4. девадӯтавагго
1. сабрахмакасуттаван̣н̣ана̄
31. чатуттхасса пат̣хаме сабрахмака̄нӣти сасет̣т̣хака̄ни. йесанти йесам̣ кула̄нам̣. путта̄нанти путтехи. пӯджитасаддайогена хи идам̣ каран̣аттхе са̄мивачанам̣. тена̄ти а̄ха̄ра̄дина̄. пат̣иджаггита̄ гопита̄ти йатха̄ка̄лам̣ тасса тасса да̄таббасса да̄нена веййа̄ваччасса ча каран̣ена пат̣иджаггита̄ чева уппанна̄наттхаппахаран̣ена гопита̄ ча хонти. тесанти ма̄та̄питӯнам̣. брахма̄дибха̄васа̄дханаттханти тесам̣ гун̣а̄нам̣ аттхита̄йа локе брахма̄ на̄ма вуччати, а̄чарийо на̄ма вуччати, а̄хунеййо на̄ма вуччати, те ма̄та̄питӯнам̣ путтакам̣ пат̣илабхантӣти дассанавасена несам̣ брахма̄дибха̄васа̄дханаттхам̣ ‘‘бахука̄ра̄’’ти, ватва̄ там̣ тесам̣ бахука̄ратам̣ на̄на̄ка̄рато дассетум̣ ‘‘а̄па̄дака̄’’тиа̄ди вуттам̣. ма̄та̄питаро хи путта̄нам̣ джӣвитасса а̄па̄дака̄, сарӣрасса посака̄, а̄ча̄расама̄ча̄ра̄нам̣ сиккха̄пака̄ сакалассапи имасса локасса дассета̄ро. тена̄ха ‘‘путта̄нам̣ хӣ’’тиа̄ди. ит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ та̄ва те дассенту, анит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ катханти? тампи дассетаббамева ваджджанӣйабха̄ваджа̄на̄панаттхам̣.
авиджахита̄ хонтӣти та̄сам̣ бха̄вана̄йа брахма̄нам̣ брахмалоке уппаннатта̄ авиджахита̄ хонти бха̄вана̄. лобханӣйавайасмим̣ пат̣хамайоббане ативийа мудубха̄ваппаттадассанаттхам̣ сатавихатаггахан̣ам̣. па̄т̣ийекканти висум̣. имина̄ ка̄ран̣ена̄ти имина̄ йатха̄вуттена путтесу паваттитехи атиккамена метта̄дисамуппаттисан̇кха̄тена ка̄ран̣ена.
тхарусиппанти асисаттикунтакала̄па̄диа̄йудхасиппам̣. мудда̄ган̣ана̄ти ан̇гулисам̣кочана̄дина̄ хаттхамудда̄йа ган̣ана̄. а̄дисаддена па̄н̣а̄дӣнам̣ сан̇гахо. паччха̄чарийа̄ на̄ма ма̄та̄питӯнам̣ сантике уггахитагахат̣т̣хаваттассева пуггаласса йатха̄сакам̣ хаттха̄чарийа̄дӣнам̣ сиппагга̄ха̄пананти катва̄ саббапат̣хамам̣ а̄чарийа̄ на̄ма̄ти йоджетаббам̣. а̄нӣйа хутам̣ а̄хутам̣. пака̄рехи хутам̣ па̄хутам̣. абхисан̇кхатанти тассева вевачанам̣.
намо кареййа̄ти са̄йам̣ па̄там̣ упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ‘‘идам̣ майхам̣ уттамапун̃н̃аккхетта’’нти намакка̄рам̣ кареййа. та̄йа нам̣ па̄ричарийа̄йа̄ти еттха нанти нипа̄таматтам̣, йатха̄вуттапаричаран̣ена̄ти аттхо. атха ва̄ па̄ричарийа̄йа̄ти бхаран̣акиччакаран̣акулавам̣саппатит̣т̣ха̄на̄пана̄дина̄ пан̃чавидхаупат̣т̣ха̄нена. вуттан̃хетам̣ –
‘‘пан̃чахи кхо, гахапатипутта, т̣ха̄нехи путтена пураттхима̄ диса̄ ма̄та̄питаро паччупат̣т̣ха̄табба̄ – ‘бхато несам̣ бхарисса̄ми, киччам̣ несам̣ карисса̄ми, кулавам̣сам̣ т̣хапесса̄ми, да̄йаджджам̣ пат̣ипаджджа̄ми, атха ва̄ пана пета̄нам̣ ка̄лаката̄нам̣ даккхин̣ам̣ ануппадасса̄мӣ’ти. имехи кхо, гахапатипутта, пан̃чахи т̣ха̄нехи путтена пураттхима̄ диса̄ ма̄та̄питаро паччупат̣т̣хита̄ пан̃чахи т̣ха̄нехи путтам̣ анукампанти, па̄па̄ нива̄ренти, калйа̄н̣е нивесенти, сиппам̣ сиккха̄пенти, патирӯпена да̄рена сам̣йодженти, самайе да̄йаджджам̣ ниййа̄дентӣ’’ти (дӣ. ни. 3.267).
апича йо ма̄та̄питаро тӣсу ваттхӯсу абхиппасанне катва̄ сӣлесу ва̄ патит̣т̣ха̄петва̄ паббаджджа̄йа ва̄ нийоджетва̄ упат̣т̣хахати, айам̣ ма̄та̄питӯпат̣т̣ха̄ка̄нам̣ агготи ведитаббо. са̄ пана̄йам̣ па̄ричарийа̄ путтасса убхайалокахитасукха̄ваха̄ти там̣ дассетум̣ ‘‘идхева нам̣ пасам̣санти, печча сагге памодатӣ’’ти вуттам̣. пасам̣сантӣти ‘‘айам̣ пуггало маттеййо петтеййо саггасам̣ваттанийам̣ пат̣ипадам̣ пӯретӣ’’ти идхева нам̣ пасам̣санти. а̄модати а̄дито пат̣т̣ха̄йа модаппаттийа̄. памодати на̄наппака̄рамодасампаваттийа̄.
сабрахмакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. а̄нандасуттаван̣н̣ана̄
32. дутийе татха̄джа̄тикоти татха̄сабха̄во. читтекаггата̄ла̄бхоти читтекаггата̄йа адхигамо. рӯпамева килесуппаттийа̄ ка̄ран̣абха̄вато рӯпанимиттам̣. еса найо сесесупи. сассата̄динимиттанти сассатуччхедабха̄ванимиттам̣. пуггаланимиттанти пуггала̄бхинивесананимиттам̣. дхамманимиттанти дхамма̄рамман̣асан̇кха̄там̣ нимиттам̣. ‘‘сийа̄ ну кхо, бханте’’ти тхерена пут̣т̣хо бхагава̄ ‘‘сийа̄’’ти авоча локуттарасама̄дхиппат̣ила̄бхам̣ сандха̄йа. со хи нибба̄нам̣ сантам̣ пан̣ӣтанти ча пассати. тена̄ха ‘‘идха̄нанда̄’’тиа̄ди.
нибба̄нам̣ сантанти сама̄паттим̣ аппетва̄ти нибба̄нам̣ сантанти а̄бхуджитва̄ пхаласама̄паттим̣ аппетва̄. дивасампӣтиа̄дина̄ асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ аччантасантапан̣ӣта̄дибха̄вам̣ дассети. ат̣т̣хавидхети ‘‘сантам̣ пан̣ӣтам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо нибба̄на’’нти евам̣ ат̣т̣хавидхе а̄бхогасан̃н̃ите саманна̄ха̄ре. ниддха̄ран̣е четам̣ бхуммам̣. имасмим̣ т̣ха̄не…пе… лаббхантева̄ти ‘‘идха̄нанда, бхиккхуно евам̣ хотӣ’’ти а̄гате имасмим̣ суттаппадесе екопи а̄бхогасаманна̄ха̄ро чепи саббе ат̣т̣хапи а̄бхогасаманна̄ха̄ра̄ лаббхантева саманна̄харатам̣ аттха̄вахатта̄.
н̃а̄н̣ена джа̄нитва̄ти випассана̄н̃а̄н̣асахитена магган̃а̄н̣ена джа̄нитва̄. пара̄ни ча опара̄ни ча чаккха̄дӣни а̄йатана̄ни. сантата̄йа̄ти пат̣иппассаддхита̄йа. ка̄йадуччарита̄дидхӯмавирахитоти ка̄йадуччарита̄ди ева санта̄панат̣т̣хена дхӯмо, тена вирахито. анӣгхоти апа̄по. джа̄тиджара̄гахан̣енева бйа̄дхимаран̣ампи гахитамева̄ти таббха̄вабха̄ватоти вуттам̣.
а̄нандасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. са̄рипуттасуттаван̣н̣ана̄
33. татийе, ‘‘са̄рипутта, майа̄ сам̣кхиттена деситам̣ дхаммам̣ та̄дисенапи на сукарам̣ вин̃н̃а̄ту’’нти имина̄ адхиппа̄йенева ваданто тхерасса н̃а̄н̣ам̣ саббаматиккамам̣. ан̃н̃а̄та̄ро ча дуллабха̄ти хи имина̄ са̄ман̃н̃авачанена са̄рипуттаттхерампи антогадхам̣ катва̄ дассенто тенапи аттано десана̄йа дуппат̣ивиддхабха̄вам̣ дассети.
самма̄ти хетуна̄ ка̄ран̣ена. тена̄ха ‘‘упа̄йена̄’’тиа̄ди. ма̄на̄бхисамайа̄ти ма̄насса дассана̄бхисамайа̄. паха̄на̄бхисамайоти ча дассана̄бхисамайоти ча парин̃н̃а̄бхисамайо вутто. арахаттамагго хи парин̃н̃а̄киччасиддхийа̄ киччавасена ма̄нам̣ пассати, асаммохаппат̣иведхавасена̄ти вуттам̣ хоти, айамасса дассана̄бхисамайо. тена дит̣т̣хо пана паха̄на̄бхисамайо ча. дассана̄бхисамайена хи парин̃н̃а̄бхисамайамева пахӣйати. дит̣т̣хависена дит̣т̣хасатта̄нам̣ джӣвитам̣ вийа айамасса паха̄на̄бхисамайо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана паха̄на̄бхисамайасса дассана̄бхисамайана̄нантарийакатта̄ ‘‘паха̄на̄бхисамайена’’иччева вуттам̣. паха̄на̄бхисамайе хи гахите дассана̄бхисамайо гахитова хоти.
