1. бхан̣д̣ага̄мавагго
1-2. анубуддхасутта̄диван̣н̣ана̄
1-2. чатукканипа̄тасса пат̣хаме анубодхо пуббабха̄гийам̣ н̃а̄н̣ам̣, пат̣иведхо анубодхена абхисамайо. таттха йасма̄ анубодхапуббако пат̣иведхо анубодхена вина̄ на хоти. анубодхо хи екаччо пат̣иведхасамбаддхо, тадубхайа̄бха̄вахетукан̃ча ват̣т̣е сам̣саран̣ам̣, тасма̄ вуттам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘ананубодха̄…пе… тумха̄кан̃ча̄’’ти. пат̣исандхиггахан̣авасена бхавато бхавантарӯпагаманам̣ сандха̄ванам̣, апара̄парам̣ чаванӯпападжджанавасена сан̃чаран̣ам̣ сам̣саран̣анти а̄ха ‘‘бхавато’’тиа̄ди. сандха̄витасам̣саритапада̄нам̣ каммаса̄дханатам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘майа̄ ча тумхехи ча̄’’ти пат̣хамавикаппе. дутийавикаппе пана бха̄васа̄дханатам̣ хадайе катва̄ ‘‘маман̃чева тумха̄кан̃ча̄’’ти йатха̄рутавасенева вуттам̣. дӣгхараджджуна̄ баддхасакун̣ам̣ вийа раджджухаттхо пурисо десантарам̣ тан̣ха̄раджджуна̄ баддхам̣ саттасанта̄нам̣ абхисан̇кха̄ро бхавантарам̣ нети ета̄йа̄ти бхаванетти. тена̄ха ‘‘бхавараджджӯ’’тиа̄дӣ.
ват̣т̣адуккхасса антакароти сакалават̣т̣адуккхасса сакасанта̄не парасанта̄не ча вина̄сакаро абха̄вакаро. буддхачаккхудхаммачаккхудиббачаккхумам̣сачаккхусамантачаккхусан̇кха̄техи пан̃чахи чаккхӯхи чаккхума̄. сава̄сана̄нам̣ килеса̄нам̣ самуччхиннатта̄ са̄тисайам̣ килесапаринибба̄нена париниббуто. дутийам̣ утта̄намева.
анубуддхасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3-4. пат̣хамакхатасутта̄диван̣н̣ана̄
3-4. татийе калинти апара̄дхам̣. вичина̄тӣти а̄чиноти пасавати. тена ча калина̄ сукхам̣ на пат̣илабхатӣти тена апара̄дхена сукхам̣ на виндати. ниндийаппасам̣са̄йа хи пасам̣сийанинда̄йа ча самакова випа̄ко. пасам̣сийанинда̄ти ча сампаннагун̣апаридхам̣санавасена паваттийа̄ маха̄са̄ваджджата̄йа кат̣укатаравипа̄ка̄. ниндийаппасам̣са̄ пана катхам̣ та̄йа самавипа̄ка̄ти че? тасмим̣ авиджджама̄нагун̣асама̄ропанена аттано паресан̃ча миччха̄пат̣ипаттихетубха̄вато пасам̣сийена тасса саббха̄вакаран̣ато ча. локепи хи асӯрам̣ сӯрена самам̣ каронто га̄райхо хоти, пагева дуппат̣ипаннам̣ суппат̣ипаннена самам̣ каронтоти. сакена дханена̄ти аттано са̄патеййена. аппаматтакова калӣти дит̣т̣хадхаммикатта̄ саппат̣ика̄ратта̄ ча аппаматтако апара̄дхо. айам̣…пе… махантатаро кали катӯпачитатта̄ сампара̄йикатта̄ аппат̣ика̄ратта̄ ча.
