(9) 4. саман̣авагго
1-5. саман̣асутта̄диван̣н̣ана̄
82-86. чатуттхасса пат̣хаме самма̄ а̄да̄нам̣ гахан̣ам̣ сама̄да̄нанти а̄ха ‘‘сама̄да̄нам̣ вуччати гахан̣а’’нти. адхикам̣ висит̣т̣хам̣ сӣланти адхисӣлам̣. локийасӣласса адхисӣлабха̄во парийа̄йена̄ти ниппарийа̄йамева там̣ дассетум̣ ‘‘апича саббампи локийасӣла’’нтиа̄ди вуттам̣. сиккхитаббатоти а̄севитаббато. пан̃чапи дасапи ва̄ сӣла̄ни сӣлам̣ на̄ма, па̄тимоккхасам̣варо адхисӣлам̣ на̄ма анавасесака̄йикачетасикасам̣варабха̄вато маггасӣласса падат̣т̣ха̄набха̄вато ча. ат̣т̣ха сама̄паттийо читтам̣, випассана̄па̄дакаджджха̄нам̣ адхичиттам̣ маггасама̄дхисса адхит̣т̣ха̄набха̄вато. каммассакатан̃а̄н̣ам̣ пан̃н̃а̄, випассана̄ адхипан̃н̃а̄ маггапан̃н̃а̄йа адхит̣т̣ха̄набха̄вато. апича нибба̄нам̣ паттхайантена сама̄диннам̣ пан̃часӣлам̣ дасасӣлампи адхисӣламева нибба̄на̄дхигамасса паччайабха̄вато. нибба̄нам̣ паттхайантена сама̄панна̄ ат̣т̣ха сама̄паттийопи адхичиттамева.
‘‘калйа̄н̣ака̄рӣ калйа̄н̣ам̣, па̄пака̄рӣ ча па̄пакам̣;
анубхоти двайаметам̣, анубандхан̃хи ка̄ран̣а’’нти. –
евам̣ атӣте ана̄гате ча ват̣т̣амӯлакадуккхасаллаккхан̣авасена сам̣вегаваттхута̄йа вимуттиа̄кан̇кха̄йа паччайабхӯта̄ каммассакатапан̃н̃а̄пи адхипан̃н̃а̄ти ваданти. дутийататийачатуттхапан̃чама̄ни утта̄наттха̄нева.
саман̣асутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. пат̣хамасиккха̄суттаван̣н̣ана̄
87. чхат̣т̣хе саматтака̄рӣти анӯнена парипӯрена а̄ка̄рена саманна̄гато. сиккха̄пада̄нам̣ кхудда̄нукхуддакаттам̣ апеккха̄сиддханти а̄ха ‘‘татра̄пи сан̇гха̄дисесам̣ кхуддака’’нтиа̄ди. ан̇гуттарамаха̄ника̄йавал̣ан̃джанакаа̄чарийа̄ти ан̇гуттараника̄йам̣ парихаранта̄ а̄чарийа̄, ан̇гуттарабха̄н̣ака̄ти вуттам̣ хоти. локаваджджам̣ на̄паджджати локаваджджасиккха̄пада̄нам̣ вӣтиккамаса̄дхакасса килесагаханасса саббасо пахӣнатта̄. пан̣н̣аттиваджджамева а̄паджджати пан̣н̣аттивӣтиккамам̣ ва̄ аджа̄натопи а̄паттисамбхавато. читтена а̄паджджанто рӯпийаппат̣иггахан̣ам̣ а̄паджджатӣти упаниккхиттаса̄дийена а̄паджджати.