антамака̄си дуккхасса̄ти арахаттамаггена ма̄насса пахӣнатта̄ йе име ‘‘ка̄йабандханасса анто джӣрати (чӯл̣ава. 278), харитантам̣ ва̄’’ти (ма. ни. 1.304) евам̣ вуттаантимамарийа̄данто ча ‘‘антамидам̣, бхиккхаве, джӣвика̄на’’нти (сам̣. ни. 3.80; итиву. 91) евам̣ вуттала̄маканто ча ‘‘сакка̄йо еко анто’’ти (сам̣. ни. 3.103) евам̣ вуттакот̣т̣ха̄санто ча ‘‘есеванто дуккхасса сапаччайасан̇кхайа̄’’ти евам̣ вуттакот̣т̣ха̄санто ча̄ти чатта̄ро анта̄, тесу саббассева ват̣т̣адуккхасса адум̣ чатуттхакот̣исан̇кха̄там̣ антамака̄си, париччхедам̣ париват̣умам̣ ака̄си, антимасамудайаматта̄васесам̣ дуккхамака̄сӣти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘ват̣т̣адуккхасса антамака̄сӣ’’ти.
нану ча ‘‘паха̄на’’нти имасса ниддесе нибба̄нам̣ а̄гатам̣? идха пат̣иппассаддхиппаха̄насан̇кха̄там̣ арахаттапхалам̣ вуттам̣, тасма̄ ниддесена̄йам̣ ван̣н̣ана̄ вируджджхатӣти а̄ха ‘‘ниддесе пана̄’’тиа̄ди. таттха та̄ни пада̄ни а̄гата̄нӣти тасмим̣ ниддесе ‘‘паха̄нам̣ вӯпасамам̣ пат̣иниссагга’’нтиа̄дӣни (чӯл̣ани. 75 удайама̄н̣авапуччха̄ниддесо) пада̄ни а̄гата̄ни.
дхамматаккапуреджаванти имина̄ тасмим̣ чатуттхаджджха̄навимоккхе т̣хатва̄ джха̄нан̇га̄ни випасситва̄ адхигатам̣ арахаттавимоккхам̣ вадати. арахаттавимоккхасса хи маггасампайуттасамма̄сан̇каппасан̇кха̄то дхамматакко пуреджаво хоти.
са̄рипуттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. нида̄насуттаван̣н̣ана̄
34. чатуттхе пин̣д̣акаран̣аттха̄йа̄ти а̄йӯханавасена ра̄сикаран̣аттха̄йа. абхинна̄нӣти екадесенапи акхан̣д̣ита̄ни. бхиннака̄лато пат̣т̣ха̄йа хи бӣджам̣ бӣджакичча̄йа на упакаппати. апӯтӣнӣти удакатеманена пӯтибха̄вам̣ на упагата̄ни. пӯтибӣджан̃хи бӣджаттха̄йа на упакаппати. тена̄ха ‘‘пӯтибха̄вена абӣджаттам̣ аппатта̄нӣ’’ти. на ва̄тена на ча а̄тапена хата̄нӣти ва̄тена ча а̄тапена ча на хата̄ни, нироджатам̣ на па̄пита̄ни. нироджан̃хи касат̣абӣджам̣ бӣджаттха̄йа на упакаппати. са̄ра̄да̄нӣти тан̣д̣уласа̄расса а̄да̄нато са̄ра̄да̄ни. нисса̄ран̃хи бӣджам̣ бӣджаттха̄йа на упакаппати. тена̄ха ‘‘гахитаса̄ра̄нӣ’’ти, патит̣т̣хитаса̄ра̄нӣти аттхо. санничайабха̄вена сукхам̣ сайита̄нӣти чатта̄ро ма̄се кот̣т̣хапаккхиттанийа̄менева сукхасайита̄ни.
каммавибхаттӣти каммавибха̄го. дит̣т̣хадхаммо вуччати паччаккхабхӯто паччуппанно аттабха̄во, таттха ведитаббапхалам̣ каммам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣. паччупаннабхавато анантарам̣ ведитаббапхалам̣ каммам̣ упападжджаведанӣйам̣. апарапарийа̄йаведанӣйанти дит̣т̣хадхамма̄нантарабхавато ан̃н̃асмим̣ аттабха̄вапарийа̄йе аттабха̄вапариватте ведитаббапхалам̣ каммам̣. пат̣ипаккхехи анабхибхӯтата̄йа паччайависесена пат̣иладдхависесата̄йа ча балавабха̄ваппатта̄ та̄дисасса пубба̄бхисан̇кха̄расса васена са̄тисайа̄ хутва̄ паватта̄ пат̣хамаджаваначетана̄ тасмим̣йева аттабха̄ве пхалада̄йинӣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйакаммам̣ на̄ма. са̄ хи вутта̄ка̄рена балаватӣ джаванасанта̄не гун̣ависесайуттесу упака̄ра̄нупака̄равасаппаваттийа̄ а̄севана̄ла̄бхена аппавипа̄ката̄йа ча пат̣хамаджаваначетана̄ итарадвайам̣ вийа паваттасанта̄нупарама̄пеккхам̣ ока̄сала̄бха̄пеккхан̃ча каммам̣ на хотӣти идхева пуппхаматтам̣ вийа паваттивипа̄каматтам̣ пхалам̣ дети. татха̄ асакконтанти каммасса випа̄када̄нам̣ на̄ма упадхиппайога̄дипаччайантарасамава̄йенева хотӣти тадабха̄вато тасмим̣йева аттабха̄ве випа̄кам̣ да̄тум̣ асакконтам̣. ахосикамманти ахоси ева каммам̣, на тасса випа̄ко ахоси аттхи бхависсати ча̄ти евам̣ ведитаббам̣ каммам̣.
аттхаса̄дхика̄ти да̄на̄дипа̄н̣а̄типа̄та̄диаттхасса ниппха̄дика̄. ка̄ пана са̄ти а̄ха ‘‘саттамаджаваначетана̄’’ти. са̄ хи саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ вуттанайена пат̣иладдхависеса̄ пуримаджаваначетана̄хи ладдха̄севана̄ ча сама̄на̄ анантараттабха̄ве випа̄када̄йинӣ упападжджаведанӣйакаммам̣ на̄ма. пуримаупама̄йайева̄ти мигалуддакопама̄йайева.
сати сам̣са̄раппаваттийа̄ти имина̄ асати сам̣са̄раппаваттийам̣ ахосикаммапаккхе тит̣т̣хати випаччанока̄сасса абха̄ватоти дӣпети. йам̣ гаруканти йам̣ акусалам̣ маха̄са̄ваджджам̣, кусалан̃ча маха̄нубха̄вам̣ каммам̣. кусалам̣ ва̄ хи хоту акусалам̣ ва̄, йам̣ гарукам̣ ма̄тугха̄та̄дикаммам̣ ва̄ махаггатакаммам̣ ва̄, тадева пат̣хамам̣ випаччати. тена̄ха ‘‘кусала̄кусалесу пана̄’’тиа̄ди. йам̣ бахуланти йам̣ бахулам̣ абхин̣хасо катам̣ сама̄севитам̣. тена̄ха ‘‘кусала̄кусалесу пана йам̣ бахулам̣ хотӣ’’тиа̄ди. йада̄саннам̣ на̄ма маран̣ака̄ле ануссаритам̣ каммам̣, а̄саннака̄ле кате пана ваттаббамева наттхӣти а̄ха ‘‘йам̣ пана кусала̄кусалесу а̄саннамаран̣е’’тиа̄ди. ануссаритунти парибйаттабха̄вена ануссаритум̣.
тесам̣ абха̄вети тесам̣ йам̣гарука̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ камма̄нам̣ абха̄ве. йаттха каттхачи випа̄кам̣ детӣти пат̣исандхиджанакавасена випа̄кам̣ дети. пат̣исандхиджанакавасена хи гарука̄дикаммачатуккам̣ вуттам̣. таттха гарукам̣ саббапат̣хамам̣ випаччати, гаруке асати бахулӣкатам̣, тасмим̣ асати йада̄саннам̣, тасмим̣ асати ‘‘кат̣атта̄ ва̄ пана̄’’ти вуттам̣ пуримаджа̄тӣсу катакаммам̣ випаччати. бахула̄саннапуббакатесу ча бала̄балам̣ джа̄нитаббам̣. па̄пато па̄пантарам̣ калйа̄н̣ан̃ча, калйа̄н̣ато калйа̄н̣антарам̣ па̄пан̃ча бахулӣкатам̣. тато махатова пуббаката̄ди аппан̃ча бахула̄нуссаран̣ена виппат̣иса̄ра̄диджананато, пат̣ипаккхасса апарипун̣н̣ата̄йа а̄раддхавипа̄касса каммасса каммасесасса ва̄ апарапарийа̄йаведанӣйасса апариккхӣн̣ата̄йа сантатийа̄ парин̣а̄мависесатоти техи техи ка̄ран̣ехи а̄йӯхитапхалам̣ пат̣хамам̣ випаччати. маха̄на̄радакассападжа̄таке (джа̄. 2.22.1153 а̄дайо) видехаран̃н̃о сена̄пати ала̄то, бӣджако да̄со, ра̄джакан̃н̃а̄ руча̄ ча еттха нидассанам̣. татха̄ хи вуттам̣ бхагавата̄ –
‘‘татра̄нанда, йва̄йам̣ пуггало идха па̄н̣а̄типа̄тӣ…пе… миччха̄дит̣т̣хи. ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, пуббе ва̄сса там̣ катам̣ хоти па̄пакаммам̣ дуккхаведанӣйам̣, паччха̄ ва̄сса там̣ катам̣ хоти па̄пакаммам̣ дуккхаведанӣйам̣, маран̣ака̄ле ва̄сса хоти миччха̄дит̣т̣хи саматта̄ сама̄динна̄, тена со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджатӣ’’ти –
а̄ди. саббам̣ маха̄каммавибхан̇гасуттам̣ (ма. ни. 3.303) виттха̄ретаббам̣. ким̣ бахуна̄. йам̣ там̣ татха̄гатасса маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣ам̣, тассева̄йам̣ висайо, йадидам̣ тасса тасса каммасса тена тена ка̄ран̣ена пубба̄паравипа̄ката̄ саматтхӣйати.
