4. аггапаса̄дасуттаван̣н̣ана̄
34. чатуттхе аггесу паса̄да̄ти сет̣т̣хесу паса̄да̄. агга̄ ва̄ паса̄да̄ти сет̣т̣хабхӯта̄ паса̄да̄. сет̣т̣хавачано хеттха аггасаддо. пуримасмим̣ аттхавикаппе аггасаддена буддха̄диратанаттайам̣ вуччати. тесу бхагава̄ та̄ва асадисат̣т̣хена, гун̣ависит̣т̣хат̣т̣хена, асамасамат̣т̣хена ча агго. со хи маха̄бхинӣха̄рам̣ дасаннам̣ па̄рамӣнам̣ павичайан̃ча а̄дим̣ катва̄ бодхисамбха̄рагун̣ехи чева буддхагун̣ехи ча пайоджанехи ча сесаджанехи асадисоти асадисат̣т̣хенапи агго. йе часса те гун̣а̄ маха̄карун̣а̄дайо, техи сесасатта̄нам̣ гун̣ехи висит̣т̣хат̣т̣хенапи саббасаттуттамата̄йа агго. йе пана пуримака̄ самма̄самбуддха̄ саббасаттехи асама̄, техи саддхим̣ айамева рӯпака̄йагун̣ехи чева дхаммака̄йагун̣ехи ча самоти асамасамат̣т̣хенапи агго. татха̄ дуллабхапа̄тубха̄вато аччхарийамануссабха̄вато бахуджанахитасукха̄вахато адутийаасаха̄йа̄дибха̄вато ча бхагава̄ локе агготи вуччати. йатха̄ха –
‘‘екапуггаласса, бхиккхаве, па̄тубха̄во дуллабхо локасмим̣. катамасса екапуггаласса? татха̄гатасса арахато самма̄саммуддхасса. екапуггало, бхиккхаве, локе уппаджджама̄но уппаджджати аччхарийамануссо. екапуггало, бхиккхаве, локе уппаджджама̄но уппаджджати бахуджана…пе… самма̄самбуддхо. екапуггало, бхиккхаве, локе уппаджджама̄но уппаджджати адутийо асаха̄йо аппат̣имо аппат̣ибха̄го аппат̣ипуггало асамо асамасамо двипада̄нам̣ агго. катамо екапуггало? татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти (а. ни. 1.171-173).
дхаммасан̇гха̄ ан̃н̃адхаммасан̇гхехи асадисат̣т̣хена висит̣т̣хагун̣ата̄йа дуллабхапа̄тубха̄ва̄дина̄ ча агга̄. татха̄ хи тесам̣ сва̄ккха̄тата̄дисуппат̣ипанната̄дигун̣ависесехи ан̃н̃е дхаммасан̇гхасадиса̄ аппатарам̣ нихӣна̄ ва̄ наттхи, куто сет̣т̣ха̄. сайамева техи висит̣т̣хагун̣ата̄йа сет̣т̣ха̄. татха̄ дуллабхуппа̄дааччхарийабха̄вабахуджанахитасукха̄вахаадутийа̄саха̄йа̄дисабха̄ва̄ ча те. йадаггена хи бхагава̄ дуллабхапа̄тубха̄во, тадаггена дхаммасан̇гха̄пӣти. аччхарийа̄дӣсупи есева найо. евам̣ аггесу сет̣т̣хесу уттамесу паваресу гун̣ависит̣т̣хесу паса̄да̄ти аггаппасада̄.
дутийасмим̣ панаттхе йатха̄вуттесу аггесу буддха̄дӣсу уппаттийа̄ аггабхӯта̄ паса̄да̄ аггаппаса̄да̄. йе пана арийамаггена а̄гата̄ авеччаппаса̄да̄, те екантенева аггабхӯта̄ паса̄да̄ти аггаппаса̄да̄. йатха̄ха – ‘‘идха, бхиккхаве, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хотӣ’’тиа̄ди (сам̣. ни. 5.1037-1038). аггавипа̄катта̄пи чете аггаппаса̄да̄. вуттампи четам̣ – ‘‘агге кхо пана пасанна̄нам̣ агго випа̄ко’’ти (а. ни. 4.34; итиву. 90).
