4. нида̄насуттаван̣н̣ана̄
34. чатуттхе пин̣д̣акаран̣аттха̄йа̄ти а̄йӯханавасена ра̄сикаран̣аттха̄йа. абхинна̄нӣти екадесенапи акхан̣д̣ита̄ни. бхиннака̄лато пат̣т̣ха̄йа хи бӣджам̣ бӣджакичча̄йа на упакаппати. апӯтӣнӣти удакатеманена пӯтибха̄вам̣ на упагата̄ни. пӯтибӣджан̃хи бӣджаттха̄йа на упакаппати. тена̄ха ‘‘пӯтибха̄вена абӣджаттам̣ аппатта̄нӣ’’ти. на ва̄тена на ча а̄тапена хата̄нӣти ва̄тена ча а̄тапена ча на хата̄ни, нироджатам̣ на па̄пита̄ни. нироджан̃хи касат̣абӣджам̣ бӣджаттха̄йа на упакаппати. са̄ра̄да̄нӣти тан̣д̣уласа̄расса а̄да̄нато са̄ра̄да̄ни. нисса̄ран̃хи бӣджам̣ бӣджаттха̄йа на упакаппати. тена̄ха ‘‘гахитаса̄ра̄нӣ’’ти, патит̣т̣хитаса̄ра̄нӣти аттхо. санничайабха̄вена сукхам̣ сайита̄нӣти чатта̄ро ма̄се кот̣т̣хапаккхиттанийа̄менева сукхасайита̄ни.
каммавибхаттӣти каммавибха̄го. дит̣т̣хадхаммо вуччати паччаккхабхӯто паччуппанно аттабха̄во, таттха ведитаббапхалам̣ каммам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣. паччупаннабхавато анантарам̣ ведитаббапхалам̣ каммам̣ упападжджаведанӣйам̣. апарапарийа̄йаведанӣйанти дит̣т̣хадхамма̄нантарабхавато ан̃н̃асмим̣ аттабха̄вапарийа̄йе аттабха̄вапариватте ведитаббапхалам̣ каммам̣. пат̣ипаккхехи анабхибхӯтата̄йа паччайависесена пат̣иладдхависесата̄йа ча балавабха̄ваппатта̄ та̄дисасса пубба̄бхисан̇кха̄расса васена са̄тисайа̄ хутва̄ паватта̄ пат̣хамаджаваначетана̄ тасмим̣йева аттабха̄ве пхалада̄йинӣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйакаммам̣ на̄ма. са̄ хи вутта̄ка̄рена балаватӣ джаванасанта̄не гун̣ависесайуттесу упака̄ра̄нупака̄равасаппаваттийа̄ а̄севана̄ла̄бхена аппавипа̄ката̄йа ча пат̣хамаджаваначетана̄ итарадвайам̣ вийа паваттасанта̄нупарама̄пеккхам̣ ока̄сала̄бха̄пеккхан̃ча каммам̣ на хотӣти идхева пуппхаматтам̣ вийа паваттивипа̄каматтам̣ пхалам̣ дети. татха̄ асакконтанти каммасса випа̄када̄нам̣ на̄ма упадхиппайога̄дипаччайантарасамава̄йенева хотӣти тадабха̄вато тасмим̣йева аттабха̄ве випа̄кам̣ да̄тум̣ асакконтам̣. ахосикамманти ахоси ева каммам̣, на тасса випа̄ко ахоси аттхи бхависсати ча̄ти евам̣ ведитаббам̣ каммам̣.
аттхаса̄дхика̄ти да̄на̄дипа̄н̣а̄типа̄та̄диаттхасса ниппха̄дика̄. ка̄ пана са̄ти а̄ха ‘‘саттамаджаваначетана̄’’ти. са̄ хи саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ вуттанайена пат̣иладдхависеса̄ пуримаджаваначетана̄хи ладдха̄севана̄ ча сама̄на̄ анантараттабха̄ве випа̄када̄йинӣ упападжджаведанӣйакаммам̣ на̄ма. пуримаупама̄йайева̄ти мигалуддакопама̄йайева.
