2. чаравагго

1. чарасуттаван̣н̣ана̄

11. дутийасса пат̣хаме чаратоти гаччхантасса, чан̇камантасса ва̄. уппаджджати ка̄мавитакко ва̄ти ваттхука̄месу авӣтара̄гата̄йа та̄дисе паччайе ка̄мапат̣исам̣йутто ва̄ витакко уппаджджати че, йади уппаджджати. бйа̄па̄давитакко ва̄ вихим̣са̄витакко ва̄ти а̄гха̄тавинайе висесена читтасса адамитатта̄ а̄гха̄танимитте бйа̄па̄дапат̣исам̣йутто ва̄ витакко, лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣти парахим̣санавасена вихим̣са̄пат̣исам̣йутто ва̄ витакко уппаджджати чети самбандхо. там̣ че бхиккху адхива̄сетӣти там̣ йатха̄вуттам̣ ка̄мавитакка̄дим̣ йатха̄паччайам̣ аттано читте уппаннам̣ ‘‘итипа̄йам̣ витакко па̄пако, итипи акусало, итипи са̄ваджджо, со ча кхо аттабйа̄ба̄дха̄йа сам̣ваттатӣ’’тиа̄дина̄ найена паччавеккхан̣а̄йа абха̄вато адхива̄сети аттано читтам̣ а̄ропетва̄ ва̄сети. адхива̄сентойева ча наппаджахати тадан̇га̄диппаха̄навасена на пат̣иниссаджджати. тато ева ча на винодети аттано читтасанта̄нато на нудати на нӣхарати. татха̄ авиноданато на бйантӣкароти на вигатантам̣ кароти. а̄та̄пӣ пахитатто йатха̄ тесам̣ антопи на̄васиссати антамасо бхан̇гаматтампи, евам̣ кароти, айам̣ пана татха̄ на каротӣти аттхо. татха̄бхӯто пана на анабха̄вам̣ гамети ану ану абха̄вам̣ на гамети. на паджахати че, на винодети чети итиа̄дина̄ че-саддам̣ йоджетва̄ аттхо ведитаббо.

евам̣бхӯтоти евам̣ ка̄мавитакка̄дӣхи па̄павитаккехи саман̇гибхӯто. ана̄та̄пӣти килеса̄нам̣ а̄та̄пайикасса вӣрийасса абха̄вена ана̄та̄пӣ. па̄путра̄салаккхан̣асса оттаппасса абха̄вена анотта̄пӣ. сататам̣ самитам̣ саббака̄лам̣ нирантарам̣. кусӣто хӣнавӣрийоти кусалехи дхаммехи париха̄пайитва̄ акусалапаккхе куччхитам̣ сӣданато косаджджасаманна̄гамена ча кусӣто, саммаппадха̄навӣрийа̄бха̄вена хӣнавӣрийо вӣрийавирахитоти вуччати катхӣйати. т̣хитасса̄ти гаманам̣ упаччхиндитва̄ тит̣т̣хато. сайанаирийа̄патхасса висесато косаджджапаккхикатта̄ йатха̄ там̣саман̇гино бха̄витатта̄ самбхаванти, там̣ дассетум̣ ‘‘джа̄гарасса̄’’ти вуттам̣.

суккапаккхе тан̃че бхиккху на̄дхива̄сетӣти а̄раддхавӣрийассапи вихарато ана̄димати сам̣са̄ре чирака̄лабха̄витатта̄ татха̄рӯпапаччайасама̄йоге сатисаммосена ва̄ ка̄мавитакка̄ди уппаджджати че, там̣ бхиккху аттано читтам̣ а̄ропетва̄ на ва̄сети, аббхантаре на ва̄сетӣти аттхо. анадхива̄сенто ким̣ кароти? паджахати чхад̣д̣ети. ким̣ качаварам̣ вийа пит̣акена̄ти? на, апича кхо там̣ винодети нудати нӣхарати. ким̣ балибаддам̣ вийа патодена̄ти? на, атха кхо бйантӣкароти вигатантам̣ кароти, йатха̄ тесам̣ антопи на̄васиссати антамасо бхан̇гаматтампи, татха̄ те кароти. катхам̣ пана те татха̄ кароти? анабха̄вам̣ гамети ану ану абха̄вам̣ гамети, виккхамбханаппаха̄нена йатха̄ сувиккхамбхита̄ хонти, татха̄ не каротӣти вуттам̣ хоти.