апада̄ ва̄тиа̄дӣсу ва̄-саддо самуччайаттхо, на викаппаттхо. йатха̄ ‘‘ануппанно ва̄ ка̄ма̄саво уппаджджати, уппанно ва̄ ка̄ма̄саво павад̣д̣хатӣ’’ти (ма. ни. 1.17) еттха ануппанно ча уппанно ча̄ти аттхо. йатха̄ ча ‘‘бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа̄’’ти еттха бхӯта̄нан̃ча самбхавесӣнан̃ча̄ти аттхо. йатха̄ ча ‘‘аггито ва̄ удакато ва̄ митхубхедато ва̄’’ти (дӣ. ни. 2.152) еттха аггито ча удакато ча митхубхедато ча̄ти аттхо, евам̣ ‘‘апада̄ ва̄…пе… аггамаккха̄йатӣ’’ти (а. ни. 4.34; итиву. 90) еттха̄пи апада̄ ча двипада̄ ча̄ти сампин̣д̣анавасена аттхо дат̣т̣хаббо. тена вуттам̣ ‘‘ва̄-саддо самуччайаттхо, на викаппаттхо’’ти.
рӯпиноти рӯпаванто. на рӯпиноти арӯпино. сан̃н̃иноти сан̃н̃аванто. на сан̃н̃иноти асан̃н̃ино. ‘‘апада̄ ва̄’’тиа̄дисаббападехи ка̄мабхаво, рӯпабхаво, арӯпабхаво, екавока̄рабхаво, чатувока̄рабхаво, пан̃чавока̄рабхаво, сан̃н̃ибхаво, асан̃н̃ибхаво, невасан̃н̃ина̄сан̃н̃ибхавоти нававидхепи бхаве саттепи анавасесато парийа̄дийитва̄ дассети. еттха хи рӯпиггахан̣ена ка̄мабхаво, рӯпабхаво, пан̃чавока̄рабхаво, екавока̄рабхаво ча дассито, арӯпиггахан̣ена арӯпабхаво, чатувока̄рабхаво ча дассито, сан̃н̃ибхава̄дайо пана сарӯпенева дассита̄. апада̄диггахан̣ена ка̄мабхавапан̃чавока̄рабхавасан̃н̃ибхава̄нам̣ екадесова дассито.
касма̄ панеттха йатха̄ адутийасутте ‘‘двипада̄нам̣ агго’’ти двипада̄ ева гахита̄, евам̣ двипадаггахан̣амева акатва̄ апада̄диггахан̣ам̣ катанти? вуччате – адутийасутте та̄ва сет̣т̣хатаравасена двипадаггахан̣амева катам̣. имасмин̃хи локе сет̣т̣хо на̄ма уппаджджама̄но ападачатуппадабахупадесу на уппаджджати, двипадесуйева уппаджджати. катаресу двипадесу? мануссесу чева девесу ча. мануссесу уппаджджама̄но сакалалокам̣ васе ваттетум̣ саматтхо буддхо хутва̄ уппаджджати, девесу уппаджджама̄но дасасахассилокадха̄тум̣ васе ваттанако маха̄брахма̄ хутва̄ уппаджджати, со тасса каппийака̄рако ва̄ а̄ра̄мико ва̄ сампаджджати. ити татопи сет̣т̣хатаравасенеса двипада̄нам̣ агготи таттха вуттам̣. идха пана анавасесапарийа̄да̄навасена евам̣ вуттам̣ ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, сатта̄ апада̄ ва̄…пе… невасан̃н̃ина̄сан̃н̃ино ва̄, татха̄гато тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти. ниддха̄ран̣е четам̣ са̄мивачанам̣. ма-ка̄ро падасандхикаро, агго аккха̄йатӣти падавибха̄го. тенева̄ха ‘‘гун̣ехи агго’’тиа̄ди.
