(13) 3. кусина̄равагго
1-2. кусина̄расутта̄диван̣н̣ана̄
124-125. татийасса пат̣хаме тан̣ха̄гедхена гатхитоти тан̣ха̄бандханена баддхо. тан̣ха̄муччхана̄йа̄ти тан̣ха̄йа васена муччха̄паттийа̄. муччхитоти муччхам̣ мохам̣ пама̄дам̣ а̄панно. аджджхопанноти адхиопанно. тан̣ха̄йа адхибхавитва̄ аджджхоттхат̣о гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄ вийа т̣хито. тена̄ха ‘‘аджджхопанноти тан̣ха̄йа гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄ паватто’’ти. ана̄дӣнавадасса̄вӣти гатхита̄дибха̄вена парибхоге а̄дӣнаваматтампи на пассати. ниссаран̣апан̃н̃оти айаматтхо а̄ха̄рапарибхогети таттха пайоджанапариччхедика̄ ‘‘йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23; 2.24; 3.75; сам̣. ни. 4.120; а. ни. 6.58; 8.9) паватта̄ а̄ха̄рапат̣ибаддхачхандара̄ганиссаран̣абхӯта̄ пан̃н̃а̄ асса аттхӣти ниссаран̣апан̃н̃о. сесаметтха утта̄намева. дутийе наттхи ваттаббам̣.
кусина̄расутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. готамакачетийасуттаван̣н̣ана̄
126. татийе самбахула̄ти пан̃часатаматта̄. пан̃часата̄ кира бра̄хман̣а̄ тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ апарабха̄ге бхагавато дхаммадесанам̣ сутва̄ ка̄месу а̄дӣнавам̣ неккхамме ча а̄нисам̣сам̣ пассама̄на̄ бхагавато сантике паббаджитва̄ на чирассева саббам̣ буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ парийаттим̣ нисса̄йа ма̄нам̣ уппа̄десум̣ – ‘‘йам̣ йам̣ бхагава̄ катхети, там̣ там̣ майам̣ кхиппамева джа̄на̄ма. бхагава̄ хи иттхилин̇га̄дӣни тӣн̣и лин̇га̄ни, на̄ма̄дӣни чатта̄ри пада̄ни, пат̣хама̄дайо сатта вибхаттийо мун̃читва̄ на кин̃чи катхети, евам̣ катхите ча амха̄кам̣ ган̣т̣хипадам̣ на̄ма наттхӣ’’ти, те бхагавати ага̄рава̄ хутва̄ тато пат̣т̣ха̄йа бхагавато упат̣т̣ха̄нампи дхаммассаванампи абхин̣хам̣ на гаччханти. те сандха̄йа вуттам̣ ‘‘самбахула̄ кира бра̄хман̣апаббаджита̄…пе… дхаммассаванам̣ на гаччхантӣ’’ти. мукхапат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ти ‘‘саччам̣ кира тумхе, бхиккхаве’’тиа̄дина̄ таматтхам̣ пат̣ипуччхитва̄ ‘‘саччам̣ бхагава̄’’ти техи бхиккхӯхи вуттам̣ пат̣ивачанам̣ гахетва̄. тан̃хи аттано мукхенева пат̣ин̃н̃а̄татта̄ ‘‘мукхапат̣ин̃н̃а̄’’ти вуччати.
нева а̄гатат̣т̣ха̄нам̣ на гатат̣т̣ха̄нам̣ аддасам̣су. касма̄? ан̃н̃а̄н̣ато. те кира тасса суттасса аттхам̣ на джа̄ним̣су. тесан̃хи тасмим̣ самайе вичитранайам̣ десана̄вила̄сайуттампи там̣ суттам̣ гханапутхулена дуссапат̣т̣ена мукхам̣ баддхам̣ катва̄ пурато т̣хапитаманун̃н̃абходжанам̣ вийа ахоси. нану ча бхагава̄ аттана̄ деситам̣ дхаммам̣ паре н̃а̄петум̣ каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхеййа̄ни па̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утам̣ патто, со касма̄ йатха̄ те на джа̄нанти, татха̄ десетӣти? тесам̣ ма̄набхан̃джанаттхам̣. бхагава̄ хи ‘‘абхабба̄ име имам̣ ма̄накхилам̣ анупахачча маггам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ саччхика̄ту’’нти тесам̣ сутапарийаттим̣ нисса̄йа уппаннам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ десана̄кусало ма̄набхан̃джанаттхам̣ ‘‘саббадхаммамӯлапарийа̄йа’’нтиа̄дина̄ мӯлапарийа̄йасуттам̣ (ма. ни. 1.1) абха̄си.