сати сам̣са̄раппаваттийа̄ти имина̄ асати сам̣са̄раппаваттийам̣ ахосикаммапаккхе тит̣т̣хати випаччанока̄сасса абха̄ватоти дӣпети. йам̣ гаруканти йам̣ акусалам̣ маха̄са̄ваджджам̣, кусалан̃ча маха̄нубха̄вам̣ каммам̣. кусалам̣ ва̄ хи хоту акусалам̣ ва̄, йам̣ гарукам̣ ма̄тугха̄та̄дикаммам̣ ва̄ махаггатакаммам̣ ва̄, тадева пат̣хамам̣ випаччати. тена̄ха ‘‘кусала̄кусалесу пана̄’’тиа̄ди. йам̣ бахуланти йам̣ бахулам̣ абхин̣хасо катам̣ сама̄севитам̣. тена̄ха ‘‘кусала̄кусалесу пана йам̣ бахулам̣ хотӣ’’тиа̄ди. йада̄саннам̣ на̄ма маран̣ака̄ле ануссаритам̣ каммам̣, а̄саннака̄ле кате пана ваттаббамева наттхӣти а̄ха ‘‘йам̣ пана кусала̄кусалесу а̄саннамаран̣е’’тиа̄ди. ануссаритунти парибйаттабха̄вена ануссаритум̣.
тесам̣ абха̄вети тесам̣ йам̣гарука̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ камма̄нам̣ абха̄ве. йаттха каттхачи випа̄кам̣ детӣти пат̣исандхиджанакавасена випа̄кам̣ дети. пат̣исандхиджанакавасена хи гарука̄дикаммачатуккам̣ вуттам̣. таттха гарукам̣ саббапат̣хамам̣ випаччати, гаруке асати бахулӣкатам̣, тасмим̣ асати йада̄саннам̣, тасмим̣ асати ‘‘кат̣атта̄ ва̄ пана̄’’ти вуттам̣ пуримаджа̄тӣсу катакаммам̣ випаччати. бахула̄саннапуббакатесу ча бала̄балам̣ джа̄нитаббам̣. па̄пато па̄пантарам̣ калйа̄н̣ан̃ча, калйа̄н̣ато калйа̄н̣антарам̣ па̄пан̃ча бахулӣкатам̣. тато махатова пуббаката̄ди аппан̃ча бахула̄нуссаран̣ена виппат̣иса̄ра̄диджананато, пат̣ипаккхасса апарипун̣н̣ата̄йа а̄раддхавипа̄касса каммасса каммасесасса ва̄ апарапарийа̄йаведанӣйасса апариккхӣн̣ата̄йа сантатийа̄ парин̣а̄мависесатоти техи техи ка̄ран̣ехи а̄йӯхитапхалам̣ пат̣хамам̣ випаччати. маха̄на̄радакассападжа̄таке (джа̄. 2.22.1153 а̄дайо) видехаран̃н̃о сена̄пати ала̄то, бӣджако да̄со, ра̄джакан̃н̃а̄ руча̄ ча еттха нидассанам̣. татха̄ хи вуттам̣ бхагавата̄ –
‘‘татра̄нанда, йва̄йам̣ пуггало идха па̄н̣а̄типа̄тӣ…пе… миччха̄дит̣т̣хи. ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, пуббе ва̄сса там̣ катам̣ хоти па̄пакаммам̣ дуккхаведанӣйам̣, паччха̄ ва̄сса там̣ катам̣ хоти па̄пакаммам̣ дуккхаведанӣйам̣, маран̣ака̄ле ва̄сса хоти миччха̄дит̣т̣хи саматта̄ сама̄динна̄, тена со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджатӣ’’ти –
а̄ди. саббам̣ маха̄каммавибхан̇гасуттам̣ (ма. ни. 3.303) виттха̄ретаббам̣. ким̣ бахуна̄. йам̣ там̣ татха̄гатасса маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣ам̣, тассева̄йам̣ висайо, йадидам̣ тасса тасса каммасса тена тена ка̄ран̣ена пубба̄паравипа̄ката̄ саматтхӣйати.