нираббудоти ган̣ана̄висесо есоти а̄ха ‘‘нираббудаган̣ана̄йа̄’’ти, сатасахассам̣ нираббуда̄ти аттхо. нираббудапарима̄н̣ам̣ пана вассаган̣ана̄йа евам̣ ведитаббам̣. йатхева хи сатам̣ сатасахасса̄нам̣ кот̣и хоти, евам̣ сатам̣ сатасахасса̄нам̣ кот̣ийо пакот̣и на̄ма хоти, сатам̣ сатасахасса̄нам̣ пакот̣ийо кот̣ипакот̣и, сатам̣ сатасахассакот̣ипакот̣ийо нахутам̣, сатам̣ сатасахассанахута̄ни ниннахутам̣, сатам̣ сатасахассаниннахута̄ни екам̣ аббудам̣, тато вӣсатигун̣итам̣ нираббудам̣. йам̣ арийе гараханто нирайам̣ упападжджатӣти арийе гараханто йам̣ нираббудасан̇кха̄там̣ нирайам̣ упападжджати, нираббудоти ча па̄т̣ийекко нирайо наттхи, авӣчимхийева пана нираббудаган̣ана̄йа паччитаббат̣т̣ха̄нассетам̣ на̄мам̣. чатуттхам̣ утта̄намева.
пат̣хамакхатасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. анусотасуттаван̣н̣ана̄
5. пан̃чаме анусотам̣ гаччхатӣти сам̣са̄расотасса анукӯлабха̄вена гаччхати. паччанӣкапат̣ипаттийа̄ти сам̣са̄расотасса пат̣икӯлавасена паваттаниббида̄нупассана̄дипат̣ипаттийа̄. т̣хитасабха̄воти ачалаппаса̄да̄дисаманна̄гамена т̣хитасабха̄во. ана̄га̄мӣ хи ассаддхийехи ка̄мара̄габйа̄па̄дехи акампанийачиттата̄йа тамха̄ лока̄ ана̄ваттидхаммата̄йа ча т̣хитасабха̄во на̄ма. огхам̣ таритва̄ти ка̄могха̄дичатуббидхам̣ огхам̣ атиккамитва̄. паратӣрам̣ гатоти нибба̄напа̄рам̣ гато. бра̄хман̣оти ба̄хитапа̄пата̄йа бра̄хман̣оти сан̇кхам̣ гато кхӣн̣а̄саво. тена̄ха ‘‘сет̣т̣хо ниддосо’’ти. пан̃чаверакамманти па̄н̣а̄типа̄та̄дипан̃чадуччаритам̣. саха̄пи дуккхена саха̄пи доманассена̄ти килесапарийут̣т̣ха̄не сати уппаннена дуккхадоманассена саддхимпи. парипун̣н̣анти тиссаннам̣ сиккха̄нам̣ ека̄йапи анӯнам̣. парисуддханти нирупаккилесам̣. брахмачарийанти сет̣т̣хачарийам̣. имина̄ ва̄рена сота̄паннасакада̄га̄мино катхита̄. ким̣ пана те руданта̄ брахмачарийам̣ чарантӣти? а̄ма, килесароданена роданта̄ чаранти на̄ма, сӣласампанно путхуджджанабхиккху еттхева сан̇гахито.
четовимуттинти пхаласама̄дхим̣. пан̃н̃а̄вимуттинти пхалан̃а̄н̣ам̣. чхаха̄ка̄рехи па̄рагатоти абхин̃н̃а̄па̄рагӯ, парин̃н̃а̄па̄рагӯ, бха̄вана̄па̄рагӯ, паха̄напа̄рагӯ, саччхикирийа̄па̄рагӯ, сама̄паттипа̄рагӯти евам̣ чхахи а̄ка̄рехи саббадхамма̄нам̣ па̄рам̣ парийоса̄нам̣ гато. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.
анусотасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. аппассутасуттаван̣н̣ана̄
6. чхат̣т̣хе аппакам̣ сутам̣ хотӣти наван̇гасаттхуса̄сане кин̃чидева сутам̣ хоти. тадева наван̇гасаттхуса̄санам̣ дассетум̣ ‘‘суттам̣ геййа’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха сутта̄дӣни вибхаджитва̄ дассенто ‘‘убхатовибхан̇ганиддесаккхандхакапарива̄ра̄’’тиа̄дима̄ха. катхам̣ пана̄йам̣ вибха̄го йуджджеййа. сага̄тхакан̃хи суттам̣ геййам̣, нигга̄тхакам̣ суттам̣ веййа̄каран̣ам̣. тадубхайавинимуттан̃ча суттам̣ уда̄на̄дивисесасан̃н̃а̄рахитам̣ наттхи, йам̣ суттан̇гам̣ сийа̄. ман̇галасутта̄дӣнан̃ча (кху. па̄. 5.1 а̄дайо; су. ни. 261 а̄дайо) суттан̇гасан̇гахо на сийа̄ га̄тха̄бха̄вато дхаммапада̄дӣнам̣ вийа. геййан̇гасан̇гахо ва̄ сийа̄ сага̄тхакатта̄ сага̄тха̄ваггасса вийа. татха̄ убхатовибхан̇га̄дӣсу сага̄тхакаппадеса̄нанти? вуччате –
‘‘суттанти са̄ман̃н̃авидхи, висесавидхайо паре;
санимитта̄ нирул̣хатта̄, сахата̄н̃н̃ена на̄н̃н̃ато’’. (нетти. ат̣т̣ха. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄; дӣ. ни. т̣ӣ. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄; са̄раттха. т̣ӣ. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄)
саббассапи хи буддхавачанасса суттанти айам̣ са̄ман̃н̃авидхи. тенева̄ха а̄йасма̄ маха̄качча̄но неттийам̣ (нетти. сан̇гахава̄ро) ‘‘нававидхасуттантапарийет̣т̣хӣ’’ти. еттакам̣ тасса бхагавато сутта̄гатам̣ суттапарийа̄паннам̣ (па̄чи. 655, 1242) сакава̄де пан̃ча суттасата̄нӣти (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; катха̄. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄) евама̄ди ча етасса аттхасса са̄дхакам̣. висесавидхайо паре санимитта̄ тадекадесесу геййа̄дайо висесавидхайо тена тена нимиттена патит̣т̣хита̄. татха̄ хи геййасса сага̄тхакаттам̣ таббха̄ванимиттам̣. локепи хи сасилокам̣ сага̄тхакам̣ ва̄ чун̣н̣ийагантхам̣ ‘‘геййа’’нти ваданти. га̄тха̄вирахе пана сати пуччхам̣ катва̄ виссаджджанабха̄во веййа̄каран̣асса таббха̄ванимиттам̣. пуччха̄виссаджджанан̃хи ‘‘бйа̄каран̣а’’нти вуччати. бйа̄каран̣амева веййа̄каран̣ам̣. евам̣ санте сага̄тхака̄дӣнампи пуччхам̣ катва̄ виссаджджанавасена паватта̄нам̣ веййа̄каран̣абха̄во а̄паджджатӣти? на̄паджджати геййа̄дисан̃н̃а̄нам̣ анока̄сабха̄вато, ‘‘га̄тха̄вирахе сатӣ’’ти висеситатта̄ ча. татха̄ хи дхаммапада̄дӣсу кевалам̣ га̄тха̄бандхесу сага̄тхакаттепи соманассан̃а̄н̣амайикага̄тха̄йуттесу ‘‘вуттам̣ хета’’нтиа̄дӣвачанасамбандхесу аббхутадхаммаппат̣исам̣йуттесу ча суттависесесу йатха̄ккамам̣ га̄тха̄уда̄наитивуттакааббхутадхаммасан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄, татха̄ сатипи га̄тха̄бандхабха̄ве бхагавато атӣта̄су джа̄тӣсу чарийа̄нубха̄ваппака̄сакесу джа̄такасан̃н̃а̄, сатипи пан̃хависсаджджанабха̄ве сага̄тхакатте ча кесучи суттантесу ведасса лабха̄панато ведалласан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄ти евам̣ тена тена сага̄тхакатта̄дина̄ нимиттена тесу тесу суттависесесу геййа̄дисан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄ти висесавидхайо суттан̇гато паре геййа̄дайо. йам̣ панеттха геййан̇га̄динимиттарахитам̣, там̣ суттан̇гам̣ висесасан̃н̃а̄париха̄рена са̄ман̃н̃асан̃н̃а̄йа паваттанато. нану ча сага̄тхакам̣ суттам̣ геййам̣, нигга̄тхакам̣ суттам̣ веййа̄каран̣анти суттан̇гам̣ на самбхаватӣти чодана̄ тадаваттха̄ва̄ти? на тадаваттха̄ содхитатта̄. содхитан̃хи пуббе ‘‘га̄тха̄вирахе сати пуччха̄виссаджджанабха̄во веййа̄каран̣асса таббха̄ванимитта’’нти.