самма̄самбуддхо ‘‘майхам̣ катха̄ ниййа̄тӣ’’ти мукхасампаттамева катхетӣти чинтайим̣сӯти идам̣ ан̇гуттарабха̄н̣ака̄нам̣ вал̣ан̃джанакатантинӣха̄рена вуттам̣. маджджхимабха̄н̣ака̄ пана евам̣ ваданти – евам̣ ма̄набхан̃джанаттхам̣ деситан̃ча пана там̣ суттам̣ сутва̄ те бхиккхӯ ‘‘там̣йева кира патхавим̣ дит̣т̣хигатико сан̃джа̄на̄ти, секхопи араха̄пи татха̄гатопи абхиджа̄на̄ти, ки на̄мидам̣ катхам̣ на̄мида’’нти чинтента̄ ‘‘пуббе майам̣ бхагавата̄ катхитам̣ йам̣кин̃чи кхиппамева джа̄на̄ма, ида̄ни панимасса мӯлапарийа̄йасса антам̣ ва̄ кот̣им̣ ва̄ на джа̄на̄ма на пасса̄ма, ахо буддха̄ на̄ма аппамеййа̄ атула̄’’ти уддхатада̄т̣ха̄ вийа саппа̄ ниммада̄ хутва̄ буддхӯпат̣т̣ха̄нан̃ча дхаммассаванан̃ча саккаччам̣ агамам̣су. тена самайена дхаммасабха̄йам̣ саннисинна̄ бхиккхӯ ‘‘ахо буддха̄нам̣ а̄нубха̄во, те на̄мабра̄хман̣апаббаджита̄ татха̄ ма̄намадаматта̄ бхагавата̄ мӯлапарийа̄йадесана̄йа нихатама̄на̄ ката̄’’ти катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣. там̣ сутва̄ бхагава̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи ахам̣ евам̣ име ма̄напаггахитасӣсе чаранте нихатама̄не ака̄си’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄харанто ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, ан̃н̃атаро диса̄па̄моккхо бра̄хман̣о ба̄ра̄н̣асийам̣ пат̣ивасати тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ санигхан̣т̣укет̣убха̄нам̣ са̄ккхараппабхеда̄нам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣ падако веййа̄каран̣о лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анавайо, со пан̃чаматта̄ни ма̄н̣авакасата̄ни манте ва̄чети. пан̣д̣итама̄н̣авака̄ бахун̃ча ган̣ханти лахун̃ча, сут̣т̣ху ча упадха̄рентӣ’’тиа̄дина̄ джа̄такам̣ катхеси.
там̣ сутва̄ те бхиккхӯ ‘‘пуббепи майам̣ ма̄ненева упахата̄’’ти бхиййосоматта̄йа нихатама̄на̄ хутва̄ аттано упака̄ракаммат̣т̣ха̄напара̄йан̣а̄ ахесум̣. тато бхагава̄ екам̣ самайам̣ джанападача̄рикам̣ чаранто веса̄лим̣ патва̄ готамаке четийе вихаранто имесам̣ пан̃часата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ видитва̄ идам̣ готамакасуттам̣ катхеси. идан̃ча суттам̣ сутва̄ те пан̃часата̄ бхиккхӯ тасмим̣йева а̄сане саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣им̣сӯти.
абхин̃н̃а̄йа̄ти кусала̄дибхедам̣ кхандха̄дибхедан̃ча десетаббам̣ дхаммам̣, венеййа̄нан̃ча а̄сайа̄нусайачарийа̄дхимуттиа̄дибхедам̣, тасса ча несам̣ десетаббаппака̄рам̣ йа̄тха̄вато абхиджа̄нитва̄ти аттхо. име пан̃чаккхандха̄ два̄даса̄йатана̄нӣтиа̄ди панеттха нидассанаматтам̣ вуттанти ведитаббам̣. саппаччайанти сака̄ран̣ам̣, венеййа̄нам̣ аджджха̄сайена ва̄ пуччха̄йа ва̄ ат̣т̣хуппаттийа̄ ва̄ санимиттам̣ хетӯда̄харан̣асахитан̃ча̄ти аттхо. ра̄га̄дӣнам̣ пат̣ихаран̣ам̣ пат̣иха̄рийам̣, тадева па̄т̣иха̄рийам̣, саха па̄т̣иха̄рийена̄ти саппа̄т̣иха̄рийам̣. ра̄га̄диппат̣иседханавасенева хи саттха̄ дхаммам̣ десети. тена̄ха ‘‘паччанӣкапат̣ихаран̣ена саппа̄т̣иха̄рийамева катва̄’’ти. апаре пана ‘‘йатха̄рахам̣ иддхиа̄десана̄нуса̄санипа̄т̣иха̄рийасахита’’нти ваданти ануса̄санипа̄т̣иха̄рийарахита̄ десана̄ наттхӣти катва̄. сесаметтха утта̄намева.
готамакачетийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. бхаран̣д̣ука̄ла̄масуттаван̣н̣ана̄
127. чатуттхе а̄л̣а̄рака̄ла̄мака̄лети а̄л̣а̄рака̄ла̄ма̄нам̣ дхарама̄нака̄ле. парин̃н̃анти паха̄напарин̃н̃ам̣. са̄ хи саматиккамо, на итара̄. тена̄ха ‘‘парин̃н̃а̄ на̄ма саматиккамо’’ти. еттха ча пат̣хамо саттха̄ рӯпа̄вачарасама̄паттила̄бхӣ дат̣т̣хаббо, дутийо арӯпа̄вачарасама̄паттила̄бхӣ, татийо самма̄самбуддхо дат̣т̣хаббо. вуттан̃хетам̣ пуггалапан̃н̃аттийам̣ (пу. па. 130) –
‘‘йва̄йам̣ саттха̄ ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, на рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, на ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, рӯпа̄вачарасама̄паттийа̄ ла̄бхӣ саттха̄ тена дат̣т̣хаббо. йва̄йам̣ саттха̄ ка̄ма̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, рӯпа̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, на ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, арӯпа̄вачарасама̄паттийа̄ ла̄бхӣ саттха̄ тена дат̣т̣хаббо. йва̄йам̣ саттха̄ ка̄ма̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, рӯпа̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, ведана̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пети, самма̄самбуддхо саттха̄ тена дат̣т̣хаббо’’ти.
таттха титтхийа̄ самайам̣ джа̄нанта̄ ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пеййум̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ вадама̄на̄. рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пеййум̣ арӯпара̄гам̣ вадама̄на̄. ведана̄парин̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄пеййум̣ асан̃н̃а̄ра̄гам̣ вадама̄на̄. те пана ‘‘идам̣ на̄ма пат̣хамаджджха̄нам̣, айам̣ рӯпабхаво, айам̣ асан̃н̃а̄бхаво’’типи на джа̄нанти. те пан̃н̃а̄петум̣ асакконта̄пи кевалам̣ ‘‘пан̃н̃а̄пема̄’’ти ваданти. татха̄гато пана ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ ана̄га̄мимаггена пан̃н̃а̄пети, рӯпаведана̄нам̣ арахаттамаггена. еваметтха две джана̄ ба̄хирака̄, еко самма̄самбуддхоти имасмим̣ локе тайо саттха̄ро на̄ма.
бхаран̣д̣ука̄ла̄масуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. хаттхакасуттаван̣н̣ана̄
128. пан̃чаме абхикканта̄ти атикканта̄, вигата̄ти аттхоти а̄ха ‘‘кхайе диссатӣ’’ти. тенева хи ‘‘никкханто пат̣хамо йа̄мо’’ти анантарам̣ вуттам̣. абхиккантатароти ативийа кантатаро. та̄дисо ча сундаро бхаддако на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘сундаре диссатӣ’’ти. коти девана̄гайаккхагандхабба̄дӣсу ко катамо? мети мама. па̄да̄нӣти па̄де. иддхийа̄ти има̄йа еварӯпа̄йа девиддхийа̄. йасаса̄ти имина̄ едисена парива̄рена париччхедена. джаланти виджджотама̄но. абхиккантена̄ти ативийа кантена каманӣйена абхирӯпена. ван̣н̣ена̄ти чхавиван̣н̣ена сарӣраван̣н̣анибха̄йа. сабба̄ обха̄сайам̣ диса̄ти даса диса̄ пабха̄сенто, чандо вийа сӯрийо вийа ча екобха̄сам̣ ека̄локам̣ каронтоти га̄тха̄йа аттхо. абхирӯпети ул̣а̄рарӯпе сампаннарӯпе. аббханумоданети сампахам̣сане. идха пана̄ти ‘‘абхикканта̄йа раттийа̄’’ти етасмим̣ паде. тена̄ти сундарапарийа̄йатта̄. кхайе ва̄ идха абхиккантасаддо дат̣т̣хаббо, тена ‘‘абхикканта̄йа париккхӣн̣а̄йа раттийа̄’’ти вуттам̣ хоти.