евам̣бхӯтотиа̄дӣсу евам̣ ка̄мавитакка̄дӣнам̣ анадхива̄сена сувисуддха̄сайо сама̄но та̄йа ча а̄сайасампаттийа̄ таннимитта̄йа ча пайогасампаттийа̄ парисуддхасӣло индрийесу гуттадва̄ро бходжане маттан̃н̃ӯ сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато джа̄гарийам̣ ануйутто тадан̇га̄дивасена килеса̄нам̣ а̄та̄паналаккхан̣ена вӣрийена саманна̄гататта̄ а̄та̄пӣ. саббасо па̄путра̄сена саманна̄гататта̄ отта̄пӣ сататам̣ раттиндивам̣. самитам̣ нирантарам̣ саматхавипассана̄нуйогавасена чатуббидхасаммаппадха̄насиддхийа̄ а̄раддхавӣрийо пахитатто. нибба̄нам̣ пати песитачиттоти вуччати катхӣйатӣти аттхо.

га̄тха̄су геханисситанти еттха гехава̄сӣхи апариччаттатта̄ гехава̄сисабха̄ватта̄ гехадхамматта̄ ва̄ гехам̣ вуччати ваттхука̄мо. атха ва̄ гехаппат̣ибаддхабха̄вато, килесака̄ма̄нам̣ нива̄сат̣т̣ха̄набха̄вато ва̄ геха̄ти вуччанти, там̣ваттхукатта̄ ка̄мавитакка̄ди геханисситам̣ на̄ма. куммаггапат̣ипанноти йасма̄ арийамаггасса уппатхабха̄вато абхиджджха̄дайо тадекат̣т̣хадхамма̄ ча куммагго, тасма̄ ка̄мавитакка̄дибахуло куммаггапат̣ипанно. моханеййесу муччхитоти мохасам̣ваттанийесу рӯпа̄дӣсу муччхито самматто аджджхопанно. самбодхинти арийамагган̃а̄н̣ам̣. пхут̣т̣ханти пхуситум̣ паттум̣ па̄по со та̄дисо миччха̄сан̇каппагочаро пуггало абхаббо, на када̄чи там̣ па̄пун̣а̄тӣти аттхо.

витаккам̣ самайитва̄на̄ти йатха̄вуттам̣ миччха̄витаккам̣ пат̣исан̇кха̄набха̄вана̄балена вӯпасаметва̄. витаккӯпасаме ратоти наваннампи маха̄витакка̄нам̣ аччантӯпасамабхӯте арахатте, нибба̄не ева ва̄ аджджха̄сайена рато абхирато. бхаббо соти со йатха̄вутто самма̄пат̣ипаджджама̄но пуггало пуббабха̄ге саматхавипассана̄балена саббавитакке йатха̄рахам̣ тадан̇га̄дивасена вӯпасаметва̄ т̣хито випассанам̣ уссукка̄петва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ арахаттамагган̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ нибба̄насан̇кха̄тан̃ча ануттарам̣ самбодхим̣ пхут̣т̣хум̣ адхигантум̣ бхаббо араха̄. еваметтха па̄л̣иван̣н̣ана̄ ведитабба̄.

чарасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. сӣласуттаван̣н̣ана̄

12. дутийе сампаннасӣла̄ти еттха тивидхам̣ сампаннам̣ парипун̣н̣асаман̇гимадхуравасена. таттха –

‘‘сампаннам̣ са̄ликеда̄рам̣, сува̄ бхун̃джанти косийа;

пат̣иведеми те брахме, на не ва̄ретумуссахе’’ти. (джа̄. 1.14.1) –

идам̣ парипун̣н̣асампаннам̣ на̄ма. ‘‘имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупето упа̄гато самупа̄гато упапанно сампанно саманна̄гато’’ти (вибха. 511) идам̣ саман̇гисампаннам̣ на̄ма. ‘‘имисса̄, бханте, маха̄патхавийа̄ хет̣т̣химаталам̣ сампаннам̣, сеййатха̄пи кхуддамадхум̣ анӣлакам̣, евамасса̄да’’нти (па̄ра̄. 17) идам̣ мадхурасампаннам̣ на̄ма. идха парипун̣н̣асампаннавасена аттхам̣ дассенто ‘‘сампаннасӣла̄ти парипун̣н̣асӣла̄’’ти а̄ха. саман̇гисампаннавасенапи аттхо йуджджатийева, тасма̄ сампаннасӣла̄ти парипун̣н̣асӣла̄ хутва̄типи сӣласаман̇гино хутва̄типи еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. таттха сӣласса анавасесасама̄да̄нена акхан̣д̣а̄дибха̄ваппаттийа̄ парипун̣н̣асӣла̄, сама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа авиччхинданато сӣласаман̇гино. сама̄да̄навато хи аччантавиродхидхамма̄нуппаттийа̄ сӣласаман̇гита̄ ведитабба̄, четана̄дӣнам̣ пана сӣланалаккхан̣а̄нам̣ дхамма̄нам̣ паваттилаккхан̣ена ваттаббамева наттхи.