йан̃ча вуттам̣ – ‘‘га̄тха̄бха̄вато ман̇галасутта̄дӣнам̣ суттан̇гасан̇гахо на сийа̄’’ти, там̣ на, нирул̣хатта̄. нирул̣хо хи ман̇галасутта̄дӣнам̣ суттабха̄во. на хи та̄ни дхаммападабуддхавам̣са̄дайо вийа га̄тха̄бха̄вена пан̃н̃а̄та̄ни, атха кхо суттабха̄венева, тенева хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘суттана̄мака’’нти на̄маггахан̣ам̣ катам̣. йам̣ пана вуттам̣ ‘‘сага̄тхакатта̄ геййан̇гасан̇гахо сийа̄’’ти, тадапи наттхи, йасма̄ сахата̄н̃н̃ена. саха га̄тха̄хӣти хи сага̄тхакам̣. сахабха̄во на̄ма аттхато ан̃н̃ена хоти, на ча ман̇галасутта̄дӣсу га̄тха̄винимутто кочи суттаппадесо аттхи, йо ‘‘саха га̄тха̄хӣ’’ти вуччеййа, на ча самуда̄йо на̄ма кочи аттхи. йадапи вуттам̣ – ‘‘убхатовибхан̇га̄дӣсу сага̄тхакаппадеса̄нам̣ геййан̇гасан̇гахо сийа̄’’ти, тадапи на, ан̃н̃ато. ан̃н̃а̄ ева хи та̄ га̄тха̄ джа̄така̄дипарийа̄паннатта̄. ато на та̄хи убхатовибхан̇га̄дӣнам̣ геййан̇габха̄воти. евам̣ сутта̄дӣнам̣ ан̇га̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̇кара̄бха̄во ведитаббо. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана самантапа̄са̄дика̄йа винайасам̣ван̣н̣ана̄йа са̄раттхадӣпанийа̄ (са̄раттха. т̣ӣ. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄) амхехи пака̄сито, иччхантехи татойева гахетаббо.
на аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно хотӣти ат̣т̣хакатха̄н̃ча па̄л̣ин̃ча джа̄нитва̄ локуттарадхаммасса анурӯпадхаммам̣ пуббабха̄гаппат̣ипадам̣ пат̣ипанно на хотӣти еваметтха самбандхо ведитаббо. тенева̄ха ‘‘на аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа̄ти ат̣т̣хакатхан̃ча па̄л̣ин̃ча джа̄нитва̄…пе… на пат̣ипанно хотӣ’’ти.
аппассутасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. собханасуттаван̣н̣ана̄
7. саттаме пан̃н̃а̄веййаттийена̄ти саччасампат̣иведха̄дипан̃н̃а̄веййаттийена. винайам̣ упета̄ти тадан̇га̄дивасена килеса̄нам̣ винайам̣ упета̄. веса̄раджджена̄ти са̄раджджакара̄нам̣ дит̣т̣хивичикиччха̄дипа̄падхамма̄нам̣ вигаманато веса̄раджджена, са̄раджджарахитена̄ти аттхо. тепит̣акавасена баху сутам̣ етесанти бахуссута̄. тамева парийаттидхаммам̣ дха̄ренти суван̣н̣абха̄джане паккхиттасӣхавасам̣ вийа винассантам̣ акатва̄ суппагун̣асуппаваттибха̄вена хадайе т̣хапентӣти дхаммадхара̄. едиса̄ ча аттана̄ сутасса дхаммасса а̄дха̄рабхӯта̄ на̄ма хонтӣти а̄ха ‘‘сутадхамма̄нам̣ а̄дха̄рабхӯта̄’’ти.
собханасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. веса̄раджджасуттаван̣н̣ана̄
8. ат̣т̣хаме бйа̄мохавасена саран̣апарийесанам̣ са̄раджджанам̣ са̄радо, бйа̄мохабхайам̣. вигато са̄радо етасса̄ти виса̄радо, тасса бха̄во веса̄раджджам̣. там̣ пана н̃а̄н̣асампадам̣, паха̄насампадам̣, десана̄висесасампадам̣ кхеман̃ча нисса̄йа паваттам̣ чатуббидхапаччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. тена̄ха ‘‘чатӯсу т̣ха̄несӯ’’тиа̄ди. усабхасса иданти а̄сабхам̣, сет̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣. саббан̃н̃утапат̣иджа̄нанавасена абхимукхам̣ гаччханти, ат̣т̣ха ва̄ париса̄ упасан̇камантӣти а̄сабха̄, пуббабуддха̄. идам̣ пана̄ти буддха̄нам̣ т̣ха̄нам̣ саббан̃н̃утамева вадати. тит̣т̣хама̄нова̄ти авадантопи тит̣т̣хама̄нова пат̣иджа̄на̄ти на̄ма̄ти аттхо. упагаччхатӣти ануджа̄на̄ти.
ат̣т̣хасу париса̄сӯти ‘‘абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣, са̄рипутта, анекасатам̣ кхаттийапарисам̣ упасан̇камита̄…пе… бра̄хман̣апарисам̣ гахапатипарисам̣, саман̣апарисам̣, ча̄тумаха̄ра̄джикапарисам̣, та̄ватим̣сапарисам̣, ма̄рапарисам̣, брахмапарисам̣ упасан̇камита̄, татрапи майа̄ саннисиннапуббан̃чева саллапитапуббан̃ча са̄каччха̄ ча сама̄паджджитапубба̄. татра вата мам̣ ‘бхайам̣ ва̄ са̄раджджам̣ ва̄ оккамиссатӣ’ти нимиттаметам̣, са̄рипутта, на саманупасса̄мӣ’’ти (ма. ни. 1.151) евам̣ вуттапариса̄су. абхӣтана̄дам̣ надатӣти парато дасситан̃а̄н̣айогена виса̄радо аханти абхӣтана̄дам̣ надати. сӣхана̄дасуттена̄ти кхандхавагге а̄гатена сӣхана̄дасуттена.
‘‘деваманусса̄нам̣ чатучаккам̣ ваттатӣ’’ти (а. ни. 4.31) суттасесена саппурисӯпаниссайа̄дипхаласампаттипаватти вутта̄, пуримасаппурисӯпаниссайа̄диупаниссайа̄ паччхимасаппурисӯпаниссайа̄дисампаттипаватти ва̄ вутта̄. а̄ди-саддена таттха ча чаккасаддасса гахан̣ам̣ ведитаббам̣. вичаккасан̣т̣ха̄на̄ асани ева асанивичаккам̣. урачакка̄дӣсӯти а̄ди-саддена а̄н̣а̄самӯха̄дӣсупи чаккасаддасса паватти ведитабба̄. ‘‘сан̇гхабхедам̣ карисса̄ма чаккабхеда’’нтиа̄дӣсу (па̄ра̄. 409; чӯл̣ава. 343) хи а̄н̣а̄ ‘‘чакка’’нти вутта̄. ‘‘девачаккам̣ асурачакка’’нтиа̄дӣсу самӯхоти.
пат̣иведханит̣т̣хатта̄ арахаттамагган̃а̄н̣ам̣ пат̣иведхоти ‘‘пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣. тена пат̣иладдхассапи десана̄н̃а̄н̣асса киччаниппхатти парасса буджджханаматтена хотӣти ‘‘ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃асса сота̄патти…пе… пхалаккхан̣е паваттам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣. тато парам̣ пана йа̄ва паринибба̄на̄ десана̄н̃а̄н̣аппаватти тассева паваттитасса дхаммачаккасса т̣ха̄нанти ведитаббам̣.
дасситадхаммесӯти вуттадхаммесу. вачанаматтамева хи тесам̣, на пана дассанам̣ та̄дисассева дхаммасса абха̄вато. бхагавато ева ва̄ ‘‘име дхамма̄ анабхисамбуддхо’’ти парасса вачанавасена дасситадхаммесу. ‘‘дхаммапат̣исамбхида̄’’тиа̄дӣсу (вибха. 718-721) вийа дхамма-саддо хетупарийа̄йоти а̄ха ‘‘сахадхаммена̄ти сахетуна̄’’ти. хетӯти ча упапаттиса̄дханахету ведитаббо, на ка̄рако, сампа̄пако ва̄. нимиттанти чодана̄йа ка̄ран̣ам̣. таттха чодако чоданам̣ каротӣти ка̄ран̣ам̣, дхаммо чоданам̣ кароти етена̄ти ка̄ран̣ам̣. тена̄ха ‘‘пуггалопӣ’’тиа̄ди. кхеманти кеначи аппат̣иба̄хийабха̄вена анупаддутам̣.