агго випа̄ко хотӣти агге самма̄самбуддхе пасанна̄нам̣ йо паса̄до агго сет̣т̣хо уттамакот̣ибхӯто ва̄, тасма̄ тасса випа̄копи агго сет̣т̣хо уттамакот̣ибхӯто ул̣а̄ратамо пан̣ӣтатамо хоти. со пана паса̄до дувидхо локийалокуттарабхедато. тесу локийасса та̄ва –
‘‘йе кечи буддхам̣ саран̣ам̣ гата̄се,
на те гамиссанти апа̄йабхӯмим̣;
паха̄йа ма̄нусам̣ дехам̣,
девака̄йам̣ парипӯрессанти. (дӣ. ни. 2.332; итиву. ат̣т̣ха. 90; сам̣. ни. 1.37);
‘‘буддхоти киттайантасса, ка̄йе бхавати йа̄ пӣти;
варамева хи са̄ пӣти, касин̣енапи джамбудӣпасса. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.6; итиву. ат̣т̣ха. 90);
‘‘сатам̣ хаттхӣ сатам̣ асса̄, сатам̣ ассатарӣратха̄;
сатам̣ кан̃н̃а̄сахасса̄ни, а̄муккаман̣икун̣д̣ала̄;
екасса падавӣтиха̄расса, калам̣ на̄ггханти сол̣асим̣’’. (чӯл̣ава. 305);
‘‘са̄дху кхо, дева̄наминда, буддхам̣ саран̣агаманам̣ хоти, буддхам̣ саран̣агаманахету кхо, дева̄наминда, евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджанти. те ан̃н̃е деве дасахи т̣ха̄нехи адхигган̣ханти диббена а̄йуна̄, диббена ван̣н̣ена, диббена сукхена, диббена йасена, диббена а̄дхипатеййена, диббехи рӯпехи, диббехи саддехи, диббехи гандхехи, диббехи расехи, диббехи пхот̣т̣хаббехӣ’’ти (сам̣. ни. 4.341) –
евама̄дӣнам̣ суттапада̄нам̣ васена паса̄дапхалависесайого ведитаббо, тасма̄ со апа̄йадуккхавиниваттанена саддхим̣ сампаттибхавесу сукхависесада̄йакова дат̣т̣хаббо.
локуттаро пана са̄ман̃н̃апхалавипа̄када̄йако ват̣т̣адуккхавиниваттако. саббопи ча̄йам̣ паса̄до парампара̄йа ват̣т̣адуккхам̣ виниваттетийева. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йасмим̣ самайе, бхиккхаве, арийаса̄вако аттано саддхам̣ ануссарати, невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣…пе… на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти, уджугатачиттасса па̄моджджам̣ джа̄йати, памудитасса пӣти джа̄йати…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти.
дхамма̄ти сабха̄вадхамма̄. сан̇кхата̄ти самечча самбхӯйа паччайехи ката̄ти сан̇кхата̄, сапаччайа̄ дхамма̄. хетӯхи паччайехи ча на кехичи ката̄ сан̇кхата̄ти асан̇кхата̄, апаччайо нибба̄нам̣. сан̇кхата̄нам̣ парийоситабха̄вена ‘‘асан̇кхата̄’’ти путхувачанам̣. вира̄го тесам̣ аггамаккха̄йатӣти тесам̣ сан̇кхата̄сан̇кхатадхамма̄нам̣ йо вира̄гасан̇кха̄то асан̇кхатадхаммо, со сабха̄венева сан̣хасукхумабха̄вато сантатарапан̣ӣтатарабха̄вато гамбхӣра̄дибха̄вато маданиммадана̄дибха̄вато аггам̣ сет̣т̣хам̣ уттамам̣ паваранти вуччати. йадиданти нипа̄то, йо айанти аттхо. маданиммаданотиа̄дӣни сабба̄ни нибба̄навевачана̄ни. тенева̄ха ‘‘вира̄готиа̄дӣни нибба̄нассева на̄ма̄нӣ’’ти. ра̄гамада̄дайоти а̄ди-саддена ма̄намадапурисамада̄дике сан̇ган̣ха̄ти. сабба̄ пипа̄са̄ти ка̄мапипа̄са̄дика̄ сабба̄ пипа̄са̄. саббе а̄лайа̄ самуггха̄там̣ гаччхантӣти ка̄ма̄лайа̄дика̄ саббепи а̄лайа̄ самуггха̄там̣ йанти. ват̣т̣а̄нӣти каммават̣т̣авипа̄кават̣т̣а̄ни. тан̣ха̄ти ат̣т̣хасатаппабхеда̄ сабба̄пи тан̣ха̄.
