(8) 3. а̄нандавагго

1. чханнасуттаван̣н̣ана̄

72. татийасса пат̣хаме чханнапарибба̄джакоти на наггапарибба̄джако. ба̄хиракасамайам̣ лун̃читва̄ харантоти ба̄хирака̄нам̣ самайам̣ ниседхетва̄ а̄панно.

пан̃н̃а̄чаккхусса вибандханато андхам̣ каротӣти андхакаран̣оти а̄ха ‘‘йасса ра̄го уппаджджатӣ’’тиа̄ди. ачаккхукаран̣оти асаматтхасама̄сойам̣ ‘‘асӯрийапасса̄ни мукха̄нӣ’’тиа̄дӣсу вийа̄ти а̄ха ‘‘пан̃н̃а̄чаккхум̣ на каротӣти ачаккхукаран̣о’’ти. пан̃н̃а̄ниродхикоти ануппанна̄йа локийалокуттара̄йа пан̃н̃а̄йа уппаджджитум̣ на дети, локийапан̃н̃ам̣ пана ат̣т̣хасама̄паттипан̃ча̄бхин̃н̃а̄васена уппаннампи самуччхиндитва̄ кхипатӣти пан̃н̃а̄ниродхикоти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо. ануппанна̄нуппа̄дауппаннапариха̄нинимиттата̄йа хи пан̃н̃ам̣ ниродхетӣти пан̃н̃а̄ниродхико. виханати виба̄дхатӣти вигха̄то, дуккханти а̄ха ‘‘дуккхасан̇кха̄тасса вигха̄тасса̄’’ти. килесанибба̄нанти имина̄ асан̇кхатанибба̄намева вадати. асан̇кхатан̃хи нибба̄нам̣ на̄ма, там̣ паччаккхам̣ ка̄тум̣ на детӣти анибба̄насам̣ваттанико. локуттарамиссако катхито пуббабха̄гийассапи арийамаггасса катхитатта̄.

чханнасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. а̄джӣвакасуттаван̣н̣ана̄

73. дутийе на ан̃н̃а̄тука̄моти на а̄джа̄нитука̄мойева̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘паригган̣ханаттхам̣ пана а̄гато’’ти, пан̃н̃а̄йа париччхиндитва̄ упапариккхитва̄ ган̣ханаттханти аттхо. ка̄ран̣а̄падесоти ка̄ран̣аниддесо. сесаметтха утта̄намева.

а̄джӣвакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. маха̄на̄масаккасуттаван̣н̣ана̄

74. татийе гила̄насса бха̄во гелан̃н̃анти а̄ха ‘‘гила̄набха̄вато’’ти. дӣпетӣти десана̄ккаменева пан̃н̃а̄пети. пат̣хаман̃хи секхасӣласама̄дхипан̃н̃а̄йо ватва̄ паччха̄ асекхасӣла̄дӣни ваданто имаматтхам̣ дӣпети.

маха̄на̄масаккасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. ниган̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄

75. чатуттхе хам̣сават̣т̣акаччханнена̄ти хам̣сават̣т̣акапариччханнена, хам̣саман̣д̣ала̄ка̄рена̄ти аттхо. наттхи етасса парисесанти апарисесам̣. тена̄ха ‘‘аппаматтакампи асесетва̄’’ти. апарисесадхаммаджа̄нанато ва̄ апарисесасан̇кха̄там̣ н̃а̄н̣адассанам̣ пат̣иджа̄на̄тӣти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо. сататанти ниччам̣. самитанти тассева вевачананти а̄ха ‘‘сататам̣ самитанти саббака̄лам̣ нирантара’’нти. атха ва̄ ниччат̣т̣хена сатата-саддена абхин̣хаппаватти джотита̄ сийа̄ти ‘‘самита’’нти вуттам̣. тена нирантараппаваттим̣ дассетӣти а̄ха ‘‘саббака̄лам̣ нирантара’’нти.