брахмачарийасса а̄дибхӯта̄ни а̄дибрахмачарийа̄ни, та̄ни ева а̄дибрахмачарийака̄ни йатха̄ ‘‘винайо ева венайико’’ти а̄ха ‘‘маггабрахмачарийасса̄’’тиа̄ди. чатта̄ри маха̄сӣласиккха̄пада̄нӣти чатта̄ри па̄ра̄джика̄ни сандха̄йа вадати. пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ анавасесато саванато паггхаран̣ато сото, арийамагготи а̄ха ‘‘сотасан̇кха̄тена маггена̄’’ти. винипа̄тети вирӯпам̣ садуккхам̣ саупа̄йа̄сам̣ нипа̄тетӣти винипа̄то, апа̄йадуккхе кхипанако. дхаммоти сабха̄во. на̄сса винипа̄то дхаммоти авинипа̄тадхаммо, на атта̄нам̣ апа̄йесу винипа̄танасабха̄воти вуттам̣ хоти. касма̄? йе дхамма̄ апа̄йагаманӣйа̄, тесам̣ пахӣнатта̄. тена̄ха ‘‘авинипа̄тадхаммоти чатӯсу апа̄йесу апатанасабха̄во’’ти. таттха апатанасабха̄воти ануппаджджанасабха̄во. сота̄паттимагганийа̄мена нийатоти упаримагга̄дхигамасса авассам̣бха̄вӣбха̄вато нийато. тенева̄ха ‘‘самбодхипара̄йан̣о’’ти. хет̣т̣химантато саттамабхавато упари ануппаджджанадхаммата̄йа ва̄ нийато. самбуджджхатӣти самбодхи, арийамагго. со пана пат̣хамамаггасса адхигататта̄ авасит̣т̣хо ча адхигантаббабха̄вена иччхитабботи упаримаггаттайасан̇кха̄та̄ самбодхи парам̣ айанам̣ пара̄ гати асса̄ти самбодхипара̄йан̣о. тена̄ха ‘‘упаримаггаттайасамбодхипара̄йан̣о’’ти.
танубха̄ва̄ти парийут̣т̣ха̄намандата̄йа ча када̄чи карахачи уппаттийа̄ ча танубха̄вена. тануттан̃хи двӣхи ка̄ран̣ехи ведитаббам̣ адхиччуппаттийа̄ ча парийут̣т̣ха̄намандата̄йа ча. сакада̄га̄мисса хи ват̣т̣а̄нуса̄римаха̄джанасса вийа килеса̄ абхин̣хам̣ на уппаджджанти, када̄чи карахачи уппаджджанти вирал̣а̄ка̄ра̄ хутва̄ вирал̣ава̄пите кхетте ан̇кура̄ вийа. уппаджджама̄на̄пи ча ват̣т̣а̄нуса̄римаха̄джанассева мадданта̄ пхаранта̄ чха̄дента̄ андхака̄рам̣ каронта̄ на уппаджджанти, мандаманда̄ уппаджджанти танука̄ка̄ра̄ хутва̄ аббхапат̣аламива маккхика̄паттамива ча. таттха кечи тхера̄ бхан̣анти ‘‘сакада̄га̄мисса килеса̄ кин̃ча̄пи чирена уппаджджанти, бахала̄ва уппаджджанти. татха̄ хисса путта̄ ча дхӣтаро ча диссантӣ’’ти. етам̣ пана аппама̄н̣ам̣. путтадхӣтаро хи ан̇гапаччан̇гапара̄масанаматтенапи хонтӣти. двӣхийева ка̄ран̣ехисса килеса̄нам̣ тануттам̣ ведитаббам̣ адхиччуппаттийа̄ ча парийут̣т̣ха̄намандата̄йа ча̄ти.
хет̣т̣ха̄бха̄гийа̄нанти еттха хет̣т̣ха̄ти махаггатабхӯмито хет̣т̣ха̄, ка̄мабхӯмийанти аттхо. тесам̣ паччайабха̄вена хет̣т̣ха̄бха̄гасса хита̄ти хет̣т̣ха̄бха̄гийа̄, тесам̣ хет̣т̣ха̄бха̄гийа̄нам̣, хет̣т̣ха̄бха̄гасса ка̄мабхавасса паччайабха̄вена гахита̄нанти аттхо. сам̣йодженти бандханти кхандхагатибхава̄дӣхи кхандхагатибхава̄дайо, каммам̣ ва̄ пхалена̄ти сам̣йоджана̄нӣти а̄ха ‘‘сам̣йоджана̄нанти бандхана̄на’’нти. асамуччхиннара̄га̄дикасса хи етарахи кхандха̄дӣнам̣ а̄йатим̣ кхандха̄дӣхи самбандхо, самуччхиннара̄га̄дикасса пана там̣ наттхи, ката̄нампи камма̄нам̣ асаматтхабха̄ва̄паттито ра̄га̄дӣнам̣ анвайато бйатирекато ча сам̣йоджанат̣т̣хо сиддхо. париккхайена̄ти самуччхедена.
