(13) 3. бхайавагго
1. атта̄нува̄дасуттаван̣н̣ана̄
121. татийасса пат̣хаме атта̄нам̣ анувадантасса уппаджджанакабхайанти атта̄нам̣ анувадантасса па̄пакаммино уппаджджанакабхайам̣. дваттим̣сакаммака̄ран̣е пат̣ичча уппаджджанакабхайанти ага̄рика̄нам̣ васена вуттам̣, анага̄рика̄нам̣ пана винайадан̣д̣ам̣ пат̣ичча уппаджджанакабхайампи дан̣д̣абхайантева сан̇кхам̣ гаччхати. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
атта̄нува̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. ӯмибхайасуттаван̣н̣ана̄
122. дутийе кодхӯпа̄йа̄сассетам̣ адхивачананти еттха куджджханат̣т̣хена кодхо, свева читтасса ка̄йасса ча атиппамадданаматхануппа̄данехи дал̣хаа̄йа̄сат̣т̣хена упа̄йа̄со. анекава̄рам̣ паваттитва̄ аттана̄ самаветам̣ саттам̣ аджджхоттхаритва̄ сӣсам̣ уккхипитум̣ адатва̄ ӯмисадисата̄ дат̣т̣хабба̄. йатха̄ хи ба̄хирам̣ удакам̣ отин̣н̣о ӯмӣсу осӣдитва̄ марати, евам̣ имасмим̣ са̄сане кодхӯпа̄йа̄се осӣдитва̄ виббхамати, тасма̄ кодхӯпа̄йа̄со ‘‘ӯмибхайа’’нти вутто. одарикаттассетам̣ адхивачананти йатха̄ хи ба̄хирам̣ удакам̣ отин̣н̣о кумбхӣлена кха̄дито марати, евам̣ имасмим̣ са̄сане одарикаттена одарикабха̄вена а̄мисагедхена миччха̄джӣвена джӣвикакаппанена на̄ситасӣла̄дигун̣ата̄йа кха̄дитадхаммасарӣро виббхамати, тасма̄ одарикаттам̣ ‘‘кумбхӣлабхайа’’нти вуттам̣.
анупат̣т̣хита̄йа сатийа̄ти ка̄йагатам̣ сатим̣ анут̣т̣ха̄петва̄. асам̣вутехӣти апихитехи. пан̃чаннетам̣ ка̄магун̣а̄нам̣ адхивачананти йатха̄ хи ба̄хирам̣ удакам̣ отин̣н̣о а̄ват̣т̣е нимуджджитва̄ марати, евам̣ имасмим̣ са̄сане паббаджито пан̃чака̄магун̣а̄ват̣т̣е нимуджджитва̄ виббхамати. ка̄мара̄га̄бхибхӯто хи сатто ито ча етто, етто ча итоти евам̣ мана̄пийарӯпа̄дивисайасан̇кха̄те а̄ват̣т̣е атта̄нам̣ сам̣са̄ретва̄ йатха̄ тато бахибхӯте неккхамме читтампи на уппа̄дети, евам̣ а̄ват̣т̣етва̄ бйасана̄па̄данена ка̄магун̣а̄нам̣ а̄ват̣т̣асадисата̄ дат̣т̣хабба̄.
ануддхам̣сетӣти киламети вилолати. ра̄га̄нуддхам̣ситена̄ти ра̄гена ануддхам̣ситена. ма̄туга̄массетам̣ адхивачананти. йатха̄ хи ба̄хирам̣ удакам̣ отин̣н̣о чан̣д̣амаччхам̣ а̄гамма ладдхаппаха̄ро марати, евам̣ имасмим̣ са̄сане ма̄туга̄мам̣ а̄раббха уппаннака̄мара̄го виббхамати, тасма̄ ма̄туга̄мо ‘‘сусука̄бхайа’’нти вутто. ма̄туга̄мо хи йонисоманасика̄рарахитам̣ адхӣрапурисам̣ иттхикуттабхӯтехи аттано ха̄сабха̄вавила̄сехи абхибхуййа гахетва̄ дхӣраджа̄тикампи аттано рӯпа̄дӣхи сампалобханавасена анавасесам̣ аттано упака̄радхамме сӣла̄дике сампа̄детум̣ асаматтхам̣ каронто анайабйасанам̣ па̄пети.
