3. локасуттаван̣н̣ана̄

23. татийе локоти луджджанапалуджджанат̣т̣хена локо. аттхато пуримасмим̣ арийасаччадвайам̣, идха пана дуккхам̣ арийасаччам̣ ведитаббам̣. тена̄ха ‘‘локоти дуккхасачча’’нти. висам̣йуттоти висам̣сат̣т̣хо на пат̣ибаддхо, саббесам̣ сам̣йоджана̄нам̣ саммадева самуччхиннатта̄ тато виппамуттоти аттхо. локасамудайоти суттантанайена тан̣ха̄, абхидхамманайена пана абхисан̇кха̄рехи саддхим̣ дийад̣д̣хакилесасахассам̣. локаниродхоти нибба̄нам̣. саччхикатоти аттапаччаккхо като. локаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти сӣла̄диккхандхаттайасан̇гахо арийо ат̣т̣хан̇гико магго. со хи локаниродхам̣ нибба̄нам̣ гаччхати адхигаччхати, тадаттхам̣ арийехи пат̣ипаджджӣйати ча̄ти локаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти вуччати.

етта̄вата̄ татха̄ни абхисамбуддхо йа̄тха̄вато гатоти татха̄гатоти айаматтхо дассито хоти. чатта̄ри хи арийасачча̄ни татха̄ни на̄ма. йатха̄ха –

‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, татха̄ни авитатха̄ни анан̃н̃атха̄ни. катама̄ни чатта̄ри? идам̣ дуккханти, бхиккхаве, татхаметам̣ авитатхаметам̣ анан̃н̃атхамета’’нти (сам̣. ни. 5.1090; пат̣и. ма. 2.8) виттха̄ро.

апича татха̄йа гатоти татха̄гато, гатоти ча авагато атӣто патто пат̣ипанноти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – йасма̄ бхагава̄ сакалалокам̣ тӣран̣апарин̃н̃а̄йа татха̄йа авипарӣта̄йа гато авагато, тасма̄ локо татха̄гатена абхисамбуддхоти татха̄гато. локасамудайам̣ паха̄напарин̃н̃а̄йа татха̄йа гато атӣтоти татха̄гато. локаниродхам̣ саччхикирийа̄йа татха̄йа гато паттоти татха̄гато. локаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ татхам̣ авипарӣтам̣ гато пат̣ипанноти татха̄гатоти. евам̣ имисса̄ па̄л̣ийа̄ татха̄гатабха̄вадӣпанавасена аттхо ведитаббо.

ити бхагава̄ чатусачча̄бхисамбодхавасена аттано татха̄гатабха̄вам̣ пака̄сетва̄ ида̄ни таттха дит̣т̣ха̄диабхисамбодхавасенапи там̣ дассетум̣ ‘‘йам̣, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘чатӯхи саччехи аттано буддхабха̄вам̣ катхетва̄’’ти вуттам̣, там̣ татха̄гатасаддабуддхасадда̄нам̣ аттхато нинна̄на̄каран̣атам̣ дассетум̣ вуттам̣. татха̄ чева хи па̄л̣и паватта̄ти. дит̣т̣ханти рӯпа̄йатанам̣ дат̣т̣хаббато. тена йам̣ дит̣т̣хам̣ йам̣ диссати, йам̣ даккхати, йам̣ самава̄йе пассеййа, там̣ саббам̣ дит̣т̣хантева гахитам̣ ка̄лависесасса ана̄мат̣т̣хабха̄вато йатха̄ ‘‘дуддха’’нти дассети. сутантиа̄дӣсупи есева найо. сутанти садда̄йатанам̣ сотаббато. мутанти саниссайе индрийе ниссайам̣ мун̃читва̄ па̄пун̣итва̄ гахетаббам̣. тена̄ха ‘‘патва̄ гахетаббато’’ти. вин̃н̃а̄танти виджа̄нитаббам̣. там̣ пана дит̣т̣ха̄дивинимуттам̣ вин̃н̃еййанти а̄ха ‘‘сукхадуккха̄ди дхамма̄рамман̣а’’нти. паттанти йатха̄ татха̄ патва̄ хаттхагатам̣, адхигатанти аттхо. тена̄ха ‘‘парийеситва̄ ва̄ апарийеситва̄ ва̄’’ти. парийеситанти паттийа̄ аттхам̣ парийит̣т̣хам̣. там̣ пана паттам̣ ва̄ сийа̄ аппаттам̣ ва̄, убхайатха̄пи парийеситамева̄ти а̄ха ‘‘паттам̣ ва̄ аппаттам̣ ва̄’’ти. двайенапи двиппака̄рампи паттам̣ двиппака̄рампи парийеситам̣ тена тена пака̄рена татха̄гатена абхисамбуддханти дассети. читтена анусан̃чаританти те пана апа̄петва̄ читтенева ану ану сан̃чаритам̣, випаритаккитанти аттхо.