висуддхисампа̄панаттха̄йа̄ти ра̄га̄дӣхи малехи абхиджджха̄висамалобха̄дӣхи ча упаккилит̣т̣хачитта̄нам̣ сатта̄нам̣ висуддхипа̄панаттха̄йа. саматиккаманаттха̄йа̄ти сокасса ча паридевасса ча паха̄наттха̄йа. аттхам̣ гаманаттха̄йа̄ти ка̄йикадуккхасса ча четасикадоманассасса ча̄ти имесам̣ двиннам̣ аттхан̇гамана̄йа, ниродха̄йа̄ти аттхо. н̃а̄йати ниччхайена камати нибба̄нам̣. там̣ ва̄ н̃а̄йати пат̣ивиджджхати етена̄ти н̃а̄йо, арийамагготи а̄ха ‘‘маггасса адхигаманаттха̄йа̄’’ти. апаччайанибба̄насса саччхикаран̣аттха̄йа̄ти паччайарахитатта̄ апаччайасса асан̇кхатасса тан̣ха̄ва̄навирахитатта̄ нибба̄нанти ладдхана̄масса аматасса саччхикирийа̄йа, аттапаччаккхата̄йа̄ти вуттам̣ хоти. пхуситва̄ пхуситва̄ти патва̄ патва̄. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.

ниган̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. нивесакасуттаван̣н̣ана̄

76. пан̃чаме киччакаран̣ӣйесу сахабха̄ват̣т̣хена ама̄ хонтӣти амачча̄. ‘‘айам̣ аджджхаттико’’ти евам̣ джа̄нанти, н̃а̄йанти ва̄ти н̃а̄тӣ. сассусасурапаккхика̄ти сассусасура̄ ча таппаккхико ча сассусасурапаккхика̄. лохитена самбаддха̄ти са̄лохита̄. питупаккхика̄ ва̄ н̃а̄тӣ, ма̄тупаккхика̄ са̄лохита̄. ма̄тупитупаккхика̄ ва̄ н̃а̄тӣ, сассусасурапаккхика̄ са̄лохита̄. авечча ратанасса гун̣е йа̄тха̄вато н̃атва̄ паса̄до авеччаппаса̄до. со пана йасма̄ маггена̄гататта̄ кеначи акампанӣйо ча аппадхам̣сийо ча хоти, тасма̄ евам̣ вуттам̣ ‘‘ачалаппаса̄до’’ти. бха̄ван̃н̃атхаттанти сабха̄васса ан̃н̃атхаттам̣.

вӣсатийа̄ кот̣т̣ха̄сесӯти кеса̄диматтхалун̇гапарийантесу. два̄дасасу кот̣т̣ха̄сесӯти питта̄димуттапарийантесу. чатӯсу кот̣т̣ха̄сесӯти ‘‘йена ча сантаппати, йена ча джӣрӣйати, йена ча паридайхати, йена ча аситапӣтакха̄йитаса̄йитам̣ самма̄ парин̣а̄мам̣ гаччхатӣ’’ти (ма. ни. 1.304) евам̣ вуттесу чатӯсу кот̣т̣ха̄сесу. чхасу кот̣т̣ха̄сесӯти ‘‘уддхан̇гама̄ ва̄та̄, адхогама̄ ва̄та̄, куччхисайа̄ ва̄та̄, кот̣т̣ха̄сайа̄ ва̄та̄, ан̇гаман̇га̄нуса̄рино ва̄та̄, асса̄со пасса̄со’’ти (ма. ни. 2.305) евам̣ вуттесу чхасу кот̣т̣ха̄сесу. виттхамбханам̣ сесабхӯтаттайасантхамбхитата̄па̄данам̣, ‘‘упакӣл̣ана’’нти еке. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

нивесакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6-7. пат̣хамабхавасутта̄диван̣н̣ана̄

77-78. чхат̣т̣хе абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣анти каммасахаджа̄там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣. сесаметтха сувин̃н̃еййамева. саттаме наттхи ваттаббам̣.