има̄ни пана чатта̄ри бхайа̄ни бха̄йитва̄ йатха̄ удакам̣ анорохантасса удакам̣ нисса̄йа удакапипа̄са̄винайанам̣ сарӣрасуддхипарил̣а̄хӯпасамо ка̄йаутугга̄ха̄пананти, евама̄ди а̄нисам̣со наттхи, евамевам̣ има̄ни чатта̄ри бхайа̄ни бха̄йитва̄ са̄сане апаббаджантассапи имам̣ са̄санам̣ нисса̄йа сан̇кхепато ват̣т̣адуккхӯпасамо, виттха̄рато пана сӣла̄нисам̣са̄дивасена анекавидхо а̄нисам̣со наттхи. йатха̄ пана има̄ни чатта̄ри бхайа̄ни абха̄йитва̄ удакам̣ орохантасса вуттаппака̄ро а̄нисам̣со хоти, евам̣ има̄ни абха̄йитва̄ са̄сане паббаджантассапи вуттаппака̄ро а̄нисам̣со хоти. маха̄дхаммараккхитаттхеро пана̄ха ‘‘чатта̄ри бхайа̄ни бха̄йитва̄ удакам̣ анотаранто сотам̣ чхиндитва̄ паратӣрам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти, абха̄йитва̄ отаранто саккоти, евамевам̣ бха̄йитва̄ са̄сане апаббаджантопи тан̣ха̄сотам̣ чхиндитва̄ нибба̄напа̄рам̣ дат̣т̣хум̣ на саккоти, абха̄йитва̄ паббаджанто саккотӣ’’ти.
ӯмибхайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. пат̣хамана̄на̄каран̣асуттаван̣н̣ана̄
123. татийе брахмака̄йика̄нам̣ дева̄нанти еттха брахма̄нам̣ ка̄йо самӯхоти брахмака̄йо, таппарийа̄панната̄йа таттха гата̄ти брахмака̄йика̄. ета̄йа ча саббассапи брахмака̄йасса саман̃н̃а̄йа бхавитаббам̣. а̄бхассара̄нам̣ дева̄нантиа̄дина̄ пана дутийаджджха̄набхӯмика̄дӣнам̣ упари гахитатта̄ гобалӣбаддан̃н̃а̄йена тадавасит̣т̣ха̄нам̣ айам̣ саман̃н̃а̄, тасма̄ ‘‘брахмака̄йика̄нам̣ дева̄на’’нти пат̣хамаджджха̄набхӯмика̄нам̣йева гахан̣ам̣ ведитаббам̣. саха бйайати гаччхатӣти сахабйо, сахаваттанако. тасса бха̄во сахабйата̄, сахапаваттӣти а̄ха ‘‘сахабха̄вам̣ упагаччхатӣ’’ти. каппо а̄йуппама̄н̣анти еттха йадипи брахмапа̄рисаджджа̄дӣнам̣ а̄йуно антарам̣ аттхи, уккат̣т̣хапариччхедена панетам̣ вуттанти дассенто ‘‘пат̣хамаджджха̄нам̣ аттхи хӣна’’нтиа̄дима̄ха.
две каппа̄ а̄йуппама̄н̣анти еттха пана хӣнаджджха̄нена ниббатта̄нам̣ васена айам̣ париччхедо катоти дассетум̣ ‘‘дутийаджджха̄нам̣ вуттанайенева тивидхам̣ хотӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. чатта̄ро каппа̄ти еттха пана уккат̣т̣хапариччхедена чатусат̣т̣хи каппа̄ ваттабба̄ти дассенто ‘‘йам̣ хет̣т̣ха̄ вуттам̣ ‘каппо две каппа̄’ти, кампи а̄харитва̄ аттхо ведитаббо’’ти а̄ха. катхам̣ панеттха айаматтхо лаббхатӣти а̄ха ‘‘каппоти ча гун̣ассапи на̄ма’’нти. таттха пат̣хамам̣ вутто каппо, тато екена гун̣ена, екасмим̣ ва̄ре ган̣ана̄йа̄ти аттхо. две каппа̄ хонтӣти екава̄раган̣ана̄йа каппасса двигун̣итатта̄ две маха̄каппа̄ хонтӣти аттхо. дутийена̄ти дутийава̄раган̣ана̄йа. чатта̄роти дутийава̄раган̣ана̄йа двӣсу каппесу двигун̣итесу чатта̄ро маха̄каппа̄ хонтӣти аттхо. пуна те чатта̄ро каппа̄ти вуттанайена две ва̄ре гун̣етва̄ йе чатта̄ро каппа̄ дассита̄, пуна те чатта̄ро каппа̄ чатуггун̣а̄ хонтӣти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – две ва̄ре гун̣етва̄ йе чатта̄ро каппа̄ дассита̄, тесу чатуккхаттум̣ гун̣итесу чатусат̣т̣хи каппа̄ сампаджджантӣти. татха̄ хи чатта̄ро екасмим̣ ва̄ре гун̣ита̄ ат̣т̣ха хонти, пуна те ат̣т̣ха дутийава̄ре гун̣ита̄ сол̣аса хонти, пуна те сол̣аса татийава̄ре гун̣ита̄ дваттим̣са хонти, пуна те дваттим̣са чатуттхава̄ре гун̣ита̄ чатусат̣т̣хи хонти. тенева̄ха ‘‘имехи чатӯхи гун̣ехи гун̣ита̄ екена гун̣ена ат̣т̣ха хонтӣ’’тиа̄ди. еттха ча хет̣т̣ха̄ упосатхасутте (а. ни. 3.71) –
‘‘йа̄ни ма̄нусака̄ни пан̃н̃а̄са васса̄ни, ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ есо еко раттиндиво’’ти –
а̄дина̄ ка̄ма̄вачарадева̄намева а̄йуппама̄н̣ам̣ дасситам̣. хет̣т̣ха̄йева –
‘‘тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄…пе… а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанӯпага̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанӯпага̄нам̣, бхиккхаве, дева̄нам̣ вӣсати каппасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣а’’нти (а. ни. 3.117) –
а̄дина̄ арӯпа̄вачара̄нам̣йева а̄йуппама̄н̣ам̣ вуттам̣. идха пана рӯпа̄вачара̄намева а̄йуппама̄н̣ам̣ дасситам̣. вибхан̇гапа̄л̣ийам̣ (вибха. 1022) пана ‘‘манусса̄нам̣ киттакам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣, вассасатам̣ аппам̣ ва̄ бхиййо’’тиа̄дина̄ деваманусса̄нан̃чева рӯпа̄рӯпа̄вачарасатта̄нан̃ча а̄йуппама̄н̣ам̣ дасситам̣.
таттха самма̄самбуддхена манусса̄нам̣ дева̄нан̃ча а̄йум̣ париччхиндама̄нена чатӯсу апа̄йесу бхуммадевесу ча а̄йу на париччхиннам̣. там̣ касма̄ти? нирайе та̄ва каммамева пама̄н̣ам̣. йа̄ва каммам̣ на кхӣйати, та̄ва паччанти. татха̄ сесаапа̄йесу. бхуммадева̄нампи каммамева пама̄н̣ам̣. таттха ниббатта̄ хи кечи сатта̄хаматтам̣ тит̣т̣ханти, кечи ад̣д̣хама̄сам̣, каппам̣ тит̣т̣хама̄на̄пи аттхийева. таттха мануссесу гихибха̄ве т̣хита̄йева сота̄панна̄пи хонти, сакада̄га̄мипхалам̣ ана̄га̄мипхалам̣ арахаттампи па̄пун̣анти, тесу сота̄панна̄дайо йа̄ваджӣвам̣ тит̣т̣ханти, кхӣн̣а̄сава̄ пана паринибба̄йанти ва̄ паббаджанти ва̄. касма̄? арахаттам̣ на̄ма сет̣т̣хагун̣ам̣, гихилин̇гам̣ хӣнам̣, там̣ хӣната̄йа уттамам̣ гун̣ам̣ дха̄ретум̣ на саккоти, тасма̄ те паринибба̄тука̄ма̄ ва̄ хонти паббаджитука̄ма̄ ва̄. бхуммадева̄ пана арахаттам̣ патта̄пи йа̄ваджӣвам̣ тит̣т̣ханти, чхасу ка̄ма̄вачаресу девесу сота̄паннасакада̄га̄мино йа̄ваджӣвам̣ тит̣т̣ханти, ана̄га̄мина̄ рӯпабхавам̣ гантум̣ ват̣т̣ати кхӣн̣а̄савена паринибба̄тум̣. касма̄? нилӣйанока̄сасса абха̄ва̄. рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаресу саббепи йа̄ваджӣвам̣ тит̣т̣ханти, таттха рӯпа̄вачаре ниббатта̄ сота̄паннасакада̄га̄мино на пуна идха̄гаччханти, таттхева паринибба̄йанти. ете хи джха̄наана̄га̄мино на̄ма.
ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣнам̣ пана ким̣ нийамети? пагун̣аджджха̄нам̣. йадевасса пагун̣ам̣ хоти, тена упападжджати. саббесу пагун̣есу ким̣ нийамети? невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄патти. екам̣сенева хи со невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатане упападжджати. навасу брахмалокесу ниббаттаарийаса̄вака̄нам̣ татрӯпапаттипи упарӯпапаттипи, на хет̣т̣хӯпапатти. путхуджджана̄нам̣ пана татрӯпапаттипи хоти, упарӯпапаттипи, хет̣т̣хӯпапаттипи. пан̃часу суддха̄ва̄сесу чатӯсу ча арӯпесу арийаса̄вака̄нам̣ татрӯпапаттипи хоти упарӯпапаттипи. пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ ниббатто ана̄га̄мӣ нава брахмалоке содхетва̄ маттхаке т̣хито паринибба̄ти. вехаппхалам̣, аканит̣т̣хам̣, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананти име тайо девалока̄ сет̣т̣хабхава̄ на̄ма. имесу тӣсу т̣ха̄несу ниббаттаана̄га̄мино нева уддхам̣ гаччханти, на адхо, таттха таттхева паринибба̄йантӣти идам̣ пакин̣н̣акам̣ ведитаббам̣.
пат̣хамана̄на̄каран̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4-6. дутийана̄на̄каран̣асутта̄диван̣н̣ана̄
124-6. чатуттхе те дхаммети те ‘‘рӯпагата’’нтиа̄дина̄ найена вутте рӯпа̄дайо дхамме. аниччатоти имина̄ ниччаппат̣иккхепато тесам̣ аниччатама̄ха, тато ева ча удайавайавантато випарин̣а̄мато та̄вака̄ликато ча те аничча̄ти джотитам̣ хоти. йан̃хи ниббаттам̣ хоти, там̣ удайавайапариччхиннам̣. джара̄йа маран̣ена ча тадева випарӣтам̣, иттараккхан̣амева ча хотӣти. дуккхатоти имина̄ сукхаппат̣иккхепато тесам̣ дуккхатама̄ха. тато ева ча абхин̣хаппат̣ипӣл̣анато дуккхаваттхуто ча те дуккха̄ти джотитам̣ хоти. удайавайавантата̄йа хи те абхин̣хаппат̣ипӣл̣анато нирантарадуккхата̄йа дуккхассева ча адхит̣т̣ха̄набхӯта̄. паччайайа̄панӣйата̄йа рогамӯлата̄йа ча рогато. дуккхата̄сӯлайогато килеса̄сучипаггхаран̣ато уппа̄даджара̄бхан̇гехи уддхума̄тапарипаккапабхиннато ча ган̣д̣ато. пӣл̣а̄джананато, антотуданато, дуннӣхаран̣ато ча саллато. авад̣д̣хиа̄ваханато агхаваттхуто ча агхато. асерибха̄ваджананато а̄ба̄дхападат̣т̣ха̄ната̄йа ча а̄ба̄дхато. авасаваттанато авидхеййата̄йа ча парато. бйа̄дхиджара̄маран̣ехи палуджджанӣйата̄йа палокато. са̄минива̄сика̄ракаведакаадхит̣т̣ха̄йакавирахато сун̃н̃ато. аттаппат̣иккхепат̣т̣хена анаттато. рӯпа̄дидхамма̄ хи на еттха атта̄ аттхӣти анатта̄. евам̣ сайампи атта̄ на хонтӣти анатта̄. тена абйа̄па̄рато нирӣхато туччхато анатта̄ти дӣпитам̣ хоти. лаккхан̣аттайамева сукха̄вабодханаттхам̣ ека̄дасахи падехи вибхаджитва̄ гахитанти дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. пан̃чамачхат̣т̣ха̄ни утта̄наттха̄нева.