рӯпа̄йатана̄дӣсӯти а̄дисаддена аккхара̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. суван̣н̣аван̣н̣оти суван̣н̣аччхавӣти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘чхавийа’’нти. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘кан̃чанасаннибхаттачо’’ти (ма. ни. 2.399; су. ни. 556). сан̃н̃ӯл̣ха̄ти самбандхита̄, гантхита̄ти аттхо. ван̣н̣а̄ти гун̣аван̣н̣а̄ти а̄ха ‘‘тхутийа’’нти, тхомана̄йанти аттхо. кулаваггети кхаттийа̄дикулакот̣т̣ха̄се. таттха ‘‘аччхо виппасанно’’тиа̄дина̄ ван̣н̣итаббат̣т̣хена ван̣н̣о, чхави. ван̣н̣анат̣т̣хена абхиттхават̣т̣хена ван̣н̣о, тхути. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асан̇карато ван̣н̣етаббато т̣хапетаббато ван̣н̣о, кхаттийа̄дикулавагго. ван̣н̣ӣйати н̃а̄пӣйати етена̄ти ван̣н̣о, н̃а̄пакака̄ран̣ам̣. ван̣н̣анато тхӯларасса̄дибха̄вена упат̣т̣ха̄нато ван̣н̣о, сан̣т̣ха̄нам̣. махантам̣ кхуддакам̣ маджджхиманти ван̣н̣етаббато памитаббато ван̣н̣о, пама̄н̣ам̣. ван̣н̣ӣйати чаккхуна̄ пассӣйатӣти ван̣н̣о, рӯпа̄йатананти евам̣ тасмим̣ тасмим̣ аттхе ван̣н̣асаддасса паватти ведитабба̄. соти ван̣н̣асаддо. чхавийа̄ дат̣т̣хаббо рӯпа̄йатане гайхама̄нассапи чхавимукхенева гахетаббато. чхавигата̄ пана ван̣н̣адха̄ту ева ‘‘суван̣н̣аван̣н̣о’’ти еттха ван̣н̣аггахан̣ена гахита̄ти апаре.
кевалапарипун̣н̣анти екадесампи асесетва̄ ниравасесатова парипун̣н̣анти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘анавасесата̄ аттхо’’ти. кевалакаппа̄ти каппа-саддо нипа̄то падапӯран̣аматтам̣, ‘‘кевалам̣’’иччева аттхо. кеваласаддо ча бахулава̄чӣти а̄ха ‘‘йебхуййата̄ аттхо’’ти. кечи пана ‘‘ӣсакам̣ асаматтам̣ кевалам̣ кевалакаппа’’нти ваданти. анавасесаттхо еттха кеваласаддо сийа̄, анаттхантарена пана каппасаддена падавад̣д̣ханам̣ катам̣ ‘‘кевала̄ ева кевалакаппа̄’’ти. татха̄ ва̄ каппанӣйатта̄ пан̃н̃апетаббатта̄ кевалакаппа̄. абйа̄миссата̄ виджа̄тийена асан̇каро суддхата̄. анатиреката̄ там̣парамата̄ висеса̄бха̄во. кевалакаппанти кевалам̣ дал̣хам̣ катва̄ти аттхо. кевалам̣ вуччати нибба̄нам̣ саббасан̇кхатавивиттатта̄, там̣ етасса адхигатам̣ аттхӣти кевалӣ, саччхикатаниродхо кхӣн̣а̄саво.
каппа-саддо пана̄йам̣ саупасагго анупасагго ча̄ти адхиппа̄йена окаппанийападе лаббхама̄нам̣ окаппасаддаматтам̣ нидассети, ан̃н̃атха̄ каппасаддасса аттхуддха̄ре окаппанийападам̣ анидассанамева сийа̄. саман̣акаппехӣти винайасиддхехи саман̣авоха̄рехи. ниччакаппанти ниччака̄лам̣. пан̃н̃аттӣти на̄мам̣. на̄ман̃хетам̣ тасса а̄йасмато, йадидам̣ каппоти. каппитакесамассӯти каттарийа̄ чхедитакесамассу. дван̇гулакаппоти маджджханхикавела̄йа вӣтикканта̄йа дван̇гулата̄викаппо. лесоти ападесо. анавасесам̣ пхаритум̣ саматтхасса обха̄сасса кеначи ка̄ран̣ена екадесапхаран̣ампи сийа̄, айам̣ пана саббассева пхаратӣти дассетум̣ самантаттхо каппасаддо гахитоти а̄ха ‘‘анавасесам̣ самантато’’ти.