пат̣хамабхавасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. сӣлаббатасуттаван̣н̣ана̄

79. ат̣т̣хаме дуккарака̄рика̄нуйоготи дуккаракирийа̄йа ануйого. упат̣т̣ха̄нена са̄ранти упат̣т̣ха̄на̄ка̄рена са̄рам̣. ‘‘идам̣ вара’’нтиа̄дина̄ упат̣т̣ха̄на̄ка̄рам̣ вибха̄вети. еттха̄ти етасмим̣ саттха̄ра̄ пуччхите пан̃хе.

сӣлаббатасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. гандхаджа̄тасуттаван̣н̣ана̄

80. наваме мӯле, мӯласса ва̄ гандхо мӯлагандхоти а̄ха ‘‘мӯлаваттхуко гандхо’’ти. мӯлам̣ ваттху етасса̄ти мӯлаваттхуко. ида̄ни мӯлам̣ гандхайогато гандхоти имаматтхам̣ дассенто ‘‘гандхасампаннам̣ ва̄ мӯламева мӯлагандхо’’ти а̄ха. паччхимойеветтха аттхавикаппо йуттатароти дассетум̣ ‘‘тасса хи гандхо’’тиа̄дима̄ха. вассикапуппха̄дӣнанти суманапуппха̄дӣнам̣.

гандхаджа̄тасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. чӯл̣аника̄суттаван̣н̣ана̄

81. дасаме арун̣аватисуттантаат̣т̣хуппаттийанти ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, ра̄джа̄ ахоси арун̣ава̄ на̄ма. ран̃н̃о кхо пана, бхиккхаве, арун̣авато арун̣аватӣ на̄ма ра̄джадха̄нӣ ахоси. арун̣аватим̣ кхо пана, бхиккхаве, ра̄джадха̄ним̣ сикхӣ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо упанисса̄йа виха̄си. сикхисса кхо пана, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса абхибхӯсамбхавам̣ на̄ма са̄вакайугам̣ ахоси аггам̣ бхаддайугам̣. атха кхо, бхиккхаве, сикхӣ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо абхибхум̣ бхиккхум̣ а̄мантесӣ’’тиа̄дина̄ брахмасам̣йутте (сам̣. ни. 1.185) а̄гатасса арун̣аватисуттантасса ат̣т̣хуппаттийам̣. атиппаготи ативийа паго, ативийа па̄тоти аттхо, на та̄ва кулесу бхаттам̣ нит̣т̣ха̄тӣти вуттам̣ хоти.

уджджха̄йантӣти аваджха̄йанти, хет̣т̣ха̄ катва̄ чинтенти, ла̄макато чинтенти. анекавихитам̣ иддхивикуббанам̣ катва̄ти ‘‘пакативан̣н̣ам̣ виджахитва̄ на̄гаван̣н̣ам̣ ва̄ дассети, супан̣н̣аван̣н̣ам̣ ва̄ дассетӣ’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 3.13) найена а̄гатам̣ анекаппака̄рам̣ иддхивикуббанам̣ катва̄. сахассилокадха̄тунти чаккава̄л̣асахассам̣. га̄тха̄двайам̣ абха̄сӣти тхеро кира ‘‘катхам̣ десита̄ кхо дхаммадесана̄ саббесам̣ пийа̄ мана̄па̄’’ти чинтетва̄ ‘‘саббепи па̄сан̣д̣а̄ саббе деваманусса̄ аттано аттано самайе пурисака̄рам̣ ван̣н̣айанти, вӣрийасса аван̣н̣ава̄дӣ на̄ма наттхи, вӣрийаппат̣исам̣йуттам̣ катва̄ десесса̄ми. евамасса дхаммадесана̄ саббесам̣ пийа̄ бхависсати мана̄па̄’’ти н̃атва̄ тӣсу пит̣акесу вичинитва̄ ‘‘а̄рамбхатха никкаматха̄’’ти (сам̣. ни. 1.186) идам̣ га̄тха̄двайам̣ абха̄си.

