(17) 2. пат̣ипада̄вагго

1. сам̣кхиттасуттаван̣н̣ана̄

161. дутийасса пат̣хаме дуккха̄пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄тиа̄дӣсу па̄л̣ийа̄ а̄гатанайена аттхо ведитаббо. татха̄ хи –

‘‘таттха катама̄ дуккхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄? киччхена касирена сама̄дхим̣ уппа̄дентасса дандхам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ абхиджа̄нантасса йа̄ уппаджджати пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… амохо дхаммавичайо самма̄дит̣т̣хи, айам̣ вуччати дуккхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄. таттха катама̄ дуккхапат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄? киччхена касирена сама̄дхим̣ уппа̄дентасса кхиппам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ абхиджа̄нантасса йа̄ уппаджджати пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… самма̄дит̣т̣хи, айам̣ вуччати дуккхапат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄. таттха катама̄ сукхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄? акиччхена акасирена сама̄дхим̣ уппа̄дентасса дандхам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ абхиджа̄нантасса йа̄ уппаджджати пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… самма̄дит̣т̣хи, айам̣ вуччати сукхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄. таттха катама̄ сукхапат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄? акиччхена акасирена сама̄дхим̣ уппа̄дентасса кхиппам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ абхиджа̄нантасса йа̄ уппаджджати пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… самма̄дит̣т̣хи, айам̣ вуччати сукхапат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄’’ти (вибха. 801) – айаметтха па̄л̣и.

таттха киччхена касирена сама̄дхим̣ уппа̄дентасса̄ти пуббабха̄ге а̄гаманака̄ле киччхена касирена дуккхена сасан̇кха̄рена саппайогена килесе виккхамбхетва̄ локуттарасама̄дхим̣ уппа̄дентасса. дандхам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ абхиджа̄нантасса̄ти виккхамбхитесу килесесу випассана̄парива̄се чирам̣ васитва̄ там̣ локуттарасама̄дхисан̇кха̄там̣ т̣ха̄нам̣ дандхам̣ сан̣икам̣ абхиджа̄нантасса пат̣ивиджджхантасса, па̄пун̣антасса̄ти аттхо. айам̣ вуччатӣти йа̄ еса̄ евам̣ уппаджджати, айам̣ килесавиккхамбханаппат̣ипада̄йа дуккхатта̄, випассана̄парива̄сапан̃н̃а̄йа ча дандхатта̄ маггака̄ле екачиттаккхан̣е уппанна̄пи пан̃н̃а̄ а̄гаманавасена ‘‘дуккхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма̄’’ти вуччати. упари тӣсу падесупи имина̄ найена аттхо ведитаббо.

сам̣кхиттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. виттха̄расуттаван̣н̣ана̄

162. дутийе аката̄бхинивесоти аката̄дхика̄ро. рӯпа̄нам̣ лаккхан̣а̄дӣхи париччхиндитва̄ гахан̣ам̣ рӯпапариггахо. тӣсу аддха̄су киламатӣти пуббанте апаранте пуббанта̄парантети евам̣ тӣсу падесесу киламати. пан̃часу н̃а̄н̣есӯти рӯпапариггаха̄дӣсу пан̃часу н̃а̄н̣есу. навасу випассана̄н̃а̄н̣есӯти удайаббайа̄динававипассана̄н̃а̄н̣есу. сесаметтха утта̄намева.

виттха̄расуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. асубхасуттаван̣н̣ана̄

163. татийе ‘‘йатха̄ етам̣, татха̄ ида’’нти имина̄ найена̄ти етена –

‘‘йатха̄ идам̣ татха̄ етам̣, йатха̄ етам̣ татха̄ идам̣;

