4. чаккаваттисуттаван̣н̣ана̄

14. чатуттхе чатӯхи сан̇гахаваттхӯхӣти да̄напийавачанааттхачарийа̄сама̄наттата̄сан̇кха̄техи чатӯхи сан̇гахака̄ран̣ехи. чаккам̣ ваттетӣти а̄н̣а̄чаккам̣ паваттети. чакканти ва̄ идха ратаначаккам̣ ведитаббам̣. айан̃хи чаккасаддо сампаттийам̣, лаккхан̣е, ратхан̇ге, ирийа̄патхе, да̄не, ратанадхаммакхурачакка̄дӣсу ча диссати. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, чакка̄ни, йехи саманна̄гата̄нам̣ деваманусса̄на’’нтиа̄дӣсу (а. ни. 4.31) хи сампаттийам̣ диссати. ‘‘па̄даталесу чакка̄ни джа̄та̄нӣ’’ти (дӣ. ни. 2.35; 3.204) еттха лаккхан̣е. ‘‘чаккам̣ва вахато пада’’нти (дха. па. 1) еттха ратхан̇ге. ‘‘чатучаккам̣ навадва̄ра’’нти (сам̣. ни. 1.29) еттха ирийа̄патхе. ‘‘дадам̣ бхун̃джа ма̄ ча пама̄до, чаккам̣ ваттайа саббапа̄н̣ина’’нти (джа̄. 1.7.149) еттха да̄не. ‘‘диббам̣ чаккаратанам̣ па̄турахосӣ’’ти (дӣ. ни. 2.243) еттха ратаначакке. ‘‘майа̄ паваттитам̣ чакка’’нти (су. ни. 562) еттха дхаммачакке. ‘‘иччха̄хатасса посасса, чаккам̣ бхамати маттхаке’’ти (джа̄. 1.5.103) еттха кхурачакке. ‘‘кхурапарийантена чаккена̄’’ти (дӣ. ни. 1.166) еттха пахаран̣ачакке. ‘‘асанивичакка’’нти (дӣ. ни. 3.61) еттха асаниман̣д̣але. идха пана̄йам̣ ратаначакке дат̣т̣хаббо.

китта̄вата̄ пана̄йам̣ чаккаваттӣ на̄ма хоти? екан̇гуладван̇гуламаттампи чаккаратанам̣ а̄ка̄сам̣ аббхуггантва̄ паваттати. саббачаккаваттӣнан̃хи нисинна̄санато ут̣т̣хахитва̄ чаккаратанасамӣпам̣ гантва̄ хаттхисон̣д̣асадисапана̄л̣им̣ суван̣н̣абхин̇га̄рам̣ уккхипитва̄ удакена аббхуккиритва̄ ‘‘абхивиджина̄ту бхавам̣ чаккаратана’’нти вачанасаманантарамева веха̄сам̣ аббхуггантва̄ чаккаратанам̣ паваттатӣти. йасса паваттисамака̄ламева, со ра̄джа̄ чаккаваттӣ на̄ма хоти.

дхаммоти дасакусалакаммапатхадхаммо, дасавидхам̣ ва̄ чаккаваттиваттам̣. дасавидхе ва̄ кусаладхамме агарахите ва̄ ра̄джадхамме нийуттоти дхаммико. тена ча дхаммена сакалалокам̣ ран̃джетӣти дхаммара̄джа̄. дхаммена ва̄ ладдхараджджатта̄ дхаммара̄джа̄. чаккаваттӣхи дхаммена н̃а̄йена раджджам̣ адхигаччхати, на адхаммена. дасавидхена чаккаваттиваттена̄ти дасаппабхедена чаккаваттӣнам̣ ваттена.

