1. титтха̄йатанасуттаван̣н̣ана̄

62. дутийасса пат̣хаме титтхам̣ на̄ма два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо таббинимуттасса кассачи дит̣т̣хивиппхандитасса абха̄вато. еттха хи сатта̄ таранти уппилаванти уммуджджанимуджджам̣ каронти, тасма̄ ‘‘титтха’’нти вуччати. па̄рагаманасан̇кха̄тан̃хи таран̣ам̣ дит̣т̣хигатика̄нам̣ наттхи, таттхева апара̄парам̣ нимуджджануммуджджанавасена пилаванамева тесам̣ таран̣ам̣ на̄ма. уппа̄дака̄ти пӯран̣акассапа̄дайо. титтхе джа̄та̄ титтхийа̄, йатха̄вуттам̣ ва̄ дит̣т̣хигатасан̇кха̄там̣ титтхам̣ етесам̣ аттхӣти титтхика̄, титтхика̄ ева титтхийа̄. манорамети са̄дупхалабхаритата̄йа абхайадисата̄йа ча манораме. имесуйева тӣсу т̣ха̄несӯти йатха̄вуттесу титтха̄йатанесу.

йо йатха̄ джа̄на̄ти, тасса татха̄ вуччатӣти имина̄ пуггаладжджха̄сайавасена татха̄ вуттанти дассети. пуггала-саддо ча тиссаннампи пакатӣнам̣ са̄дха̄ран̣о, тасма̄ пурисаггахан̣ена тато висесанам̣ йатха̄ ‘‘ат̣т̣ха пурисапуггала̄’’ти. пат̣исам̣видитам̣ каротӣти кевалам̣ джа̄нанавасена видитам̣ кароти. анубхавати ва̄ти випа̄калаккхан̣аппаттам̣ анубхавати. пуббекатахетӯти антогадха̄вадха̄ран̣ам̣ паданти а̄ха ‘‘пуббекатакаммапаччайенева̄’’ти. имина̄ти ‘‘саббам̣ там̣ пуббекатахетӯ’’ти имина̄ вачанена. каммаведананти кусала̄кусалакаммасахаджам̣ веданам̣. кирийаведананти ‘‘нева кусала̄кусала̄ на ча каммавипа̄ка̄’’ти евам̣ вуттам̣ кирийачиттасахаджам̣ веданам̣. на кевалан̃ча те каммакирийаведана̄ ева пат̣иккхипанти, атха кхо са̄сане локе ча па̄кат̣е ва̄та̄ба̄дха̄дироге ча пат̣иккхипанти ева̄ти дассетум̣ ‘‘йе ва̄ име’’тиа̄дима̄ха. таттха питтасамут̣т̣ха̄на̄ти питтавика̄ра̄дхикасамбхӯта̄. анантарадвайепи есева найо. саннипа̄тика̄ти питта̄дӣнам̣ тин̣н̣ампи вика̄ра̄нам̣ саннипа̄тато джа̄та̄. утупарин̣а̄маджа̄ти сӣта̄диутуно випарин̣а̄мато висамапаривуттито джа̄та̄. висамапариха̄раджа̄ти асаппа̄йа̄ха̄райогапат̣исеванавасена ка̄йасса висамам̣ парихаран̣ато джа̄та̄. опаккамика̄ти упаккамато ниббатта̄. каммавипа̄каджа̄ти каммасса випа̄кабхӯтаккхандхато джа̄та̄. виродхипаччайасамут̣т̣ха̄на̄ дха̄тӯнам̣ вика̄ра̄ваттха̄, таппаччайа̄ ва̄ дуккха̄ ведана̄ а̄ба̄дханат̣т̣хена а̄ба̄дхо, со ева руджджанат̣т̣хена рого. таттха ‘‘йо йа̄пйалаккхан̣о, со рого, итаро а̄ба̄дхо’’ти ваданти. саббесан̃ча несам̣ там̣там̣дха̄тӯнам̣ висамам̣ а̄саннака̄ран̣ам̣, на татха̄ итара̄ни. таттха̄пи ча пакопа̄ваттха̄ дха̄туйо а̄саннака̄ран̣ам̣, на татха̄ парапаччайа̄ваттха̄ти дат̣т̣хаббам̣. ат̣т̣хамам̣йева каммавипа̄каджам̣ а̄ба̄дхам̣ сампат̣иччханти ‘‘саббам̣ там̣ пуббекатахетӯ’’ти випалла̄сагга̄хена. ‘‘пуббе’’ти пура̄танассева каммасса гахитатта̄ упападжджаведанӣйампи те пат̣иккхипантӣти вуттам̣ ‘‘две пат̣иба̄хитва̄’’ти. сампат̣иччхантӣти ануджа̄нанти.