ида̄ни джанака̄дикаммачатуккам̣ вибхаджанто ‘‘джанакам̣ на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. паваттим̣ на джанетӣти паваттивипа̄кам̣ на джанети. пат̣хаманайе джанакакаммасса пат̣исандхивипа̄каматтассева вуттатта̄ тасса паваттивипа̄када̄йакаттампи ануджа̄нанто ‘‘апаро найо’’тиа̄дима̄ха. таттха пат̣исандхида̄на̄дивасена випа̄касанта̄насса ниббаттакам̣ джанакам̣. сукхадуккхасанта̄насса на̄марӯпаппабандхасса ва̄ чиратарам̣ паваттихетубхӯтам̣ упаттхамбхакам̣. тена̄ха ‘‘сукхадуккхам̣ упаттхамбхети, аддха̄нам̣ паваттетӣ’’ти. упапӣл̣акам̣ сукхадуккхаппабандхе паваттама̄не сан̣икам̣ сан̣икам̣ ха̄пети. тена̄ха ‘‘сукхадуккхам̣ пӣл̣ети ба̄дхети, аддха̄нам̣ паваттитум̣ на детӣ’’ти.
ва̄така̄л̣ако махаллако чоре гха̄тетум̣ на саккотӣти со кира махаллакака̄ле екаппаха̄рена сӣсам̣ чхиндитум̣ на саккоти, две тайо ва̄ре пахаранто мануссе киламети, тасма̄ те евама̄хам̣су. ануломикам̣ кхантим̣ пат̣илабхитва̄ти сота̄паттимаггасса орато ануломикам̣ кхантим̣ лабхитва̄. тарун̣аваччха̄йа га̄вийа̄ маддитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄питоти ека̄ кира йаккхинӣ дхенувесена а̄гантва̄ уре пахаритва̄ ма̄реси, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. нагаре бхаво на̄гарийо.
гха̄тетва̄ти упаччхиндитва̄. каммасса упаччхинданам̣ на̄ма тасса випа̄каппат̣иба̄ханамева̄ти а̄ха ‘‘тасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄’’ти. тан̃ча аттано випа̄куппаттийа̄ ока̄сакаран̣анти вуттам̣ ‘‘аттано випа̄касса ока̄сам̣ каротӣ’’ти. випаччана̄йа катока̄сам̣ каммам̣ випаккаммева на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘евам̣ пана каммена кате ока̄се там̣ випа̄кам̣ уппаннам̣ на̄ма вуччатӣ’’ти. упапӣл̣акам̣ ан̃н̃асса випа̄кам̣ упаччхиндати, на сайам̣ аттано випа̄кам̣ дети. упагха̄такам̣ пана дуббалакаммам̣ упаччхиндитва̄ аттано випа̄кам̣ уппа̄детӣти айаметесам̣ висесо. кин̃чи бахва̄ба̄дхата̄дипаччайӯпасаннипа̄тена випа̄касса виба̄дхакам̣ упапӣл̣акам̣, татха̄ випа̄кассева упаччхедакам̣. упагха̄такакаммам̣ пана упагха̄тетва̄ аттано випа̄касса ока̄сакаран̣ена випаччане сати джанакамева сийа̄. джанака̄дибха̄во на̄ма випа̄кам̣ пати иччхитаббо, на каммам̣ патӣти випа̄кассева упагха̄таката̄ йутта̄ вийа диссати, вӣмам̣ситаббам̣.
апаро найо – йасмим̣ камме кате пат̣исандхийам̣ паватте ча випа̄какат̣атта̄рӯпа̄нам̣ уппатти хоти, там̣ джанакам̣. йасмим̣ пана кате ан̃н̃ена джанитасса ит̣т̣хасса ва̄ анит̣т̣хасса ва̄ пхаласса виба̄дхакавиччхедакапаччайа̄нуппаттийа̄ упабрӯханапаччайуппаттийа̄ джанакаса̄маттхийа̄нурӯпам̣ парисуддхичиратараппабандха̄ хоти, там̣ упаттхамбхакам̣. джанакена ниббаттитам̣ кусалапхалам̣ ва̄ акусалапхалам̣ ва̄ йена паччанӣкабхӯтена рогадха̄тувисамата̄динимиттата̄йа виба̄дхайати, там̣ упапӣл̣акам̣. йена пана каммуна̄ джанакаса̄маттхийавасена чиратараппабандха̄рахампи сама̄нам̣ пхалам̣ виччхедакапаччайуппаттийа̄ упахан̃н̃ати виччхиджджати, там̣ упагха̄таканти айаметтха са̄ро.