антара̄йо етесам̣ аттхи, антара̄йе ва̄ нийутта̄ти антара̄йика̄. евам̣бхӯта̄ пана те йасма̄ антара̄йакара̄ на̄ма хонти, тасма̄ а̄ха ‘‘антара̄йам̣ каронтӣти антара̄йика̄’’ти. асан̃чичча вӣтиккаме на̄тиса̄ваджджа̄ти катва̄ вуттам̣ ‘‘сан̃чичча вӣтикканта̄’’ти. сатта а̄паттиккхандха̄тиа̄ди нидассанаматтам̣ итаресампи чатуннам̣ ‘‘антара̄йика̄’’ти вуттадхамма̄нам̣ таббха̄ве бйабхича̄ра̄бха̄вато. идха пана метхунадхаммо адхиппетоти идам̣ ат̣т̣хуппаттивасена вуттам̣ арит̣т̣хасиккха̄падам̣ (па̄чи. 417) вийа. йасма̄ там̣кхан̣ампи ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавам̣ дисва̄ вирато хоти че, висесам̣ адхигаччхати, на ка̄месу а̄сатто, тасма̄ вуттам̣ ‘‘метхуна…пе…антара̄йо хотӣ’’ти. таттха йасса кассачӣти на кевалам̣ паббаджитассева, атха кхо йасса кассачи. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘метхунамануйуттасса, муссатева̄пи са̄сана’’нти (су. ни. 820).
тасмим̣ аниййа̄никадхаммети тасмим̣ парехи парикаппитааниййа̄никадхамманимиттам̣. нимиттаттхе хи идам̣ каммасам̣йоге бхуммам̣.
упанибаддха̄ти вирачита̄. тена̄ха ‘‘абхисан̇кхата̄’’ти. путхубха̄ванти бахубха̄вам̣. путхӯхи ва̄ сита̄ти бахӯхи саман̣абра̄хман̣ехи сита̄ упанибаддха̄.
веса̄раджджасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. тан̣хуппа̄дасуттаван̣н̣ана̄
9. наваме бхавати етена а̄рогйанти бхаво, гила̄напаччайо. паривуддхо бхаво абхаво. вуддхиаттхо хи айамака̄ро йатха̄ ‘‘сам̣вара̄сам̣варо, пхала̄пхала’’нти ча. саппинаванӣта̄дӣнӣти а̄ди-саддена теламадхупха̄н̣ита̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. саппинаванӣта̄диггахан̣ан̃четтха нидассанаматтам̣, саббассапи гила̄напаччайасса сан̇гахо дат̣т̣хаббо. бхава̄бхавоти ва̄ кхуддако чева маханто ча упапаттибхаво ведитаббо. тенева̄ха ‘‘сампаттибхавесӯ’’тиа̄ди. бхавоти ва̄ сампатти, абхавоти випатти. бхавоти вуддхи, абхавоти ха̄ни. там̣нимиттан̃ча тан̣ха̄ уппаджджатӣти вуттам̣ ‘‘бхава̄бхавахету ва̄’’ти.
