2. сӣласуттаван̣н̣ана̄
12. дутийе сампаннасӣла̄ти еттха тивидхам̣ сампаннам̣ парипун̣н̣асаман̇гимадхуравасена. таттха –
‘‘сампаннам̣ са̄ликеда̄рам̣, сува̄ бхун̃джанти косийа;
пат̣иведеми те брахме, на не ва̄ретумуссахе’’ти. (джа̄. 1.14.1) –
идам̣ парипун̣н̣асампаннам̣ на̄ма. ‘‘имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупето упа̄гато самупа̄гато упапанно сампанно саманна̄гато’’ти (вибха. 511) идам̣ саман̇гисампаннам̣ на̄ма. ‘‘имисса̄, бханте, маха̄патхавийа̄ хет̣т̣химаталам̣ сампаннам̣, сеййатха̄пи кхуддамадхум̣ анӣлакам̣, евамасса̄да’’нти (па̄ра̄. 17) идам̣ мадхурасампаннам̣ на̄ма. идха парипун̣н̣асампаннавасена аттхам̣ дассенто ‘‘сампаннасӣла̄ти парипун̣н̣асӣла̄’’ти а̄ха. саман̇гисампаннавасенапи аттхо йуджджатийева, тасма̄ сампаннасӣла̄ти парипун̣н̣асӣла̄ хутва̄типи сӣласаман̇гино хутва̄типи еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. таттха сӣласса анавасесасама̄да̄нена акхан̣д̣а̄дибха̄ваппаттийа̄ парипун̣н̣асӣла̄, сама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа авиччхинданато сӣласаман̇гино. сама̄да̄навато хи аччантавиродхидхамма̄нуппаттийа̄ сӣласаман̇гита̄ ведитабба̄, четана̄дӣнам̣ пана сӣланалаккхан̣а̄нам̣ дхамма̄нам̣ паваттилаккхан̣ена ваттаббамева наттхи.
таттха ‘‘парипун̣н̣асӣла̄’’ти имина̄ аттхена кхеттадосавигамена кхеттапа̄рипӯрӣ вийа сӣладосавигамена сӣлапа̄рипӯрӣ вутта̄ хоти. йатха̄ хи кхеттам̣ бӣджакхан̣д̣ам̣, ваппакхан̣д̣ам̣, удакакхан̣д̣ам̣, ӯсакхан̣д̣анти чатудосасаманна̄гатам̣ апарипӯрам̣ хоти. таттха бӣджакхан̣д̣ам̣ на̄ма йаттха антарантара̄ бӣджа̄ни кхан̣д̣а̄ни ва̄ пӯтӣни ва̄ хонти, та̄ни йаттха патанти, таттха сассам̣ на ут̣т̣хети, кхеттам̣ кхан̣д̣ам̣ хоти, апарипӯрам̣ хотӣти аттхо. ваппакхан̣д̣ам̣ на̄ма йаттха акусало бӣджа̄ни вапанто антарантара̄ нипа̄тети. еван̃хи саббаттха сассам̣ на ут̣т̣хети, кхеттам̣ кхан̣д̣ам̣ хоти. удакакхан̣д̣ам̣ на̄ма йаттха каттхачи удакам̣ атибахум̣ ва̄ хоти, на ва̄ хоти. татра̄пи хи сасса̄ни на ут̣т̣хенти, кхеттам̣ кхан̣д̣ам̣ хоти. ӯсакхан̣д̣ам̣ на̄ма йаттха кассако кисмин̃чи падесе нан̇галена бхӯмим̣ чатта̄ро пан̃ча ва̄ре касанто атигамбхӣрам̣ кароти, тато ӯсам̣ уппаджджати. татра̄пи хи сассам̣ на ут̣т̣хети, кхеттам̣ кхан̣д̣ам̣ хоти, та̄дисан̃ча кхеттам̣ на махаппхалам̣ хоти на маха̄нисам̣сам̣. татра̄пи бахумпи вапитва̄ аппам̣ лабхати. имесам̣ пана чатуннам̣ доса̄нам̣ вигама̄ кхеттам̣ парипун̣н̣ам̣ хоти, та̄дисан̃ча кхеттам̣ махаппхалам̣ хоти маха̄нисам̣сам̣. евамева кхан̣д̣ам̣, чхиддам̣, сабалам̣, камма̄санти чатудосасаманна̄гатам̣ сӣлам̣ апарипӯрам̣ хоти, та̄дисан̃ча сӣлам̣ на махаппхалам̣ хоти на маха̄нисам̣сам̣. имесам̣ пана чатуннам̣ доса̄нам̣ вигама̄ сӣлам̣ парипун̣н̣ам̣ хоти, та̄дисан̃ча сӣлам̣ махаппхалам̣ хоти маха̄нисам̣сам̣.