опапа̄тикоти упапа̄тикайонико упапатане са̄дхука̄рӣ. сесайонипат̣иккхепавачанаметам̣. тена габбхава̄садуккха̄бха̄вама̄ха. таттха паринибба̄йӣти имина̄ сесадуккха̄бха̄вам̣. таттха паринибба̄йита̄ часса ка̄малоке кхандхабӣджасса апуна̄гаманавасенева̄ти дассетум̣ ‘‘ана̄ваттидхаммо’’ти вуттам̣. упарийева̄ти брахмалокейева. ана̄ваттидхаммоти тато брахмалока̄ пунаппунам̣ пат̣исандхивасена на а̄ваттанадхаммо. тена̄ха ‘‘йонигативасена ана̄гаманадхаммо’’ти.
падесам̣ падесака̄рӣ а̄ра̄дхетӣти сӣлаккхандха̄дӣнам̣ па̄рипӯрийа̄ екадесабхӯтам̣ хет̣т̣химамаггаттайам̣ падесо, там̣ каронто падесам̣ екадесабхӯтам̣ хет̣т̣химам̣ пхалаттайамева а̄ра̄дхети, ниппха̄детӣти аттхо. тена̄ха ‘‘падесака̄рӣ пуггало на̄ма сота̄панно’’тиа̄ди. парипӯрам̣ парипӯрака̄рӣти сӣлаккхандха̄дӣхи саддхиндрийа̄дӣхи ча парито пӯран̣ена парипӯрасан̇кха̄там̣ арахаттамаггам̣ каронто ниббаттенто парипӯрам̣ арахаттапхалам̣ а̄ра̄дхети, ниппха̄детӣти аттхо. тена̄ха ‘‘парипӯрака̄рӣ на̄ма араха̄’’тиа̄ди.
пат̣хамасиккха̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7-10. дутийасиккха̄сутта̄диван̣н̣ана̄
88-91. саттаме кула̄ кулам̣ гаманакоти кулато кулам̣ гаччханто. две ва̄ тайо ва̄ бхавети девамануссавасена две ва̄ тайо ва̄ бхаве. миссакабхававасена хетам̣ вуттам̣. десана̄маттамева четам̣ ‘‘две ва̄ тӣн̣и ва̄’’ти. йа̄ва чхат̣т̣хабхава̄ сам̣сарантопи колам̣колова хоти. тенева̄ха ‘‘айан̃хи две ва̄ бхаве…пе… еваметтха викаппо дат̣т̣хаббо’’ти. ул̣а̄ракулавачано ва̄ еттха куласаддо, кулато кулам̣ гаччхатӣти колам̣коло. сота̄паттипхаласаччхикирийато пат̣т̣ха̄йа хи нӣчакуле уппатти на̄ма наттхи, маха̄бхогакулесу ева ниббаттатӣти аттхо. кевало хи куласаддо маха̄куламева вадати ‘‘кулапутто’’тиа̄дӣсу вийа. екабӣджӣти еттха кхандхабӣджам̣ на̄ма катхитам̣, кхандхабӣджанти ча пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣ вуччати. йасса хи сота̄паннасса екам̣ кхандхабӣджам̣ аттхи, екам̣ бхаваггахан̣ам̣, со екабӣджӣ на̄ма. тена̄ха ‘‘екассева бхавасса бӣджам̣ етасса аттхӣти екабӣджӣ’’ти. ‘‘ма̄нусакам̣ бхава’’нти идам̣ панеттха десана̄маттамева, ‘‘девабхавам̣ ниббаттетӣ’’типи пана ваттум̣ ват̣т̣атийева.
уддхам̣ва̄хибха̄вена уддхамасса тан̣ха̄сотам̣ ват̣т̣асотам̣ ва̄ти уддхам̣сото, уддхам̣ ва̄ гантва̄ пат̣илабхитаббато уддхамасса маггасотанти уддхам̣сото. пат̣исандхивасена аканит̣т̣хабхавам̣ гаччхатӣти аканит̣т̣хага̄мӣ. йаттха каттхачӣти авиха̄дӣсу йаттха каттхачи. саппайогена̄ти випассана̄н̃а̄н̣а̄бхисан̇кха̄расан̇кха̄тена пайогена саха, махата̄ випассана̄пайогена̄ти аттхо. упахачча̄ти етасса упагантва̄ти аттхо. тена вемаджджха̄тиккамо ка̄лакирийа̄пагаманан̃ча сан̇гахитам̣ хоти, тасма̄ а̄йувемаджджхам̣ атиккамитва̄ паринибба̄йанто упахаччапаринибба̄йӣ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘йо пана каппасахасса̄йукесу авихесӯ’’тиа̄ди. со тивидхо хотӣти н̃а̄н̣асса тиккхамаджджхамудубха̄вена тивидхо хоти. тена̄ха ‘‘каппасахасса̄йукесӯ’’тиа̄ди.
