5. рохитассавагго
1. сама̄дхибха̄вана̄суттаван̣н̣ана̄
41. пан̃чамасса пат̣хаме дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄йа̄ти имасмим̣йева аттабха̄ве сукхавиха̄раттха̄йа, никкилесата̄йа нира̄мисена сукхена вихаран̣аттха̄йа̄ти аттхо. имина̄ чатта̄ри пхаласама̄паттиджджха̄на̄ни кхӣн̣а̄савасса а̄саваккхайа̄дхигамато апарабха̄ге адхигатарӯпа̄рӯпаджджха̄на̄ни ча катхита̄ни. диббачаккхун̃а̄н̣адассанаппат̣ила̄бха̄йа̄ти диббачаккхун̃а̄н̣аппат̣ила̄бхаттха̄йа. диббачаккхун̃а̄н̣ан̃хи рӯпагатасса диббасса итарасса ча дассанат̣т̣хена идха ‘‘н̃а̄н̣адассана’’нти адхиппетам̣. а̄локасан̃н̃ам̣ манаси каротӣти дива̄ ва̄ раттим̣ ва̄ сӯрийадӣпачандаман̣иукка̄виджджулата̄дӣнам̣ а̄локо дива̄ раттин̃ча упаладдхо, йатха̄ладдхавасенева а̄локам̣ манаси кароти читте т̣хапети, татха̄ ча нам̣ манаси кароти, йатха̄сса субха̄вита̄локакасин̣асса вийа касин̣а̄локо йатхиччхакам̣ йа̄вадиччхакан̃ча со а̄локо раттийам̣ упатит̣т̣хати, йена таттха дива̄сан̃н̃ам̣ т̣хапети, дива̄ вийа вигататхинамиддхо хоти. тена̄ха ‘‘йатха̄ дива̄ татха̄ ратти’’нти.
йатха̄ дива̄ а̄локасан̃н̃а̄ манаси ката̄, татхева нам̣ раттимпи манаси каротӣти йатха̄ дива̄ дит̣т̣хо а̄локо, татхева там̣ раттим̣ манаси кароти. дутийападети ‘‘йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄’’ти имасмим̣ ва̄кйе. еса найоти имина̄ йатха̄ раттийам̣ чанда̄лока̄ди а̄локо дит̣т̣хо, евамева раттим̣ дит̣т̣ха̄ка̄ренева дива̄ там̣ а̄локам̣ манаси кароти читте т̣хапетӣти имаматтхам̣ атидисати. ити виват̣ена четаса̄ти евам̣ апихитена читтена, тхинамиддха̄пидха̄нена апихитачиттена̄ти вуттам̣ хоти. апарийонаддхена̄ти самантато анаддхена асан̃чха̄дитена. кин̃ча̄пӣтиа̄дина̄ аттана̄ вуттамеваттхам̣ саматтхети. а̄локасадисам̣ катам̣ ‘‘йатха̄ дива̄ татха̄ ратти’’нтиа̄дина̄.
саттат̣т̣ха̄никасса̄ти ‘‘абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хотӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.214; 2.376; ма. ни. 1.109) вуттасса саттат̣т̣ха̄никасса сатисампаджан̃н̃асса аттха̄йа. париггахитаваттха̄рамман̣ата̄йа̄ти ваттхуно а̄рамман̣асса ча йа̄тха̄вато видитабха̄вена. йатха̄ хи саппам̣ парийесантена тасса а̄сайе видите сопи видито гахито ева ча хоти манта̄гадабалена тасса гахан̣асса сукаратта̄, евам̣ ведана̄йа а̄сайабхӯте ваттхумхи а̄рамман̣е ча видите а̄дикаммикассапи ведана̄ видита̄ гахита̄ ева хоти салаккхан̣ато са̄ман̃н̃алаккхан̣ато ча тасса̄ гахан̣асса сукаратта̄. пагева парин̃н̃а̄таваттхукасса кхӣн̣а̄савасса. тасса хи уппа̄даккхан̣епи т̣хитиккхан̣епи бхан̇гаккхан̣епи ведана̄ видита̄ па̄кат̣а̄ хонти ‘‘та̄ ведана̄ евам̣ уппаджджитва̄’’тиа̄дина̄. на кевалан̃ча ведана̄ ева, идха вутта̄ сан̃н̃а̄дайопи авутта̄ четана̄дайопи видита̄ва уппаджджанти чева тит̣т̣ханти ча нируджджханти ча. нидассанаматтан̃хетам̣, йадидам̣ па̄л̣ийам̣ ведана̄сан̃н̃а̄витаккаггахан̣ам̣. тена анавасесато саббадхамма̄нампи уппа̄да̄дито видитабха̄вам̣ дассети.