агго випа̄ко хотӣти еттха̄пи –
‘‘йе кечи дхаммам̣ саран̣ам̣ гата̄се…пе…’’. (дӣ. ни. 2.332; сам̣ ни. 1.37);
‘‘дхаммоти киттайантасса, ка̄йе бхавати йа̄ пӣти…пе…’’. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.6; итиву. ат̣т̣ха. 90);
‘‘са̄дху кхо, дева̄наминда, дхаммам̣ саран̣агаманам̣ хоти, дхаммам̣ саран̣агаманахету кхо, дева̄наминда, евамидхекачче…пе… диббехи пхот̣т̣хаббехӣ’’ти (сам̣. ни. 4.341) –
евама̄дӣнам̣ суттапада̄нам̣ васена дхамме паса̄дасса пхалависесайого ведитаббо.
сан̇гха̄ ва̄ ган̣а̄ ва̄ти джанасамӯхасан̇кха̄та̄ йа̄вата̄ локе сан̇гха̄ ва̄ ган̣а̄ ва̄. татха̄гатаса̄вакасан̇гхоти ат̣т̣хаарийапуггаласамӯхасан̇кха̄то дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена сам̣хато татха̄гатасса са̄вакасан̇гхо. аггамаккха̄йатӣти аттано сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттиа̄дигун̣ависесена тесам̣ сан̇гха̄нам̣ агго сет̣т̣хо уттамо павароти вуччати. йадиданти йа̄ни има̄ни. чатта̄ри пурисайуга̄ни йугал̣авасена, пат̣хамамаггат̣т̣хо пат̣хамапхалат̣т̣хоти идамекам̣ йугал̣ам̣, йа̄ва чатуттхамаггат̣т̣хо чатуттхапхалат̣т̣хоти идамекам̣ йугал̣анти евам̣ чатта̄ри пурисайуга̄ни. ат̣т̣ха пурисапуггала̄ти пурисапуггалавасена еко пат̣хамамаггат̣т̣хо, еко пат̣хамапхалат̣т̣хоти имина̄ найена ат̣т̣ха пурисапуггала̄. еттха ча пурисоти ва̄ пуггалоти ва̄ екаттха̄ни ета̄ни пада̄ни, венеййавасена паневам̣ вуттам̣. еса бхагавато са̄вакасан̇гхоти йа̄нима̄ни йугал̣авасена чатта̄ри йуга̄ни па̄т̣ийеккато ат̣т̣ха пурисапуггала̄, еса бхагавато са̄вакасан̇гхо. а̄хунеййотиа̄дӣни вуттаттха̄нева. идха̄пи –
‘‘йе кечи сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гата̄се…пе…’’. (дӣ. ни. 2.332; сам̣. ни. 1.37);
‘‘сан̇гхоти киттайантасса, ка̄йе бхавати йа̄ пӣти…пе…’’. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.6; итиву. ат̣т̣ха. 90);
‘‘са̄дху кхо, дева̄наминда, сан̇гхам̣ саран̣агаманам̣ хоти, сан̇гхам̣ саран̣агаманахету кхо, дева̄наминда…пе… диббехи пхот̣т̣хаббехӣ’’ти (сам̣. ни. 4.341) –
а̄дӣнам̣ суттапада̄нам̣ васена сан̇гхе паса̄дасса пхалависесайого тасса аггавипа̄ката̄ ча ведитабба̄. татха̄ ануттарийапат̣ила̄бхо саттамабхава̄дито пат̣т̣ха̄йа ват̣т̣адуккхасамуччхедо ануттарасукха̄дхигамоти евама̄диул̣а̄рапхаланиппха̄данавасена аггавипа̄ката̄ ведитабба̄.