аттана̄ катамӯлакена̄ти са̄хаттхикакаммахету. а̄н̣аттимӯлакена̄ти парасса а̄н̣а̄панавасена катакаммахету. има̄ти тиссо ведана̄. саббе пат̣иба̄хантӣти саббе роге пат̣иседхенти саббесампи тесам̣ екена иссаренева ниммитатта̄ таббха̄вӣбха̄ва̄самбхавато. еса найо сесесупи. саббам̣ пат̣иба̄хантӣти хетупаччайапат̣иседханато саббам̣ ниседхенти.

ма̄тикам̣ никкхипитва̄ти тин̣н̣ампи веда̄нам̣ аса̄рабха̄вадассанаттхам̣ уддесам̣ катва̄. танти там̣ ма̄тикам̣. вибхаджитва̄ дассетунти досадассанавасенева вибха̄гато дассетум̣. ладдхипатит̣т̣ха̄панаттханти аттано ладдхийа̄ пат̣иджа̄на̄панаттхам̣. ладдхито ладдхим̣ сан̇камантӣти мӯлаладдхито ан̃н̃аладдхим̣ упагаччханти пат̣иджа̄нанти. пуббекатахетуйева пат̣исам̣ведетӣти каммаведанампи випа̄каведанам̣ катва̄ ваданти. дит̣т̣хигатика̄ хи бйа̄мӯл̣хачитта̄ каммантаравипа̄кантара̄дӣни а̄лол̣енти, асан̇карато сан̃н̃а̄петум̣ на сакконти. йатха̄ ча акусалакамме, евам̣ кусалакаммепӣти дассетум̣ ‘‘евам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха еванти йатха̄ пуббекатахету ева па̄н̣а̄типа̄тино на̄ма хонти, на ида̄ни сайам̣катака̄ран̣а̄, евам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄ вираман̣ампи пуббекатахету ева̄ти вича̄рийама̄но пуббекатава̄до акирийава̄до ева сампаджджати.

каттукамйата̄чхандо на тан̣ха̄чхандо. каттукамйата̄ти ка̄тумиччха̄. паччаттапурисака̄роти тена тена пурисена каттаббакиччам̣ на хоти пуббекатахету ева сиджджханато. убхайампи там̣ еса на лаббхатӣти каттаббакаран̣ам̣ сучаритапӯран̣ам̣, акаттаббаакаран̣ам̣ дуччаритавиратӣти идам̣ убхайампи еса на лабхати. саман̣а̄пи хи пуббекатака̄ран̣а̄йева хонтӣти пуббекатака̄ран̣а̄йева саман̣а̄пи хонти, на ида̄ни сам̣варасама̄да̄на̄дина̄. ассаман̣а̄пи пуббекатака̄ран̣а̄йева̄ти пуббекатака̄ран̣а̄йева ассаман̣а̄пи хонти, на сам̣варабхедена.

йатха̄ пуббекатава̄де чхандава̄йа̄ма̄нам̣ асамбхавато паччаттапурисака̄ра̄нам̣ абха̄во, евам̣ иссаранимма̄нава̄депи иссаренева саббасса ниммитабха̄ва̄нуджа̄нанатоти вуттам̣ ‘‘пуббекатава̄де вуттанайенева ведитаббо’’ти. еса найо ахетукава̄депӣти а̄ха ‘‘татха̄ ахетукава̄депӣ’’ти.

