(15) 5. тикан̣д̣акӣвагго
1. аваджа̄на̄тисуттаван̣н̣ана̄
141. пан̃чамасса пат̣хаме датва̄ аваджа̄на̄тӣти еттха еко бхиккху маха̄пун̃н̃о чатупаччайала̄бхӣ хоти, со чӣвара̄дӣни лабхитва̄ ан̃н̃ам̣ аппапун̃н̃ам̣ а̄пуччхати. сопи тасмим̣ пунаппунам̣ а̄пуччхантепи ган̣ха̄тийева. атхасса итаро тхокам̣ купито хутва̄ ман̇кубха̄вам̣ уппа̄детука̄мо вадати ‘‘айам̣ аттано дхаммата̄йа чӣвара̄дӣни на лабхати, амхе нисса̄йа лабхатӣ’’ти. евампи датва̄ аваджа̄на̄ти на̄ма. еко пана екена саддхим̣ две тӣн̣и васса̄ни васанто пуббе там̣ пуггалам̣ гарум̣ катва̄ гаччханте гаччханте ка̄ле читтӣка̄рам̣ на кароти, а̄сананисиннат̣т̣ха̄нампи на гаччхати. айампи пуггало сам̣ва̄сена аваджа̄на̄ти на̄ма. а̄дхеййамукхоти а̄дито дхеййамукхо, пат̣хамавачанасмим̣йева т̣хапитамукхоти аттхо. таттха̄йам̣ найо – еко пуггало са̄руппам̣йева бхиккхум̣ ‘‘аса̄руппо есо’’ти катхети. там̣ сутва̄ еса нит̣т̣хам̣ гаччхати, пуна ан̃н̃ена сабха̄гена бхиккхуна̄ ‘‘са̄руппо айа’’нти вуттепи тасса вачанам̣ на ган̣ха̄ти. асукена на̄ма ‘‘аса̄руппо айа’’нти амха̄кам̣ катхитанти пуримабхиккхунова катхам̣ ган̣ха̄ти. апарописса дуссӣлам̣ ‘‘сӣлава̄’’ти катхети. тасса вачанам̣ саддахитва̄ пуна ан̃н̃ена ‘‘аса̄руппо есо бхиккху, на̄йам̣ тумха̄кам̣ сантикам̣ упасан̇камитум̣ йутто’’ти вуттепи тасса вачанам̣ аггахетва̄ пуримам̣йева катхам̣ ган̣ха̄ти. апаро ван̣н̣ампи катхитам̣ ган̣ха̄ти, аван̣н̣ампи катхитам̣ ган̣ха̄тийева. айампи а̄дхеййамукхойева на̄ма а̄дха̄таббамукхо, йам̣ йам̣ сун̣а̄ти, таттха таттха т̣хапитамукхоти аттхо.
лолоти саддха̄дӣнам̣ иттарака̄лаппатитатта̄ ассаддхийа̄дӣхи лулитабха̄вена лоло. иттарабхаттӣтиа̄дӣсу пунаппунам̣ бхаджанена саддха̄ва бхаттипемам̣. саддха̄пемампи гехасситапемампи ват̣т̣ати, паса̄до саддха̄паса̄до. евам̣ пуггало лоло хотӣти евам̣ иттарасаддха̄дита̄йа пуггало лоло на̄ма хоти. халиддира̄го вийа, тхусара̄симхи кот̣т̣итакха̄нуко вийа, ассапит̣т̣хийам̣ т̣хапитакумбхан̣д̣ам̣ вийа ча анибаддхат̣т̣ха̄не мухуттена куппати. мандо момӯхоти ан̃н̃а̄н̣абха̄вена мандо, ависайата̄йа момӯхо, маха̄мӯл̣хоти аттхо.