ида̄ни джанака̄дикаммачатуккам̣ вибхаджанто ‘‘джанакам̣ на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. паваттим̣ на джанетӣти паваттивипа̄кам̣ на джанети. пат̣хаманайе джанакакаммасса пат̣исандхивипа̄каматтассева вуттатта̄ тасса паваттивипа̄када̄йакаттампи ануджа̄нанто ‘‘апаро найо’’тиа̄дима̄ха. таттха пат̣исандхида̄на̄дивасена випа̄касанта̄насса ниббаттакам̣ джанакам̣. сукхадуккхасанта̄насса на̄марӯпаппабандхасса ва̄ чиратарам̣ паваттихетубхӯтам̣ упаттхамбхакам̣. тена̄ха ‘‘сукхадуккхам̣ упаттхамбхети, аддха̄нам̣ паваттетӣ’’ти. упапӣл̣акам̣ сукхадуккхаппабандхе паваттама̄не сан̣икам̣ сан̣икам̣ ха̄пети. тена̄ха ‘‘сукхадуккхам̣ пӣл̣ети ба̄дхети, аддха̄нам̣ паваттитум̣ на детӣ’’ти.
ва̄така̄л̣ако махаллако чоре гха̄тетум̣ на саккотӣти со кира махаллакака̄ле екаппаха̄рена сӣсам̣ чхиндитум̣ на саккоти, две тайо ва̄ре пахаранто мануссе киламети, тасма̄ те евама̄хам̣су. ануломикам̣ кхантим̣ пат̣илабхитва̄ти сота̄паттимаггасса орато ануломикам̣ кхантим̣ лабхитва̄. тарун̣аваччха̄йа га̄вийа̄ маддитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄питоти ека̄ кира йаккхинӣ дхенувесена а̄гантва̄ уре пахаритва̄ ма̄реси, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. нагаре бхаво на̄гарийо.
гха̄тетва̄ти упаччхиндитва̄. каммасса упаччхинданам̣ на̄ма тасса випа̄каппат̣иба̄ханамева̄ти а̄ха ‘‘тасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄’’ти. тан̃ча аттано випа̄куппаттийа̄ ока̄сакаран̣анти вуттам̣ ‘‘аттано випа̄касса ока̄сам̣ каротӣ’’ти. випаччана̄йа катока̄сам̣ каммам̣ випаккаммева на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘евам̣ пана каммена кате ока̄се там̣ випа̄кам̣ уппаннам̣ на̄ма вуччатӣ’’ти. упапӣл̣акам̣ ан̃н̃асса випа̄кам̣ упаччхиндати, на сайам̣ аттано випа̄кам̣ дети. упагха̄такам̣ пана дуббалакаммам̣ упаччхиндитва̄ аттано випа̄кам̣ уппа̄детӣти айаметесам̣ висесо. кин̃чи бахва̄ба̄дхата̄дипаччайӯпасаннипа̄тена випа̄касса виба̄дхакам̣ упапӣл̣акам̣, татха̄ випа̄кассева упаччхедакам̣. упагха̄такакаммам̣ пана упагха̄тетва̄ аттано випа̄касса ока̄сакаран̣ена випаччане сати джанакамева сийа̄. джанака̄дибха̄во на̄ма випа̄кам̣ пати иччхитаббо, на каммам̣ патӣти випа̄кассева упагха̄таката̄ йутта̄ вийа диссати, вӣмам̣ситаббам̣.
апаро найо – йасмим̣ камме кате пат̣исандхийам̣ паватте ча випа̄какат̣атта̄рӯпа̄нам̣ уппатти хоти, там̣ джанакам̣. йасмим̣ пана кате ан̃н̃ена джанитасса ит̣т̣хасса ва̄ анит̣т̣хасса ва̄ пхаласса виба̄дхакавиччхедакапаччайа̄нуппаттийа̄ упабрӯханапаччайуппаттийа̄ джанакаса̄маттхийа̄нурӯпам̣ парисуддхичиратараппабандха̄ хоти, там̣ упаттхамбхакам̣. джанакена ниббаттитам̣ кусалапхалам̣ ва̄ акусалапхалам̣ ва̄ йена паччанӣкабхӯтена рогадха̄тувисамата̄динимиттата̄йа виба̄дхайати, там̣ упапӣл̣акам̣. йена пана каммуна̄ джанакаса̄маттхийавасена чиратараппабандха̄рахампи сама̄нам̣ пхалам̣ виччхедакапаччайуппаттийа̄ упахан̃н̃ати виччхиджджати, там̣ упагха̄таканти айаметтха са̄ро.
таттха кечи дутийасса кусалабха̄вам̣ иттхаттама̄гатасса аппа̄ба̄дхадӣгха̄йуката̄сам̣ваттанавасена, паччхима̄нам̣ двиннам̣ акусалабха̄вам̣ бахва̄ба̄дхааппа̄йуката̄сам̣ваттанавасена ван̣н̣енти. татха̄ ча вуттам̣ маджджхиманика̄йе чӯл̣акаммавибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 3.290) –
‘‘чатта̄ри хи камма̄ни – упапӣл̣акам̣, упаччхедакам̣, джанакам̣, упаттхамбхаканти. балавакаммена хи ниббаттам̣ паватте упапӣл̣акам̣ а̄гантва̄ аттхато евам̣ вадати на̄ма ‘сача̄хам̣ пат̣хаматарам̣ джа̄неййам̣, на те идха ниббаттитум̣ дадеййам̣, чатӯсуйева там̣ апа̄йесу ниббатта̄пеййам̣. хоту, твам̣ йаттха каттхачи ниббатта, ахам̣ упапӣл̣акакаммам̣ на̄ма там̣ пӣл̣етва̄ нироджам̣ нийӯсам̣ касат̣ам̣ карисса̄мӣ’ти. тато пат̣т̣ха̄йа там̣ та̄дисам̣ кароти. ким̣ кароти? париссайам̣ упанети, бхоге вина̄сети.
‘‘таттха да̄ракасса ма̄тукуччхийам̣ ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа ма̄ту асса̄до ва̄ сукхам̣ ва̄ на хоти, ма̄та̄питӯнам̣ пӣл̣а̄ва уппаджджати. евам̣ париссайам̣ упанети. да̄ракасса пана ма̄тукуччхимхи ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа гехе бхога̄ удакам̣ патва̄ лон̣ам̣ вийа ра̄джа̄дӣнам̣ васена нассанти, кумбхадоханадхенуйо кхӣрам̣ на денти, сӯрата̄ гон̣а̄ чан̣д̣а̄ хонти, ка̄н̣а̄ хонти, кхан̃джа̄ хонти, гоман̣д̣але рого патати, да̄са̄дайо вачанам̣ на каронти, ва̄питам̣ сассам̣ на джа̄йати, гехагатам̣ гехе, аран̃н̃агатам̣ аран̃н̃е нассати, анупуббена гха̄саччха̄данаматтам̣ дуллабхам̣ хоти, габбхапариха̄ро на хоти, виджа̄така̄ле ма̄ту тхан̃н̃ам̣ чхиджджати, да̄рако париха̄рам̣ алабханто пӣл̣ито нироджо нийӯсо касат̣о хоти. идам̣ упапӣл̣акакаммам̣ на̄ма.
‘‘дӣгха̄йукакаммена пана ниббаттасса упаччхедакакаммам̣ а̄гантва̄ а̄йум̣ чхиндати. йатха̄ хи пурисо ат̣т̣хусабхагаманам̣ катва̄ сарам̣ кхипеййа, таман̃н̃о дхануто муттаматтам̣ муггарена пахаритва̄ таттхева па̄теййа, евам̣ дӣгха̄йукакаммена ниббаттасса упаччхедакакаммам̣ а̄йум̣ чхиндати. ким̣ кароти? чора̄нам̣ ат̣авим̣ павесети, ва̄л̣амаччходакам̣ ота̄рети, ан̃н̃атарам̣ ва̄ пана сапариссайат̣ха̄нам̣ упанети. идам̣ упаччхедакакаммам̣ на̄ма. ‘упагха̄така’нтипи етассева на̄мам̣. пат̣исандхиниббаттакам̣ пана каммам̣ джанакакаммам̣ на̄ма. аппабхогакула̄дӣсу ниббаттасса бхогасампада̄дикаран̣ена упаттхамбхакакаммам̣ упаттхамбхакакаммам̣ на̄ма.
‘‘париттакамменапи ниббаттам̣ етам̣ паватте па̄н̣а̄типа̄та̄дивиратикаммам̣ а̄гантва̄ аттхато евам̣ вадати на̄ма ‘сача̄хам̣ пат̣хаматарам̣ джа̄неййам̣, на те идха ниббаттитум̣ дадеййам̣, девалокейева там̣ ниббатта̄пеййам̣, хоту, твам̣ йаттха каттхачи ниббатта, ахам̣ упаттхамбхакакаммам̣ на̄ма упаттхамбхам̣ те карисса̄мӣ’ти упаттхамбхам̣ кароти. ким̣ кароти? париссайам̣ на̄сети, бхоге уппа̄дети.
