1. ба̄лавагго

1. бхайасуттаван̣н̣ана̄

1. тиканипа̄тасса пат̣хаме бхайанти бхӣти четасо бйадхоти а̄ха ‘‘читтутра̄со’’ти. упаддавоти антара̄йо. тасса пана виккхепака̄ран̣атта̄ вуттам̣ ‘‘анекаггата̄ка̄ро’’ти. упасагготи упасаджджанам̣, деватопапӣл̣а̄дина̄ аппат̣ика̄равигха̄та̄патти. са̄ пана йасма̄ пат̣ика̄ра̄бха̄вена вихан̃н̃ама̄насса кин̃чи ка̄тум̣ асаматтхасса осӣданака̄ран̣ам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘таттха таттха лаггана̄ка̄ро’’ти. йатха̄вутте дивасе ана̄гаччхантесӯти ван̃четва̄ а̄гантум̣ нийамитадивасе ана̄гаччхантесу. два̄ре аггим̣ датва̄ти бахи аниккхаманаттха̄йа два̄ре аггим̣ датва̄.

нал̣ехи чханнапат̣иччханна̄ти нал̣ехи тин̣аччхаданасан̇кхепена упари чха̄детва̄ техийева да̄рукут̣иканийа̄мена паритопи чха̄дита̄. есева найоти имина̄ тин̣ехи чханнатам̣ сесасамбха̄ра̄нам̣ руккхамайатан̃ча атидисати.

видхавапуттети антабха̄вопалаккхан̣ам̣. те хи ниппитика̄ авинӣта̄ асам̣йата̄ йам̣ кин̃чи ка̄рино. сесаметтха утта̄намева.

бхайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. лаккхан̣асуттаван̣н̣ана̄

2. дутийе лаккхӣйати ба̄ло айанти н̃а̄йати етена̄ти лаккхан̣ам̣, каммам̣ лаккхан̣аметасса̄ти каммалаккхан̣оти а̄ха ‘‘ка̄йадва̄ра̄дипаваттам̣ камма’’нтиа̄ди. ападӣйанти доса̄ етена раккхӣйанти, лӯйанти чхиджджанти ва̄ти апада̄нам̣, сатта̄нам̣ самма̄, миччха̄ ва̄ паваттаппайого. тена собхатӣти апада̄насобханӣ. тена̄ха ‘‘пан̃н̃а̄ на̄ма̄’’тиа̄ди. аттано чаритенева̄ти аттано чарийа̄йа ева. сесаметтха утта̄намева.

лаккхан̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3-4. чинтӣсутта̄диван̣н̣ана̄

3-4. татийе етехӣти дуччинтитачинтита̄дӣхи. етена лаккхан̣асаддасса саран̣аттхатама̄ха. та̄нева̄ти лаккхан̣а̄ни ева. асса̄ти ба̄ласса. ба̄ло айанти нимӣйати сан̃джа̄нӣйати етехӣти ба̄ланимитта̄ни. апада̄нам̣ вуччати, викхйа̄там̣ каммам̣, дуччинтитачинтита̄дӣни ча ба̄ле викхйа̄та̄ни аса̄дха̄ран̣абха̄вена. тасма̄ ‘‘ба̄ласса апада̄на̄нӣ’’ти. абхиджджха̄дӣхи дут̣т̣хам̣ дӯситам̣ чинтитам̣ дуччинтитам̣, там̣ чинтетӣти дуччинтитачинтӣ. лобха̄дӣхи дут̣т̣хам̣ бха̄ситам̣ муса̄ва̄да̄дим̣ бха̄сатӣти дуббха̄ситабха̄сӣ. тесам̣йева васена каттаббато дуккат̣акаммам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дим̣ каротӣти дуккат̣акаммака̄рӣ. тена̄ха ‘‘чинтайанто’’тиа̄ди. вутта̄нуса̄рена̄ти ‘‘ба̄ло айа’’нтиа̄дина̄ вуттасса аттхавачанасса ‘‘пан̣д̣ито айанти етехи лаккхӣйатӣ’’тиа̄дина̄ ануссаран̣ена. маносучарита̄дӣнам̣ васена̄ти ‘‘чинтайанто анабхиджджха̄бйа̄па̄дасамма̄дассанавасена сучинтитамева чинтетӣ’’тиа̄дина̄ маносучарита̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ сучарита̄нам̣ васена йоджетабба̄ни. чатуттхам̣ вуттанайатта̄ утта̄наттхамева.

чинтӣсутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5-10. айонисосутта̄диван̣н̣ана̄

5-10. пан̃чаме кати ну кхо ануссатит̣т̣ха̄на̄нӣтиа̄ди чхакке а̄ви бхависсатӣти. евам̣ чинтитанти айонисо чинтитам̣. апан̃хамева пан̃ханти катхесӣти апан̃хамева пан̃хо айанти ман̃н̃ама̄но виссаджджеси. дасавидхам̣ бйан̃джанабуддхим̣ апариха̄петва̄ти –

‘‘ситхилам̣ дханитан̃ча дӣгхарассам̣, гарукам̣ лахукан̃ча ниггахӣтам̣;

самбандхам̣ ваваттхитам̣ вимуттам̣, дасадха̄ бйан̃джанабуддхийа̄ пабхедо’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.190; ма. ни. ат̣т̣ха. 2.291; пари. ат̣т̣ха. 485; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 252) –

евам̣ вуттам̣ дасавидхам̣ бйан̃джанабуддхим̣ апариха̄петва̄.

таттха т̣ха̄накаран̣а̄ни ситхила̄ни катва̄ учча̄ретаббам̣ аккхарам̣ ситхилам̣, та̄нийева дханита̄ни аситхила̄ни катва̄ учча̄ретаббам̣ аккхарам̣ дханитам̣. двиматтака̄лам̣ дӣгхам̣, екаматтака̄лам̣ рассам̣. гаруканти дӣгхамева, йам̣ ва̄ ‘‘а̄йасмато буддхараккхитаттхерасса̄’’ти сам̣йогапарам̣ катва̄ вуччати, лахуканти рассамева, йам̣ ва̄ ‘‘а̄йасмато буддхараккхитатхерасса̄’’ти евам̣ висам̣йогапарам̣ катва̄ вуччати. ниггахӣтанти йам̣ каран̣а̄ни ниггахетва̄ ависсаджджетва̄ авиват̣ена мукхена са̄нуна̄сикам̣ катва̄ ваттаббам̣. самбандханти йам̣ парападена самбандхитва̄ ‘‘тун̣хасса̄’’ти вуччати. ваваттхитанти йам̣ парападена асамбандхам̣ катва̄ виччхиндитва̄ ‘‘тун̣хӣ асса̄’’ти вуччати. вимуттанти йам̣ каран̣а̄ни аниггахетва̄ виссаджджетва̄ виват̣ена мукхена са̄нуна̄сикам̣ акатва̄ вуччати. дасадха̄ бйан̃джанабуддхийа̄ пабхедоти евам̣ ситхила̄дивасена бйан̃джанабуддхийа̄ аккхаруппа̄дакачиттасса дасаппака̄рена пабхедо. сабба̄ни хи аккхара̄ни читтасамут̣т̣ха̄на̄ни йатха̄дхиппетаттхабйан̃джанато бйан̃джана̄ни ча.

‘‘ат̣т̣ха̄нам̣ кхо етам̣, а̄вусо са̄рипутта̄’’тиа̄ди пан̃чаке а̄ви бхависсати. ‘‘кати ну кхо, а̄нанда, ануссатит̣т̣ха̄на̄нӣ’’тиа̄ди пана чхакке а̄ви бхависсати. чхат̣т̣ха̄дӣсу наттхи ваттаббам̣.

айонисосутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ба̄лаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.