таттха ‘‘парипун̣н̣асӣла̄’’ти имина̄ аттхена кхеттадосавигамена кхеттапа̄рипӯрӣ вийа сӣладосавигамена сӣлапа̄рипӯрӣ вутта̄ хоти. йатха̄ хи кхеттам̣ бӣджакхан̣д̣ам̣, ваппакхан̣д̣ам̣, удакакхан̣д̣ам̣, ӯсакхан̣д̣анти чатудосасаманна̄гатам̣ апарипӯрам̣ хоти. таттха бӣджакхан̣д̣ам̣ на̄ма йаттха антарантара̄ бӣджа̄ни кхан̣д̣а̄ни ва̄ пӯтӣни ва̄ хонти, та̄ни йаттха патанти, таттха сассам̣ на ут̣т̣хети, кхеттам̣ кхан̣д̣ам̣ хоти, апарипӯрам̣ хотӣти аттхо. ваппакхан̣д̣ам̣ на̄ма йаттха акусало бӣджа̄ни вапанто антарантара̄ нипа̄тети. еван̃хи саббаттха сассам̣ на ут̣т̣хети, кхеттам̣ кхан̣д̣ам̣ хоти. удакакхан̣д̣ам̣ на̄ма йаттха каттхачи удакам̣ атибахум̣ ва̄ хоти, на ва̄ хоти. татра̄пи хи сасса̄ни на ут̣т̣хенти, кхеттам̣ кхан̣д̣ам̣ хоти. ӯсакхан̣д̣ам̣ на̄ма йаттха кассако кисмин̃чи падесе нан̇галена бхӯмим̣ чатта̄ро пан̃ча ва̄ре касанто атигамбхӣрам̣ кароти, тато ӯсам̣ уппаджджати. татра̄пи хи сассам̣ на ут̣т̣хети, кхеттам̣ кхан̣д̣ам̣ хоти, та̄дисан̃ча кхеттам̣ на махаппхалам̣ хоти на маха̄нисам̣сам̣. татра̄пи бахумпи вапитва̄ аппам̣ лабхати. имесам̣ пана чатуннам̣ доса̄нам̣ вигама̄ кхеттам̣ парипун̣н̣ам̣ хоти, та̄дисан̃ча кхеттам̣ махаппхалам̣ хоти маха̄нисам̣сам̣. евамева кхан̣д̣ам̣, чхиддам̣, сабалам̣, камма̄санти чатудосасаманна̄гатам̣ сӣлам̣ апарипӯрам̣ хоти, та̄дисан̃ча сӣлам̣ на махаппхалам̣ хоти на маха̄нисам̣сам̣. имесам̣ пана чатуннам̣ доса̄нам̣ вигама̄ сӣлам̣ парипун̣н̣ам̣ хоти, та̄дисан̃ча сӣлам̣ махаппхалам̣ хоти маха̄нисам̣сам̣.

‘‘сӣласаман̇гино’’ти имина̄ панаттхена сӣлена саман̇гибхӯта̄ самодха̄нагата̄ саманна̄гата̄ хутва̄ вихаратха̄ти идамева вуттам̣ хоти. таттха двӣхи ка̄ран̣ехи сампаннасӣлата̄ хоти сӣлавипаттийа̄ а̄дӣнавадассанена, сӣласампаттийа̄ ча а̄нисам̣садассанена. тадубхайампи висуддхимагге (висуддхи. 1.14) виттха̄ритам̣. таттха ‘‘сампаннасӣла̄ти етта̄вата̄ ча кира бхагава̄ чатупа̄рисуддхисӣлам̣ уддиситва̄ ‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вута̄’ти имина̄ таттха джет̣т̣хакасӣлам̣ виттха̄ретва̄ дассетӣ’’ти дива̄виха̄рава̄сӣ суматтхеро а̄ха. антева̄сико панасса тепит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро а̄ха – ‘‘убхайаттха̄пи па̄тимоккхасам̣варо бхагавата̄ вутто, па̄тимоккхасам̣варойева хи сӣлам̣, итара̄ни пана тӣн̣и сӣланти вуттат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма аттхӣ’’ти ватва̄ там̣ анануджа̄нанто а̄ха – ‘‘индрийасам̣варо на̄ма чхадва̄рараккха̄маттакамева, а̄джӣвапа̄рисуддхи дхаммена самена паччайуппаттиматтакам̣, паччайанисситам̣ пат̣иладдхапаччайе идаматтханти паччавеккхитва̄ парибхун̃джанаматтакам̣. ниппарийа̄йена па̄тимоккхасам̣варова сӣлам̣. йасса со бхинно, айам̣ чхиннасӣсо вийа пурисо хаттхапа̄де, сеса̄ни раккхиссатӣти на ваттаббо. йасса пана со арого, айам̣ аччхиннасӣсо вийа пурисо джӣвитам̣, сеса̄ни пуна па̄катика̄ни катва̄ раккхитум̣ саккоти. тасма̄ ‘сампаннасӣла̄’ти имина̄ па̄тимоккхасам̣варам̣ уддиситва̄ ‘сампаннапа̄тимоккха̄’ти тассева вевачанам̣ ватва̄ там̣ виттха̄ретва̄ дассенто ‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вута̄’тиа̄дима̄ха̄’’ти.