ким̣ а̄локо айанти касса ну кхо айам̣ а̄локоти. вичинанта̄нанти чинтента̄нам̣. саббети локадха̄туйам̣ саббе дева̄ ча манусса̄ ча. осат̣а̄йа париса̄йа̄ти дхаммассаванаттхам̣ самосат̣а̄йа паримитапариччхинна̄йа париса̄йа. аттхопи несам̣ па̄кат̣о ахосӣти на кевалам̣ те саддамева ассосум̣, атха кхо аттхопи тесам̣ пакатисаванӯпача̄ре вийа па̄кат̣о ахоси. тена сахассам̣ локадха̄тум̣ вин̃н̃а̄петӣти адхиппа̄йо.

парихарантӣти синерум̣ даккхин̣ато катва̄ париваттенти. вирочама̄на̄ти аттано джутийа̄ диббама̄на̄, собхама̄на̄ ва̄. та̄ва сахассадха̄ локоти йаттако чандимасӯрийехи обха̄сийама̄но локадха̄тусан̇кха̄то екеко локо, таттакена пама̄н̣ена сахассадха̄ локо, имина̄ чаккава̄л̣ена саддхим̣ чаккава̄л̣асахассанти аттхо. касма̄ панеса̄ а̄нӣта̄ти еса̄ чӯл̣аника̄ локадха̄ту касма̄ бхагавата̄ а̄нӣта̄, десита̄ти аттхо. маджджхимика̄йа локадха̄туйа̄ париччхедадассанаттханти двисахассилокадха̄туйа̄ парима̄н̣адассанаттхам̣.

сахассилокадха̄туйа̄ сахассӣ двисахассилокадха̄ту, са̄ чаккава̄л̣аган̣ана̄йа дасасатасахассачаккава̄л̣апарима̄н̣а̄. тена̄ха ‘‘сахассачаккава̄л̣а̄ни сахассабха̄гена ган̣етва̄’’тиа̄ди. кампанадеватӯпасан̇камана̄дина̄ джа̄тачаккава̄л̣ена саха йогаккхемам̣ т̣ха̄нам̣ джа̄тиккхеттам̣. таттака̄йа ева джа̄тиккхеттабха̄во дхаммата̄васенева ведитаббо, ‘‘париггахавасена̄’’ти кечи. саббесампи буддха̄нам̣ евам̣ джа̄тиккхеттам̣ таннива̄сӣнам̣йева ча девата̄нам̣ дхамма̄бхисамайоти ваданти. пат̣исандхиггахан̣а̄дӣнам̣ саттаннам̣йева гахан̣ам̣ нидассанаматтам̣ маха̄бхинӣха̄ра̄дика̄лепи тасса пакампанасса лаббханато.

сахассам̣ сахассадха̄ катва̄ ган̣итам̣ маджджхимикантиа̄дина̄ маджджхимика̄йа локадха̄туйа̄ сахассам̣ тисахассилокадха̄ту, са̄йева ча маха̄сахассилокадха̄тӯти дассети. сарасенева а̄н̣а̄паваттанам̣ а̄н̣а̄ккхеттам̣, йам̣ екаджджхам̣ сам̣ват̣т̣ати виват̣т̣ати ча. а̄н̣а̄ пхаратӣти таннива̄сидевата̄нам̣ сираса̄ сампат̣иччханена ваттати, тан̃ча кхо кевалам̣ буддха̄нубха̄венева, адхиппа̄йавасена ча пана ‘‘йа̄вата̄ пана а̄кан̇кхеййа̄’’ти (а. ни. 3.81) вачанато буддха̄нам̣ ависайо на̄ма наттхи, висайаккхеттасса пама̄н̣апариччхедо на̄ма наттхи. висамоти сӯрийуггамана̄дӣнам̣ висамабха̄вато висамо. тенева̄ха ‘‘екасмим̣ т̣ха̄не сӯрийо уггато хотӣ’’тиа̄ди. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.

чӯл̣аника̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

а̄нандаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.