а̄бха̄йа пхаритва̄ти ваттхама̄ла̄лан̇ка̄расарӣрасамут̣т̣хита̄йа а̄бха̄йа пхаритва̄. девата̄нан̃хи сарӣробха̄сам̣ два̄дасайоджанаматтам̣ т̣ха̄нам̣. тато бхиййопи пхаритва̄ тит̣т̣хати, татха̄ ваттха̄бхаран̣а̄дисамут̣т̣хита̄ пабха̄.
хаттхакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. кат̣увийасуттаван̣н̣ана̄
129. чхат̣т̣хе га̄вӣнам̣ кайавиккайавасена його еттха̄ти гойого, кайавиккайам̣ каронто га̄вӣхи йуджджанти еттха̄ти ва̄ гойого, га̄вӣнам̣ виккайат̣т̣ха̄нам̣. таттха джа̄то пилаккхаруккхо гойогапилаккхо, тасмим̣. самӣпаттхе четам̣ бхуммавачанам̣. тена̄ха ‘‘га̄вӣнам̣ виккайат̣т̣ха̄не ут̣т̣хитапилаккхасса сантике’’ти. ритто асса̄до етасса̄ти риттасса̄до. тена̄ха ‘‘джха̄насукха̄бха̄вена риттасса̄да’’нти. сесаметтха утта̄намева.
кат̣увийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. дутийаануруддхасуттаван̣н̣ана̄
131. ат̣т̣хаме идам̣ те ма̄насминти еттха ма̄насминти паччатте бхуммавачанам̣. иданти ча лин̇гавипалла̄сена напум̣саканиддесо катоти а̄ха ‘‘айам̣ те нававидхена вад̣д̣хитама̄но’’ти. сесесупи есева найо.
дутийаануруддхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. пат̣иччханнасуттаван̣н̣ана̄
132. наваме аса̄дха̄ран̣асиккха̄паданти бхиккхунӣнам̣ аса̄дха̄ран̣ам̣ бхиккхӯнам̣йева пан̃н̃аттасиккха̄падам̣ са̄дха̄ран̣асиккха̄паданти бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнан̃ча са̄дха̄ран̣ам̣ убхатопан̃н̃аттисиккха̄падам̣.
пат̣иччханнасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. лекхасуттаван̣н̣ана̄
133. дасаме тхират̣т̣ха̄натоти тхират̣т̣ха̄натова. па̄са̄н̣е лекхасадиса̄ пара̄пара̄дханиббатта̄ кодхалекха̄ йасса со па̄са̄н̣алекхӯпамасаманна̄гато па̄са̄н̣алекхӯпамоти вутто. евам̣ итарепи. анусетӣти аппахӣната̄йа анусети. на кхиппам̣ луджджатӣти на антара̄ нассати каммат̣т̣ха̄ненева нассанато. евамеванти евам̣ тассапи пуггаласса кодхо на антара̄ пунадивасе ва̄ апарадивасе ва̄ нит̣т̣ха̄ти, аддханийо пана хоти, маран̣енева нит̣т̣ха̄тӣти аттхо. каккхал̣ена̄ти атикаккхал̣ена дхаммаччхедакена тхаддхавачанена. сам̣сандатӣти екӣбхавати. саммодатӣти нирантаро хотӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.
атха ва̄ сандхийатӣти т̣ха̄нагамана̄дӣсу ка̄йакирийа̄су ка̄йена самодха̄нам̣ гаччхати, тилатан̣д̣ула̄ вийа миссӣбха̄вам̣ упетӣти аттхо. сам̣сандатӣти читтакирийа̄су читтена самодха̄нам̣ гаччхати, кхӣродакам̣ вийа екӣбха̄вам̣ упетӣти аттхо. саммодатӣти уддесапарипуччха̄дӣсу вачӣкирийа̄су ва̄ча̄йа самодха̄нам̣ гаччхати, виппава̄са̄гатопи пийасаха̄йако вийа пийатарабха̄вам̣ упетӣти аттхо. апича киччакаран̣ӣйесу техи саддхим̣ а̄дӣтова екакирийа̄бха̄вам̣ упагаччханто сандхийати, йа̄ва маджджха̄ паваттанто сам̣сандати, йа̄ва парийоса̄на̄ аниваттанто саммодатӣти ведитаббо.
лекхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
кусина̄раваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.