аваджа̄на̄тисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2-3. а̄рабхатисутта̄диван̣н̣ана̄
142-3. дутийе а̄рабхатӣти еттха а̄рамбха-саддо каммакирийахим̣санавӣрийакопана̄паттивӣтиккамесу ваттати. татха̄ хеса ‘‘йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти, саббам̣ а̄рамбхапаччайа̄’’ти (су. ни. 749) камме а̄гато. ‘‘маха̄рамбха̄ маха̄йан̃н̃а̄, на те хонти махаппхала̄’’ти (сам̣. ни. 1.120; а. ни. 4.39) кирийа̄йа. ‘‘саман̣ам̣ готамам̣ уддисса па̄н̣ам̣ а̄рабхантӣ’’ти (ма. ни. 2.51) хим̣сане. ‘‘а̄рамбхатха никкхаматха, йун̃джатха буддхаса̄сане’’ти (сам̣. ни. 1.185; нетти. 29; пет̣ако. 38; ми. па. 5.1.4) вӣрийе. ‘‘бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ пат̣ивирато хотӣ’’ти (дӣ. ни. 1.10, 195; ма. ни. 1.293) копане. ‘‘а̄рабхати ча виппат̣иса̄рӣ ча хотӣ’’ти (а. ни. 5.142; пу. па. 191) айам̣ пана а̄паттивӣтиккаме а̄гато, тасма̄ а̄паттивӣтиккамавасена а̄рабхати чева, таппаччайа̄ ча виппат̣иса̄рӣ хотӣти айаметтха аттхо. йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄тӣти анадхигататта̄ йатха̄сабха̄вато на джа̄на̄ти. йаттхасса̄ти йасмим̣ асса, йам̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ етасса пуггаласса уппанна̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ апарисеса̄ нируджджхантӣти аттхо. ким̣ пана патва̄ те нируджджхантӣти? арахаттамаггам̣, пхалаппаттасса пана нируддха̄ на̄ма хонти. евам̣ сантепи идха маггакиччавасена пана пхаламева вуттанти ведитаббам̣.
а̄рабхатӣ на виппат̣иса̄рӣ хотӣти а̄паттим̣ а̄паджджати, там̣ панеса десетум̣ сабха̄гапуггалам̣ парийесати, тасма̄ на виппат̣иса̄рӣ хоти. на а̄рабхати виппат̣иса̄рӣ хотӣти а̄паттим̣ на а̄паджджати, винайапан̃н̃аттийам̣ пана аковидатта̄ ана̄паттийа̄ а̄паттисан̃н̃ӣ хутва̄ виппат̣иса̄рӣ хотӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. ‘‘на а̄рабхати на виппат̣иса̄рӣ хотӣ’’ти йо вутто, катаро со пуггало? оссат̣т̣хавӣрийапуггало. со хи ‘‘ким̣ ме имасмим̣ ка̄ле паринибба̄нена, ана̄гате меттеййасамма̄самбуддхака̄ле паринибба̄йисса̄мӣ’’ти висуддхасӣлопи пат̣ипаттим̣ на пӯрети. со хи ‘‘киматтхам̣ а̄йасма̄ паматто вихарати, путхуджджанасса на̄ма гати анибаддха̄, тасма̄ хи меттеййасамма̄самбуддхасса саммукхӣбха̄вам̣ лабхеййа̄си, арахаттаттха̄йа випассанам̣ бха̄вехӣ’’ти овадитаббова.
са̄дхӯти а̄йа̄чанаттхе нипа̄то. идам̣ вуттам̣ хоти – йа̄ва апараддхам̣ вата а̄йасмата̄, евам̣ сантепи майам̣ а̄йасмантам̣ йа̄ча̄ма, десетаббайуттакасса десана̄йа, вут̣т̣ха̄таббайуттакасса вут̣т̣ха̄нена, а̄вика̄таббайуттакасса а̄викирийа̄йа а̄рамбхадже а̄саве паха̄йа суддханте т̣хитабха̄вапаччавеккхан̣ена виппат̣иса̄радже а̄саве пат̣ивинодетва̄ нӣхаритва̄ випассана̄читтан̃чева випассана̄пан̃н̃ан̃ча вад̣д̣хетӯти. амуна̄ пан̃чамена пуггалена̄ти етена пан̃чамена кхӣн̣а̄савапуггалена. самасамо бхависсатӣти локуттарагун̣ехи самабха̄венева само бхависсатӣти евам̣ кхӣн̣а̄савена овадитабботи аттхо. татийам̣ утта̄намева.