‘‘таттха да̄ракасса ма̄тукуччхийам̣ ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа ма̄та̄питӯнам̣ сукхамева са̄тамева хоти. йепи пакатийа̄ манусса̄мануссапариссайа̄ хонти, те саббе апагаччханти. евам̣ париссайам̣ на̄сети. да̄ракасса пана ма̄тукуччхимхи ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа гехе бхога̄нам̣ пама̄н̣ам̣ на хоти, нидхикумбхийо пуратопи паччхатопи гехам̣ париват̣т̣ама̄на̄ пависанти. ма̄та̄питаро парехи т̣хапитадханассапи саммукхӣбха̄вам̣ гаччханти, дхенуйо бахукхӣра̄ хонти, гон̣а̄ сукхасӣла̄ хонти, ваппат̣т̣ха̄не сасса̄ни сампаджджанти, вад̣д̣хийа̄ ва̄ сампайуттам̣, та̄вака̄ликам̣ ва̄ диннам̣ дханам̣ ачодита̄ сайамева а̄харитва̄ денти, да̄са̄дайо суббача̄ хонти, камманта̄ на париха̄йанти, да̄рако габбхато пат̣т̣ха̄йа париха̄рам̣ лабхати, кома̄рикаведжджа̄ саннихита̄ва хонти. гахапатикуле джа̄то сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, амаччакула̄дӣсу джа̄то сена̄патит̣т̣ха̄на̄дӣни лабхати. евам̣ бхоге уппа̄дети. со апариссайо сабхого чирам̣ джӣвати. идам̣ упаттхамбхакакаммам̣ на̄ма. имесу чатӯсу пурима̄ни две акусала̄нева, джанакам̣ кусалампи акусалампи, упаттхамбхакам̣ кусаламева̄’’ти.
еттха виба̄дхӯпагха̄та̄ на̄ма кусалавипа̄камхи на йутта̄ти адхиппа̄йена ‘‘две акусала̄нева̄’’ти вуттам̣. девадатта̄дӣнам̣ пана на̄га̄дӣнам̣ ито ануппадиннайа̄панакапета̄нан̃ча нарака̄дӣсу акусалавипа̄кӯпаттхамбханӯпапӣл̣анӯпагха̄така̄ни сантӣти чатуннампи кусала̄кусалабха̄во на вируджджхати. еван̃ча катва̄ йа̄ бахӯсу а̄нантарийесу катесу екена гахитаппат̣исандхикасса итаресам̣ тасса анубалаппада̄йита̄ вутта̄, са̄пи саматтхита̄ хоти.
суттантапарийа̄йена ека̄даса камма̄ни вибхаджитва̄ ида̄ни абхидхаммапарийа̄паннам̣ дассенто ‘‘аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄нӣ’’тиа̄дина̄ вибхан̇гапа̄л̣им̣ (вибха. 810) дассети. таттха гатисампаттипат̣иба̄л̣ха̄нӣти гатисампаттийа̄ пат̣иба̄хита̄ни нива̄рита̄ни пат̣иседхита̄ни. сесападесупи есева найо. таттха ча гатисампаттӣти сампаннагати девалоко ча мануссалоко ча. гативипаттӣти випаннагати чатта̄ро апа̄йа̄. упадхисампаттӣти аттабха̄васамиддхи. упадхивипаттӣти хӣнааттабха̄вата̄. ка̄ласампаттӣти сура̄джасумануссака̄ласан̇кха̄то сампаннака̄ло. ка̄лавипаттӣти дура̄джадуммануссака̄ласан̇кха̄то випаннака̄ло. пайогасампаттӣти самма̄пайого. пайогавипаттӣти миччха̄пайого.
ида̄ни йатха̄вуттапа̄л̣ийа̄ аттхам̣ дассенто ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха анит̣т̣ха̄рамман̣а̄нубхавана̄рахе камме виджджама̄нейева̄ти имина̄ анит̣т̣ха̄рамман̣а̄нубхавананиммиттакасса па̄пакаммасса саббха̄вам̣ дассети. там̣ камманти там̣ па̄пакам̣ каммам̣. екаччасса хи анит̣т̣ха̄рамман̣а̄нубхавананимиттам̣ бахупа̄пакаммам̣ виджджама̄нампи гативипаттийам̣ т̣хитассева випаччати. йади пана со екена калйа̄н̣акаммена гатисампаттийам̣ девесу ва̄ мануссесу ва̄ ниббаттеййа, та̄дисе т̣ха̄не акусаласса ва̄ро наттхи, екантам̣ кусалассева̄ти там̣ каммам̣ гатисампаттипат̣иба̄л̣хам̣ на випаччати. патиба̄хитам̣ хутва̄ти ба̄дхитам̣ хутва̄. аттабха̄васамиддхийанти сарӣрасампаттийам̣. килит̣т̣хакаммасса̄ти хаттхимен̣д̣аассабандхакагопа̄лака̄дикаммасса. пала̄йитаббайуттака̄лети хаттхиа̄дипаччаттхикасама̄гамака̄ле. лан̃джам̣ детӣти евам̣ ме ба̄дхатам̣ паресам̣ васе на хотӣти дети. чорикайуттака̄лети паккхабала̄дӣнам̣ лаббхама̄нака̄ле. антаракаппети парийоса̄наппатте антаракаппе.
абхидхамманайена сол̣аса камма̄ни вибхаджитва̄ пат̣исамбхида̄маггапарийа̄йена (пат̣и. ма. 1.234-235) два̄даса камма̄ни вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘апара̄нипӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха атӣтабхавесу катасса каммасса атӣтабхавесуйева випаккавипа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘ахоси каммам̣ ахоси каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ каммам̣ атӣте а̄йӯхита’’нтиа̄ди. випа̄кава̄ранти випаччана̄васарам̣ випа̄кава̄рам̣. ‘‘випа̄кава̄рам̣ лабхатӣ’’ти имина̄ вуттамеваттхам̣ ‘‘пат̣исандхим̣ джанесӣ’’тиа̄дина̄ вибха̄вети. таттха пат̣исандхим̣ джанесӣти имина̄ ча пат̣исандхида̄йакасса каммасса паваттивипа̄када̄йита̄пи вутта̄ хоти. паваттивипа̄кассева пана да̄йакам̣ рӯпаджанакасӣсена вадати. тассева атӣтасса каммасса дит̣т̣хадхаммаведанӣйасса упападжджаведанӣйасса ча паччайавекаллена атӣтабхавесуйева авипаккавипа̄кан̃ча, атӣтейева париниббутасса дит̣т̣хадхаммаведанӣйаупападжджаведанӣйаапарапарийа̄йаведанӣйасса каммасса авипаккавипа̄кан̃ча гахетва̄ ‘‘ахоси каммам̣ на̄хоси каммавипа̄ко’’типи вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ пана випа̄кава̄рам̣ на лабхӣ’’тиа̄ди.
атӣтассева каммасса авипаккавипа̄касса паччуппаннабхаве паччайасампаттийа̄ випаччама̄нам̣ випа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘ахоси каммам̣ аттхи каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ пана атӣте а̄йӯхита’’нтиа̄дима̄ха. атӣтассева каммасса атиккантавипа̄кака̄ласса ча паччуппаннабхаве паринибба̄йантасса ча авипаччама̄навипа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘ахоси каммам̣ наттхи каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘аладдхавипа̄кава̄ра’’нтиа̄ди. атӣтассева каммасса випа̄ка̄рахасса авипаккавипа̄касса ана̄гатабхаве паччайасампаттийа̄ випаччитаббам̣ випа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘ахоси каммам̣ бхависсати каммавипа̄ко’’ти вуттанти дассенто ‘‘йам̣ пана атӣте а̄йӯхита’’нтиа̄дима̄ха. атӣтассева каммасса атиккантавипа̄кака̄ласса ча ана̄гатабхаве паринибба̄йитаббасса авипаччитаббавипа̄кан̃ча гахетва̄ ‘‘ахоси каммам̣ на бхависсати каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ ана̄гате випа̄кава̄рам̣ на лабхиссатӣ’’тиа̄ди. евам̣ та̄ва атӣтакаммам̣ атӣтапаччуппанна̄на̄гатавипа̄ка̄випа̄кавасена чхадха̄ дасситам̣.
ида̄ни паччуппаннабхаве катасса дит̣т̣хадхаммаведанӣйасса идхева випаччама̄нам̣ випа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘аттхи каммам̣ аттхи каммавипа̄ко’’ти вуттанти дассенто ‘‘йам̣ пана етарахи а̄йӯхита’’нтиа̄дима̄ха. йам̣ пана етарахи випа̄кава̄рам̣ на лабхатӣтиа̄дина̄ тассева паччуппаннасса каммасса паччайавекаллена идха авипаччама̄нан̃ча дит̣т̣хева дхамме паринибба̄йантасса идха авипаччама̄нан̃ча випа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘аттхи каммам̣ наттхи каммавипа̄ко’’ти вуттанти дассети. паччуппаннассева каммасса упападжджаведанӣйасса апарапарийа̄йаведанӣйасса ча ана̄гатабхаве випаччитаббавипа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘аттхи каммам̣ бхависсати каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ пана етарахи а̄йӯхитам̣ ана̄гате випа̄кава̄рам̣ лабхиссатӣ’’тиа̄ди. паччуппаннассева каммасса упападжджаведанӣйасса паччайавекаллена ана̄гатабхаве авипаччитаббан̃ча ана̄гатабхаве паринибба̄йитаббасса апарапарийа̄йаведанӣйасса авипаччитаббан̃ча випа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘аттхи каммам̣ на бхависсати каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ пана випа̄кава̄рам̣ на лабхиссатӣ’’тиа̄ди.
еван̃ча паччуппаннакаммам̣ паччуппанна̄на̄гатавипа̄ка̄випа̄кавасена чатудха̄ дассетва̄ ида̄ни ана̄гатабхаве катасса каммасса ана̄гате випаччитаббавипа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘бхависсати каммам̣ бхависсати каммавипа̄ко’’ти вуттанти дассенто ‘‘йам̣ пана̄на̄гате а̄йӯхиссатӣ’’тиа̄дима̄ха. тассева ана̄гатасса каммасса паччайавекаллена авипаччитаббан̃ча ана̄гатабхаве паринибба̄йитаббасса авипаччитаббан̃ча випа̄кам̣ гахетва̄ ‘‘бхависсати каммам̣ на бхависсати каммавипа̄ко’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ пана випа̄кава̄рам̣ на лабхиссатӣ’’тиа̄ди. евам̣ ана̄гатакаммам̣ ана̄гатавипа̄ка̄випа̄кавасена двидха̄ дасситам̣. евантиа̄дина̄ йатха̄вуттадва̄дасакамма̄ни нигамети.