тан̣ха̄дутийоти тан̣ха̄саха̄йо. тан̣ха̄ хи нирудакаканта̄ре марӣчика̄йа удакасан̃н̃а̄ вийа пипа̄са̄бхибхӯтам̣ таситам̣ саттам̣ асса̄садассанавасена саха̄йакиччам̣ каронтӣ бхава̄дӣсу аниббиннам̣ катва̄ париббхама̄пети. татха̄ хи там̣ папа̄такам̣ ачинтетва̄ мадхугган̣ханакалуддака̄ вийа анека̄дӣнава̄кулесу бхавесу а̄нисам̣самева дассентӣ анаттхаджа̄ле са̄ париббхама̄пети, тасма̄ тан̣ха̄ ‘‘пурисасса дутийа̄’’ти вутта̄. нану ча ан̃н̃епи килеса̄дайо бхаваниббаттипаччайа̄ти? саччаметам̣, на пана татха̄ висесапаччайо, йатха̄ тан̣ха̄. татха̄ хи са̄ кусалехи вина̄ акусалехи, ка̄ма̄вачара̄дикусалехи ча вина̄ рӯпа̄вачара̄дикусалехи бхаваниббаттийа̄ висесапаччайо. йато самудайасаччанти вуччатӣти. иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄ванти иттхабха̄во ча ан̃н̃атха̄бха̄во ча иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄во, со етасса аттхӣти иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄во, сам̣са̄ро, там̣ иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄вам̣. таттха иттхабха̄во мануссаттам̣, ан̃н̃атха̄бха̄во тато авасит̣т̣хасатта̄ва̄са̄. иттхабха̄во ва̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ паччуппанно аттабха̄во, ан̃н̃атха̄бха̄во ана̄гататтабха̄во. еварӯпо ва̄ ан̃н̃опи аттабха̄во иттхабха̄во, на еварӯпо ан̃н̃атха̄бха̄во. тенева̄ха ‘‘иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄ванти еттха иттхабха̄во на̄ма айам̣ аттабха̄во’’тиа̄ди. сам̣саран̣ам̣ сам̣са̄ро.
‘‘кхандха̄нан̃ча пат̣ипа̄т̣и, дха̄туа̄йатана̄на ча;
аббоччхиннам̣ ваттама̄на̄, сам̣са̄роти павуччати’’. (висуддхи. 2.619; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.95 апаса̄дана̄ван̣н̣ана̄; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.60; а. ни. ат̣т̣ха. 2.4.199; дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; вибха. ат̣т̣ха. 226 сан̇кха̄рападаниддесо; су. ни. ат̣т̣ха. 2.523; уда̄. ат̣т̣ха. 39; итиву. ат̣т̣ха. 14);
тена̄ха ‘‘кхандхадха̄туа̄йатана̄нам̣ пат̣ипа̄т̣и’’нти, кхандхадха̄туа̄йатана̄нам̣ хетупхалабха̄вена апара̄параппаваттинти аттхо.
евама̄дӣнавам̣ н̃атва̄ти еттха етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄типи пат̣ханти, етам̣ сакалават̣т̣адуккхасса самбхавам̣ самудайам̣ тан̣хам̣ а̄дӣнавам̣ н̃атва̄ти аттхо. атха ва̄ евама̄дӣнавам̣ н̃атва̄ти етам̣ йатха̄вуттам̣ сам̣са̄ра̄нативаттанаа̄дӣнавам̣ досам̣ н̃атва̄. ниггахан̣оти чатурӯпа̄да̄насан̇кха̄тасса саббасса гахан̣асса пат̣иниссаджджанена ниггахан̣о, кхандхапаринибба̄нена сан̇кха̄раппаваттито апагаччхеййа̄ти евам̣ ва̄ еттха аттхо дат̣т̣хаббо.
тан̣хуппа̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. йогасуттаван̣н̣ана̄
10. дасаме йоджентӣти каммам̣ випа̄кена бхава̄дим̣, бхавантара̄дӣхи дуккхена саттам̣ йодженти гхат̣ентӣти йога̄. ка̄манат̣т̣хена ка̄мо ча со йатха̄вуттенаттхена його ча̄ти ка̄майого. бхавайого на̄ма бхавара̄готи дассетум̣ ‘‘рӯпа̄рӯпабхавесӯ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха пат̣хамо упапаттибхавесу ра̄го, дутийо каммабхавесу, татийо бхавадит̣т̣хисахагато йатха̄ раджджанат̣т̣хена ра̄го, евам̣ йуджджанат̣т̣хена йоготи вутто. чатӯсу саччесу ан̃н̃а̄н̣анти идам̣ суттантанайам̣ нисса̄йа вуттам̣. суттантасам̣ван̣н̣ана̄ хеса̄ти, тадантогадхатта̄ ва̄ пуббанта̄дӣнам̣.