имесантиа̄дина̄ имесам̣ титтха̄йатана̄нам̣ туччха̄са̄рата̄йа тхусакот̣т̣анена кун̣д̣акаматтассапи ала̄бхо вийа параматтхалесассапи абха̄во, татха̄ кхаджджопанакобха̄сато теджасо пхулин̇гаматтассапи абха̄во вийа андхавен̣икассапи маггасса аппат̣ила̄бхо вийа саддаматтам̣ нисса̄йа миччха̄бха̄гена випаллаттхата̄йа даддараджа̄таке (джа̄. 1.2.43-43) сасакасадисата̄ ча вибха̄вита̄ хоти. са̄рабха̄ванти сӣласа̄ра̄дисампаттийа̄ са̄расаббха̄вам̣. ниййа̄никабха̄ванти екантенева ват̣т̣ато ниййа̄на̄вахабха̄вам̣. аниггахитоти на ниггахетаббо. тена̄ха ‘‘ниггахетум̣ асаккун̣еййо’’ти. асам̣килит̣т̣хоти сам̣килесавирахито. тена̄ха ‘‘никкилесо’’тиа̄ди. анупаваджджоти дхаммато на упавадитаббо. аппат̣икут̣т̣хо на̄ма аппат̣иседханам̣ ва̄ сийа̄ анаккосанам̣ ва̄ти тадубхайам̣ дассенто ‘‘аппат̣иба̄хито анупаккут̣т̣хо’’ти а̄ха.

тасса дхаммасса̄ти ‘‘айам̣ кхо пана, бхиккхаве’’тиа̄дина̄ уддхат̣асса дхаммасса. пан̃хам̣ пуччхитва̄ти катхетукамйата̄васена пан̃хам̣ пуччхитва̄. йатха̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ти ма̄тика̄йа йатха̄никкхиттаппат̣ипа̄т̣ийа̄. дха̄туйоти сабха̄вадха̄ран̣ат̣т̣хена дха̄туйо. та̄ пана йасма̄ тан̣ха̄дит̣т̣хикаппана̄парикаппитааттасубхасукхасассата̄дипакатиа̄дидхува̄диджӣва̄дика̄йа̄дика̄ вийа на иччха̄сабха̄ва̄ дит̣т̣хиа̄дирахитехи вимуччама̄наудумбарапуппха̄дилокавоха̄раваттхӯни вийа ча ва̄ча̄ваттхуматта̄, атха кхо саччапараматтхабхӯта̄ти а̄ха ‘‘сабха̄ва̄’’ти, саччасабха̄ва̄ти аттхо. аттано сабха̄вам̣ дха̄рентӣти хи дха̄туйо. ниджджӣваниссаттабха̄ваппака̄сакоти ба̄хирапарикаппитаджӣва̄бха̄ваппака̄сако локийамаха̄джанасам̣каппитасатта̄бха̄ваппака̄сако ча. а̄карат̣т̣хена̄ти уппаджджанат̣т̣ха̄набха̄вена. уппаттит̣т̣ха̄нампи хи а̄каро а̄йатананти вуччати йатха̄ ‘‘камбоджо асса̄нам̣ а̄йатана’’нти. манопавича̄ра̄ти там̣ там̣ а̄рамман̣ам̣ упечча манасо вивидхачаран̣а̄ка̄ро. кехи каттха̄ти а̄ха ‘‘витаккавича̄рапа̄дехӣ’’тиа̄ди. ат̣т̣ха̄расасу т̣ха̄несӯти чха соманассат̣т̣ха̄нийа̄ни, чха доманассат̣т̣ха̄нийа̄ни, чха упеккха̄т̣т̣ха̄нийа̄нӣти евам̣ ат̣т̣ха̄расасу т̣ха̄несу.

