1. сама̄дхибха̄вана̄суттаван̣н̣ана̄
41. пан̃чамасса пат̣хаме дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄йа̄ти имасмим̣йева аттабха̄ве сукхавиха̄раттха̄йа, никкилесата̄йа нира̄мисена сукхена вихаран̣аттха̄йа̄ти аттхо. имина̄ чатта̄ри пхаласама̄паттиджджха̄на̄ни кхӣн̣а̄савасса а̄саваккхайа̄дхигамато апарабха̄ге адхигатарӯпа̄рӯпаджджха̄на̄ни ча катхита̄ни. диббачаккхун̃а̄н̣адассанаппат̣ила̄бха̄йа̄ти диббачаккхун̃а̄н̣аппат̣ила̄бхаттха̄йа. диббачаккхун̃а̄н̣ан̃хи рӯпагатасса диббасса итарасса ча дассанат̣т̣хена идха ‘‘н̃а̄н̣адассана’’нти адхиппетам̣. а̄локасан̃н̃ам̣ манаси каротӣти дива̄ ва̄ раттим̣ ва̄ сӯрийадӣпачандаман̣иукка̄виджджулата̄дӣнам̣ а̄локо дива̄ раттин̃ча упаладдхо, йатха̄ладдхавасенева а̄локам̣ манаси кароти читте т̣хапети, татха̄ ча нам̣ манаси кароти, йатха̄сса субха̄вита̄локакасин̣асса вийа касин̣а̄локо йатхиччхакам̣ йа̄вадиччхакан̃ча со а̄локо раттийам̣ упатит̣т̣хати, йена таттха дива̄сан̃н̃ам̣ т̣хапети, дива̄ вийа вигататхинамиддхо хоти. тена̄ха ‘‘йатха̄ дива̄ татха̄ ратти’’нти.
йатха̄ дива̄ а̄локасан̃н̃а̄ манаси ката̄, татхева нам̣ раттимпи манаси каротӣти йатха̄ дива̄ дит̣т̣хо а̄локо, татхева там̣ раттим̣ манаси кароти. дутийападети ‘‘йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄’’ти имасмим̣ ва̄кйе. еса найоти имина̄ йатха̄ раттийам̣ чанда̄лока̄ди а̄локо дит̣т̣хо, евамева раттим̣ дит̣т̣ха̄ка̄ренева дива̄ там̣ а̄локам̣ манаси кароти читте т̣хапетӣти имаматтхам̣ атидисати. ити виват̣ена четаса̄ти евам̣ апихитена читтена, тхинамиддха̄пидха̄нена апихитачиттена̄ти вуттам̣ хоти. апарийонаддхена̄ти самантато анаддхена асан̃чха̄дитена. кин̃ча̄пӣтиа̄дина̄ аттана̄ вуттамеваттхам̣ саматтхети. а̄локасадисам̣ катам̣ ‘‘йатха̄ дива̄ татха̄ ратти’’нтиа̄дина̄.
саттат̣т̣ха̄никасса̄ти ‘‘абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хотӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.214; 2.376; ма. ни. 1.109) вуттасса саттат̣т̣ха̄никасса сатисампаджан̃н̃асса аттха̄йа. париггахитаваттха̄рамман̣ата̄йа̄ти ваттхуно а̄рамман̣асса ча йа̄тха̄вато видитабха̄вена. йатха̄ хи саппам̣ парийесантена тасса а̄сайе видите сопи видито гахито ева ча хоти манта̄гадабалена тасса гахан̣асса сукаратта̄, евам̣ ведана̄йа а̄сайабхӯте ваттхумхи а̄рамман̣е ча видите а̄дикаммикассапи ведана̄ видита̄ гахита̄ ева хоти салаккхан̣ато са̄ман̃н̃алаккхан̣ато ча тасса̄ гахан̣асса сукаратта̄. пагева парин̃н̃а̄таваттхукасса кхӣн̣а̄савасса. тасса хи уппа̄даккхан̣епи т̣хитиккхан̣епи бхан̇гаккхан̣епи ведана̄ видита̄ па̄кат̣а̄ хонти ‘‘та̄ ведана̄ евам̣ уппаджджитва̄’’тиа̄дина̄. на кевалан̃ча ведана̄ ева, идха вутта̄ сан̃н̃а̄дайопи авутта̄ четана̄дайопи видита̄ва уппаджджанти чева тит̣т̣ханти ча нируджджханти ча. нидассанаматтан̃хетам̣, йадидам̣ па̄л̣ийам̣ ведана̄сан̃н̃а̄витаккаггахан̣ам̣. тена анавасесато саббадхамма̄нампи уппа̄да̄дито видитабха̄вам̣ дассети.
апича ведана̄йа уппа̄до видито хоти, упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти, аттхан̇гамо видито хоти. катхам̣ ведана̄йа уппа̄до видито хоти? авиджджа̄самудайа̄ ведана̄самудайо, тан̣ха̄самудайа̄ каммасамудайо, пхассасамудайа̄ ведана̄самудайоти ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи ведана̄ккхандхасса самудайам̣ пассати. евам̣ ведана̄йа уппа̄до видито хоти. катхам̣ ведана̄йа упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти? аниччато манасикарото кхайатупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти, дуккхато манасикарото бхайатупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти, анаттато манасикарото сун̃н̃атупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. евам̣ ведана̄йа упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. ити кхайато бхайато сун̃н̃ато джа̄на̄ти. катхам̣ ведана̄йа аттхан̇гамо видито хоти? авиджджа̄ниродха̄ ведана̄ниродхо…пе… евам̣ ведана̄йа аттхан̇гамо видито хоти. имина̄пи найенеттха аттхо ведитаббо.
ити рӯпанти еттха итисаддо анавасесато рӯпасса сарӯпанидассанаттхоти тасса идам̣ рӯпанти етена са̄дха̄ран̣ато сарӯпанидассанама̄ха, еттакам̣ рӯпанти етена анавасесато, на ито парам̣ рӯпам̣ аттхӣти таббинимуттасса ан̃н̃асса абха̄вам̣. ити ведана̄тиа̄дӣсупи айам̣ ведана̄, еттака̄ ведана̄, ито парам̣ ведана̄ наттхи. айам̣ сан̃н̃а̄…пе… име сан̇кха̄ра̄…пе… идам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, еттакам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, ито парам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ наттхӣти еваматтхо дат̣т̣хабботи а̄ха ‘‘ведана̄дӣсупи есева найо’’ти.
н̃а̄н̣ена джа̄нитва̄ паропара̄ни. паропара̄нӣти пара̄ни ча опара̄ни ча. уттама̄дхама̄нӣти параттабха̄васакаттабха̄ва̄дӣни уттама̄дхама̄ни. чалитанти тан̣ха̄дит̣т̣хивиппхандитам̣. анӣгхоти ра̄га̄диӣгхарахито. ата̄ри соти со еварӯпо араха̄ джа̄тиджарам̣ атари.
сама̄дхибха̄вана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.