па̄тимоккхасам̣варасӣлена сам̣вута̄ти йо нам̣ па̄ти раккхати, там̣ моккхети мочети а̄па̄йика̄дӣхи дуккхехӣти па̄тимоккханти ладдхана̄мена сиккха̄падасӣлена пихитака̄йавачӣдва̄ра̄. евам̣бхӯта̄ ча тена упета̄ саманна̄гата̄ на̄ма хонтӣти а̄ха ‘‘упета̄ хутва̄’’ти. а̄ча̄рена ча гочарена ча сампанна̄ти ка̄йикава̄часикаавӣтиккамасан̇кха̄тена а̄ча̄рена, на-весийагочарата̄дисан̇кха̄тена гочарена ча сампанна̄, сампаннаа̄ча̄рагочара̄ти аттхо. ан̣уппама̄н̣есӯти атипариттакесу ана̄паттигаманӣйесу. дуккат̣адуббха̄ситаматтесӯти апаре. досесӯти га̄райхесу акусаладхаммесу. бхайато дассанасӣла̄ти парама̄н̣уматтампи ваджджам̣ синеруппама̄н̣ам̣ вийа катва̄ бха̄йанасӣла̄. саббасиккха̄кот̣т̣ха̄сесӯти мӯлапан̃н̃аттианупан̃н̃аттисаббаттхапан̃н̃аттипадесапан̃н̃аттиа̄дибхедесу. там̣ там̣ сама̄да̄таббам̣ сама̄да̄йа̄ти йам̣ кин̃чи сиккха̄кот̣т̣ха̄сесу мӯлапан̃н̃аттиа̄дибхедесу сиккхитаббам̣ пат̣ипаджджитаббам̣ пӯритаббам̣ ка̄йикам̣ ва̄часикам̣ ва̄ сӣлам̣, там̣ саббам̣ самма̄ а̄да̄йа, саммадева саккаччам̣ саббасо ча а̄дийитва̄ти аттхо.

удайам̣ пассанто пан̃чавӣсати лаккхан̣а̄ни пассатӣти ‘‘авиджджа̄самудайа̄ рӯпасамудайоти паччайасамудайат̣т̣хена рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати. тан̣ха̄самудайа̄…пе… каммасамудайа̄…пе… а̄ха̄расамудайа̄ рӯпасамудайоти паччайасамудайат̣т̣хена рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати. ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати. рӯпаккхандхасса удайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати. татха̄ авиджджа̄самудайа̄ ведана̄самудайоти паччайасамудайат̣т̣хена ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассати. тан̣ха̄самудайа̄…пе… каммасамудайа̄…пе… пхассасамудайа̄ ведана̄самудайоти паччайасамудайат̣т̣хена ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассати. ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассати. ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассатӣ’’тиа̄дина̄ найена екекасмим̣ кхандхе пан̃ча пан̃ча катва̄ вутта̄ни пан̃чавӣсати удайалаккхан̣а̄ни пассати.

