5. парисаваггаван̣н̣ана̄

43. пан̃чамасса пат̣хаме уддхаччена саманна̄гата̄ти акаппийе каппийасан̃н̃ита̄йа, каппийе акаппийасан̃н̃ита̄йа, авадждже ваджджасан̃н̃ита̄йа, вадждже аваджджасан̃н̃ита̄йа уддхаччаппакатика̄. йе хи винайе апакатан̃н̃уно сам̣килесавода̄нийесу дхаммесу на кусала̄ сакин̃чанака̄рино виппат̣иса̄рабахула̄, тесам̣ ануппаннан̃ча уддхаччам̣ уппаджджати, уппаннан̃ча бхиййобха̄вам̣ вепуллам̣ а̄паджджати. са̄ра̄бха̄вена туччхатта̄ нал̣о вийа̄ти нал̣о, ма̄ноти а̄ха ‘‘уннал̣а̄ти уггатанал̣а̄’’ти. тена̄ха ‘‘ут̣т̣хитатуччхама̄на̄’’ти. ма̄но хи сеййасса сеййоти садисоти ча паваттийа̄ висесато туччхо. ча̄паллена̄ти чапалабха̄вена, тан̣ха̄лолуппена̄ти аттхо. мукхакхара̄ти мукхена пхаруса̄, пхарусава̄диноти аттхо.

викин̣н̣ава̄ча̄ти виссат̣авачана̄ сампхаппала̄пита̄йа апарийантавачана̄. тена̄ха ‘‘асам̣йатавачана̄’’тиа̄ди. виссат̣т̣хасатиноти сативирахита̄. паччайавекаллена виджджама̄на̄йапи сатийа̄ сатикиччам̣ ка̄тум̣ асаматтхата̄йа евам̣ вутта̄. на сампаджа̄нантӣти асампаджа̄на̄, там̣йоганиваттийам̣ ча̄йам̣ ака̄ро ‘‘ахетука̄ дхамма̄ (дха. са. дукама̄тика̄ 2), абхиккхуко а̄ва̄со’’тиа̄дӣсу (чӯл̣ава. 76) вийа̄ти а̄ха ‘‘ниппан̃н̃а̄’’ти, пан̃н̃а̄рахита̄ти аттхо. па̄л̣ийам̣ виббхантачитта̄ти уббхантачитта̄. сама̄дхивирахена ладдхока̄сена уддхаччена тесам̣ сама̄дхивираха̄нам̣ читтам̣ на̄на̄рамман̣есу париббхамати ванамаккат̣о вийа ванаса̄кха̄су. па̄катиндрийа̄ти сам̣вара̄бха̄вена гихика̄ле вийа виват̣аиндрийа̄. тена̄ха ‘‘пакатийа̄ т̣хитехӣ’’тиа̄ди. виват̣ехӣти асам̣вутехи.

44. дутийе бхан̣д̣анам̣ вуччати калахасса пуббабха̄готи калахасса хетубхӯта̄ парибха̄са̄ там̣садисӣ ча анит̣т̣хакирийа̄ бхан̣д̣анам̣ на̄ма. калахаджа̄та̄ти хаттхапара̄ма̄са̄дивасена маттхакаппатто калахо джа̄то етесанти калахаджа̄та̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. вируддхава̄данти ‘‘айам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо’’тиа̄дина̄ вируддхава̄дабхӯтам̣ вива̄дам̣. мукхасаннисситата̄йа ва̄ча̄ идха ‘‘мукха’’нти адхиппета̄ти а̄ха ‘‘дуббха̄сита̄ ва̄ча̄ мукхасаттийоти вуччантӣ’’ти. чатуббидхампи сан̇гхакаммам̣ сӣма̄париччхиннехи пакататтехи бхиккхӯхи екато каттаббатта̄ екакаммам̣ на̄ма. пан̃чавидхопи па̄тимоккхуддесо екато уддиситаббатта̄ екуддесо на̄ма. пан̃н̃аттам̣ пана сиккха̄падам̣ саббехипи ладжджӣпуггалехи самам̣ сиккхитаббабха̄вато самасиккхата̄ на̄ма. па̄л̣ийам̣ кхӣродакӣбхӯта̄ти йатха̄ кхӣран̃ча удакан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сандати, висум̣ на хоти, екаттам̣ вийа упети. сатипи хи убхайесам̣ кала̄па̄нам̣ параматтхато бхеде пачураджанехи пана дувин̃н̃еййана̄наттам̣ кхӣродакам̣ самодитам̣ аччантамева сам̣сат̣т̣хам̣ вийа хутва̄ тит̣т̣хати, евам̣ са̄маггивасена екаттӯпагатачиттуппа̄да̄ вийа̄ти кхӣродакӣбхӯта̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. метта̄чаккхӯхӣти метта̄читтам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ олоканачаккхӯхи. та̄ни хи пийабха̄вадӣпанато ‘‘пийачаккхӯнӣ’’ти вуччанти.