‘‘сӣласаман̇гино’’ти имина̄ панаттхена сӣлена саман̇гибхӯта̄ самодха̄нагата̄ саманна̄гата̄ хутва̄ вихаратха̄ти идамева вуттам̣ хоти. таттха двӣхи ка̄ран̣ехи сампаннасӣлата̄ хоти сӣлавипаттийа̄ а̄дӣнавадассанена, сӣласампаттийа̄ ча а̄нисам̣садассанена. тадубхайампи висуддхимагге (висуддхи. 1.14) виттха̄ритам̣. таттха ‘‘сампаннасӣла̄ти етта̄вата̄ ча кира бхагава̄ чатупа̄рисуддхисӣлам̣ уддиситва̄ ‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вута̄’ти имина̄ таттха джет̣т̣хакасӣлам̣ виттха̄ретва̄ дассетӣ’’ти дива̄виха̄рава̄сӣ суматтхеро а̄ха. антева̄сико панасса тепит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро а̄ха – ‘‘убхайаттха̄пи па̄тимоккхасам̣варо бхагавата̄ вутто, па̄тимоккхасам̣варойева хи сӣлам̣, итара̄ни пана тӣн̣и сӣланти вуттат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма аттхӣ’’ти ватва̄ там̣ анануджа̄нанто а̄ха – ‘‘индрийасам̣варо на̄ма чхадва̄рараккха̄маттакамева, а̄джӣвапа̄рисуддхи дхаммена самена паччайуппаттиматтакам̣, паччайанисситам̣ пат̣иладдхапаччайе идаматтханти паччавеккхитва̄ парибхун̃джанаматтакам̣. ниппарийа̄йена па̄тимоккхасам̣варова сӣлам̣. йасса со бхинно, айам̣ чхиннасӣсо вийа пурисо хаттхапа̄де, сеса̄ни раккхиссатӣти на ваттаббо. йасса пана со арого, айам̣ аччхиннасӣсо вийа пурисо джӣвитам̣, сеса̄ни пуна па̄катика̄ни катва̄ раккхитум̣ саккоти. тасма̄ ‘сампаннасӣла̄’ти имина̄ па̄тимоккхасам̣варам̣ уддиситва̄ ‘сампаннапа̄тимоккха̄’ти тассева вевачанам̣ ватва̄ там̣ виттха̄ретва̄ дассенто ‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вута̄’тиа̄дима̄ха̄’’ти.
па̄тимоккхасам̣варасӣлена сам̣вута̄ти йо нам̣ па̄ти раккхати, там̣ моккхети мочети а̄па̄йика̄дӣхи дуккхехӣти па̄тимоккханти ладдхана̄мена сиккха̄падасӣлена пихитака̄йавачӣдва̄ра̄. евам̣бхӯта̄ ча тена упета̄ саманна̄гата̄ на̄ма хонтӣти а̄ха ‘‘упета̄ хутва̄’’ти. а̄ча̄рена ча гочарена ча сампанна̄ти ка̄йикава̄часикаавӣтиккамасан̇кха̄тена а̄ча̄рена, на-весийагочарата̄дисан̇кха̄тена гочарена ча сампанна̄, сампаннаа̄ча̄рагочара̄ти аттхо. ан̣уппама̄н̣есӯти атипариттакесу ана̄паттигаманӣйесу. дуккат̣адуббха̄ситаматтесӯти апаре. досесӯти га̄райхесу акусаладхаммесу. бхайато дассанасӣла̄ти парама̄н̣уматтампи ваджджам̣ синеруппама̄н̣ам̣ вийа катва̄ бха̄йанасӣла̄. саббасиккха̄кот̣т̣ха̄сесӯти мӯлапан̃н̃аттианупан̃н̃аттисаббаттхапан̃н̃аттипадесапан̃н̃аттиа̄дибхедесу. там̣ там̣ сама̄да̄таббам̣ сама̄да̄йа̄ти йам̣ кин̃чи сиккха̄кот̣т̣ха̄сесу мӯлапан̃н̃аттиа̄дибхедесу сиккхитаббам̣ пат̣ипаджджитаббам̣ пӯритаббам̣ ка̄йикам̣ ва̄часикам̣ ва̄ сӣлам̣, там̣ саббам̣ самма̄ а̄да̄йа, саммадева саккаччам̣ саббасо ча а̄дийитва̄ти аттхо.
удайам̣ пассанто пан̃чавӣсати лаккхан̣а̄ни пассатӣти ‘‘авиджджа̄самудайа̄ рӯпасамудайоти паччайасамудайат̣т̣хена рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати. тан̣ха̄самудайа̄…пе… каммасамудайа̄…пе… а̄ха̄расамудайа̄ рӯпасамудайоти паччайасамудайат̣т̣хена рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати. ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати. рӯпаккхандхасса удайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати. татха̄ авиджджа̄самудайа̄ ведана̄самудайоти паччайасамудайат̣т̣хена ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассати. тан̣ха̄самудайа̄…пе… каммасамудайа̄…пе… пхассасамудайа̄ ведана̄самудайоти паччайасамудайат̣т̣хена ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассати. ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассати. ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассатӣ’’тиа̄дина̄ найена екекасмим̣ кхандхе пан̃ча пан̃ча катва̄ вутта̄ни пан̃чавӣсати удайалаккхан̣а̄ни пассати.