пӣтакантиа̄дӣти а̄дисаддена лохитаода̄та̄дисаббам̣ рӯпа̄рамман̣абха̄гам̣ сан̇ган̣ха̄ти. суманоти ра̄гавасена лобхавасена саддха̄дивасена ва̄ сумано. думманоти бйа̄па̄давитаккавасена ва̄ вихим̣са̄витаккавасена ва̄ думмано. маджджхаттоти ан̃н̃а̄н̣авасена, н̃а̄н̣авасена ва̄ маджджхатто. еса найо саббаттха. таттха а̄дисаддена сан̇кхасаддо, пан̣авасаддо, паттагандхо, пуппхагандхо, пуппхарасо, пхаларасо, упа̄диннам̣, анупа̄диннам̣, маджджхаттаведана̄ кусалакаммам̣ акусалакамманти евама̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. аппаттанти н̃а̄н̣ена асампаттам̣, авидитанти аттхо. тена̄ха ‘‘н̃а̄н̣ена асаччхиката’’нти. локена гатанти локена н̃а̄там̣. татхева гататта̄ти татхева н̃а̄татта̄ абхисамбуддхатта̄, гатасаддена екаттам̣ буддхиаттханти аттхо. гатиаттхо хи дха̄таво буддхиаттха̄ бхавантӣти аккхарачинтака̄.

йан̃ча, бхиккхаве, ратим̣ татха̄гато ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхатӣти йассан̃ча виса̄кхапун̣н̣ама̄йа раттийам̣ татха̄а̄гататта̄диаттхена татха̄гато бхагава̄ бодхиман̣д̣е апара̄джитапаллан̇ке нисинно тин̣н̣ам̣ ма̄ра̄нам̣ маттхакам̣ маддитва̄ уттаритара̄бха̄вато ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ а̄саваккхайан̃а̄н̣ена саддхим̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ адхигаччхати. йан̃ча раттим̣ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йатӣти йассан̃ча виса̄кхапун̣н̣ама̄йа раттийам̣йева кусина̄ра̄йам̣ упаваттане малла̄нам̣ са̄лаване йамакаса̄ла̄намантаре анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йати. йам̣ етасмим̣ антарети има̄сам̣ двиннам̣ саупа̄дисесаанупа̄дисесанибба̄надха̄тӯнам̣ маджджхе пан̃чачатта̄лӣсавассапарима̄н̣ака̄ле пат̣хамабодхийампи маджджхимабодхийампи паччхимабодхийампи йам̣ суттагеййа̄диппабхедам̣ дхаммам̣ бха̄сати нидассанавасена, лапати уддисанавасена, ниддисати париниддисанавасена. саббам̣ там̣ татхева хотӣти там̣ еттхантаре деситам̣ саббам̣ суттагеййа̄динаван̇гам̣ буддхавачанам̣ аттхато бйан̃джанато ча анӯнам̣ анадхикам̣ сабба̄ка̄рапарипун̣н̣ам̣ ра̄гамаданиммаданам̣ досамаданиммаданам̣ мохамаданиммаданам̣, наттхи таттха ва̄лаггаматтампи аваккхалитам̣, екамуддика̄йа лан̃чхитам̣ вийа ека̄йа на̄л̣ийа̄ митам̣ вийа екатула̄йа тулитам̣ вийа ча там̣ татхева хоти йассаттха̄йа бха̄ситам̣, екантенева тасса са̄дханато, но ан̃н̃атха̄, тасма̄ татхам̣ авитатхам̣ анан̃н̃атхам̣. етена татха̄ва̄дита̄йа татха̄гатоти дассети. гадааттхо айам̣ гатасаддо да-ка̄расса та-ка̄рам̣ катва̄, тасма̄ татхам̣ гадатӣти татха̄гатоти аттхо. атха ва̄ а̄гаданам̣ а̄гадо, вачананти аттхо. тато авипарӣто а̄гадо асса̄ти да-ка̄расса та-ка̄рам̣ катва̄ татха̄гатоти еваметтха падасиддхи ведитабба̄.