патит̣т̣ха̄дха̄тӯти сесабхӯтаттайасса чева саббӯпа̄да̄рӯпа̄нан̃ча патит̣т̣ха̄сабха̄ва̄ дха̄ту. имина̄ найена а̄бандханадха̄тӯтиа̄дӣсупи аттхо ведитаббо. апича каккхал̣абха̄васиддхо сахаджа̄тадхамма̄нам̣ а̄дха̄рабха̄во патит̣т̣ха̄бха̄во. дравабха̄васиддхам̣ сампин̣д̣анам̣ а̄бандханам̣. ун̣хабха̄васиддхам̣ мудута̄пакката̄вахам̣ парипа̄чанам̣. тхаддхабха̄ва̄вахам̣ уддхума̄танам̣ виттхамбханам̣. рӯпавивитто рӯпапарийанто а̄ка̄соти йесам̣ со париччхедо, техи со асампхут̣т̣хова̄ти вуттам̣ ‘‘а̄ка̄садха̄тӯти асампхут̣т̣хадха̄тӯ’’ти. сан̃джа̄нанавидхура̄ а̄рамман̣ӯпаладдхи виджа̄нанадха̄ту. виттха̄ратопи катхетум̣ ват̣т̣ати сан̇кхепантогадхатта̄ виттха̄расса. сан̇кхепато катхетум̣ на ват̣т̣ати катхетаббасса аттхасса анавасесапарийа̄да̄на̄бха̄вато. тена̄ха ‘‘виттха̄ратова ват̣т̣атӣ’’ти. убхайатха̄ти сан̇кхепато виттха̄рато ча.

аниппханна̄пи а̄ка̄садха̄ту бхӯта̄ни упа̄да̄йа гахетаббата̄маттена ‘‘упа̄да̄рӯпа’’нтева вуччати. дит̣т̣ха̄нева̄ти саллаккхетабба̄ни упа̄да̄рӯпабха̄васа̄ман̃н̃ато. тена сахаджа̄та̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо самуда̄йе паваттавоха̄расса авайавепи диссанато йатха̄ ‘‘ваттхекадесе дад̣д̣хе ваттхам̣ дад̣д̣ха’’нти. ‘‘пхассо ча четана̄ ча сан̇кха̄раккхандхо’’ти вуттам̣ маха̄бхӯмакатта̄ тесам̣ таппадха̄натта̄ ча сан̇кха̄раккхандхасса. арӯпаккхандха̄ на̄мам̣ а̄рамман̣а̄бхимукхам̣ наманато на̄ма̄дхӣнаггахан̣ато ча. рӯпаккхандхо рӯпам̣ парибйаттам̣ руппанат̣т̣хена. паччайанти ниссайабхӯтам̣ паччайам̣. вибха̄гена два̄чатта̄лӣса. ека̄сӣти читта̄ни ‘‘саммасанача̄ройа’’нти катва̄. ануккамена пат̣ипаджджама̄ноти евам̣ кан̇кха̄витаран̣ависуддхийам̣ т̣хито упаримена тиссаннам̣ висуддхӣнам̣ сампа̄данавасена висуддхибха̄ванам̣ уссукка̄пенто.

пхасса̄йатананти пхассасса уппаттит̣т̣ха̄нам̣. суван̣н̣а̄дӣнанти суван̣н̣аман̣иваджира̄дӣнам̣. а̄кин̣н̣ам̣ вийа хутва̄ уппаджджанти еттха̄ти а̄каро. йатха̄ чаккху випа̄капхассасса висесапаччайо, на татха̄ итаресанти катва̄ вуттам̣ ‘‘две чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄нӣ’’тиа̄ди. еса найо сесава̄ресупи. дваттим̣са̄йа випа̄капхассесу двипан̃чавин̃н̃а̄н̣асахагатапхассе т̣хапетва̄ сеса̄ два̄вӣсати випа̄капхасса̄ ведитабба̄. дит̣т̣хамева хоти тена сама̄найогаккхаматта̄. ‘‘сан̇кхепато та̄ва̄’’ти сан̇кхепакатхам̣ а̄рабхитва̄пи виттха̄ракатха̄петтха вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййа̄ва̄ти вуттам̣ ‘‘хет̣т̣ха̄…пе… ведитабба’’нти.