апича ведана̄йа уппа̄до видито хоти, упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти, аттхан̇гамо видито хоти. катхам̣ ведана̄йа уппа̄до видито хоти? авиджджа̄самудайа̄ ведана̄самудайо, тан̣ха̄самудайа̄ каммасамудайо, пхассасамудайа̄ ведана̄самудайоти ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи ведана̄ккхандхасса самудайам̣ пассати. евам̣ ведана̄йа уппа̄до видито хоти. катхам̣ ведана̄йа упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти? аниччато манасикарото кхайатупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти, дуккхато манасикарото бхайатупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти, анаттато манасикарото сун̃н̃атупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. евам̣ ведана̄йа упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. ити кхайато бхайато сун̃н̃ато джа̄на̄ти. катхам̣ ведана̄йа аттхан̇гамо видито хоти? авиджджа̄ниродха̄ ведана̄ниродхо…пе… евам̣ ведана̄йа аттхан̇гамо видито хоти. имина̄пи найенеттха аттхо ведитаббо.
ити рӯпанти еттха итисаддо анавасесато рӯпасса сарӯпанидассанаттхоти тасса идам̣ рӯпанти етена са̄дха̄ран̣ато сарӯпанидассанама̄ха, еттакам̣ рӯпанти етена анавасесато, на ито парам̣ рӯпам̣ аттхӣти таббинимуттасса ан̃н̃асса абха̄вам̣. ити ведана̄тиа̄дӣсупи айам̣ ведана̄, еттака̄ ведана̄, ито парам̣ ведана̄ наттхи. айам̣ сан̃н̃а̄…пе… име сан̇кха̄ра̄…пе… идам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, еттакам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, ито парам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ наттхӣти еваматтхо дат̣т̣хабботи а̄ха ‘‘ведана̄дӣсупи есева найо’’ти.
н̃а̄н̣ена джа̄нитва̄ паропара̄ни. паропара̄нӣти пара̄ни ча опара̄ни ча. уттама̄дхама̄нӣти параттабха̄васакаттабха̄ва̄дӣни уттама̄дхама̄ни. чалитанти тан̣ха̄дит̣т̣хивиппхандитам̣. анӣгхоти ра̄га̄диӣгхарахито. ата̄ри соти со еварӯпо араха̄ джа̄тиджарам̣ атари.
сама̄дхибха̄вана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2-4. пан̃хабйа̄каран̣асутта̄диван̣н̣ана̄
42-44. дутийе етесам̣ пан̃ха̄нанти екам̣сабйа̄каран̣а̄дӣнам̣ чатуннам̣ пан̃ха̄нам̣. тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не бйа̄каран̣ам̣ джа̄на̄тӣти ‘‘чаккхум̣ аничча’’нти пут̣т̣хе ‘‘аничча’’нти екам̣сенева бйа̄ка̄таббам̣. ‘‘аничча̄ на̄ма чаккху’’нти пут̣т̣хе пана ‘‘на кевалам̣ чаккхумева, сотампи аничча’’нти евам̣ вибхаджитва̄ бйа̄ка̄таббам̣. ‘‘йатха̄ чаккхум̣ татха̄ сотам̣, йатха̄ сотам̣ татха̄ чаккху’’нти пут̣т̣хе ‘‘кенат̣т̣хена пуччхасӣ’’ти пат̣ипуччхитва̄ ‘‘дассанат̣т̣хена пуччха̄мӣ’’ти вутте ‘‘на хӣ’’ти бйа̄ка̄таббам̣. ‘‘аниччат̣т̣хена пуччха̄мӣ’’ти вутте ‘‘а̄ма̄’’ти бйа̄ка̄таббам̣. ‘‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’’нтиа̄дӣни пут̣т̣хена пана ‘‘абйа̄катаметам̣ бхагавата̄’’ти т̣хапетаббо, еса пан̃хо на бйа̄ка̄табботи евам̣ джа̄на̄тӣти аттхо. аттхасама̄гамена̄ти аттхасса пат̣ила̄бхена ладдхаббена. самити сан̇гати самодха̄нанти самайо, пат̣ила̄бхо. самайо ева абхисамайо, абхимукхабха̄вена ва̄ самайо абхисамайоти еваметтха падаттхо ведитаббо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. татийачатуттха̄ни утта̄наттха̄нева.