ида̄ни саббесу йатха̄вуттаппабхедесу каммесу йа̄ни абхидхамманайена вибхатта̄ни сол̣аса камма̄ни, йа̄ни ча пат̣исамбхида̄маггапарийа̄йена вибхатта̄ни два̄даса камма̄ни, та̄ни сабба̄ни суттантикапарийа̄йена вибхаттесу ека̄дасавидхесуйева каммесу антогадха̄ни, та̄ни ча дит̣т̣хадхаммаведанӣйаупападжджаведанӣйаапарапарийа̄йаведанӣйесу тӣсуйева антогадха̄нӣти дассенто ‘‘ити има̄ни чева̄’’тиа̄дима̄ха. таттха аттано т̣ха̄на̄ осаккитва̄ти аттано йатха̄вуттадва̄дасасол̣асаппабхедасан̇кха̄тат̣т̣ха̄нато париха̄петва̄, там̣ там̣ пабхедам̣ хитва̄ти вуттам̣ хоти. ека̄даса камма̄нийева бхавантӣти там̣сабха̄ва̄нам̣йева камма̄нам̣ два̄дасадха̄ сол̣асадха̄ ча вибхаджитва̄ вуттатта̄ евама̄ха. йасма̄ ека̄дасадха̄ вуттакамма̄ни дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄ни ва̄ сийум̣ упападжджаведанӣйа̄ни ва̄ апарапарийа̄йаведанӣйа̄ни ва̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘тӣн̣ийева камма̄ни хонтӣ’’ти.
тесам̣ сан̇каманам̣ наттхӣти тесам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄дӣнам̣ сан̇каманам̣ наттхи, сан̇каманам̣ упападжджаведанӣйа̄дибха̄ва̄патти. тена̄ха ‘‘йатха̄т̣ха̄нейева тит̣т̣хантӣ’’ти, аттано дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄дит̣т̣ха̄нейева тит̣т̣хантӣти аттхо. дит̣т̣хадхаммаведанӣйамева хи пат̣хамаджаваначетана̄, упападжджаведанӣйамева саттамаджаваначетана̄, маджджхе пан̃ча апарапарийа̄йаведанӣйамева̄ти наттхи тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̇гахо, тасма̄ аттано аттано дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄дисабха̄вейева тит̣т̣ханти. тенева бхагавата̄ – ‘‘дит̣т̣хе ва̄ дхамме, упападжджа ва̄, апаре ва̄ парийа̄йе’’ти тайо викаппа̄ дассита̄. тенева̄ха ‘‘дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ камма’’нтиа̄ди. таттха ‘‘дит̣т̣хе ва̄ дхамме’’ти саттха̄ на вадеййа̄ти асати нийа̄ме на вадеййа. йасма̄ пана тесам̣ сан̇каманам̣ наттхи, нийатасабха̄ва̄ хи та̄ни, тасма̄ саттха̄ ‘‘дит̣т̣хе ва̄ дхамме’’тиа̄димавоча.
суккапаккхети ‘‘алобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа̄’’тиа̄дина̄ а̄гате кусалапаккхе. нируддхети арийамагга̄дхигамена ануппа̄даниродхена нируддхе. та̄лаваттху вийа катанти йатха̄ та̄ле чхинне т̣хитат̣т̣ха̄не кин̃чи на хоти, евам̣ камме пахӣне кин̃чи на хотӣти аттхо. та̄лаваттхӯти ва̄ маттхакаччхинно та̄ло вутто паттапхаламакуласӯчиа̄дӣнам̣ абха̄вато. тато ева со авирул̣хидхаммо. евам̣ пахӣнакаммо саттасанта̄но. тена̄ха ‘‘маттхакаччхинната̄ло вийа̄’’ти. ануабха̄вам̣ катам̣ паччхато дхаммаппаваттийа̄ абха̄вато. тена̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. аппаваттикатака̄ло вийа̄ти бӣджа̄нам̣ саббасо аппаваттийа̄ катака̄ло вийа. чхиннамӯлака̄нанти килесамӯласса саббасо чхиннатта̄ чхиннамӯлака̄нам̣. килеса̄ хи кхандха̄нам̣ мӯла̄ни.
веданӣйанти ведитаббам̣. ан̃н̃ам̣ ваттху наттхӣти ан̃н̃ам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ наттхи. сугатисан̃н̃ита̄пи хет̣т̣химантена сан̇кха̄радуккхато анапагататта̄ дуггатийо ева̄ти вуттам̣ ‘‘сабба̄ дуггатийо’’ти, евам̣ ва̄ еттха аттхо дат̣т̣хаббо. лобхо етасса ка̄ран̣абхӯто аттхӣти лобхам̣, лобханимиттам̣ каммам̣. татха̄ досанти еттха̄пи. тена̄ха ‘‘лобхадосасӣсена лобхаджан̃ча досаджан̃ча каммамева ниддит̣т̣ха’’нти. ват̣т̣авиват̣т̣анти ват̣т̣ан̃ча виват̣т̣ан̃ча.
нида̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. хаттхакасуттаван̣н̣ана̄
35. пан̃чаме а̄л̣авийанти а̄л̣авират̣т̣хе, на а̄л̣авинагаре. тена̄ха ‘‘а̄л̣авийанти а̄л̣авират̣т̣хе’’ти. атха̄ти авиччхедаттхе нипа̄то. таттха бхагавато нисаджджа̄йа авиччхинна̄йа ева̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘ева’’нтиа̄ди. хаттхато хаттхам̣ гататта̄ти а̄л̣авакасса йаккхасса хаттхато самма̄самбуддхасса хаттхам̣, тато ра̄джапуриса̄нам̣ хаттхам̣ гататта̄.
ма̄гхасса̄ти ма̄гхама̄сасса. евам̣ пхаггунасса̄ти еттха̄пи. кхурантарехи каддамо уггантва̄ тит̣т̣хатӣти каддамо кхурантарехи уггантва̄ тит̣т̣хати. чатӯхи диса̄хи ва̄йанто ва̄то верамбхоти вуччати верамбхава̄тасадисатта̄.
пан̃чадва̄рака̄йанти пан̃чадва̄ра̄нуса̄рена паваттам̣ вин̃н̃а̄н̣ака̄йам̣. кхобхайама̄на̄ти килесакхобхавасена кхобхайама̄на̄ читтам̣ сан̇кхобхам̣ каронта̄. четасика̄ти манодва̄рикачиттасанниссита̄. тена̄ха ‘‘манодва̄рам̣ кхобхайама̄на̄’’ти. со ра̄готи там̣садисо ра̄го. бхавати хи там̣садисе таббоха̄ро йатха̄ ‘‘са̄ ева титтирика̄, та̄ни ева осадха̄нӣ’’ти. йа̄дисо хи екасса пуггаласса уппаджджанакара̄го, та̄дисо ева тато ан̃н̃асса ра̄габха̄васа̄ман̃н̃ато. тена вуттам̣ ‘‘татха̄рӯпо ра̄го’’тиа̄ди. иччхита̄ла̄бхена раджанӣйесу ва̄ нируддхесу ваттхӯсу доманассуппаттийа̄ досапарил̣а̄ха̄нам̣ самбхаво ведитаббо.
на лимпати анупалиттачиттатта̄. сӣтибхӯто ниббутасаббапарил̣а̄хатта̄. а̄саттийо вуччанти тан̣ха̄йо таттха таттха а̄сан̃джанат̣т̣хена. даратханти парил̣а̄хаджа̄там̣. четасоти са̄мивачанам̣.
хаттхакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. девадӯтасуттаван̣н̣ана̄
36. чхат̣т̣хе девадӯта̄нӣти лин̇гавипалла̄сам̣ катва̄ вуттанти а̄ха ‘‘девадӯта̄’’ти, убхайалин̇гам̣ ва̄ етам̣ падам̣, тасма̄ напум̣сакалин̇гавасена па̄л̣ийам̣ вуттасса пуллин̇гавасена аттхадассанам̣ катам̣. девоти маччӯти абхибхаванат̣т̣хена сатта̄нам̣ аттано васе ватта̄панато маччура̄джа̄ ‘‘дево’’ти вуччати. йатха̄ хи дево пакатисатте абхибхавати, евам̣ маччу саббасатте абхибхавати, тасма̄ дево вийа̄ти дево. ‘‘тасса дӯта̄’’ти ватва̄ ида̄нисса дӯте тесам̣ дӯтабха̄ван̃ча вибха̄ветум̣ ‘‘джин̣н̣абйа̄дхимата̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тена чоданаттхена девасса дӯта̄ вийа̄ти девадӯта̄ти дассети. ‘‘ахам̣ асукам̣ памаддитум̣ а̄гамисса̄ми, тувам̣ тасса кесе гахетва̄ ма̄ виссаджджехӣ’’ти маччудевасса а̄н̣а̄кара̄ дӯта̄ вийа̄ти хи дӯта̄ти вуччанти.
ида̄ни саддха̄таббат̣т̣хена дева̄ вийа дӯта̄ти девадӯта̄ти дассенто ‘‘дева̄ вийа дӯта̄’’тиа̄дима̄ха. таттха алан̇катаппат̣ийатта̄йа̄ти идам̣ аттано дибба̄нубха̄вам̣ а̄викатва̄ т̣хита̄йа̄ти дассанаттхам̣ вуттам̣. девата̄йа бйа̄каран̣асадисамева хоти на чирассева джара̄бйа̄дхимаран̣асса самбхавато. висуддхидева̄нанти кхӣн̣а̄савабрахма̄нам̣. те хи чаримабхаве бодхисатта̄нам̣ джин̣н̣а̄дибхедам̣ дассенти, тасма̄ антимабхавикабодхисатта̄нам̣ висуддхидевехи упат̣т̣ха̄питабха̄вам̣ упа̄да̄йа тадан̃н̃есампи техи анупат̣т̣ха̄пита̄нампи татха̄ вохаритаббата̄ парийа̄йасиддха̄ти ведитабба̄. дисва̄ва̄ти висуддхидевехи дассите дисва̄ва. татойева хи те висуддхидева̄нам̣ дӯта̄ вутта̄.
