхита̄ти дассетум̣ ‘‘сам̣суддхаггахан̣ико’’ти вуттам̣. габбхам̣ ган̣ха̄ти дха̄ретӣти гахан̣ӣ, габбха̄сайасан̃н̃ито ма̄тукуччхиппадесо. тена̄ха ‘‘сам̣суддха̄йа ма̄тукуччхийа̄ саманна̄гато’’ти. йатха̄бхуттасса а̄ха̄расса випа̄чанавасена ган̣ханато ачхад̣д̣анато гахан̣ӣ, теджодха̄ту. пита̄ ча ма̄та̄ ча питаро. питӯнам̣ питаро пита̄маха̄. тесам̣ йуго пита̄махайуго, тасма̄ йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄, пита̄махадванда̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. еван̃хи пита̄махаггахан̣енева ма̄та̄махопи гахитоти со ат̣т̣хакатха̄йам̣ висум̣ на уддхато. йуга-саддо четтха екасесанайена дат̣т̣хаббо ‘‘йуго ча йуго ча йуго’’ти. еван̃хи таттха таттха двиннам̣ гахитамева хоти. тена̄ха ‘‘тато уддхам̣ саббепи пуббапуриса̄ пита̄махаггахан̣енева гахита̄’’ти. пурисаггахан̣ан̃четтха уккат̣т̣ханиддесавасена катанти дат̣т̣хаббам̣. еван̃хи ‘‘ма̄тито’’ти па̄л̣ивачанам̣ саматтхитам̣ хоти.

аккхиттоти аппаттаккхепо. анаваккхиттоти сампаттавива̄да̄дӣсу на аваккхитто на чхад̣д̣ито. джа̄тива̄дена̄ти хетумхи каран̣авачананти дассетум̣ ‘‘кена ка̄ран̣ена̄’’тиа̄ди вуттам̣. еттха ча ‘‘убхато…пе… пита̄махайуга̄’’ти етена кхаттийасса йонидоса̄бха̄во дассито сам̣суддхаггахан̣икабха̄вакиттанато. ‘‘аккхитто’’ти имина̄ кирийа̄пара̄дха̄бха̄во. кирийа̄пара̄дхена хи сатта̄ кхепам̣ па̄пун̣анти. ‘‘анупаккут̣т̣хо’’ти имина̄ айуттасам̣сагга̄бха̄во. айуттасам̣сагган̃хи пат̣ичча сатта̄ аккосам̣ лабханти.

ад̣д̣хата̄ на̄ма вибхавасампанната̄, са̄ там̣ там̣ упа̄да̄йупа̄да̄йа вуччатӣти а̄ха ‘‘йо кочи аттано сантакена вибхавена ад̣д̣хо хотӣ’’ти. татха̄ махаддханата̄пӣти там̣ уккам̣сагатам̣ дассетум̣ ‘‘махата̄ апарима̄н̣асан̇кхена дханена саманна̄гато’’ти вуттам̣. бхун̃джитаббато парибхун̃джитаббато висесато ка̄ма̄ бхога̄ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘пан̃чака̄магун̣авасена̄’’ти. кот̣т̣хам̣ вуччати дхан̃н̃асса а̄васанат̣т̣ха̄нам̣, кот̣т̣хабхӯтам̣ ага̄рам̣ кот̣т̣ха̄га̄рам̣. тена̄ха ‘‘дхан̃н̃ена ча парипун̣н̣акот̣т̣ха̄га̄ро’’ти. евам̣ са̄рагаббхам̣ косо, дхан̃н̃апарит̣т̣хапанат̣т̣ха̄нан̃ча кот̣т̣ха̄га̄ранти дассетва̄ ида̄ни тато ан̃н̃атха̄ там̣ дассетум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йатха̄ асино тиккхабха̄вапариха̄рако пат̣иччхадо ‘‘косо’’ти вуччати. евам̣ ран̃н̃о тиккхабха̄вапариха̄рам̣ катва̄ чатуран̇гинӣ сена̄ косоти а̄ха ‘‘чатуббидхо косо хаттхӣ асса̄ ратха̄ паттӣ’’ти. ваттхакот̣т̣ха̄га̄раггахан̣енева саббассапи бхан̣д̣ат̣т̣хапанат̣т̣ха̄насса гахитатта̄ ‘‘тивидхам̣ кот̣т̣ха̄га̄ра’’нти вуттам̣.

йасса̄ пан̃н̃а̄йа васена пурисо ‘‘пан̣д̣ито’’ти вуччати, там̣ пан̣д̣иччанти а̄ха ‘‘пан̣д̣иччена саманна̄гато’’ти. там̣там̣итикаттаббата̄су чхекабха̄во бйаттабха̄во веййаттийам̣. саммохам̣ хим̣сати видхаматӣти медха̄, са̄ етасса аттхӣти медха̄вӣ. т̣ха̄не т̣ха̄не уппатти етисса̄ аттхӣти т̣ха̄нуппатти, т̣ха̄насо уппаджджанапан̃н̃а̄. вад̣д̣хиаттхети вад̣д̣хисан̇кха̄те аттхе.

йассам̣дисам̣суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5-9. паттхана̄сутта̄диван̣н̣ана̄

135-9. пан̃чаме хаттхисминти хаттхисиппе. хаттхӣти хи хаттхивисайатта̄ хаттхисаннисситатта̄ ча хаттхисиппам̣ гахитам̣. сесападесупи есева найо. вайатӣти вайо, собханесу каттхачи апаккхаланто авиттха̄йанто та̄ни сандха̄ретум̣ саккотӣти аттхо. на вайо авайо, та̄ни аттхато саддато ча сандха̄ретум̣ на саккоти. авайо на хотӣти анавайо. две пат̣иседха̄ пакатим̣ гаментӣти а̄ха ‘‘анавайоти саматтхо’’ти. чхат̣т̣ха̄дӣни утта̄наттха̄нева.

паттхана̄сутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. сотасуттаван̣н̣ана̄

140. дасаме тибба̄нанти тиккха̄нам̣. кхара̄нанти каккаса̄нам̣. кат̣ука̄нанти да̄рун̣а̄нам̣. аса̄та̄нанти наса̄та̄нам̣ аппийа̄нам̣. на та̄су мано аппети, на та̄ манам̣ аппа̄йанти вад̣д̣хентӣти амана̄па̄.

сотасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ра̄джаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.