вайам̣ пассанто пан̃чавӣсати лаккхан̣а̄ни пассатӣти ‘‘авиджджа̄ниродха̄ рӯпаниродхоти паччайаниродхат̣т̣хена рӯпаккхандхасса вайам̣ пассати. тан̣ха̄ниродха̄…пе… камманиродха̄…пе… а̄ха̄раниродха̄ рӯпаниродхоти паччайаниродхат̣т̣хена рӯпаккхандхасса вайам̣ пассати. випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассантопи рӯпаккхандхасса вайам̣ пассати. рӯпаккхандхасса вайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати. авиджджа̄ниродха̄…пе… тан̣ха̄ниродха̄…пе… пхассаниродха̄ ведана̄ниродхоти паччайаниродхат̣т̣хена ведана̄ккхандхасса вайам̣ пассати. випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассантопи ведана̄ккхандхасса вайам̣ пассатӣ. ведана̄ккхандхасса вайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати’’тиа̄дина̄ найена екекасмим̣ кхандхе пан̃ча пан̃ча катва̄ вутта̄ни пан̃чавӣсати вайалаккхан̣а̄ни пассати. песитаттоти нибба̄нам̣ пати песитачитто. катхайантӣти татха̄видхам̣ бхиккхум̣ буддха̄дайо арийа̄ а̄чиккханти.
йатам̣ чарети ва̄йамама̄но чареййа, чан̇камана̄дивасена гаманам̣ каппентопи ‘‘ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа чхандам̣ джанети ва̄йаматӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 432) найена вуттаппадха̄навӣрийам̣ каронто гхат̣енто ва̄йаманто йатха̄ акусаладхамма̄ пахӣйанти, кусаладхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, евам̣ гаманам̣ каппеййа̄ти аттхо. еса найо сесесупи. йатаменам̣ паса̄райети етам̣ паса̄ретаббам̣ хаттхапа̄да̄дим̣ йатам̣ йатама̄но йатха̄вуттавӣрийасаман̇гӣ хутва̄ паса̄реййа, саббаттха падха̄нам̣ на джахеййа̄ти адхиппа̄йо.
ида̄ни йатха̄ пат̣ипаджджанто йатам̣ йатанто на̄ма хоти, там̣ пат̣ипадам̣ дассетум̣ ‘‘уддха’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха уддханти упари. тирийанти парито, пураттхимадиса̄дивасена самантато диса̄бха̄гесӯти аттхо. апа̄чӣнанти хет̣т̣ха̄. йа̄вата̄ джагато гатӣти йаттака̄ саттасан̇кха̄рабхедасса локасса паватти, таттха саббаттха̄ти аттхо. етта̄вата̄ анавасесата̄ саммасанан̃а̄н̣асса висайам̣ сан̇гахетва̄ дассети. самавеккхита̄ти сама̄ хетуна̄ н̃а̄йена авеккхита̄, аничча̄дивасена випассита̄ти вуттам̣ хоти. дхамма̄нанти саттасун̃н̃а̄нам̣. кхандха̄нанти рӯпа̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣. удайаббайанти удайан̃ча вайан̃ча. идам̣ вуттам̣ хоти – упари тирийам̣ адхоти тидха̄ сан̇гахите саббасмим̣ локе атӣта̄дибхедабхинна̄нам̣ пан̃чупа̄да̄наккхандхасан̇кха̄та̄нам̣ саббесам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ аничча̄дисаммасана̄дхигатена удайаббайан̃а̄н̣ена пан̃чавӣсатийа̄ а̄ка̄рехи удайам̣, пан̃чавӣсатийа̄ а̄ка̄рехи вайам̣ самавеккхита̄ саманупассита̄ бхавеййа̄ти.
четосаматхаса̄мӣчинти читтасам̣килеса̄нам̣ аччантавӯпасаманато четосаматхасан̇кха̄тасса арийамаггасса ануччхавикам̣ пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхим̣. сиккхама̄нанти пат̣ипаджджама̄нам̣ бха̄вентам̣ н̃а̄н̣апарампара̄ ниббаттентам̣. сада̄ти саббака̄лам̣ раттин̃чева дива̄ ча. сатанти чатусампаджан̃н̃асаманна̄гата̄йа сатийа̄ сатока̄рӣ. евампеттха га̄тха̄ван̣н̣ана̄ дат̣т̣хабба̄. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.
сӣласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.