саддха̄дхурена абхинивиситва̄ти ‘‘саче саддха̄йа сакка̄ ниббаттетум̣, ниббаттесса̄ми локуттарамагга’’нти евам̣ саддха̄дхуравасена абхинивиситва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄. пан̃н̃а̄дхурена абхинивит̣т̣хоти ‘‘саче пан̃н̃а̄йа сакка̄, ниббаттесса̄ми локуттарамагга’’нти евам̣ пан̃н̃а̄дхурам̣ катва̄ абхинивит̣т̣хо. йатха̄вуттамева ат̣т̣хавидхаттам̣ колам̣коласаттаккхаттупарамесу атидисанто ‘‘татха̄ колам̣кола̄ саттаккхаттупарама̄ ча̄’’ти а̄ха. вуттанайенева ат̣т̣ха колам̣кола̄, ат̣т̣ха саттаккхаттупарама̄ти вуттам̣ хоти.
таттха саттаккхаттум̣ парама̄ бхавӯпапатти аттабха̄ваггахан̣ам̣ асса, тато парам̣ ат̣т̣хамам̣ бхавам̣ на̄дийатӣти саттаккхаттупарамо. бхагавата̄ гахитана̄мавасенева чета̄ни арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄та̄нам̣ тесам̣ на̄ма̄ни джа̄та̄ни кума̄ра̄нам̣ ма̄та̄питӯхи гахитана̄ма̄ни вийа. еттакан̃хи т̣ха̄нам̣ гато екабӣджӣ на̄ма хоти, еттакам̣ колам̣коло, еттакам̣ саттаккхаттупарамоти бхагавата̄ етесам̣ на̄мам̣ гахитам̣. нийамато пана айам̣ екабӣджӣ, айам̣ колам̣коло, айам̣ саттаккхаттупарамоти наттхи. ко пана несам̣ етам̣ пабхедам̣ нийаметӣти? кечи та̄ва тхера̄ ‘‘пуббахету нийаметӣ’’ти ваданти, кечи пат̣хамамагго, кечи упари тайо магга̄, кечи тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄ти.
таттха ‘‘пуббахету нийаметӣ’’ти ва̄де пат̣хамамаггасса упаниссайо като на̄ма хоти, ‘‘упари тайо магга̄ нирупаниссайа̄ уппанна̄’’ти вачанам̣ а̄паджджати. ‘‘пат̣хамамагго нийамехӣ’’ти ва̄де упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ нираттхаката̄ а̄паджджати. ‘‘упари тайо магга̄ нийаментӣ’’ти ва̄де пат̣хамамагге ануппаннейева упари тайо магга̄ уппанна̄ти а̄паджджатӣти. ‘‘тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄ нийаметӣ’’ти ва̄до пана йуджджати. саче хи упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄ балаватӣ хоти, екабӣджӣ на̄ма хоти, тато мандатара̄йа колам̣коло, тато мандатара̄йа саттаккхаттупарамоти.
екаччо хи сота̄панно ват̣т̣аджджха̄сайо хоти ват̣т̣а̄бхирато, пунаппунам̣ ват̣т̣асмим̣йева чарати сандиссати. ана̄тхапин̣д̣ико сет̣т̣хи, виса̄кха̄ упа̄сика̄, чӯл̣аратхамаха̄ратха̄ девапутта̄, анекаван̣н̣о девапутто, сакко девара̄джа̄, на̄гадатто девапуттоти име хи еттака̄ джана̄ ват̣т̣аджджха̄сайа̄ ват̣т̣а̄бхирата̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа чха девалоке содхетва̄ аканит̣т̣хе т̣хатва̄ паринибба̄йиссанти, име идха на гахита̄. на кевалан̃чимева, йопи мануссесуйева саттаккхаттум̣ сам̣саритва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, йопи девалоке ниббатто девесуйева саттаккхаттум̣ апара̄парам̣ сам̣саритва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. имепи идха на гахита̄, ка̄лена деве, ка̄лена мануссе сам̣саритва̄ пана арахаттам̣ па̄пун̣антова идха гахито, тасма̄ ‘‘саттаккхаттупарамо’’ти идам̣ идхат̣т̣хакавокин̣н̣абхавӯпапаттикасуккхавипассакасса на̄мам̣ катхитанти ведитаббам̣.