соманассасса уппаттит̣т̣ха̄набхӯтам̣ соманассат̣т̣ха̄нийам̣. тена̄ха ‘‘соманассасса ка̄ран̣абхӯта’’нти. упавичаратӣти упечча паваттати. сабха̄вато сан̇каппато ча соманасса̄диуппаттихетука̄ соманассат̣т̣ха̄нийа̄дита̄ти а̄ха ‘‘ит̣т̣хам̣ ва̄ хотӯ’’тиа̄ди. чатуттхам̣ дит̣т̣хамева хоти тадавина̄бха̄вато.

арийасачча̄нӣти пуримападе уттарападалопена̄йам̣ ниддесоти а̄ха ‘‘арийабха̄вакара̄нӣ’’тиа̄ди. висуддхимагге (висуддхи. 2.531) пака̄ситам̣, тасма̄ на идха пака̄сетаббанти адхиппа̄йо. сукха̄вабодханаттханти десийама̄на̄йа ват̣т̣акатха̄йа сукхена авабодханаттхам̣. тена̄ха ‘‘йасса хӣ’’тиа̄ди. два̄дасападанти авиджджа̄дӣхи падехи два̄дасападам̣. паччайават̣т̣анти паччайаппабандхам̣. катхетука̄мо хоти паччайа̄ка̄рамукхена сачча̄ни дассетука̄мата̄йа. габбха̄ваккантиват̣т̣анти габбхоккантимукхена випа̄кават̣т̣ам̣ дассети ‘‘габбхасса̄вакканти хотӣ’’тиа̄дина̄. тасма̄ панеттха габбха̄ваккантивасенева ват̣т̣ам̣ дасситанти а̄ха ‘‘габбха̄ваккантиват̣т̣асмим̣ хӣ’’тиа̄ди. габбха̄ваккантиват̣т̣асминти ма̄тукуччхимхи ниббаттанавасена паваттадхаммаппабандхе. дасситети десана̄васена дассите. пурима̄ две йонийо итара̄хи ол̣а̄риката̄йа парибйаттатара̄ти вуттам̣ ‘‘габбха̄вакканти…пе… авабодхетумпӣ’’ти.

паччайаматтанти чханнам̣ дха̄тӯнам̣ са̄дха̄ран̣ам̣ паччайабха̄ваматтам̣, на техи бха̄гасо ниппха̄дийама̄нам̣ паччайависесам̣ ‘‘куто панетам̣ чханнам̣ дха̄тӯна’’нти авибха̄гена вуттатта̄. тена̄ха ‘‘идам̣ вуттам̣ хотӣ’’тиа̄ди. на ма̄ту на питу та̄сам̣ дха̄тӯнам̣ имасса саттасса ба̄хирабха̄вато. габбхасса̄ти еттха габбхати аттабха̄вабха̄вена ваттатӣти габбхо, калала̄диаваттхо дхаммаппабандхо. таннисситатта̄ пана саттасанта̄но габбхоти вутто йатха̄ ман̃чаниссита̄ ‘‘ман̃ча̄ уккут̣т̣хим̣ каронтӣ’’ти. танниссайабха̄вато ма̄тукуччхи габбхоти вуччати ‘‘габбхе васати ма̄н̣аво’’тиа̄дӣсу (джа̄. 1.15.363). габбхо вийа̄ти ва̄ габбхо. йатха̄ хи нива̄сат̣т̣ха̄ната̄йа сатта̄нам̣ оварако ‘‘габбхо’’ти вуччати, евам̣ габбхасеййака̄нам̣ сатта̄нам̣ йа̄ва абхиджа̄ти нива̄сат̣т̣ха̄ната̄йа ма̄тукуччхи ‘‘габбхо’’ти вуччати. идха пана пат̣хамам̣ вуттааттхенева габбхоти ведитаббо. тена̄ха ‘‘габбхо ча на̄ма̄’’тиа̄ди.