йатха̄ва̄дӣти йе дхамме бхагава̄ ‘‘име дхамма̄ акусала̄ са̄ваджджа̄ вин̃н̃угарахита̄ саматта̄ сама̄динна̄ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттантӣ’’ти паресам̣ дхаммам̣ десенто вадати, те дхамме екантенева сайам̣ паха̄си. йе пана дхамме бхагава̄ – ‘‘име дхамма̄ кусала̄ анаваджджа̄ вин̃н̃уппасаттха̄ саматта̄ сама̄динна̄ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттантӣ’’ти вадати, те дхамме екантенева сайам̣ упасампаджджа вихарати, тасма̄ йатха̄ва̄дӣ бхагава̄ татха̄ка̄рӣти ведитаббо. татха̄ саммадева сӣла̄дипарипӯран̣авасена самма̄пат̣ипада̄йам̣ йатха̄ка̄рӣ бхагава̄, татхева дхаммадесана̄йа паресам̣ таттха патит̣т̣ха̄панавасена татха̄ва̄дӣ. бхагавато хи ва̄ча̄йа ка̄йо ануломети, ка̄йассапи ва̄ча̄, тасма̄ йатха̄ва̄дӣ татха̄ка̄рӣ, йатха̄ка̄рӣ татха̄ва̄дӣ ча хоти. евам̣бхӯтасса ча йатха̄ ва̄ча̄, ка̄йопи татха̄ гато паватто. йатха̄ ча ка̄йо, ва̄ча̄пи татха̄ гата̄ паватта̄ти аттхо.

абхибхӯ анабхибхӯтоти упари бхаваггам̣, хет̣т̣ха̄ авӣчинирайам̣ парийантам̣ катва̄ тирийам̣ апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу бхагава̄ саббасатте абхибхавати сӣленапи сама̄дхина̄пи пан̃н̃а̄йапи вимуттийа̄пи, на тасса тула̄ ва̄ пама̄н̣ам̣ ва̄ аттхи. асамо асамасамо аппат̣имо аппат̣ибха̄го аппат̣ипуггало атуло аппамеййо ануттаро дхаммара̄джа̄ девадево сакка̄нам̣ атисакко брахма̄нам̣ атибрахма̄, тато ева айам̣ на кеначи абхибхӯто. даккхатӣти саббам̣ пассати. висесавачаниччха̄йапи абха̄вато анавасесависайо дасасаддо. тена йам̣ кин̃чи неййам̣ на̄ма, саббам̣ там̣ хаттхатале а̄малакам̣ вийа пассатӣти дӣпети. авипарӣтам̣ а̄сайа̄диавабодхена хитӯпасам̣ха̄ра̄дина̄ ча сатте, бха̄ван̃н̃аттхаттӯпанайавасена сан̇кха̄ре, сабба̄ка̄рена сучин̣н̣авасита̄йа сама̄паттийо, читтан̃ча васе ваттетӣти васаваттӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.

висам̣йуттоти чатӯхи йогехи висам̣йутто. тена̄ха ‘‘чатуннам̣ йога̄нам̣ паха̄нена висам̣йутто’’ти. тан̣ха̄дит̣т̣хиупайехи вирахитоти саббасмимпи локе тан̣ха̄дит̣т̣хисан̇кха̄техи упайехи вирахито.

абхибхавитва̄ т̣хитоти таббисайакилесаппаха̄нена абхибхуййа атиккамитва̄ т̣хито. чатта̄ропи гантхе мочетва̄ т̣хитоти саббе абхиджджха̄ка̄йагантха̄дике сакасанта̄нато мочетва̄ т̣хито. венеййасанта̄не ва̄ аттано десана̄вила̄сена тесам̣ памочаноти саббагантхаппамочано. пхут̣т̣хасса парама̄ сантӣти асса анена кхӣн̣а̄савена буддхена парама̄ санти н̃а̄н̣апхусанена пхут̣т̣ха̄ти еваметтха самбандхо ведитаббо. тена̄ха ‘‘пхут̣т̣хасса̄’’тиа̄ди. нибба̄не куточи бхайам̣ наттхӣти куточи бхайака̄ран̣ато нибба̄не бхайам̣ наттхи асан̇кхатабха̄вена саббасо кхематта̄. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘кхеман̃ча во, бхиккхаве, дхаммам̣ десесса̄ми кхемага̄минин̃ча пат̣ипада’’нтиа̄ди (сам̣. ни. 4.379-408). нибба̄наппаттасса ва̄ куточи бхайам̣ наттхӣти нибба̄нам̣ акутобхайанти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо, на куточи бхайам̣ еттха етасмим̣ адхигатети акутобхайам̣, нибба̄нанти еваметтха ниббачанан̃ча дат̣т̣хаббам̣.

анӣгхо ниддуккхо. саббакаммаккхайам̣ паттоти саббесам̣ камма̄нам̣ кхайам̣ парийоса̄нам̣ аччантабха̄вам̣ патто. упадхӣ саммадева кхӣйанти еттха̄ти упадхисан̇кхайо, нибба̄нанти а̄ха ‘‘упадхисан̇кхайасан̇кха̄те нибба̄не’’ти. чакканти дхаммачаккам̣. паваттайӣти тепариват̣т̣ам̣ два̄даса̄ка̄рам̣ паваттеси. махантехи сӣла̄дигун̣ехи саманна̄гататта̄ махантам̣. вӣтаса̄раданти чатувеса̄раджджайогена вӣтаса̄радам̣. сесам̣ утта̄намева.

локасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.