аджджхаттан̃ча бахиддха̄ ча, ка̄йе чхандам̣ вира̄джайе’’ти. (су. ни. 205); –

имам̣ десана̄найам̣ сан̇ган̣ха̄ти. тассаттхо – йатха̄ идам̣ савин̃н̃а̄н̣ака̄субхам̣ а̄йуусма̄вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ анапагама̄ чарати тит̣т̣хати нисӣдати сайати, татха̄ етам̣ етарахи суса̄не сайитам̣ авин̃н̃а̄н̣акампи пуббе тесам̣ дхамма̄нам̣ анапагама̄ ахоси. йатха̄ ча етам̣ етарахи матасарӣрам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ апагама̄ на чарати на тит̣т̣хати на нисӣдати на сеййам̣ каппети, татха̄ идам̣ савин̃н̃а̄н̣акампи тесам̣ дхамма̄нам̣ апагама̄ бхависсати. йатха̄ ча идам̣ савин̃н̃а̄н̣акам̣ нетарахи суса̄не матам̣ сети на уддхума̄така̄дибха̄вамупагатам̣, татха̄ етам̣ етарахи матасарӣрампи пуббе ахоси. йатха̄ панетам̣ етарахи авин̃н̃а̄н̣ака̄субхам̣ матакасуса̄не сети уддхума̄така̄дибха̄ван̃ча упагатам̣, татха̄ идам̣ савин̃н̃а̄н̣акампи бхависсатӣти. таттха йатха̄ идам̣ татха̄ етанти аттана̄ матасарӣрасса сама̄набха̄вам̣ каронто ба̄хире досам̣ паджахати. йатха̄ етам̣ татха̄ иданти матасарӣрена аттано сама̄набха̄вам̣ каронто аджджхаттике ра̄гам̣ паджахати. йена̄ка̄рена убхайам̣ самам̣ кароти, там̣ сампаджа̄нанто убхайаттха мохам̣ паджахати.

бахиддха̄ дит̣т̣ха̄нанти бахиддха̄ суса̄на̄дӣсу дит̣т̣ха̄нам̣ уддхума̄така̄дидасаннам̣ асубха̄нам̣. ‘‘наваннам̣ па̄т̣икулйа̄нам̣ васена̄’’ти касма̄ вуттам̣, нану антимаджӣвика̄бха̄вато пин̣д̣апа̄тасса ала̄бхала̄бхесу паритассанагедха̄дисамуппаттито бхаттасса саммададжананато кимикуласам̣ваддханатоти евама̄дӣхипи а̄ка̄рехи а̄ха̄репат̣икӯлата̄ паччавеккхитабба̄. вуттан̃хетам̣ – ‘‘антамидам̣, бхиккхаве, джӣвика̄нам̣ йадидам̣ пин̣д̣олйам̣ атипа̄пойам̣ локасмим̣ йадидам̣ пин̣д̣олйо вичарати паттапа̄н̣ӣти (сам̣. ни. 3.80; итиву. 91). аладдха̄ ча пин̣д̣апа̄там̣ паритассати, ладдха̄ ча пин̣д̣апа̄там̣ гадхито муччхито аджджхопанно ана̄дӣнавадасса̄вӣ аниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джатӣти (а. ни. 3.124). бхутто ча а̄ха̄ро кассачи када̄чи маран̣ам̣ ва̄ маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣ а̄вахатӣ’’ти.

кат̣укӣт̣ака̄дайо дваттим̣сакулаппабхеда̄ кимийо нам̣ упанисса̄йа джӣвантӣти? вуччате – антимаджӣвика̄бха̄во та̄ва читтасам̣килесависодханаттхам̣ каммат̣т̣ха̄на̄бхинивесанато пагева манаси ка̄таббо ‘‘ма̄хам̣ чхава̄ла̄тасадисо бхавеййа’’нти. татха̄ пин̣д̣апа̄тасса ала̄бхала̄бхесу паритассанагедха̄дисамуппаттинива̄ран̣ам̣ пагева анут̣т̣ха̄таббам̣ супарисуддхасӣласса пат̣исан̇кха̄навато тадабха̄вато. бхаттасаммадо анекантико парибхоге антогадхова̄ти ведитаббо. кимикуласам̣ваддханам̣ пана сан̇гахетаббам̣, сан̇гахитамева ва̄ ‘‘наваннам̣ па̄т̣икулйа̄нам̣ васена̄’’ти еттха нийамасса акататта̄. имина̄ ва̄ найена итаресампеттха сан̇гахо дат̣т̣хаббо йатха̄самбхаваметтха пат̣икӯлата̄паччавеккхан̣асса адхиппетатта̄.

еван̃ча катва̄ висуддхимагге (висуддхи. 1.294-295) дасахи а̄ка̄рехи пат̣икӯлата̄ ведитабба̄. сеййатхидам̣ – гаманато, парийесанато, парибхогато, а̄сайато, нидха̄нато, апарипаккато, парипаккато, пхалато, ниссандато, саммаккханатоти. евам̣ дасаннам̣ васена па̄т̣икулйавачаненапи идха ‘‘наванна’’нти вачанам̣ на вируджджхати, саммаккханасса парибхога̄дӣсу лаббхама̄набха̄ва̄ висум̣ там̣ аггахетва̄ на ваданти. висуддхимагге (висуддхи. 1.304) пана саммаккханам̣ парибхога̄дӣсу лаббхама̄нампи ниссандавасена висесато пат̣икӯланти дассетум̣ саббапаччха̄ т̣хапита̄.