самудайанти две самудайа̄ кхан̣икасамудайо паччайасамудайо ча. уппа̄даккхан̣о кхан̣икасамудайо, паччайова паччайасамудайо. самудайате самудайанам̣ самудайо, самудети етасма̄ти самудайоти евам̣ убхиннам̣ самудайа̄нам̣ саддаттхатопи бхедо ведитаббо. паччайасамудайам̣ паджа̄нантопи бхиккху кхан̣икасамудайам̣ паджа̄на̄ти, кхан̣икасамудайам̣ паджа̄нантопи паччайасамудайам̣ паджа̄на̄ти. паччайато хи сан̇кха̄ра̄нам̣ удайам̣ пассато кхан̣ато ча несам̣ удайадассанам̣ сукхам̣ хоти, кхан̣ато ча несам̣ удайам̣ пассато пагева паччайа̄нам̣ суггахитатта̄ паччайато дассанам̣ сукхена иджджхати. идха пана кхан̣икасамудайам̣ дассенто а̄ха ‘‘самудайанти уппатти’’нти.
аттхан̇гамопи дувидхо аччантаттхан̇гамо, бхедаттхан̇гамоти. аччантаттхан̇гамо аппаваттиниродхо, нибба̄нанти кечи. бхедаттхан̇гамо кхан̣иканиродхо. тадубхайам̣ пуббабха̄ге уггахапарипуччха̄дивасена пассато ан̃н̃атарадассанена итарадассанампи сиддхамева хоти. пуббабха̄гейева а̄рамман̣авасена кхайато вайато саммасана̄дика̄ле бхедаттхан̇гамам̣ пассанто бйатирекавасена ануссава̄дито аччантаттхан̇гамам̣ пассати, маггаккхан̣е пана а̄рамман̣ато аччантаттхан̇гамам̣ пассанто асаммохато итарампи пассати. идха пана бхедаттхан̇гамам̣ дассенто а̄ха ‘‘аттхан̇гаманти бхеда’’нти. ка̄ма̄нам̣ уппаттибхедаггахан̣енева четтха йатха̄ ка̄ма̄нам̣ пат̣иччасамуппанната̄ вибха̄вита̄, евам̣ ка̄маваттхунопӣти убхайесампи аниччата̄ дуккхата̄ анаттата̄ ча вибха̄вита̄ти дат̣т̣хаббам̣. мадхурабха̄ванти имина̄ ка̄масаннисситам̣ сукхам̣ соманассам̣ дассети. ‘‘йам̣ кхо, бхиккхаве, име пан̃ча ка̄магун̣е пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ ка̄ма̄нам̣ асса̄до’’ти (ма. ни. 1.166) хи вуттам̣. амадхурабха̄ванти имина̄ пана ка̄махетукам̣ дуккхам̣ доманассам̣ дассети.
пхасса̄йатана̄нанти чхадва̄рикасса пхассасса ка̄ран̣абхӯта̄нам̣ чаккха̄диа̄йатана̄нам̣. тена̄ха ‘‘чаккха̄дӣнам̣ чаккхусампхасса̄дика̄ран̣а̄на’’нти. пунаббхавакаран̣ам̣ пунобхаво уттарападалопена, мано-саддасса вийа ча пуримападасса ока̄рантата̄ дат̣т̣хабба̄. пунобхаво сӣламетесанти понобхавика̄. атха ва̄ сӣлаттхена икасаддена гамитаттхатта̄ кирийа̄ва̄чакасаддасса адассанам̣ дат̣т̣хаббам̣ йатха̄ апӯпабхаккханасӣло а̄пӯпико. атха ва̄ пунаббхавам̣ денти, пунаббхава̄йа сам̣ваттанти, пунаппунаббхаве ниббаттентӣти понобхавика̄. ‘‘таддхита̄’’ти хи бахувачананиддеса̄ вичиттатта̄ ва̄ таддхита̄нам̣ абхидха̄налаккхан̣атта̄ ва̄ ‘‘пунаббхавам̣ дентӣ’’тиа̄дӣсупи аттхесу понобхавикасаддасиддхи дат̣т̣хабба̄.
висам̣йодженти пат̣ипаннам̣ пуггалам̣ ка̄майога̄дито вийоджентӣти висам̣йога̄, асубхаджджха̄на̄дӣни висам̣йоджанака̄ран̣а̄ни. тена̄ха ‘‘висам̣йога̄ти висам̣йоджанака̄ран̣а̄нӣ’’тиа̄ди.
йогасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
бхан̣д̣ага̄маваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.