пан̃хабйа̄каран̣асутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5-6. рохитассасутта̄диван̣н̣ана̄
45-46. пан̃чаме (сам̣. ни. т̣ӣ. 1.1.107) екока̄сети чаккава̄л̣асса парийантасан̃н̃ите екасмим̣ ока̄се. бхумманти ‘‘йаттха̄’’ти идам̣ бхуммавачанам̣. са̄ман̃н̃ато вуттампи ‘‘со локасса анто’’ти вачанато висит̣т̣хависайамева хоти. ‘‘на джа̄йати, на мӣйатӣ’’ти ватва̄ пуна ‘‘на чавати, на упападжджатӣ’’ти касма̄ вуттанти а̄ха ‘‘идам̣ апара̄парам̣…пе… гахита’’нти. падагаманена̄ти падаса̄ гаманена. саттха̄ сан̇кха̄ралокасса антам̣ сандха̄йа вадати упари сабба̄ни пака̄сетука̄мо. сан̇кха̄ралокасса хи анто нибба̄нам̣.
дал̣хам̣ тхирам̣ дхану етасса̄ти дал̣хадханва̄, со ева ‘‘дал̣хадхамма̄’’ти вутто. тена̄ха ‘‘дал̣хадханӯ’’ти. уттамаппама̄н̣ам̣ на̄ма сахассатха̄мадхану. дханугган̣ханасиппачиттаката̄йа дхануггахо, на дхануггахан̣аматтена̄ти а̄ха ‘‘дхануггахоти дхануа̄чарийо’’ти. ‘‘дхануггахо’’ти ватва̄ ‘‘сиккхито’’ти вутте дханусиккха̄йа сиккхитоти вин̃н̃а̄йати. сиккха̄ ча еттакена ка̄лена сиккхантасса уккам̣сагата̄ хотӣти а̄ха ‘‘два̄даса васса̄ни дханусиппам̣ сиккхито’’ти. усабхаппама̄н̣ети вӣсати йат̣т̣хийо усабхам̣, тасмим̣ усабхаппама̄н̣е падесе. ва̄лагганти ва̄лакот̣им̣. катахаттхоти паричитахаттхо. катасараккхепоти тхиралаккхе ча чалалаккхе ча паресам̣ дассанавасена сараккхепасса ката̄пӣ. тена̄ха ‘‘дасситасиппо’’ти, ‘‘катайогго’’ти кечи. асанти етена̄ти асанам̣, кан̣д̣о. та̄лаччха̄динти та̄лаччха̄йам̣. са̄ пана ратанаматта̄ видаттхичатуран̇гула̄.
пураттхима̄ самудда̄ти екасмим̣ чаккава̄л̣е пураттхима̄ самудда̄. самуддасӣсена пураттхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣им̣ вадати. паччхимасамуддоти еттха̄пи есева найо. ниппапан̃чатанти адантака̄ритам̣. сампаттети та̄дисена джавена гаччхантена сампатте. анотаттети еттха̄пи ‘‘сампатте’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхо, татха̄ ‘‘на̄галата̄дантакат̣т̣ха’’нти еттха̄пи. тада̄ти йада̄ со локантагавесако ахоси, тада̄. дӣгха̄йукака̄лоти анекавассасахасса̄йукака̄ло. чаккава̄л̣алокасса̄ти са̄ман̃н̃авасена екавачанам̣, чаккава̄л̣алока̄нанти аттхо. имасмим̣йева чаккава̄л̣е ниббаттипуббапаричайасиддха̄йа никантийа̄.
сасан̃н̃имхи саманакети на рӯпадхаммаматтаке, атха кхо пан̃чаккхандхасамуда̄йети дассети. самитапа̄поти самуччхиннасам̣килесадхаммо. чхат̣т̣хам̣ утта̄намева.
рохитассасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. сувидӯрасуттаван̣н̣ана̄
47. саттаме сувидӯравидӯра-садда̄нам̣ сама̄наттха̄нам̣йева екаттха гахан̣ам̣ идха ниддесо дӯра̄саннабха̄васса апеккха̄сиддхатта̄ идха̄дхиппетасса дӯрабха̄васса кеначи парийа̄йена ана̄саннабха̄вадассанаттхам̣ катанти а̄ха ‘‘кеначи парийа̄йена ана̄санна̄ни хутва̄’’тиа̄ди. сесаметтха утта̄намева.
сувидӯрасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. виса̄кхасуттаван̣н̣ана̄
48. ат̣т̣хаме ва̄ккаран̣ача̄турийато вачанагун̣ахетӯнам̣ пӯрийа̄ порӣ, порийам̣ бхава̄ти порӣ, та̄йа порийа̄. тена̄ха ‘‘парипун̣н̣ава̄ча̄йа̄’’ти, аккхарападапарипун̣н̣а̄йа ва̄ча̄йа̄ти аттхо. апалибуддха̄йа̄ти питта̄дӣхи на вибаддха̄йа ананубундхита̄йа. анелагала̄йа̄ти анела̄йа агала̄йа ниддоса̄йа агал̣итападабйан̃джана̄йа ча. тхерасса хи катхайато падам̣ ва̄ бйан̃джанам̣ ва̄ на париха̄йати. тена̄ха ‘‘анелагала̄йа̄ти ниддоса̄йа чева агал̣ита̄йа ча̄’’тиа̄ди. таттха ниддоса̄йа̄ти аттхато ча бйан̃джанато ча вигатадоса̄йа. апатитападабйан̃джана̄йа̄ти авирахитападабйан̃джана̄йа. атха ва̄ анелагала̄йа̄ти на елам̣ досам̣ галатӣти анелагала̄. авиччхиннава̄ча̄йа анелагала̄йа йатха̄ дандхаманусса̄ мукхена кхел̣ам̣ гал̣антена ва̄чам̣ бха̄санти, на еварӯпа̄йа. атха кхо ниддоса̄йа висадава̄ча̄йа̄ти аттхо. виват̣т̣аппака̄синӣ ва̄ча̄ на када̄чи виват̣т̣амутта̄ти катва̄ а̄ха ‘‘виват̣т̣апарийа̄панна̄йа̄’’ти, виват̣т̣ам̣ амун̃читва̄ паватта̄йа̄ти аттхо. виват̣т̣аппака̄синӣ хи ва̄ча̄ виват̣т̣ам̣ париччхиджджа а̄па̄дентӣ паваттати. навалокуттарадхаммо саббадхаммехи самусситат̣т̣хена аббхуггатат̣т̣хена ча дхаджо на̄ма̄ти а̄ха ‘‘аббхуггатат̣т̣хена̄’’тиа̄ди. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.
виса̄кхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. випалла̄сасуттаван̣н̣ана̄
49. наваме аничча̄дӣни ваттхӯни ниччантиа̄дина̄ випарӣтато асантӣти випалла̄са̄, сан̃н̃а̄йа випалла̄со сан̃н̃а̄випалла̄со. итаресупи тӣсу есева найо. евамете чатуннам̣ ваттхӯнам̣ васена чатта̄ро, тесу ваттхӯсу сан̃н̃а̄дӣнам̣ васена два̄даса хонти. тесу ат̣т̣ха сота̄паттимаггена пахӣйанти. асубхе субханти сан̃н̃а̄читтавипалла̄са̄ сакада̄га̄мимаггена танука̄ хонти, ана̄га̄мимаггена пахӣйанти. дуккхе сукханти сан̃н̃а̄читтавипалла̄са̄ арахаттамаггена пахӣйантӣти ведитабба̄. сесаметтха утта̄намева.
випалла̄сасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. упаккилесасуттаван̣н̣ана̄
50. дасаме упаккилит̣т̣хабха̄вакаран̣ена̄ти малӣнабха̄вакаран̣ена. пан̃чавидха̄йа сура̄йа чатуббидхасса ча мерайасса̄ти еттха пӯвасура̄, пит̣т̣хасура̄, оданасура̄, кин̣н̣апаккхитта̄, самбха̄расам̣йутта̄ти пан̃ча сура̄. пуппха̄саво, пхала̄саво, мадхва̄саво, гул̣а̄савоти чатта̄ро а̄сава̄, чатуббидхам̣ мерайам̣ на̄ма. таттха пӯве бха̄джане паккхипитва̄ таджджам̣ удакам̣ датва̄ маддитва̄ ката̄ пӯвасура̄. евам̣ сесасура̄пи. кин̣н̣а̄ти пана тасса̄ сура̄йа бӣджам̣ вуччати. йе сура̄ ‘‘модака̄’’типи вуччанти, те паккхипитва̄ ката̄ кин̣н̣апаккхитта̄. дха̄такиа̄сава̄дина̄на̄самбха̄рехи сам̣йоджита̄ самбха̄расам̣йутта̄.мадхуката̄лана̄л̣икера̄дипуппхарасо чирапарива̄сито пуппха̄саво. панаса̄дипхаларасо пхала̄саво. муддика̄расо мадхва̄саво. уччхурасо гул̣а̄саво.
упаккилесасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
рохитассаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣ нит̣т̣хитам̣.