таттха кечи дутийасса кусалабха̄вам̣ иттхаттама̄гатасса аппа̄ба̄дхадӣгха̄йуката̄сам̣ваттанавасена, паччхима̄нам̣ двиннам̣ акусалабха̄вам̣ бахва̄ба̄дхааппа̄йуката̄сам̣ваттанавасена ван̣н̣енти. татха̄ ча вуттам̣ маджджхиманика̄йе чӯл̣акаммавибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 3.290) –
‘‘чатта̄ри хи камма̄ни – упапӣл̣акам̣, упаччхедакам̣, джанакам̣, упаттхамбхаканти. балавакаммена хи ниббаттам̣ паватте упапӣл̣акам̣ а̄гантва̄ аттхато евам̣ вадати на̄ма ‘сача̄хам̣ пат̣хаматарам̣ джа̄неййам̣, на те идха ниббаттитум̣ дадеййам̣, чатӯсуйева там̣ апа̄йесу ниббатта̄пеййам̣. хоту, твам̣ йаттха каттхачи ниббатта, ахам̣ упапӣл̣акакаммам̣ на̄ма там̣ пӣл̣етва̄ нироджам̣ нийӯсам̣ касат̣ам̣ карисса̄мӣ’ти. тато пат̣т̣ха̄йа там̣ та̄дисам̣ кароти. ким̣ кароти? париссайам̣ упанети, бхоге вина̄сети.
‘‘таттха да̄ракасса ма̄тукуччхийам̣ ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа ма̄ту асса̄до ва̄ сукхам̣ ва̄ на хоти, ма̄та̄питӯнам̣ пӣл̣а̄ва уппаджджати. евам̣ париссайам̣ упанети. да̄ракасса пана ма̄тукуччхимхи ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа гехе бхога̄ удакам̣ патва̄ лон̣ам̣ вийа ра̄джа̄дӣнам̣ васена нассанти, кумбхадоханадхенуйо кхӣрам̣ на денти, сӯрата̄ гон̣а̄ чан̣д̣а̄ хонти, ка̄н̣а̄ хонти, кхан̃джа̄ хонти, гоман̣д̣але рого патати, да̄са̄дайо вачанам̣ на каронти, ва̄питам̣ сассам̣ на джа̄йати, гехагатам̣ гехе, аран̃н̃агатам̣ аран̃н̃е нассати, анупуббена гха̄саччха̄данаматтам̣ дуллабхам̣ хоти, габбхапариха̄ро на хоти, виджа̄така̄ле ма̄ту тхан̃н̃ам̣ чхиджджати, да̄рако париха̄рам̣ алабханто пӣл̣ито нироджо нийӯсо касат̣о хоти. идам̣ упапӣл̣акакаммам̣ на̄ма.
‘‘дӣгха̄йукакаммена пана ниббаттасса упаччхедакакаммам̣ а̄гантва̄ а̄йум̣ чхиндати. йатха̄ хи пурисо ат̣т̣хусабхагаманам̣ катва̄ сарам̣ кхипеййа, таман̃н̃о дхануто муттаматтам̣ муггарена пахаритва̄ таттхева па̄теййа, евам̣ дӣгха̄йукакаммена ниббаттасса упаччхедакакаммам̣ а̄йум̣ чхиндати. ким̣ кароти? чора̄нам̣ ат̣авим̣ павесети, ва̄л̣амаччходакам̣ ота̄рети, ан̃н̃атарам̣ ва̄ пана сапариссайат̣ха̄нам̣ упанети. идам̣ упаччхедакакаммам̣ на̄ма. ‘упагха̄така’нтипи етассева на̄мам̣. пат̣исандхиниббаттакам̣ пана каммам̣ джанакакаммам̣ на̄ма. аппабхогакула̄дӣсу ниббаттасса бхогасампада̄дикаран̣ена упаттхамбхакакаммам̣ упаттхамбхакакаммам̣ на̄ма.