касма̄ а̄раддханти кевалам̣ девадӯте ева сарӯпато адассетва̄ти адхиппа̄йо. дева̄нам̣ дӯта̄нам̣ дассанӯпа̄йатта̄ татха̄ вуттанти дассенто ‘‘девадӯта̄…пе… самануйун̃джатӣ’’ти а̄ха. таттха девадӯта̄…пе… дассанаттханти девадӯта̄нам̣ ануйун̃джанат̣т̣ха̄нӯпагасса каммасса дассанаттхам̣.
екачче тхера̄ти андхака̄дике вин̃н̃а̄н̣ава̄дино ча сандха̄йа вадати. нерайике нирайе па̄ленти тато ниггантум̣ аппада̄навасена раккхантӣти нирайапа̄ла̄. атха ва̄ нирайапа̄лата̄йа нерайика̄нам̣ нирайадуккхена парийонаддха̄йа алам̣ саматтха̄ти нирайапа̄ла̄. танти ‘‘наттхи нирайапа̄ла̄’’ти вачанам̣. пат̣иседхитамева̄ти ‘‘аттхи нирайесу нирайапа̄ла̄ аттхи ча ка̄ран̣ика̄’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме (катха̄. 866) пат̣иседхитамева. йади нирайапа̄ла̄ на̄ма на сийум̣, каммака̄ран̣а̄пи на бхавеййа. сати хи ка̄ран̣ике каммака̄ран̣а̄йа бхавитаббанти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди. еттха̄ха – ‘‘ким̣ панете нирайапа̄ла̄ нерайика̄, уда̄ху анерайика̄’’ти. кин̃четтха – йади та̄ва нерайика̄ нирайасам̣ваттанийена каммена ниббатта̄, сайампи нирайадуккхам̣ паччанубхавеййум̣, татха̄ сати ан̃н̃есам̣ нерайика̄нам̣ гха̄тана̄йа асаматтха̄ сийум̣, ‘‘име нерайика̄ име нирайапа̄ла̄’’ти ваваттха̄нан̃ча на сийа̄. йе ча йе гха̄тенти, техи сама̄нарӯпабалаппама̄н̣ехи итаресам̣ бхайасанта̄са̄ на сийум̣. атха анерайика̄, несам̣ таттха катхам̣ самбхавоти? вуччате – анерайика̄ нирайапа̄ла̄ анирайагатисам̣ваттанийакамманиббаттито. нирайӯпапаттисам̣ваттанийакаммато хи ан̃н̃енева каммуна̄ те ниббаттанти раккхасаджа̄тикатта̄. татха̄ хи ваданти саббаттхива̄дино –
‘‘кодха̄ курӯракамманта̄, па̄па̄бхиручино татха̄;
дуккхитесу ча нанданти, джа̄йанти йамараккхаса̄’’ти.
таттха йадеке ваданти ‘‘йа̄тана̄дуккхам̣ пат̣исам̣ведеййум̣, атха ва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гха̄теййу’’нтиа̄ди, тайидам̣ аса̄рам̣ нирайапа̄ла̄нам̣ нерайикабха̄вассева абха̄вато. йадипи анерайика̄ нирайапа̄ла̄, айомайа̄йа пана а̄дитта̄йа сампаджджалита̄йа саджотибхӯта̄йа нирайабхӯмийа̄ париккамама̄на̄ катхам̣ да̄хадуккхам̣ на̄нубхавантӣти? камма̄нубха̄вато. йатха̄ хи иддхиманто четовасиппатта̄ маха̄моггалла̄на̄дайо нерайике анукампанта̄ иддхибалена нирайабхӯмим̣ упагата̄ да̄хадуккхена на ба̄дхӣйанти, евам̣ сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.
иддхивисайасса ачинтеййабха̄ватоти че? идампи там̣сама̄нам̣ каммавипа̄касса ачинтеййабха̄вато. татха̄рӯпена хи каммуна̄ те ниббатта̄ йатха̄ нирайадуккхена аба̄дхита̄ ева хутва̄ нерайике гха̄тенти, на четтакена ба̄хирависайа̄бха̄во йуджджати ит̣т̣ха̄нит̣т̣хата̄йа паччекам̣ два̄рапурисесупи вибхаттасабха̄ватта̄. татха̄ хи екаччасса два̄расса пурисасса ча ит̣т̣хам̣ екаччасса анит̣т̣хам̣, екаччасса ча анит̣т̣хам̣ екаччасса ит̣т̣хам̣ хоти. еван̃ча катва̄ йадеке ваданти ‘‘наттхи каммавасена теджаса̄ парӯпата̄пана’’нтиа̄ди, тадапа̄хатам̣ хоти. йам̣ пана ваданти ‘‘анерайика̄нам̣ тесам̣ катхам̣ таттха самбхаво’’ти нирайе нерайика̄нам̣ йа̄тана̄саббха̄вабха̄вато. нерайикасаттайа̄тана̄йогган̃хи аттабха̄вам̣ ниббаттентам̣ каммам̣ та̄дисаниканти вина̄митам̣ нирайат̣т̣ха̄не ева ниббаттети. те хи нерайикехи адхикатарабала̄рохапарин̣а̄ха̄ ативийа бхайа̄накадассана̄ курӯратарапайога̄ ча хонти. етенева таттха нерайика̄нам̣ виба̄дхакака̄касунакха̄дӣнампи ниббаттийа̄ аттхибха̄во сам̣ван̣н̣итоти дат̣т̣хаббо.
катхаман̃н̃агатикехи ан̃н̃агатикаба̄дхананти ча на ваттаббам̣ ан̃н̃аттха̄пи татха̄ дассанато. йам̣ панеке ваданти ‘‘асаттасабха̄ва̄ ева нирайе нирайапа̄ла̄ нирайе сунакха̄дайо ча̄’’ти, тампетесам̣ матиматтам̣ ан̃н̃аттха татха̄ адассанато. на хи ка̄чи аттхи та̄дисӣ дхаммаппаватти, йа̄ асаттасабха̄ва̄, сампатисаттехи аппайоджита̄ ча аттхакиччам̣ са̄дхентӣ дит̣т̣хапубба̄. пета̄нам̣ па̄нӣйанива̄рака̄нам̣ дан̣д̣а̄дихаттха̄нан̃ча пуриса̄нам̣ саббха̄ве асаттабха̄ве ча висесака̄ран̣ам̣ наттхӣти та̄диса̄нам̣ саббха̄ве ким̣ па̄пака̄нам̣ ваттаббам̣. супинопагха̄топи аттхакиччасаматтхата̄йа аппама̄н̣ам̣ дассана̄диматтенапи тадаттхасиддхито. татха̄ хи супине а̄ха̄рӯпабхога̄дина̄ на аттхасиддхи, иддхинимма̄нарӯпам̣ панеттха ладдхапариха̄рам̣ иддхивисайасса ачинтеййабха̄вато. идха̄пи каммавипа̄касса ачинтеййабха̄ватоти че? там̣ на, асиддхатта̄. нерайика̄нам̣ каммавипа̄ко нирайапа̄ла̄ти сиддхаметтам̣, вуттанайена па̄л̣ито ча тесам̣ саттабха̄во ева сиддхо. сакка̄ хи ваттум̣ саттасан̇кха̄та̄ нирайапа̄ласан̃н̃ита̄ дхаммаппаватти са̄бхисандхикапарӯпагха̄ти аттхакиччасаббха̄вато оджа̄ха̄ра̄ди раккхасасантати вийа. абхисандхипуббаката̄ четтха на сакка̄ пат̣иккхипитум̣ татха̄ татха̄ абхисандхийа̄ гха̄танато. тато ева на сан̇гха̄тапаббатехи анекантиката̄. йе пана ваданти ‘‘бхӯтависеса̄ ева те ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дивисесаванто бхерава̄ка̄ра̄ наракапа̄ла̄ти саман̃н̃ам̣ лабхантӣ’’ти, тадасиддхам̣ уджукамева па̄л̣ийам̣ ‘‘аттхи нирайе нирайапа̄ла̄’’ти ва̄дасса патит̣т̣ха̄питатта̄.
апича йатха̄ арийавинайе наракапа̄ла̄нам̣ бхӯтаматтата̄ асиддха̄, татха̄ пан̃н̃аттиматтава̄динопи бхӯтаматтата̄ асиддха̄ саббасо рӯпадхамма̄нам̣ аттхибха̄вассева аппат̣иджа̄нанато. на хи тасса бхӯта̄ни на̄ма параматтхато санти. йади параматтхам̣ гахетва̄ вохарати, атха касма̄ чаккхурӯпа̄дӣни пат̣иккхипатӣти? тит̣т̣хатеса̄ анават̣т̣хитатакка̄нам̣ аппахӣнавипалла̄са̄нам̣ ва̄давӣмам̣са̄. евам̣ аттхева нирайе нирайапа̄ла̄ти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣. сати ча несам̣ саббха̄ве асатипи ба̄хире висайе нараке вийа деса̄динийамо хотӣти ва̄до на сиджджхати, сати ева пана ба̄хире висайе деса̄динийамоти дат̣т̣хаббам̣.
девадӯтасара̄панавасена сатте йатхӯпачите пун̃н̃акамме йамети нийаметӣти йамо. тасса йамасса вема̄никапета̄нам̣ ра̄джабха̄вато ран̃н̃о. тена̄ха ‘‘йамара̄джа̄ на̄ма вема̄никапетара̄джа̄’’ти. каммавипа̄канти акусалакаммавипа̄кам̣. вема̄никапета̄ хи кан̣хасуккавасена миссакам̣ каммам̣ катва̄ винипа̄тикадевата̄ вийа суккена каммуна̄ пат̣исандхим̣ ган̣ханти. татха̄ хи маггапхалабха̄гинопи хонти, паваттийам̣ пана камма̄нурӯпам̣ када̄чи пун̃н̃апхалам̣, када̄чи апун̃н̃апхалам̣ паччанубхаванти. йесам̣ пана арийамагго уппаджджати, тесам̣ магга̄дхигамато пат̣т̣ха̄йа пун̃н̃апхаламева уппаджджатӣти дат̣т̣хаббам̣. апун̃н̃апхалам̣ пуббе вийа кат̣укам̣ на хоти, мануссаттабха̄ве т̣хита̄нам̣ вийа мудукамева хотӣти апаре. дхаммико ра̄джа̄ти еттха тасса дхаммикабха̄во дхаммадевапуттасса вийа уппаттинийато дхаммата̄васена ведитаббо. два̄ресӯти авӣчимаха̄наракасса чатӯсу два̄ресу. кхӣн̣а̄сава̄ бра̄хман̣а̄ на̄ма уккат̣т̣ханиддесена.