‘‘сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄’’ти (пу. па. 34) вачанато пан̃часу сакада̄га̄мӣсу чатта̄ро ваджджетва̄ екова гахито. екаччо хи идха сакада̄га̄мипхалам̣ патва̄ идхева паринибба̄йати, екаччо идха патва̄ девалоке паринибба̄йати, екаччо девалоке патва̄ таттхева паринибба̄йати, екаччо девалоке патва̄ идхӯпападжджитва̄ паринибба̄йати. име чатта̄ропи идха на гахита̄. йо пана идха патва̄ девалоке йа̄вата̄йукам̣ васитва̄ пуна идхӯпападжджитва̄ паринибба̄йиссати, айам̣ екова идха гахитоти ведитаббо.
ида̄ни тасса пабхедам̣ дассенто ‘‘тӣсу пана вимоккхесӯ’’тиа̄дима̄ха. имасса пана сакада̄га̄мино екабӣджина̄ саддхим̣ ким̣ на̄на̄каран̣анти? екабӣджисса ека̄ва пат̣исандхи, сакада̄га̄мисса две пат̣исандхийо, идам̣ тесам̣ на̄на̄каран̣ам̣. сун̃н̃атавимоккхена вимуттакхӣн̣а̄саво пат̣ипада̄васена чатуббидхо хоти, татха̄ анимиттааппан̣ихитавимоккхехӣти евам̣ два̄даса араханта̄ хонтӣти а̄ха ‘‘йатха̄ пана сакада̄га̄мино, татхева араханто два̄даса ведитабба̄’’ти. ат̣т̣хаманавамадасама̄ни утта̄наттха̄нева.
дутийасиккха̄сутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
11. сан̇кава̄суттаван̣н̣ана̄
92. ека̄дасаме виха̄рапат̣ибаддханавакамма̄дибха̄рам̣ харати паваттетӣти бха̄раха̄ро. тенева̄ха ‘‘наве а̄ва̄се самут̣т̣ха̄пети, пура̄н̣е пат̣иджаггатӣ’’ти. сиккхитаббато сиккха̄, паджджитаббато, паджджанти етехӣти ва̄ пада̄ни, сиккха̄йева пада̄ни сиккха̄пада̄нӣти а̄ха ‘‘сиккха̄сан̇кха̄техи падехӣ’’ти. дассетӣти паччаккхато дассети, хаттха̄малакам̣ вийа па̄кат̣е вибхӯте катва̄ вибха̄вети. ган̣ха̄петӣти те дхамме манаса̄ анупаккхите дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддхе ка̄ренто угган̣ха̄пети. самусса̄хетӣти сама̄дхимхи усса̄хам̣ джанети. пат̣иладдхагун̣ехӣти та̄йа десана̄йа танниссайапаччаттапурисака̄рена ча тесам̣ пат̣ивиддхагун̣ехи. вода̄петӣти тесам̣ читтасанта̄нам̣ ассаддхийа̄дикилесамала̄пагаманена пабхассарам̣ кароти. сан̣хам̣ сан̣хам̣ катхетӣти ативийа сукхумам̣ катва̄ катхети.
аччайанам̣ са̄дхумарийа̄дам̣ маддитва̄ вӣтиккаманам̣ аччайоти а̄ха ‘‘апара̄дхо’’ти. аччети атиккамати етена̄ти ва̄ аччайо, вӣтиккамасса паваттанако акусаладхаммо. со ева апараджджхати етена̄ти апара̄дхо. со хи апараджджхантам̣ пурисам̣ адхибхавитва̄ паваттати. тена̄ха ‘‘атиккамма адхибхавитва̄ паватто’’ти. пат̣игган̣ха̄тӯти адхива̄санавасена сампат̣иччхатӯти аттхоти а̄ха ‘‘кхаматӯ’’ти. садевакена локена ниссаран̣анти аран̣ӣйато арийо, татха̄гатоти а̄ха ‘‘арийасса винайети буддхасса бхагавато са̄сане’’ти. пуггала̄дхит̣т̣ха̄нам̣ каронтоти ка̄мам̣ ‘‘вуддхи хеса̄’’ти дхамма̄дхит̣т̣ха̄навасена ва̄кйам̣ а̄раддхам̣, татха̄пи десанам̣ пана пуггала̄дхит̣т̣ха̄нам̣ каронто ‘‘сам̣варам̣ а̄паджджатӣ’’ти а̄ха̄ти йоджана̄.
сан̇кава̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саман̣аваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.