‘‘париттакамменапи ниббаттам̣ етам̣ паватте па̄н̣а̄типа̄та̄дивиратикаммам̣ а̄гантва̄ аттхато евам̣ вадати на̄ма ‘сача̄хам̣ пат̣хаматарам̣ джа̄неййам̣, на те идха ниббаттитум̣ дадеййам̣, девалокейева там̣ ниббатта̄пеййам̣, хоту, твам̣ йаттха каттхачи ниббатта, ахам̣ упаттхамбхакакаммам̣ на̄ма упаттхамбхам̣ те карисса̄мӣ’ти упаттхамбхам̣ кароти. ким̣ кароти? париссайам̣ на̄сети, бхоге уппа̄дети.
‘‘таттха да̄ракасса ма̄тукуччхийам̣ ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа ма̄та̄питӯнам̣ сукхамева са̄тамева хоти. йепи пакатийа̄ манусса̄мануссапариссайа̄ хонти, те саббе апагаччханти. евам̣ париссайам̣ на̄сети. да̄ракасса пана ма̄тукуччхимхи ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа гехе бхога̄нам̣ пама̄н̣ам̣ на хоти, нидхикумбхийо пуратопи паччхатопи гехам̣ париват̣т̣ама̄на̄ пависанти. ма̄та̄питаро парехи т̣хапитадханассапи саммукхӣбха̄вам̣ гаччханти, дхенуйо бахукхӣра̄ хонти, гон̣а̄ сукхасӣла̄ хонти, ваппат̣т̣ха̄не сасса̄ни сампаджджанти, вад̣д̣хийа̄ ва̄ сампайуттам̣, та̄вака̄ликам̣ ва̄ диннам̣ дханам̣ ачодита̄ сайамева а̄харитва̄ денти, да̄са̄дайо суббача̄ хонти, камманта̄ на париха̄йанти, да̄рако габбхато пат̣т̣ха̄йа париха̄рам̣ лабхати, кома̄рикаведжджа̄ саннихита̄ва хонти. гахапатикуле джа̄то сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, амаччакула̄дӣсу джа̄то сена̄патит̣т̣ха̄на̄дӣни лабхати. евам̣ бхоге уппа̄дети. со апариссайо сабхого чирам̣ джӣвати. идам̣ упаттхамбхакакаммам̣ на̄ма. имесу чатӯсу пурима̄ни две акусала̄нева, джанакам̣ кусалампи акусалампи, упаттхамбхакам̣ кусаламева̄’’ти.
еттха виба̄дхӯпагха̄та̄ на̄ма кусалавипа̄камхи на йутта̄ти адхиппа̄йена ‘‘две акусала̄нева̄’’ти вуттам̣. девадатта̄дӣнам̣ пана на̄га̄дӣнам̣ ито ануппадиннайа̄панакапета̄нан̃ча нарака̄дӣсу акусалавипа̄кӯпаттхамбханӯпапӣл̣анӯпагха̄така̄ни сантӣти чатуннампи кусала̄кусалабха̄во на вируджджхати. еван̃ча катва̄ йа̄ бахӯсу а̄нантарийесу катесу екена гахитаппат̣исандхикасса итаресам̣ тасса анубалаппада̄йита̄ вутта̄, са̄пи саматтхита̄ хоти.
суттантапарийа̄йена ека̄даса камма̄ни вибхаджитва̄ ида̄ни абхидхаммапарийа̄паннам̣ дассенто ‘‘аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄нӣ’’тиа̄дина̄ вибхан̇гапа̄л̣им̣ (вибха. 810) дассети. таттха гатисампаттипат̣иба̄л̣ха̄нӣти гатисампаттийа̄ пат̣иба̄хита̄ни нива̄рита̄ни пат̣иседхита̄ни. сесападесупи есева найо. таттха ча гатисампаттӣти сампаннагати девалоко ча мануссалоко ча. гативипаттӣти випаннагати чатта̄ро апа̄йа̄. упадхисампаттӣти аттабха̄васамиддхи. упадхивипаттӣти хӣнааттабха̄вата̄. ка̄ласампаттӣти сура̄джасумануссака̄ласан̇кха̄то сампаннака̄ло. ка̄лавипаттӣти дура̄джадуммануссака̄ласан̇кха̄то випаннака̄ло. пайогасампаттӣти самма̄пайого. пайогавипаттӣти миччха̄пайого.