вайам̣ пассанто пан̃чавӣсати лаккхан̣а̄ни пассатӣти ‘‘авиджджа̄ниродха̄ рӯпаниродхоти паччайаниродхат̣т̣хена рӯпаккхандхасса вайам̣ пассати. тан̣ха̄ниродха̄…пе… камманиродха̄…пе… а̄ха̄раниродха̄ рӯпаниродхоти паччайаниродхат̣т̣хена рӯпаккхандхасса вайам̣ пассати. випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассантопи рӯпаккхандхасса вайам̣ пассати. рӯпаккхандхасса вайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати. авиджджа̄ниродха̄…пе… тан̣ха̄ниродха̄…пе… пхассаниродха̄ ведана̄ниродхоти паччайаниродхат̣т̣хена ведана̄ккхандхасса вайам̣ пассати. випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассантопи ведана̄ккхандхасса вайам̣ пассатӣ. ведана̄ккхандхасса вайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати’’тиа̄дина̄ найена екекасмим̣ кхандхе пан̃ча пан̃ча катва̄ вутта̄ни пан̃чавӣсати вайалаккхан̣а̄ни пассати. песитаттоти нибба̄нам̣ пати песитачитто. катхайантӣти татха̄видхам̣ бхиккхум̣ буддха̄дайо арийа̄ а̄чиккханти.

йатам̣ чарети ва̄йамама̄но чареййа, чан̇камана̄дивасена гаманам̣ каппентопи ‘‘ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа чхандам̣ джанети ва̄йаматӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 432) найена вуттаппадха̄навӣрийам̣ каронто гхат̣енто ва̄йаманто йатха̄ акусаладхамма̄ пахӣйанти, кусаладхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, евам̣ гаманам̣ каппеййа̄ти аттхо. еса найо сесесупи. йатаменам̣ паса̄райети етам̣ паса̄ретаббам̣ хаттхапа̄да̄дим̣ йатам̣ йатама̄но йатха̄вуттавӣрийасаман̇гӣ хутва̄ паса̄реййа, саббаттха падха̄нам̣ на джахеййа̄ти адхиппа̄йо.

ида̄ни йатха̄ пат̣ипаджджанто йатам̣ йатанто на̄ма хоти, там̣ пат̣ипадам̣ дассетум̣ ‘‘уддха’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха уддханти упари. тирийанти парито, пураттхимадиса̄дивасена самантато диса̄бха̄гесӯти аттхо. апа̄чӣнанти хет̣т̣ха̄. йа̄вата̄ джагато гатӣти йаттака̄ саттасан̇кха̄рабхедасса локасса паватти, таттха саббаттха̄ти аттхо. етта̄вата̄ анавасесата̄ саммасанан̃а̄н̣асса висайам̣ сан̇гахетва̄ дассети. самавеккхита̄ти сама̄ хетуна̄ н̃а̄йена авеккхита̄, аничча̄дивасена випассита̄ти вуттам̣ хоти. дхамма̄нанти саттасун̃н̃а̄нам̣. кхандха̄нанти рӯпа̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣. удайаббайанти удайан̃ча вайан̃ча. идам̣ вуттам̣ хоти – упари тирийам̣ адхоти тидха̄ сан̇гахите саббасмим̣ локе атӣта̄дибхедабхинна̄нам̣ пан̃чупа̄да̄наккхандхасан̇кха̄та̄нам̣ саббесам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ аничча̄дисаммасана̄дхигатена удайаббайан̃а̄н̣ена пан̃чавӣсатийа̄ а̄ка̄рехи удайам̣, пан̃чавӣсатийа̄ а̄ка̄рехи вайам̣ самавеккхита̄ саманупассита̄ бхавеййа̄ти.

четосаматхаса̄мӣчинти читтасам̣килеса̄нам̣ аччантавӯпасаманато четосаматхасан̇кха̄тасса арийамаггасса ануччхавикам̣ пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхим̣. сиккхама̄нанти пат̣ипаджджама̄нам̣ бха̄вентам̣ н̃а̄н̣апарампара̄ ниббаттентам̣. сада̄ти саббака̄лам̣ раттин̃чева дива̄ ча. сатанти чатусампаджан̃н̃асаманна̄гата̄йа сатийа̄ сатока̄рӣ. евампеттха га̄тха̄ван̣н̣ана̄ дат̣т̣хабба̄. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.

сӣласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. падха̄насуттаван̣н̣ана̄

13. татийе уттамавӣрийа̄нӣти сет̣т̣хавӣрийа̄ни висит̣т̣хасса аттхасса са̄дханато. ма̄ро дхиййати еттха̄ти ма̄радхеййам̣, килесама̄расса паваттит̣т̣ха̄набхӯтам̣, там̣ тебхӯмакават̣т̣анти а̄ха ‘‘тебхӯмакават̣т̣асан̇кха̄там̣ ма̄радхеййа’’нти. джа̄тимаран̣ато джа̄там̣ бхайам̣ джа̄тимаран̣абхайам̣, джа̄тимаран̣амева ва̄ бхайахетуто бхайанти джа̄тимаран̣абхайам̣. тена̄ха ‘‘джа̄тин̃ча маран̣ан̃ча…пе… бхайасса̄’’ти сесам̣ утта̄намева.