ануйогаваттанти ануйоге кате ваттитаббаваттам̣. а̄ропентоти ка̄ра̄пенто, аттано пуччхам̣ уддисса пат̣ивачанам̣ да̄пенто пуччхати. парасса хи адхиппа̄йам̣ н̃а̄тум̣ иччханто тадупагам̣ пайогам̣ каронто пуччхати на̄ма. ладдхинти га̄хам̣. патит̣т̣ха̄пентоти таттха ниччака̄лам̣ ка̄ра̄пенто. ка̄ран̣ам̣ пуччхантоти йуттим̣ пуччханто. саманубха̄сатӣти йатха̄нуйуттаматтхам̣ вибхӯтам̣ катва̄ катхети.
джин̣н̣анти джара̄паттийа̄ джин̣н̣ам̣. екаччо дахарака̄лато пат̣т̣ха̄йа пан̣д̣урога̄дина̄ абхибхӯтака̄йата̄йа джин̣н̣асадисо хоти, айам̣ на татха̄ джара̄паттийа̄ джин̣н̣оти дассети. гопа̄насӣ вийа ван̇канти ван̇кагопа̄насӣ вийа ван̇кам̣. на хи ван̇кабха̄васса нидассанаттхам̣ аван̇кагопа̄насӣ гайхати. бхагганти бхаггасарӣрам̣ кат̣ийам̣ бхаггака̄йатта̄. тена̄ха ‘‘имина̄писса ван̇кабха̄вамева дӣпетӣ’’ти. дан̣д̣апат̣исаран̣анти т̣ха̄нагаманесу дан̣д̣о пат̣исаран̣ам̣ етасса̄ти дан̣д̣апат̣исаран̣ам̣ тена вина̄ ваттитум̣ асаматтхатта̄. тена̄ха ‘‘дан̣д̣адутийа’’нти. джара̄туранти джара̄йа паттхатасам̣килантака̄йам̣. саббасо кимихатам̣ вийа маха̄кхалла̄т̣ам̣ сӣсамасса̄ти маха̄кхалла̄т̣асӣсам̣. сан̃джа̄тавалинти самантато джа̄таваликам̣. джара̄дхаммоти джара̄пакатико. тена̄ха ‘‘джара̄сабха̄во’’ти. сабха̄во ча на̄ма теджодха̄туйа̄ ун̣хата̄ вийа на када̄чи вигаччхатӣти а̄ха ‘‘апаримутто джара̄йа̄’’тиа̄ди.
аттхато евам̣ вадати на̄ма, ва̄ча̄йа авадантопи аттха̄паттито евам̣ ваданто вийа хоти вин̃н̃ӯнанти аттхо. тарун̣о ахосим̣ йоббанена саманна̄гато. ӯрӯнам̣ балам̣ етасса аттхӣти ӯрубалӣ. тена дӯрепи гамана̄гаманалан̇гхана̄дисаматтхатам̣ дассети, ба̄хубалӣти пана имина̄ хаттхехи ка̄таббакиччасаматтхатам̣, джаваггахан̣ена вегаса̄ паваттисаматтхатам̣. антарахита̄ти нат̣т̣ха̄. еттха ча на кхо пана̄хантиа̄ди джара̄йа девадӯтабха̄вадассанам̣. тена̄ха ‘‘тенеса девадӯто на̄ма джа̄то’’ти. а̄ба̄дхасса аттхита̄йа а̄ба̄дхикам̣. вивидхам̣ дуккхам̣ а̄дахатӣти бйа̄дхи, висесена ва̄ а̄дхийати етена̄ти бйа̄дхи, бйа̄дхи сам̣джа̄то етасса̄ти бйа̄дхитам̣. еса найо дуккхитанти еттха̄пи.
дутийам̣ девадӯтанти еттха̄пи вуттанайенева аттхо ведитаббо. бйа̄дхина̄ абхихатоти бйа̄дхина̄ ба̄дхито, упаддутоти аттхо.
випарибхиннаван̣н̣оти випарибхиннанӣлаван̣н̣о. тан̃хи йаттха йаттха гахитапуббакам̣, таттха таттха пан̣д̣уван̣н̣ам̣, мам̣суссадат̣т̣ха̄не раттаван̣н̣ам̣, йебхуййена ча нӣласа̄т̣акапа̄рутам̣ вийа хоти. тена вуттам̣ ‘‘випарибхиннанӣлаван̣н̣о’’ти.
‘‘ко лабхати, ко на лабхатӣ’’ти нирайупагассева васена̄йам̣ вича̄ран̣а̄ти ‘‘йена та̄ва баху па̄пам̣ ката’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. баху па̄пам̣ катанти бахусо па̄пам̣ катам̣. тена па̄пасса бахулӣкаран̣ама̄ха. бахӯти ва̄ махантам̣. махаттхопи хи бахусаддо диссати ‘‘баху вата катам̣ асса̄’’тиа̄дӣсу, гаруканти вуттам̣ хоти. со гарукам̣ бахулам̣ ва̄ па̄пам̣ катва̄ т̣хито нирайе ниббаттатийева, на йамапурисехи йамасса сантикам̣ нӣйатӣти. париттанти пама̄н̣апариттата̄йа ка̄лапариттата̄йа ча париттам̣. пуримасмим̣ аттхе агарӯти аттхо, дутийасмим̣ абахуланти. йатха̄вуттаматтхам̣ упама̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. каттаббамева каронтӣти дан̣д̣амева каронти. анувиджджитва̄ти вӣмам̣ситва̄. виниччхайат̣т̣ха̄нанти ат̣т̣акаран̣ат̣т̣ха̄нам̣. париттапа̄пакамма̄ти дуббалапа̄пакамма̄. аттано дхаммата̄йа̄ти парехи аса̄рийама̄непи аттано дхаммата̄йа саранти. те хи па̄пакаммасса дуббалабха̄вато катӯпачитасса ча ока̄са̄рахакусалакаммасса балавабха̄вато аттано дхаммата̄йапи саранти. са̄рийама̄на̄пӣти ‘‘идам̣ на̄ма тайа̄ катам̣ пун̃н̃акамма’’нти парехи са̄рийама̄на̄пи.
а̄ка̄сачетийанти гирисикхаре аббхока̄се виват̣ан̇ган̣е катачетийам̣. раттапат̣ена̄ти раттаван̣н̣ена пат̣ена пӯджеси пат̣а̄кам̣ катва̄. аггиджа̄ласадданти пат̣апат̣а̄йантам̣ нараке аггиджа̄ласаддам̣ сутва̄ва. аттана̄ пӯджитапат̣ам̣ ануссарӣти тада̄ пат̣а̄ка̄йа ва̄таппаха̄расадде нимиттасса гахитатта̄ ‘‘майа̄ тада̄ а̄ка̄сачетийе пӯджитараттапат̣асаддо вийа̄’’ти аттана̄ пӯджитапат̣ам̣ ануссари.
суманапуппхакумбхена̄ти кумбхапарима̄н̣ена суманапуппхара̄сина̄. ‘‘даса̄дхикам̣ на̄л̣исахассакумбха’’нти кечи, ‘‘пан̃чаамбан̣а’’нти апаре. тӣхипина сарати балавато па̄пакаммена бйа̄мохито. тун̣хӣ ахосӣти ‘‘камма̄рахо айа’’нти таттха пат̣ика̄рам̣ апассанто тун̣хӣ ахоси.
екапаккхаччхаданаматта̄хӣти маджджхимаппама̄н̣асса гехасса екаччхаданаппама̄н̣ехи. сутта̄хатам̣ каритва̄ти ка̄л̣асуттам̣ па̄тетва̄. йатха̄ ратхо саббасо паджджалито хоти айомайо, евам̣ йуга̄дайописса паджджалита̄ саджотибхӯта̄ ева хонтӣти а̄ха ‘‘саддхим̣…пе… ратхе йоджетва̄’’ти. маха̄кӯт̣а̄га̄раппама̄н̣анти саттабхӯмакамаха̄кӯт̣а̄га̄раппама̄н̣ам̣.
вибхаттоти сатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣ена па̄пакаммуна̄ вибхатто. хӣнам̣ ка̄йанти хӣнам̣ саттаника̄йам̣, хӣнам̣ ва̄ аттабха̄вам̣. упа̄да̄нети чатуббидхе упа̄да̄не. аттхато пана тан̣ха̄дит̣т̣хигга̄хоти а̄ха ‘‘тан̣ха̄дит̣т̣хиггахан̣е’’ти. самбхавати джара̄маран̣ам̣ етена̄ти самбхаво, упа̄да̄нанти а̄ха ‘‘джа̄тийа̄ ча маран̣асса чха ка̄ран̣абхӯте’’ти. анупа̄да̄ти анупа̄да̄йа. тена̄ха ‘‘анупа̄дийитва̄’’ти. сакалават̣т̣адуккхам̣ атикканта̄ти чаримачиттаниродхена ват̣т̣адуккхасса килеса̄нампи асамбхавато саббам̣ ват̣т̣адуккхам̣ атикканта̄.
девадӯтасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. чатумаха̄ра̄джасуттаван̣н̣ана̄
37. саттаме ама̄ саха ваттанти тасмим̣ тасмим̣ киччети амачча̄, сахита̄. парисати бхава̄ти па̄рисаджджа̄, парива̄рат̣т̣ха̄нийа̄ париса̄парийа̄панна̄. тена̄ха ‘‘парича̄рикадевата̄’’ти. та̄та̄ти а̄лапанам̣. еванти ‘‘каччи бахӯ манусса̄’’тиа̄дина̄ вутта̄ка̄рена. ат̣т̣ха ва̄рети екасмим̣ ад̣д̣хама̄се чатуккхаттум̣ татха̄ итарасминти евам̣ ат̣т̣ха ва̄ре. адхит̣т̣хахантӣти адхитит̣т̣ханти. пат̣иджа̄гаронтӣти пат̣и пат̣и джа̄гаронти. пун̃н̃ам̣ каронта̄ хи сатта̄ джа̄гаронти на̄ма ка̄таббакиччаппасутатта̄, итаре пана супанти на̄ма сахитапарахитавимуттатта̄. ча̄туддасиупосатхасса анугаманам̣ вийа паннарасиупосатхасса паччуггаманам̣ на лаббхати диваса̄бха̄вато.