ида̄ни йатха̄вуттапа̄л̣ийа̄ аттхам̣ дассенто ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха анит̣т̣ха̄рамман̣а̄нубхавана̄рахе камме виджджама̄нейева̄ти имина̄ анит̣т̣ха̄рамман̣а̄нубхавананиммиттакасса па̄пакаммасса саббха̄вам̣ дассети. там̣ камманти там̣ па̄пакам̣ каммам̣. екаччасса хи анит̣т̣ха̄рамман̣а̄нубхавананимиттам̣ бахупа̄пакаммам̣ виджджама̄нампи гативипаттийам̣ т̣хитассева випаччати. йади пана со екена калйа̄н̣акаммена гатисампаттийам̣ девесу ва̄ мануссесу ва̄ ниббаттеййа, та̄дисе т̣ха̄не акусаласса ва̄ро наттхи, екантам̣ кусалассева̄ти там̣ каммам̣ гатисампаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати. патиба̄хитам̣ хутва̄ти ба̄дхитам̣ хутва̄. аттабха̄васамиддхийанти сарӣрасампаттийам̣. килит̣т̣хакаммасса̄ти хаттхимен̣д̣аассабандхакагопа̄лака̄дикаммасса. пала̄йитаббайуттака̄лети хаттхиа̄дипаччаттхикасама̄гамака̄ле. лан̃джам̣ детӣти евам̣ ме ба̄дхатам̣ паресам̣ васе на хотӣти дети. чорикайуттака̄лети паккхабала̄дӣнам̣ лаббхама̄нака̄ле. антаракаппети парийоса̄наппатте антаракаппе.
абхидхамманайена сол̣аса камма̄ни вибхаджитва̄ пат̣исамбхида̄маггапарийа̄йена (пат̣и. ма. 1.234-235) два̄даса камма̄ни вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘апара̄нипӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха атӣтабхавесу катасса каммасса атӣтабхавесуйева випаккавипа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘ахоси каммам̣ ахоси каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ каммам̣ атӣте а̄йӯхита’’нтиа̄ди. випа̄кава̄ранти випаччана̄васарам̣ випа̄кава̄рам̣. ‘‘випа̄кава̄рам̣ лабхатӣ’’ти имина̄ вуттамеваттхам̣ ‘‘пат̣исандхим̣ джанесӣ’’тиа̄дина̄ вибха̄вети. таттха пат̣исандхим̣ джанесӣти имина̄ ча пат̣исандхида̄йакасса каммасса паваттивипа̄када̄йита̄пи вутта̄ хоти. паваттивипа̄кассева пана да̄йакам̣ рӯпаджанакасӣсена вадати. тассева атӣтасса каммасса дит̣т̣хадхаммаведанӣйасса упападжджаведанӣйасса ча паччайавекаллена атӣтабхавесуйева авипаккавипа̄кан̃ча, атӣтейева париниббутасса дит̣т̣хадхаммаведанӣйаупападжджаведанӣйаапарапарийа̄йаведанӣйасса каммасса авипаккавипа̄кан̃ча гахетва̄ ‘‘ахоси каммам̣ на̄хоси каммавипа̄ко’’типи вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ пана випа̄кава̄рам̣ на лабхӣ’’тиа̄ди.