ким̣ пана там̣ дасавидхам̣ чаккаваттиваттанти? вуччате –

‘‘катамам̣ пана там̣, дева, арийам̣ чаккаваттиваттанти? тена хи твам̣, та̄та, дхаммам̣йева нисса̄йа дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто дхаммам̣ ма̄ненто дхаммам̣ пӯдженто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахассу антоджанасмим̣ балака̄йасмим̣ кхаттийесу ануйантесу бра̄хман̣агахапатикесу негамаджа̄нападесу саман̣абра̄хман̣есу мигапаккхӣсу. ма̄ ча те, та̄та, виджите адхаммака̄ро паваттиттха. йе ча те, та̄та, виджите адхана̄ ассу, тесан̃ча дханамануппадеййа̄си. йе ча те, та̄та, виджите саман̣абра̄хман̣а̄ мадаппама̄да̄ пат̣ивирата̄ кхантисорачче нивит̣т̣ха̄ екаматта̄нам̣ даменти, екаматта̄нам̣ саменти, екаматта̄нам̣ паринибба̄пенти. те ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ парипуччхеййа̄си паригган̣хеййа̄си – ‘ким̣, бханте, кусалам̣ ким̣ акусалам̣, ким̣ са̄ваджджам̣ ким̣ анаваджджам̣, ким̣ севитаббам̣ ким̣ на севитаббам̣, ким̣ ме карийама̄нам̣ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа асса, ким̣ ва̄ пана ме карийама̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа асса̄’ти. тесам̣ сутва̄ йам̣ акусалам̣, там̣ абхиниваджджеййа̄си, йам̣ кусалам̣, там̣ сама̄да̄йа ваттеййа̄си. идам̣ кхо, та̄та, там̣ арийам̣ чаккаваттиватта’’нти –

евам̣ чаккаваттисутте (дӣ. ни. 3.84) а̄гатанайена антоджанасмим̣ балака̄йе екам̣, кхаттийесу екам̣, ануйантесу екам̣, бра̄хман̣агахапатикесу екам̣, негамаджа̄нападесу екам̣, саман̣абра̄хман̣есу екам̣, мигапаккхӣсу екам̣, адхаммака̄раппат̣иккхепо екам̣, адхана̄нам̣ дхана̄нуппада̄нам̣ екам̣, саман̣абра̄хман̣е упасан̇камитва̄ пан̃хапуччханам̣ еканти евамевам̣ там̣ чаккаваттиваттам̣ дасавидхам̣ хоти. гахапатике пана паккхиджа̄те ча висум̣ катва̄ ган̣хантасса два̄дасавидхам̣ хоти.

ан̃н̃атха̄ ваттитум̣ аденто со дхаммо адхит̣т̣ха̄нам̣ етасса̄ти тададхит̣т̣ха̄нам̣. тена тададхит̣т̣ха̄нена четаса̄. саккаронтоти а̄даракирийа̄васена каронто. тена̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. гарум̣ каронтоти па̄са̄н̣аччхаттам̣ вийа гарукаран̣авасена гарум̣ каронто. тенева̄ха ‘‘тасмим̣ га̄равуппаттийа̄’’ти. дхамма̄дхипатибхӯта̄гатабха̄вена̄ти имина̄ йатха̄вуттадхаммасса джет̣т̣хакабха̄вена пуриматарам̣ аттабха̄весу саккаччам̣ самупачитабха̄вам̣ дассети. дхаммавасенева ча саббакирийа̄нам̣ каран̣ена̄ти етена т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу йатха̄вуттадхамманиннапон̣апаббха̄рабха̄вам̣ дассети. асса̄ти раккха̄варан̣агуттийа̄. парам̣ раккхантоти ан̃н̃ам̣ дит̣т̣хадхаммика̄дианаттхато раккханто. тенева парараккхаса̄дханена кхантиа̄дигун̣ена атта̄нам̣ тато ева раккхати. меттачиттата̄ти меттачиттата̄йа. нива̄санапа̄рупанагеха̄дӣни сӣтун̣ха̄диппат̣иба̄ханена а̄варан̣ам̣.

антоджанасминти аббхантарабхӯте путтада̄ра̄диджане. сӣласам̣варе патит̣т̣ха̄пентоти имина̄ раккхам̣ дассети. ваттхагандхама̄ла̄дӣни часса дадама̄ноти имина̄ а̄варан̣ам̣, итарена гуттим̣. сампада̄ненапӣти пи-саддена сӣласам̣варесу патит̣т̣ха̄пана̄дӣнам̣ сампин̣д̣ети. еса найо паресупи пи-саддаггахан̣е. нигамо нива̄со етесанти негама̄. евам̣ джа̄напада̄ти а̄ха ‘‘татха̄ нигамава̄сино’’тиа̄дина̄.

раккха̄варан̣агуттийа̄ ка̄йакамма̄дӣсу сам̣видаханам̣ т̣хапанам̣ на̄ма тадупадесойева̄ти вуттам̣ ‘‘катхетва̄’’ти. етесӯти па̄л̣ийам̣ вуттесу саман̣а̄дӣсу. пат̣иваттетум̣ на сакка̄ кхӣн̣а̄нам̣ килеса̄нам̣ пуна ануппаджджанато. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.

чаккаваттисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.