а̄рабхатисутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4-6. тикан̣д̣акӣсутта̄диван̣н̣ана̄
144-6. чатуттхе пат̣икӯлети аманун̃н̃е анит̣т̣хе. аппат̣икӯласан̃н̃ӣти ит̣т̣ха̄ка̄ренева паваттачитто. ит̣т̣хасмим̣ ваттхусмим̣ асубха̄йа ва̄ пхарати, аниччато ва̄ упасам̣харати упанети паваттети. анит̣т̣хасмим̣ ваттхусминти анит̣т̣хе саттасан̃н̃ите а̄рамман̣е. метта̄йа ва̄ пхаратӣти меттам̣ хитеситам̣ упасам̣харанто саббаттхакамева ва̄ таттха пхарати. дха̄туто ва̄ упасам̣харатӣти дхаммасабха̄вачинтанена дха̄туто паччавеккхан̣а̄йа дха̄туманасика̄рам̣ ва̄ таттха паваттети. тадубхайам̣ абхиниваджджетва̄ти сабха̄вато а̄нубха̄вато ча упатит̣т̣хантам̣ а̄рамман̣е пат̣икӯлабха̄вам̣ аппат̣икӯлабха̄ван̃ча̄ти там̣ убхайам̣ паха̄йа аггахетва̄, саббасмим̣ пана тасмим̣ маджджхатто хутва̄ти вуттам̣ хоти. маджджхатто хутва̄ вихаритука̄мо пана ким̣ каротӣти? ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу а̄па̄тхам̣ гатесу нева соманассито хоти, на доманассито хоти. упеккхако вихареййа̄ти ит̣т̣хе араджджанто анит̣т̣хе адуссанто йатха̄ ан̃н̃е асамапеккханена мохам̣ уппа̄денти, евам̣ ануппа̄денто чхасу а̄рамман̣есу чхал̣ан̇гупеккха̄йа упеккхако вихареййа. тенева̄ха ‘‘чхал̣ан̇гупеккха̄васена пан̃чамо’’ти. ит̣т̣ха̄нит̣т̣хачхал̣а̄рамман̣а̄па̄тхе парисуддхапакатибха̄ва̄виджаханалаккхан̣а̄йа чхасу два̄ресу паваттанато ‘‘чхал̣ан̇гупеккха̄’’ти ладдхана̄ма̄йа татрамаджджхаттупеккха̄йа васена пан̃чамо ва̄ро вуттоти аттхо. пан̃чамам̣ чхат̣т̣хан̃ча утта̄намева.
тикан̣д̣акӣсутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7-10. асаппурисада̄насутта̄диван̣н̣ана̄
147-150. саттаме асаккаччанти ана̄дарам̣ катва̄. деййадхаммасса асаккаччакаран̣ам̣ на̄ма асампаннам̣ каротӣти а̄ха ‘‘на саккаритва̄ сучим̣ катва̄ детӣ’’ти, уттан̣д̣ула̄дидосавирахитам̣ сучисампаннам̣ катва̄ на детӣти аттхо. ачиттӣкатва̄ти на читте катва̄, на пӯджетва̄ти аттхо. пӯдженто хи пӯджетаббаваттхум̣ читте т̣хапети, на тато бахи кароти. читтам̣ ва̄ аччхарийам̣ катва̄ пат̣ипаттивикаран̣ам̣ самбха̄ванакирийа̄, таппат̣иккхепато ачиттӣкаран̣ам̣ асамбха̄ванакирийа̄. ага̄равена детӣти пуггале агарум̣ каронто нисӣданат̣т̣ха̄не асаммаджджитва̄ йаттха ва̄ таттха ва̄ нисӣда̄петва̄ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ а̄дха̄ракам̣ т̣хапетва̄ да̄нам̣ дети. асахаттха̄ти на аттано хаттхена дети, да̄сакаммакародӣхи да̄пети. апавиддхам̣ детӣти антара̄ апавиддхам̣ виччхедам̣ катва̄ дети. тена̄ха ‘‘на нирантарам̣ детӣ’’ти. атха ва̄ апавиддхам̣ детӣти уччхит̣т̣ха̄дичхад̣д̣анӣйадхаммам̣ вийа аваккхиттакам̣ катва̄ дети. тена̄ха ‘‘чхад̣д̣етука̄мо вийа детӣ’’ти. ‘‘аддха̄ имасса да̄насса пхаламева а̄гаччхатӣ’’ти евам̣ йасса каммассаката̄дит̣т̣хи аттхи, со а̄гаманадит̣т̣хико, айам̣ пана на та̄дисоти ана̄гаманадит̣т̣хико. тена̄ха ‘‘катасса на̄ма пхалам̣ а̄гамиссатӣ’’тиа̄ди. ат̣т̣хама̄дӣсу наттхи ваттаббам̣.
асаппурисада̄насутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
тикан̣д̣акӣваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
татийапан̣н̣а̄сакам̣ нит̣т̣хитам̣.