атӣтассева каммасса авипаккавипа̄касса паччуппаннабхаве паччайасампаттийа̄ випаччама̄нам̣ випа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘ахоси каммам̣ аттхи каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ пана атӣте а̄йӯхита’’нтиа̄дима̄ха. атӣтассева каммасса атиккантавипа̄кака̄ласса ча паччуппаннабхаве паринибба̄йантасса ча авипаччама̄навипа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘ахоси каммам̣ наттхи каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘аладдхавипа̄кава̄ра’’нтиа̄ди. атӣтассева каммасса випа̄ка̄рахасса авипаккавипа̄касса ана̄гатабхаве паччайасампаттийа̄ випаччитаббам̣ випа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘ахоси каммам̣ бхависсати каммавипа̄ко’’ти вуттанти дассенто ‘‘йам̣ пана атӣте а̄йӯхита’’нтиа̄дима̄ха. атӣтассева каммасса атиккантавипа̄кака̄ласса ча ана̄гатабхаве паринибба̄йитаббасса авипаччитаббавипа̄кан̃ча гахетва̄ ‘‘ахоси каммам̣ на бхависсати каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ ана̄гате випа̄кава̄рам̣ на лабхиссатӣ’’тиа̄ди. евам̣ та̄ва атӣтакаммам̣ атӣтапаччуппанна̄на̄гатавипа̄ка̄випа̄кавасена чхадха̄ дасситам̣.
ида̄ни паччуппаннабхаве катасса дит̣т̣хадхаммаведанӣйасса идхева випаччама̄нам̣ випа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘аттхи каммам̣ аттхи каммавипа̄ко’’ти вуттанти дассенто ‘‘йам̣ пана етарахи а̄йӯхита’’нтиа̄дима̄ха. йам̣ пана етарахи випа̄кава̄рам̣ на лабхатӣтиа̄дина̄ тассева паччуппаннасса каммасса паччайавекаллена идха авипаччама̄нан̃ча дит̣т̣хева дхамме паринибба̄йантасса идха авипаччама̄нан̃ча випа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘аттхи каммам̣ наттхи каммавипа̄ко’’ти вуттанти дассети. паччуппаннассева каммасса упападжджаведанӣйасса апарапарийа̄йаведанӣйасса ча ана̄гатабхаве випаччитаббавипа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘аттхи каммам̣ бхависсати каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ пана етарахи а̄йӯхитам̣ ана̄гате випа̄кава̄рам̣ лабхиссатӣ’’тиа̄ди. паччуппаннассева каммасса упападжджаведанӣйасса паччайавекаллена ана̄гатабхаве авипаччитаббан̃ча ана̄гатабхаве паринибба̄йитаббасса апарапарийа̄йаведанӣйасса авипаччитаббан̃ча випа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘аттхи каммам̣ на бхависсати каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ пана випа̄кава̄рам̣ на лабхиссатӣ’’тиа̄ди.
еван̃ча паччуппаннакаммам̣ паччуппанна̄на̄гатавипа̄ка̄випа̄кавасена чатудха̄ дассетва̄ ида̄ни ана̄гатабхаве катасса каммасса ана̄гате випаччитаббавипа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘бхависсати каммам̣ бхависсати каммавипа̄ко’’ти вуттанти дассенто ‘‘йам̣ пана̄на̄гате а̄йӯхиссатӣ’’тиа̄дима̄ха. тассева ана̄гатасса каммасса паччайавекаллена авипаччитаббан̃ча ана̄гатабхаве паринибба̄йитаббасса авипаччитаббан̃ча випа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘бхависсати каммам̣ на бхависсати каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ пана випа̄кава̄рам̣ на лабхиссатӣ’’тиа̄ди. евам̣ ана̄гатакаммам̣ ана̄гатавипа̄ка̄випа̄кавасена двидха̄ дасситам̣. евантиа̄дина̄ йатха̄вуттадва̄дасакамма̄ни нигамети.
ида̄ни саббесу йатха̄вуттаппабхедесу каммесу йа̄ни абхидхамманайена вибхатта̄ни сол̣аса камма̄ни, йа̄ни ча пат̣исамбхида̄маггапарийа̄йена вибхатта̄ни два̄даса камма̄ни, та̄ни сабба̄ни суттантикапарийа̄йена вибхаттесу ека̄дасавидхесуйева каммесу антогадха̄ни, та̄ни ча дит̣т̣хадхаммаведанӣйаупападжджаведанӣйаапарапарийа̄йаведанӣйесу тӣсуйева антогадха̄нӣти дассенто ‘‘ити има̄ни чева̄’’тиа̄дима̄ха. таттха аттано т̣ха̄на̄ осаккитва̄ти аттано йатха̄вуттадва̄дасасол̣асаппабхедасан̇кха̄тат̣т̣ха̄нато париха̄петва̄, там̣ там̣ пабхедам̣ хитва̄ти вуттам̣ хоти. ека̄даса камма̄нийева бхавантӣти там̣сабха̄ва̄нам̣йева камма̄нам̣ два̄дасадха̄ сол̣асадха̄ ча вибхаджитва̄ вуттатта̄ евама̄ха. йасма̄ ека̄дасадха̄ вуттакамма̄ни дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄ни ва̄ сийум̣ упападжджаведанӣйа̄ни ва̄ апарапарийа̄йаведанӣйа̄ни ва̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘тӣн̣ийева камма̄ни хонтӣ’’ти.