падха̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. сам̣варасуттаван̣н̣ана̄

14. чатуттхе сам̣вара̄дӣнам̣ са̄дханавасена падахати етехӣти падха̄на̄ни. сам̣варантасса уппаннавӣрийанти йатха̄ абхиджджха̄дайо на уппаджджанти, евам̣ сатийа̄ упат̣т̣ха̄не чаккха̄дӣнам̣ пидахане аналасасса уппаннавӣрийам̣. паджахантасса̄ти винодентасса. уппаннавӣрийанти тассева паха̄насса са̄дханавасена паваттавӣрийам̣. бха̄вентасса уппаннавӣрийанти еттха̄пи есева найо. сама̄дхинимиттанти сама̄дхи ева. пуримуппаннасама̄дхи хи парато уппаджджанакасама̄дхисса ка̄ран̣ам̣ хотӣти ‘‘сама̄дхинимитта’’нти вуттам̣.

упадхививекатта̄ти кхандхӯпадхиа̄диупадхӣхи вивиттатта̄ виниссат̣атта̄. там̣ а̄гамма̄ти там̣ нибба̄нам̣ маггена адхигамахету. ра̄га̄дайо вираджджанти еттха, етена̄ти вира̄го. евам̣ ниродхопи дат̣т̣хаббо. йасма̄ идха боджджхан̇гамиссакавасена иччхита̄, тасма̄ ‘‘а̄рамман̣авасена ва̄ адхигантаббавасена ва̄’’ти вуттам̣. таттха адхигантаббавасена̄ти таннинната̄васена. воссаггапарин̣а̄минти воссаггавасена парин̣а̄митам̣ париччаджанавасена чева паккханданавасена ча парин̣а̄манасӣлам̣. тена̄ха ‘‘две воссагга̄’’тиа̄ди. кхандха̄нам̣ париччаджанам̣ на̄ма таппат̣ибаддхакилесаппаха̄навасена̄ти йена̄ка̄рена випассана̄ килесе паджахати, тенева̄ка̄рена таннимиттаккхандхе ча паджахатӣти ваттаббатам̣ арахатӣти а̄ха ‘‘випассана̄…пе… париччаджатӣ’’ти. йасма̄ випассана̄ вут̣т̣ха̄нага̄минибха̄вам̣ па̄пун̣антӣ ниннапон̣апаббха̄рабха̄вена екам̣сато нибба̄нам̣ паккхандатӣти ваттаббатам̣ лабхати, магго ча самуччхедавасена килесе кхандхе ча ра̄гам̣ париччаджати, тасма̄ йатха̄ккамам̣ випассана̄магга̄нам̣ васена паккханданапаричча̄гавоссагга̄ ведитабба̄. восаггаттха̄йа̄ти паричча̄гавоссаггаттха̄йа чева паккханданавоссаггаттха̄йа ча. парин̣аматӣти париччаджати. там̣ пана парин̣а̄манам̣ вут̣т̣ха̄нага̄минибха̄ваппаттийа̄ чева арийамаггабха̄ваппаттийа̄ ча иччхитанти а̄ха ‘‘випассана̄бха̄ван̃ча маггабха̄ван̃ча па̄пун̣а̄тӣ’’ти. сесападесӯти ‘‘дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ бха̄ветӣ’’тиа̄дӣсу сесасамбоджджхан̇гакот̣т̣ха̄сесу.

бхаддаканти абхаддака̄нам̣ нӣваран̣а̄дипа̄падхамма̄нам̣ виккхамбханена ра̄гавигаманена екантахитатта̄ дуллабхатта̄ ча бхаддакам̣ сундарам̣. на хи ан̃н̃ам̣ сама̄дхинимиттам̣ евам̣ дуллабхам̣ ра̄гасса уджувипаччанӣкабхӯтам̣ аттхи. анураккхатӣти еттха анураккхана̄ на̄ма адхигатасама̄дхито йатха̄ париха̄ни на хоти, евам̣ пат̣ипаттиса̄сана-таппат̣ипаккхавигаманена̄ти а̄ха ‘‘сама̄дхӣ’’тиа̄ди. ат̣т̣хикасан̃н̃а̄дика̄ти ат̣т̣хикаджджха̄на̄дика̄. сан̃н̃а̄сӣсена хи джха̄нам̣ вадати. сесаметтха утта̄намева.