ниратиаттхена нирайо ча со йатха̄вуттена аттхена габбхо ча̄ти нирайагаббхо. еса найо сесападесупи. айам̣ пана висесо – девамануджа̄дайо вийа уддхам̣ дӣгха̄ ахутва̄ тирийам̣ ан̃чита̄ дӣгха̄ти тираччха̄на̄. те ева кхандхакот̣т̣ха̄сабха̄вена йони ча со вуттанайена габбхо ча̄ти тираччха̄найонигаббхо. пакат̣т̣хато сукхато апетам̣ апагамо петабха̄во, там̣ патта̄нам̣ висайоти петтивисайо, петайони. манасса уссанната̄йа сӯрабха̄ва̄дигун̣ехи упачитама̄насата̄йа уккат̣т̣хагун̣ачиттата̄йа манусса̄. диббанти ка̄магун̣а̄дӣхи кӣл̣анти лал̣анти джотантӣти дева̄. габбхасаддо вуттанайо ева. на̄наппака̄роти йатха̄вуттена таданантарабхедена ча на̄наппака̄рако. мануссагаббхо адхиппето супа̄кат̣ата̄йа паччаккхабха̄вато. окканти ма̄тукуччхим̣ оккамитва̄ вийа уппатитва̄ти катва̄. ниббаттанам̣ ниббатти. па̄тубха̄во уппаттиппака̄сако ча.

саннипа̄то на̄ма авекалладжа̄тихӣнавекаллети дассетум̣ ‘‘идха ма̄та̄питаро’’тиа̄ди вуттам̣. идха̄ти имасмим̣ сатталоке. саннипатита̄ти самодха̄набха̄вато саннипатита̄ сама̄гата̄ сам̣силит̣т̣ха̄. утунӣти утуматӣ сан̃джа̄тапуппха̄. идан̃ча утусамайам̣ сандха̄йа вуттам̣, на локасаман̃н̃а̄караджасса лагганадивасаматтам̣. ма̄туга̄масса хи йасмим̣ габбха̄сахасан̃н̃ите ока̄се да̄рако ниббаттати, таттха махатӣ лохитапӣл̣ака̄ сан̣т̣хахитва̄ аггахитапубба̄ ева бхиджджитва̄ паггхарати, ваттху суддхам̣ хоти паггхариталохитатта̄ ана̄майатта̄ ча. висуддхе ваттхумхи ма̄та̄питӯсу екава̄рам̣ саннипатитесу йа̄ва сатта диваса̄ни кхеттамева хоти. суддхам̣ ваттху наха̄нато парампи катипайа̄ни диваса̄ни габбхасан̣т̣хаханата̄йа кхеттамева хоти париттасса лохиталесасса виджджама̄натта̄. тасмим̣ самайе хаттхагга̄хавен̣игга̄ха̄дина̄ ан̇гапара̄масаненапи да̄рако ниббаттатийева. иттхисанта̄непи хи саттапи дха̄тӯ лаббхантева. татха̄ хи па̄рика̄йа на̄бхипара̄масанена са̄масса бодхисаттасса, дит̣т̣хаман̇галика̄йа на̄бхипара̄масанена (джа̄. ат̣т̣ха. 4.15.ма̄тан̇гаджа̄такаван̣н̣ана̄; ма. ни. ат̣т̣ха. 2.65) ман̣д̣абйасса ниббатти ахоси. гандханато уппаннагатийа̄ нимиттӯпат̣т̣ха̄нена сӯчанато дӣпанато гандхоти ладдхана̄мена бхавага̄микаммуна̄ аббати паваттатӣти гандхаббо, таттха уппаджджама̄накасатто. паччупат̣т̣хито хотӣти на ма̄та̄питӯнам̣ саннипа̄там̣ олокайама̄но самӣпе т̣хито паччупат̣т̣хито на̄ма хоти, каммайантайантито пана еко сатто тасмим̣ ока̄се ниббаттанако хотӣти айаметтха адхиппа̄йо. тада̄ хи татрӯпагасатто татрӯпапаттиа̄вахантакаммасан̇кха̄тена пеллакайантена татхаттха̄йа пеллито упанӣто вийа хоти.

вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпанти еттха вин̃н̃а̄н̣асса паччайабха̄вена гахитатта̄ ‘‘тайо арӯпино кхандха̄’’ти вуттам̣. идха пана вин̃н̃а̄н̣ам̣ паччайабха̄вена аггахетва̄ габбхоккантийа̄ ева паччайабха̄вена гахитатта̄ ‘‘вин̃н̃а̄н̣аккхандхампи паккхипитва̄’’ти вуттам̣. идха пана мануссагаббхасса оккантийа̄ адхиппетатта̄ ‘‘габбхасеййака̄нам̣ пат̣исандхиккхан̣е’’ти вуттам̣.

тан̣ха̄йа самудайасаччабха̄вена гахитатта̄ ‘‘т̣хапетва̄ тан̣ха’’нти вуттам̣. тассева пабха̄вика̄ти тассева йатха̄вуттасса дуккхасаччасса уппа̄дика̄. дуккханиродхоти еттха дуккхаггахан̣ена тан̣ха̄пи гахита̄ти а̄ха ‘‘тесам̣ двиннампи…пе… дуккханиродхо’’ти. ависесена хи тебхӯмакават̣т̣ам̣ идха дуккханти адхиппетам̣. атха ва̄ дуккхасса ануппаттиниродхо таббха̄вика̄йа тан̣ха̄йа ануппаттиниродхена вина̄ на хотӣти вуттам̣ ‘‘тесам̣ двиннампи…пе… дуккханиродхо’’ти. ануппаттиниродхоти ча ануппаттиниродханимиттам̣ нибба̄нам̣ дассети.

‘‘таттха вуттанайенева ведитабба’’нти ватва̄ убхайаттха па̄л̣ийа̄ паваттиа̄ка̄рабхедам̣ дассетум̣ ‘‘айам̣ пана висесо’’ти а̄ха. таттха̄ти висаддхимагге. идха̄ти имасмим̣ сутте. авиджджа̄йа твева̄ти авиджджа̄йа ту ева. асесавира̄ганиродха̄ти еттха аччантамева сан̇кха̄ре вираджджати етена̄ти вира̄го, магго, тасма̄ вира̄гасан̇кха̄тена маггена асесаниродха̄ асесетва̄ ниродха̄ самуччхиндана̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.

сакаласса̄ти анавасесасса. кеваласса̄ти ва̄ суддхасса, парапарикаппитасаттаджӣва̄дивирахитасса̄ти аттхо. кхӣн̣а̄ка̄ропи вуччати ‘‘нируджджханам̣ ниродхо’’ти имина̄ аттхена. арахаттампи ниродхоти вуччати ниродханте уппаннатта̄. нибба̄нампи ниродхоти вуччати авиджджа̄дӣнам̣ ниродхасса нимиттабха̄вато авиджджа̄дайо нируджджханти еттха̄ти ниродхоти катва̄. кхӣн̣а̄ка̄радассанавасена̄ти авиджджа̄дӣнам̣ ануппаттиниродхена нируджджхана̄ка̄радассанавасена. нибба̄намева сандха̄йа, на пана арахаттанти адхиппа̄йо. сабха̄вадхамма̄нам̣ ниггахо на̄ма йатха̄вуттадхаммапариччхедато ӯна̄дхикабха̄ваппака̄санена аттасабха̄вавибха̄ваненева хотӣти а̄ха ‘‘нигган̣ханто хӣ’’тиа̄ди.

титтха̄йатанасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.