тесам̣ сан̇каманам̣ наттхӣти тесам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄дӣнам̣ сан̇каманам̣ наттхи, сан̇каманам̣ упападжджаведанӣйа̄дибха̄ва̄патти. тена̄ха ‘‘йатха̄т̣ха̄нейева тит̣т̣хантӣ’’ти, аттано дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄дит̣т̣ха̄нейева тит̣т̣хантӣти аттхо. дит̣т̣хадхаммаведанӣйамева хи пат̣хамаджаваначетана̄, упападжджаведанӣйамева саттамаджаваначетана̄, маджджхе пан̃ча апарапарийа̄йаведанӣйамева̄ти наттхи тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̇гахо, тасма̄ аттано аттано дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄дисабха̄вейева тит̣т̣ханти. тенева бхагавата̄ – ‘‘дит̣т̣хе ва̄ дхамме, упападжджа ва̄, апаре ва̄ парийа̄йе’’ти тайо викаппа̄ дассита̄. тенева̄ха ‘‘дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ камма’’нтиа̄ди. таттха ‘‘дит̣т̣хе ва̄ дхамме’’ти саттха̄ на вадеййа̄ти асати нийа̄ме на вадеййа. йасма̄ пана тесам̣ сан̇каманам̣ наттхи, нийатасабха̄ва̄ хи та̄ни, тасма̄ саттха̄ ‘‘дит̣т̣хе ва̄ дхамме’’тиа̄димавоча.
суккапаккхети ‘‘алобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа̄’’тиа̄дина̄ а̄гате кусалапаккхе. нируддхети арийамагга̄дхигамена ануппа̄даниродхена нируддхе. та̄лаваттху вийа катанти йатха̄ та̄ле чхинне т̣хитат̣т̣ха̄не кин̃чи на хоти, евам̣ камме пахӣне кин̃чи на хотӣти аттхо. та̄лаваттхӯти ва̄ маттхакаччхинно та̄ло вутто паттапхаламакуласӯчиа̄дӣнам̣ абха̄вато. тато ева со авирул̣хидхаммо. евам̣ пахӣнакаммо саттасанта̄но. тена̄ха ‘‘маттхакаччхинната̄ло вийа̄’’ти. ануабха̄вам̣ катам̣ паччхато дхаммаппаваттийа̄ абха̄вато. тена̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. аппаваттикатака̄ло вийа̄ти бӣджа̄нам̣ саббасо аппаваттийа̄ катака̄ло вийа. чхиннамӯлака̄нанти килесамӯласса саббасо чхиннатта̄ чхиннамӯлака̄нам̣. килеса̄ хи кхандха̄нам̣ мӯла̄ни.
веданӣйанти ведитаббам̣. ан̃н̃ам̣ ваттху наттхӣти ан̃н̃ам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ наттхи. сугатисан̃н̃ита̄пи хет̣т̣химантена сан̇кха̄радуккхато анапагататта̄ дуггатийо ева̄ти вуттам̣ ‘‘сабба̄ дуггатийо’’ти, евам̣ ва̄ еттха аттхо дат̣т̣хаббо. лобхо етасса ка̄ран̣абхӯто аттхӣти лобхам̣, лобханимиттам̣ каммам̣. татха̄ досанти еттха̄пи. тена̄ха ‘‘лобхадосасӣсена лобхаджан̃ча досаджан̃ча каммамева ниддит̣т̣ха’’нти. ват̣т̣авиват̣т̣анти ват̣т̣ан̃ча виват̣т̣ан̃ча.
нида̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.