сам̣варасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. пан̃н̃аттисуттаван̣н̣ана̄

15. пан̃чаме аттабха̄во етесам̣ аттхӣти аттабха̄вино, тесам̣ аттабха̄вӣнам̣. тена̄ха ‘‘аттабха̄ваванта̄на’’нти. йа̄ва чхаттим̣са̄йа инда̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣, та̄ва пан̣ӣте ка̄ме парибхун̃джӣти мандха̄тура̄джа̄ кира екадивасам̣ аттано парин̣а̄йакаратанам̣ пуччхи – ‘‘аттхи ну кхо мануссалокато раман̣ӣйатарам̣ т̣ха̄на’’нти. касма̄ дева евам̣ бхан̣аси, ким̣ на пассаси чандимасӯрийа̄нам̣ а̄нубха̄вам̣, нану етесам̣ т̣ха̄нам̣ ито раман̣ӣйатаранти? ра̄джа̄ чаккаратанам̣ пураккхатва̄ таттха агама̄си.

чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но ‘‘мандха̄тумаха̄ра̄джа̄ а̄гато’’ти сутва̄ ‘‘та̄вамахиддхико маха̄ра̄джа̄ на сакка̄ йуддхена пат̣иба̄хиту’’нти сакараджджам̣ ниййа̄тесум̣. со там̣ гахетва̄ пуна пуччхи – ‘‘аттхи ну кхо ито раман̣ӣйатарам̣ т̣ха̄на’’нти. атхасса та̄ватим̣сабхаванам̣ катхайим̣су. ‘‘та̄ватим̣сабхаванам̣, дева, раман̣ӣйам̣, таттха саккасса деваран̃н̃о име чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но па̄рича̄рика̄ дова̄рикабхӯмийам̣ тит̣т̣ханти. сакко девара̄джа̄ махиддхико маха̄нубха̄во. тассима̄ни упабхогат̣т̣ха̄на̄ни – йоджанасахассуббедхо веджайантапа̄са̄до, пан̃чайоджанасатуббедха̄ судхаммадевасабха̄, дийад̣д̣хайоджанасатико веджайантаратхо, татха̄ ера̄ван̣о хаттхӣ, диббаруккхасахассаппат̣иман̣д̣итам̣ нанданаванам̣, читталата̄ванам̣, пха̄русакаванам̣, йоджанасатуббедхо па̄риччхаттако ковил̣а̄ро, тасса хет̣т̣ха̄ сат̣т̣хийоджана̄йа̄ма̄ пан̃н̃а̄сайоджанавиттха̄ра̄ пан̃чадасайоджануббедха̄ джайасуманапуппхаван̣н̣а̄ пан̣д̣укамбаласила̄, йасса̄ мудута̄йа саккасса нисӣдато упад̣д̣хака̄йо ануппависатӣ’’ти.

там̣ сутва̄ ра̄джа̄ таттха гантука̄мо чаккаратанам̣ аббхуккири. там̣ а̄ка̄се ут̣т̣хахи саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа. атха двиннам̣ девалока̄нам̣ вемаджджхато чаккаратанам̣ отаритва̄ патхавийа̄ а̄санне т̣ха̄не ат̣т̣ха̄си саддхим̣ парин̣а̄йакаратанаппамукха̄йа чатуран̇гинийа̄ сена̄йа. ра̄джа̄ екакова аттано а̄нубха̄вена та̄ватим̣сабхаванам̣ агама̄си. сакко ‘‘мандха̄та̄ а̄гато’’ти сутва̄ тасса паччуггаманам̣ катва̄ ‘‘сва̄гатам̣, маха̄ра̄джа, сакам̣, те маха̄ра̄джа, ануса̄са маха̄ра̄джа̄’’ти ватва̄ саддхим̣ на̄т̣акехи раджджам̣ две бха̄ге катва̄ екам̣ бха̄гамада̄си. ран̃н̃о та̄ватим̣сабхаване патит̣т̣хитаматтассева мануссагандхасарӣраниссанда̄димануссабха̄во вигаччхи, девалоке паваттивипа̄када̄йино апарапарийа̄йаведанӣйасса каммасса катока̄сатта̄ саббада̄ сол̣асавассуддесиката̄ма̄ла̄мила̄йана̄дидевабха̄во па̄турахоси. тасса саккена саддхим̣ пан̣д̣укамбаласила̄йа нисиннасса аккхинимисанаматтена на̄наттам̣ пан̃н̃а̄йати. там̣ асаллаккхента̄ дева̄ саккасса ча тасса ча на̄натте муйханти. со таттха диббасампаттим̣ анубхавама̄но тада̄ манусса̄нам̣ асан̇кхйеййа̄йуката̄йа йа̄ва чхаттим̣са сакка̄ упападжджитва̄ чута̄, та̄ва саккараджджам̣ ка̄ретва̄ ‘‘ким̣ ме имина̄ упад̣д̣хараджджена̄’’ти атитто ка̄мехи тато чавитва̄ аттано уййа̄не патито мануссалоке утукаккхал̣ата̄йа ва̄та̄тапена пхуситагатто ка̄ламака̄си. тена вуттам̣ ‘‘девалоке пана йа̄ва чхаттим̣са̄йа инда̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣, та̄ва пан̣ӣте ка̄ме парибхун̃джӣ’’ти.