уккан̣т̣хитасан̃н̃а̄йа саманна̄гатоти тӣсу бхавесу аруччанавасена паватта̄йа випассана̄пан̃н̃а̄йа саманна̄гато. ниббида̄нупассана̄ хеса̄ сан̃н̃а̄сӣсена вутта̄. сесаметтха утта̄намева.

асубхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4-6. пат̣хамакхамасутта̄диван̣н̣ана̄

164-166. чатуттхе падха̄накаран̣ака̄ле сӣта̄дӣни наккхамати на сахатӣти аккхама̄. кхамати сахати абхибхаватӣти кхама̄. индрийадаманам̣ дама̄. ‘‘уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сетӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.26; а. ни. 4.14; 6.58) найена витаккасаманам̣ сама̄ти а̄ха ‘‘акусалавитакка̄нам̣ вӯпасаманапат̣ипада̄’’ти. нидассанаматтан̃четам̣, саббесампи килеса̄нам̣ саманавасена паватта̄ пат̣ипада̄ сама̄. пан̃чамачхат̣т̣ха̄ни утта̄наттха̄нева.

пат̣хамакхамасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7-8. маха̄моггалла̄насутта̄диван̣н̣ана̄

167-168. саттамат̣т̣хамесу маха̄моггалла̄наттхерасса̄тиа̄дина̄ моггалла̄наттхерасса хет̣т̣ха̄ тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ сукхапат̣ипададандха̄бхин̃н̃абха̄во, арахаттамаггасса дуккхапат̣ипадакхиппа̄бхин̃н̃абха̄во вутто, са̄рипуттаттхерасса пана хет̣т̣хима̄нам̣ тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ сукхапат̣ипададандха̄бхин̃н̃абха̄во, арахаттамаггасса ча сукхапат̣ипадакхиппа̄бхин̃н̃абха̄во дассито. йам̣ пана вуттам̣ висуддхимагге (висуддхи. 2.801) ‘‘буддха̄нам̣ пана чатта̄ропи магга̄ сукхапат̣ипадакхиппа̄бхин̃н̃а̄ва ахесум̣, татха̄ дхаммасена̄патисса. маха̄моггалла̄наттхерасса пана пат̣хамамагго сукхапат̣ипадакхиппа̄бхин̃н̃о ахоси, упари тайо дуккхапат̣ипададандха̄бхин̃н̃а̄’’ти. йан̃ча вуттам̣ ат̣т̣хаса̄линийам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 1476) ‘‘татха̄гатасса хи са̄рипуттаттхерасса ча чатта̄ропи магга̄ сукхапат̣ипадакхиппа̄бхин̃н̃а̄ва ахесум̣, маха̄моггалла̄наттхерасса пана пат̣хамамагго сукхапат̣ипадакхиппа̄бхин̃н̃о упари тайо дуккхапат̣ипадакхиппа̄бхин̃н̃а̄’’ти, там̣ саббам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄нуломети. има̄йа па̄л̣ийа̄ има̄йа ча ат̣т̣хакатха̄йа на самети, тасма̄ вӣмам̣ситаббаметам̣. там̣там̣бха̄н̣ака̄нам̣ ва̄ матена таттха таттха татха̄ татха̄ вуттанти гахетаббам̣.

маха̄моггалла̄насутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. сасан̇кха̄расуттаван̣н̣ана̄