дутийана̄на̄каран̣асутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. пат̣хамататха̄гатааччхарийасуттаван̣н̣ана̄
127. саттаме ваттама̄насамӣпе ваттама̄не вийа вохаритаббанти ‘‘оккаматӣ’’ти а̄ха ‘‘окканто хотӣти аттхо’’ти. дасасахассачаккава̄л̣апаттхаран̣о самуджджалабха̄вена ул̣а̄ро. дева̄нубха̄ванти дева̄нам̣ пабха̄нубха̄вам̣. дева̄нан̃хи пабхам̣ со обха̄со адхибхавати, на деве. тена̄ха ‘‘дева̄на’’нтиа̄ди. руккхагаччха̄дина̄ кеначи на хан̃н̃атӣти агха̄, асамба̄дха̄. тена̄ха ‘‘ниччавивара̄’’ти. асам̣вута̄ти хет̣т̣ха̄ упари кеначи апихита̄. тена̄ха ‘‘хет̣т̣ха̄пи аппатит̣т̣ха̄’’ти. таттха пи-саддена йатха̄ хет̣т̣ха̄ удакасса пидха̄йика̄ сандха̄рика̄ патхавӣ наттхи асам̣вута̄ локантарика̄, евам̣ упарипи чаккава̄л̣есу девавима̄на̄нам̣ абха̄вато асам̣вута̄ аппатит̣т̣ха̄ти дассети. андхака̄ро еттха аттхӣти андхака̄ра̄. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ на джа̄йати а̄локасса абха̄вато, на чаккхуно. татха̄ хи ‘‘тенобха̄сена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄нантӣ’’ти вуттам̣. джамбудӣпе т̣хитамаджджханхикавела̄йа пуббавидехава̄сӣнам̣ аттхан̇гамавасена упад̣д̣хам̣ сӯрийаман̣д̣алам̣ пан̃н̃а̄йати, апарагойа̄нава̄сӣнам̣ уггаманавасена. евам̣ сесадӣпесупӣти а̄ха ‘‘екаппаха̄ренева тӣсу дӣпесу пан̃н̃а̄йантӣ’’ти. ито ан̃н̃атха̄ двӣсу ева дӣпесу пан̃н̃а̄йанти. екека̄йа диса̄йа наванавайоджанасатасахасса̄ни андхака̄равидхаманампи имина̄ва найена дат̣т̣хаббам̣. пабха̄йа наппахонтӣти аттано пабха̄йа обха̄ситум̣ на̄бхисамбхун̣анти. йугандхарапаббатаматтхакасамаппама̄н̣е а̄ка̄се вичаран̣ато ‘‘чаккава̄л̣апаббатасса вемаджджхена чарантӣ’’ти вуттам̣.
бйа̄ват̣а̄ти кха̄данаттхам̣ ган̣хитум̣ упаккаманта̄. випариваттитва̄ти виват̣т̣итва̄. чхиджджитва̄ти муччха̄паваттийа̄ т̣хитат̣т̣ха̄нато муччитва̄, ан̇гапаччан̇гачхеданавасена ва̄ чхиджджитва̄. аччантакха̄рети а̄тапасантапа̄бха̄вена атисӣтабха̄вам̣ сандха̄йа аччантакха̄рата̄ вутта̄ сийа̄. на хи там̣ каппасан̣т̣ха̄наудакам̣ сампаттикарамаха̄мегхавут̣т̣хам̣ патхависандха̄ракам̣ каппавина̄сакаудакам̣ вийа кха̄рам̣ бхавитумарахати, татха̄ сати патхавӣпи вилӣйеййа, тесам̣ ва̄ па̄пакаммапхалена пета̄нам̣ пакатиудакасса пуббакхел̣абха̄ва̄патти вийа тасса удакасса кха̄рабха̄ва̄патти хотӣти вуттам̣ ‘‘аччантакха̄ре удаке’’ти.
пат̣хамататха̄гатааччхарийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. дутийататха̄гатааччхарийасуттаван̣н̣ана̄
128. ат̣т̣хаме а̄лӣйанти а̄рамитаббат̣т̣хена севӣйантӣти а̄лайа̄, пан̃ча ка̄магун̣а̄. а̄рамантӣти ратим̣ винданти кӣл̣анти лал̣анти. а̄лӣйанти ва̄ аллӣйанта̄ абхираман̣авасена севантӣти а̄лайа̄, тан̣ха̄вичарита̄ни. техи а̄лайехи рамантӣти а̄лайа̄ра̄ма̄. йатхева хи сусаджджитам̣ пуппхапхалабхаритаруккха̄дисампаннауййа̄нам̣ павит̣т̣хо ра̄джа̄ та̄йа сампаттийа̄ рамати, саммудито а̄модитаппамодито хоти, на уккан̣т̣хети, са̄йампи никкхамитум̣ на иччхати, евамимехи ка̄ма̄лайатан̣ха̄лайехи сатта̄ раманти, сам̣са̄рават̣т̣е памудита̄ ануккан̣т̣хита̄ васанти. тена тесам̣ бхагава̄ дувидхампи а̄лайам̣ уййа̄набхӯмим̣ вийа дассенто ‘‘а̄лайа̄ра̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. сесаметтха утта̄намева.
дутийататха̄гатааччхарийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9-10. а̄нандааччхарийасутта̄диван̣н̣ана̄
129-130. наваме пат̣исантха̄радхамманти пакатича̄риттавасена вуттам̣, упагата̄нам̣ пана бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнан̃ча пуччха̄виссаджджанавасена чева читтаручивасена ча йатха̄ка̄лам̣ дхаммам̣ десетийева, упа̄сакаупа̄сика̄нам̣ пана упанисиннакакатха̄васена. дасамам̣ утта̄намева.
а̄нандааччхарийасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
бхайаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.