пан̃н̃аттисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. сокхуммасуттаван̣н̣ана̄

16. чхат̣т̣хе сукхумалаккхан̣аппат̣ивиджджханака̄нӣти аничча̄дисукхумалаккхан̣а̄нам̣ пат̣ивиджджханака̄ни. сукхумалаккхан̣апаригга̄хакан̃а̄н̣ена̄ти сукхумалаккхан̣апаригга̄хакена н̃а̄н̣ена. парато джа̄нитва̄ти авасаваттанена ан̃н̃ато джа̄нитва̄. сан̇кха̄ра̄ хи ‘‘ма̄ бхиджджим̣сӯ’’ти иччхита̄пи бхиджджантева, тасма̄ те авасаваттита̄йа паре на̄ма. са̄ ча несам̣ парата̄ аниччадассане па̄кат̣а̄ хотӣти вуттам̣ ‘‘имина̄ хи падена аничча̄нупассана̄ катхита̄’’ти. сесам̣ утта̄намева.

сокхуммасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7-10. пат̣хамаагатисутта̄диван̣н̣ана̄

17-20. саттаме чханда̄гатинти еттха сандхивасена саралопоти дассенто а̄ха ‘‘чхандена агати’’нти. чханда̄ти хетумхи ниссаккавачананти а̄ха ‘‘чхандена̄’’ти, пемена̄ти аттхо. чхандасаддо хеттха тан̣ха̄парийа̄йо, акусалаччхандапарийа̄йо ва̄. сесесӯти ‘‘доса̄гатим̣ гаччхатӣ’’тиа̄дӣсу.

еттха ча йо ‘‘айам̣ ме миттоти ва̄, сандит̣т̣хоти ва̄, н̃а̄такоти ва̄, лан̃чам̣ ва̄ пана ме детӣ’’ти чхандавасена асса̄микам̣ са̄микам̣ кароти, айам̣ чхандена акаттаббам̣ кароти на̄ма. йо ‘‘айам̣ ме верӣ’’ти чирака̄ла̄нубаддхаверавасена ва̄, тан̇кхан̣уппаннакодхавасена ва̄ са̄микам̣ асса̄микам̣ кароти, айам̣ досена акаттаббам̣ кароти на̄ма. йо пана мандатта̄ момӯхатта̄ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ айуттам̣ ака̄ран̣ам̣ ватва̄ асса̄микам̣ са̄микам̣ кароти, айам̣ мохена акаттаббам̣ кароти на̄ма. йо пана ‘‘айам̣ ра̄джаваллабхоти ва̄ висаме чора̄дике висама̄ни ва̄ ка̄йадуччарита̄дӣни сама̄да̄йа ваттанена висаманиссито ва̄, анаттхампи ме кареййа̄’’ти бхӣто асса̄микам̣ са̄микам̣ кароти, айам̣ бхайена акаттаббам̣ кароти на̄ма.

йо пана кин̃чи бха̄дженто ‘‘айам̣ ме сандит̣т̣хо ва̄ самбхатто ва̄’’ти пемавасена атирекам̣ дети, ‘‘айам̣ ме верӣ’’ти досавасена ӯнакам̣ дети, йо муйханто динна̄диннам̣ аджа̄нама̄но кассачи ӯнам̣, кассачи адхикам̣ дети, ‘‘айам̣ имасмим̣ адӣйама̄не майхам̣ анаттхампи кареййа̄’’ти сӣто кассачи атирекам̣ дети, со чатуббидхопи йатха̄нуккамена чханда̄гатиа̄дӣни гаччханто акаттаббам̣ кароти на̄ма.

нихӣйати тасса йасоти тасса агатига̄мино киттийасопи парива̄райасопи нихӣйати париха̄йати. йассати тена киттӣйатӣти хи йасо, китти тхутигхосо. йассати тена пуречара̄нучарабха̄вена парива̄райатӣти йасо, парива̄ро. ат̣т̣хаманавамадасама̄ни утта̄наттха̄нева.

чаравагго дутийо.