169. наваме сасан̇кха̄рена дуккхена касирена адхиматтапайогам̣ катва̄ва килесапаринибба̄надхаммоти сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ. асан̇кха̄рена аппайогена адхиматтапайогам̣ акатва̄ва килесапаринибба̄надхаммоти асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ. дхамма̄нуса̄рӣ пуггало хи а̄гаманамхи килесе виккхамбхенто аппадуккхена акасирена акиламантова виккхамбхетум̣ саккоти. саддха̄нуса̄рӣ пуггало пана дуккхена касирена киламанто хутва̄ виккхамбхетум̣, тасма̄ дхамма̄нуса̄рисса пуббабха̄гамаггаккхан̣е килесаччхедакам̣ н̃а̄н̣ам̣ адандхам̣ тикхин̣ам̣ сӯрам̣ хутва̄ вахати. йатха̄ на̄ма тикхин̣ена асина̄ кадалим̣ чхиндантасса чхиннат̣т̣ха̄нам̣ мат̣т̣хам̣ хоти, атисӣгхам̣ вахати, саддо на суййати, балавава̄йа̄макиччам̣ на хоти, еварӯпа̄ дхамма̄нуса̄рино пуббабха̄габха̄вана̄ хоти. саддха̄нуса̄рино пана пуббабха̄гаккхан̣е килесаччхедакам̣ н̃а̄н̣ам̣ дандхам̣ атикхин̣ам̣ асӯрам̣ хутва̄ вахати. йатха̄ на̄ма кун̣т̣хена асина̄ кадалим̣ чхиндантасса чхиннат̣т̣ха̄нам̣ на мат̣т̣хам̣ хоти, атисӣгхам̣ на вахати, саддо суййати, балавава̄йа̄макиччам̣ иччхитаббам̣ хоти, еварӯпа̄ саддха̄нуса̄рино пуббабха̄габха̄вана̄ хоти. евам̣ сантепи несам̣ килесаккхайе на̄наттам̣ наттхи, анавасеса̄ва килеса̄ кхӣйанти.

сасан̇кха̄расуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. йуганаддхасуттаван̣н̣ана̄

170. дасаме саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄ветӣти идам̣ саматхайа̄никасса васена вуттам̣. со хи пат̣хамам̣ упача̄расама̄дхим̣ ва̄ аппана̄сама̄дхим̣ ва̄ уппа̄дети, айам̣ саматхо. со тан̃ча там̣сампайутте ча дхамме аничча̄дӣхи випассати, айам̣ випассана̄, ити пат̣хамам̣ саматхо, паччха̄ випассана̄. тена вуччати ‘‘саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄ветӣ’’ти. випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄ветӣти идам̣ пана випассана̄йа̄никасса васена вуттам̣. со там̣ вуттаппака̄рам̣ саматхам̣ асампа̄детва̄ пан̃чупа̄да̄наккхандхе аничча̄дӣхи випассати. пат̣хамо локуттарамагго ниббаттатӣти сота̄паттимаггам̣ сандха̄йа вадати, локийамаггавасенева ва̄ имисса̄ па̄л̣ийа̄ аттхо ведитаббо. катхам̣? магго сан̃джа̄йати, пуббабха̄гийо локийамагго уппаджджати. а̄севати ниббида̄нупассана̄васена. бха̄вети муччитукамйата̄васена. бахулӣкароти пат̣исан̇кха̄нупассана̄васена. а̄севати ва̄ бхайатупат̣т̣ха̄на̄дин̃а̄н̣авасена. бха̄вети муччитукамйата̄дин̃а̄н̣авасена. бахулӣкароти вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄васена. сам̣йоджана̄ни пахӣйанти. анусайа̄ бйантӣ хонтӣти маггаппат̣ипа̄т̣ийа̄ пахӣйанти бйантӣ хонти.

дхаммуддхаччавиггахитама̄насанти обха̄са̄дӣсу арийадхаммоти паваттам̣ уддхаччам̣ виккхепо дхаммуддхаччам̣, тена дхаммуддхаччена випассана̄вӣтхито уггаманена вирӯпам̣ гахитам̣ паваттийама̄нам̣ дхаммуддхаччавиггахитама̄насам̣. вуттан̃хетам̣ –

‘‘дхаммуддхаччавиггахитама̄насам̣ хоти, аниччато манаси кароти, обха̄со уппаджджати, обха̄со дхаммоти обха̄сам̣ а̄ваджджати, тато виккхепо уддхаччам̣, тена уддхаччена виггахитама̄насо аниччато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. дуккхато…пе… анаттато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. татха̄ аниччато манасикарото н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати…пе… пӣти пассаддхи сукхам̣ адхимоккхо паггахо упат̣т̣ха̄нам̣ упеккха̄ никанти уппаджджати, никанти дхаммоти никантим̣ а̄ваджджати, тато виккхепо уддхаччам̣, тена уддхаччена виггахитама̄насо аниччато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. дуккхато…пе… анаттато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄тӣ’’ти (пат̣и. ма. 2.6). сесаметтха утта̄намева.

йуганаддхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пат̣ипада̄ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.