га̄тха̄су аггатоти агге ратанаттайе, аггабха̄вато ва̄ пасанна̄нам̣. аггам̣ дхамманти аггасабха̄вам̣ буддхасубодхим̣ дхаммасудхамматам̣ сан̇гхасуппат̣ипаттим̣, ратанаттайасса анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ам̣ уттамасабха̄вам̣, дасабала̄дисва̄ккха̄тата̄дисуппат̣ипанната̄дигун̣асабха̄вам̣ ва̄. виджа̄натанти виджа̄нанта̄нам̣. евам̣ са̄дха̄ран̣ато аггаппаса̄даваттхум̣ дассетва̄ ида̄ни аса̄дха̄ран̣ато там̣ вибха̄гена дассетум̣ ‘‘агге буддхе’’тиа̄ди вуттам̣. таттха пасанна̄нанти авеччаппаса̄дена ча итараппаса̄дена ча пасанна̄нам̣ адхимутта̄нам̣. вира̄гӯпасамети вира̄ге упасаме ча, саббасса ра̄гасса саббесам̣ килеса̄нам̣ аччантавира̄гахетубхӯте аччантаупасамахетубхӯте ча̄ти аттхо. сукхети ват̣т̣адуккхаккхайабха̄вена сан̇кха̄рӯпасамасукхабха̄вена сукхе.
аггасмим̣ да̄нам̣ дадатанти агге ратанаттайе да̄нам̣ даданта̄нам̣ деййадхаммам̣ париччаджанта̄нам̣. таттха дхарама̄нам̣ бхагавантам̣ чатӯхи паччайехи упат̣т̣хаханта̄ пӯджента̄ саккаронта̄, париниббутам̣ бхагавантам̣ уддисса дха̄тучетийа̄дике упат̣т̣хаханта̄ пӯджента̄ саккаронта̄ буддхе да̄нам̣ даданти на̄ма. ‘‘дхаммам̣ пӯджесса̄ма̄’’ти дхаммадхаре пуггале чатӯхи паччайехи упат̣т̣хаханта̄ пӯджента̄ саккаронта̄ дхамман̃ча чират̣т̣хитикам̣ каронта̄ дхамме да̄нам̣ даданти на̄ма. татха̄ арийасан̇гхам̣ чатӯхи паччайехи упат̣т̣хаханта̄ пӯджента̄ саккаронта̄ там̣ уддисса итарасмимпи татха̄ пат̣ипаджджанта̄ сан̇гхе да̄нам̣ даданти на̄ма. аггам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти евам̣ ратанаттайе пасаннена четаса̄ ул̣а̄рам̣ паричча̄гам̣ ул̣а̄ран̃ча пӯджа̄сакка̄рам̣ паваттента̄нам̣ дивасе дивасе аггам̣ ул̣а̄рам̣ кусалам̣ упачӣйати. ида̄ни тасса пун̃н̃асса аггавипа̄ката̄йа аггабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘аггам̣ а̄йӯ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха а̄йӯти диббам̣ ва̄ ма̄нусам̣ ва̄ аггам̣ ул̣а̄рам̣ парамам̣ а̄йу павад̣д̣хати упарӯпари брӯхати. ван̣н̣оти рӯпасампада̄. йасоти парива̄расампада̄. киттӣти тхутигхосо. сукханти ка̄йикам̣ четасикан̃ча сукхам̣. баланти ка̄йабалан̃чева н̃а̄н̣абалан̃ча.
аггасса ратанаттайасса да̄нам̣ да̄та̄. атха ва̄ аггасса деййадхаммасса да̄нам̣ ул̣а̄рам̣ катва̄ таттха пун̃н̃ам̣ паваттета̄. аггадхаммасама̄хитоти аггена паса̄дадхаммена да̄на̄дидхаммена ча сам̣хито саманна̄гато ачалаппаса̄дайутто, тасса ва̄ випа̄кабхӯтехи бахуджанасса пийамана̄пата̄дидхаммехи йутто. аггаппатто памодатӣти йаттха йаттха саттаника̄йе уппанно, таттха таттха аггабха̄вам̣ сет̣т̣хабха̄вам̣ адхигато, аггабха̄вам̣ ва̄ локуттарамаггапхалам̣ адхигато памодати абхирамати паритуссатӣти.
аггапаса̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.