татоти тато тато. там̣ упанисса̄йа̄ти та̄ та̄ га̄манигамара̄джадха̄нийо упанисса̄йа. адхиваттха̄ти а̄ра̄маванаруккха̄дӣсу адхиваттха̄ девата̄. тети те дева̄. сандха̄йа катхетӣти бхагава̄ катхети. вуттанти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣.
ниччам̣ нибаддхам̣ упосатхо сам̣ваччхаре сам̣ваччхаре пат̣и пат̣и харитаббато паваттетаббато па̄т̣иха̄рийапаккхо на̄ма. гун̣ан̇гехӣти упосатхан̇гехи.
вуттхава̄соти вуситабрахмачарийава̄со. каттаббакиччанти дуккха̄дӣсу парин̃н̃а̄та̄дикиччам̣. ота̄ретва̄ти чхад̣д̣етва̄. париккхӣн̣абхавасам̣йоджаноти саббасо кхӣн̣абхавабандхано. ка̄ран̣ена джа̄нитва̄ти випассана̄пан̃н̃а̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа чатта̄ри арийасачча̄ни джа̄нитва̄.
джа̄нантоти ‘‘араханта̄нам̣ анукаран̣аппат̣ипатти еса̄, йадидам̣ саммадева упосатха̄нут̣т̣ха̄на’’нти евам̣ упосатхакаммасса гун̣ам̣ джа̄нанто. еварӯпена̄ти йа̄дисо бхагавато упосатхабха̄во вихито, еварӯпена араханта̄нукаран̣ена упосатхакаммена. сакка̄ пахитатто випассанам̣ уссукка̄петва̄ кхӣн̣а̄савасампаттим̣ па̄пун̣итум̣. ат̣т̣хамам̣ утта̄наттхамева саттаме вуттанайатта̄.
чатумаха̄ра̄джасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. сукхума̄ласуттаван̣н̣ана̄
39. наваме ниддуккхоти ка̄йикачетасикадуккхавирахито. садуккхе хи савигха̄те сукхума̄латта̄ анавасара̄, тасма̄ сукхито ниддуккхата̄йа сукхума̄ло на̄ма. йа̄васса сукхума̄латта̄ парамуккам̣сагата̄ти а̄ха ‘‘парамасукхума̄ло’’ти. ативийа сукхума̄лоти аттхо. антаматӣтам̣ аччантам̣. саббада̄ сукхума̄лоти а̄ха ‘‘сататаниддуккхо’’ти. чарийака̄лети бодхичарийа̄йа чаран̣ака̄ле. тена̄ти бодхисаттена. ан̃н̃аттха пана падуманти раттам̣ камалам̣. пун̣д̣арӣканти сетам̣ вуччати. итара̄ти итарапоккхаран̣ийо. ‘‘бодхисаттасса кира̄’’тиа̄дикам̣ поккхаран̣ӣнам̣ уппаттидассанам̣. кудда̄лакаммака̄рети кхан̣аке. поккхаран̣ит̣т̣ха̄на̄нӣти поккхаран̣икхан̣анайоггат̣т̣ха̄на̄ни. ган̣ха̄песӣти кхан̣а̄песи. поккхаран̣исаддо четтха та̄дисе джала̄сайе нирул̣хо дат̣т̣хаббо пан̇каджа̄дисадда̄ вийа. сопа̄наба̄хука̄нам̣ маттхакат̣т̣ха̄нам̣ ун̣хӣсанти адхиппетам̣. удакасечанана̄л̣ика̄ти удакаччхат̣а̄виссаджджанана̄л̣ийанта̄ни. пан̃чавидха̄ти ван̣н̣авасена джа̄тивасена ча.
кхо панасса̄ти нипа̄таматтам̣. ка̄сика-саддо ативийа сан̣хе сукхуме махаггхаваттхе нирул̣хо, ан̃н̃асмимпи татха̄джа̄тике рул̣хивасена паваттатӣти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха ‘‘ака̄сикам̣ чандана’’нти. хеманте ва̄со хемантам̣, хемантам̣ арахатӣти хемантико, па̄са̄до. ‘‘итаресупи есева найо’’ти ватва̄ тадева несам̣ арахатам̣ дассетум̣ ‘‘таттха хемантико’’тиа̄ди вуттам̣. саджа̄ла̄нӣти саджа̄лава̄тапа̄на̄ни, удакайанта̄нӣти удакадха̄ра̄виссанданакайанта̄ни. па̄са̄даматтхакети па̄са̄дасса упариа̄ка̄сатале. бандхитва̄ти пайоджитайанте суккхамахим̣сачаммам̣ бандхитва̄. йантам̣ париваттетва̄ти йатха̄пайоджитам̣ йантам̣ па̄са̄н̣а̄ропанаттхан̃чева пуна тесам̣ виссаджджанаттхан̃ча париваттетва̄. тасмим̣ виссаджджентӣти чхаданапит̣т̣хе баддхасуккхамахим̣сачамме виссадждженти.
сахассатха̄манти пурисасахассабалам̣, пурисасахассена вахитаббабха̄равахам̣. паллан̇ке нисиннова̄ти ратанамайапаллан̇ке йатха̄нисинно ева. уппатана̄ка̄рапаттанти уппатитва̄ т̣хитам̣ вийа. джийам̣ потхентасса̄ти джийа̄гха̄там̣ каронтасса. джийаппаха̄расаддоти джийа̄гха̄тасаддо. йанте баддханти йантабаддхам̣ катва̄ т̣хапитам̣. саддантарети тха̄мамаджджхимасса пурисасса саддасаванат̣т̣ха̄не. га̄вутасса чатуттхо бха̄го косотипи вуччати двисахассадан̣д̣аппама̄н̣ат̣т̣ха̄нам̣.
саббат̣т̣ха̄на̄нӣти маха̄пурисасса та̄ни та̄ни сабба̄ни васанат̣т̣ха̄на̄ни. сикха̄баддхоти пурисасабха̄вассева висесато дассанаметам̣. на уппила̄витабха̄ваттханти уппила̄витабха̄васан̇кха̄там̣ аттхам̣ на катхесӣти аттхо. тасса хи бодхимӯлейева сетугха̄то. тенева̄ти аппама̄далаккхан̣асса дӣпанато ева. атта̄нам̣ атиккамитва̄ти аттано джара̄паттим̣ ачинтетва̄ ат̣т̣ӣйати. на панеса маггена пахӣно тада̄ маггасса анадхигататта̄. сиккхам̣ пат̣иккхипитва̄ти йатха̄сама̄диннасиккхам̣ паха̄йа.
авипарӣтабйа̄дхиа̄дисабха̄ва̄ва̄ти екантена бйа̄дхиа̄дисабха̄ва̄ ева. евам̣ джигуччха̄виха̄рена̄ти евам̣ сакалассева ват̣т̣адуккхасса джигуччханавиха̄рена вихарантасса. евам̣ джигуччхананти евам̣ парасса джигуччханам̣. парам̣ аджигуччхама̄ноти карун̣а̄йанена евам̣ парам̣ аджигуччханто. абхибхосмӣти абхибхавита̄ асми. усса̄хо ахӯти чатуран̇гасаманна̄гатам̣ вӣрийамева чатуббидхасаммаппадха̄навӣрийан̃ча ахоси, йена маггабрахмачарийапара̄йан̣о джа̄то.
сукхума̄ласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. а̄дхипатеййасуттаван̣н̣ана̄
40. дасаме абхибхавитва̄ паваттанат̣т̣хена адхипати йам̣ кин̃чи джет̣т̣хакам̣ на ка̄ракам̣ атта̄нам̣ адхипатӣти катва̄ атта̄ ева адхипати, тато а̄гатам̣ атта̄дхипатеййам̣. тена̄ха ‘‘атта̄на’’нтиа̄ди. локанти сатталокам̣. со ча кхо иддхивидха̄дигун̣ависесайутто адхиппето адхипатибха̄васса адхиппетатта̄. нававидхам̣ локуттарадхамманти уккат̣т̣ханиддесена вуттам̣. ити бхавоти евам̣ сампаттибхаво, таттха евам̣ абхивуддхӣти. сампаттибхавасса хетӯти там̣там̣сампаттибхавасса таттха ча абхивуддхийа̄ хету. джа̄тинимиттасса каммабхавасса катӯпачитатта̄ джа̄ти антопавит̣т̣ха̄. джара̄дӣсупи есева найо хетусиддхийа̄ пхаласиддхито.
асаллӣнанти на сан̇кочаппаттам̣. упат̣т̣хита̄ти ка̄йа̄дисабха̄васаллаккхан̣авасена упат̣т̣хита̄. асаммут̣т̣ха̄ саммоса̄бха̄вато. аса̄раддхоти са̄рамбхасса са̄рамбхахетӯнан̃ча виккхамбханена аса̄раддхо. екаггам̣ анекаггабха̄васса дӯрасамусса̄питатта̄. ниммалам̣ катва̄ти ра̄га̄димала̄нам̣ апанайанена маларахитам̣ катва̄. гопа̄йатӣти сам̣килеса̄наттхато раккхати. айанти евам̣пат̣ипанно бхиккху. суддхаматта̄нам̣ парихарати асуддхабха̄васса килесассапи абха̄вато.
атиккамитва̄ ман̃н̃асӣти асаккхим̣ катва̄ ман̃н̃аси. та̄йа тан̣ха̄йа ниббаттоти таммайо, тан̣ха̄васико. тасса бха̄во таммайата̄, тасса̄ таммайата̄йа абха̄вена. на ха̄йати пан̃н̃а̄дигун̣авепуллаппаттийа̄.
а̄дхипатеййасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
девадӯтаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.