45. татийе аггаватӣти еттха агга-саддо уттамапарийа̄йо, тена висит̣т̣хасса пуггаласса, висит̣т̣ха̄йа ва̄ пат̣ипаттийа̄ гахан̣ам̣ идха̄дхиппетанти а̄ха ‘‘аггаватӣти уттамапуггалаватӣ’’тиа̄ди. авигататан̣хата̄йа там̣ там̣ париккха̄раджа̄там̣ бахум̣ ланти а̄дийантӣти бахула̄, бахула̄ ева ба̄хулика̄ йатха̄ ‘‘венайико’’ти (а. ни. 8.11; па̄ра̄. 8; ма. ни. 1.246). те пана йасма̄ паччайабахубха̄ва̄йа йуттаппайутта̄ на̄ма хонти, тасма̄ а̄ха ‘‘чӣвара̄диба̄хулла̄йа пат̣ипанна̄’’ти. сиккха̄йа а̄дарага̄рава̄бха̄вато ситхилам̣ адал̣хам̣ ган̣хантӣти са̄тхалика̄ти вуттам̣. ситхиланти ча бха̄ванапум̣саканиддесо, ситхиласаддена ва̄ сама̄наттхасса са̄тхаласаддасса васена са̄тхалика̄ти падасиддхи ведитабба̄. авагаманат̣т̣хена̄ти адхогаманат̣т̣хена, орамбха̄гийабха̄вена̄ти аттхо. упадхививекети саббӯпадхипат̣иниссаггата̄йа упадхививитте. оропитадхура̄ти уджджхитусса̄ха̄. дувидхампи вӣрийанти ка̄йикам̣ четасикан̃ча вӣрийам̣.

46. чатуттхе идам̣ дуккханти дуккхасса арийасаччасса паччаккхато аггахитабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. еттакамева дуккханти тасса париччхиджджа аггахитабха̄вадассанаттхам̣. ито уддхам̣ дуккхам̣ наттхӣти анавасесетва̄ аггахитабха̄вадассанаттхам̣. йатха̄сабха̄вато наппаджа̄нантӣти сарасалаккхан̣аппат̣иведхена асаммохато наппат̣ивиджджханти. асаммохапат̣иведхо ча йатха̄ тасмим̣ н̃а̄н̣е паватте пачча̄ дуккхасса рӯпа̄дипариччхеде саммохо на хоти, татха̄ паватти. аччантаккхайоти аччантаккхайанимиттам̣ нибба̄нам̣. асамуппаттӣти еттха̄пи есева найо. йам̣ нибба̄нам̣ маггасса а̄рамман̣апаччайат̣т̣хена ка̄ран̣абхӯтам̣ а̄гамма тадубхайампи нируджджхати, там̣ тесам̣ асамуппатти нибба̄нам̣ дуккханиродхоти вуччати.

47. пан̃чаме висесанасса паранипа̄тена ‘‘париса̄касат̣о’’ти вуттанти а̄ха ‘‘касат̣апариса̄’’тиа̄ди. ‘‘касат̣апариса̄’’ти хи ваттаббе ‘‘париса̄касат̣о’’ти вуттам̣. париса̄ман̣д̣оти еттха̄пи есева найо. сесаметтха утта̄намева.

48. чхат̣т̣хе гамбхӣра̄ти ага̄дха̄ дуккхога̄л̣ха̄. па̄л̣ивасена̄ти имина̄ йо дхаммапат̣исамбхида̄йа висайо гамбхӣрабха̄во, тама̄ха. дхаммаппат̣иведхасса хи дуккарабха̄вато дхаммасса па̄л̣ийа̄ дуккхога̄л̣хата̄йа гамбхӣрабха̄во. ‘‘па̄л̣ивасена гамбхӣра̄’’ти ватва̄ ‘‘салласуттасадиса̄’’ти вуттам̣ тасса ‘‘анимиттаманан̃н̃а̄та’’нтиа̄дина̄ (су. ни. 579) па̄л̣ивасена гамбхӣрата̄йа лаббханато. татха̄ хи таттха та̄ га̄тха̄ дувин̃н̃еййарӯпа̄ тит̣т̣ханти. дувин̃н̃еййан̃хи н̃а̄н̣ена дуккхога̄л̣ханти катва̄ ‘‘гамбхӣра’’нти вуччати. пубба̄парампеттха ка̄сан̃чи га̄тха̄нам̣ дувин̃н̃еййата̄йа дуккхога̄л̣хамева, тасма̄ там̣ ‘‘па̄л̣ивасена гамбхӣра̄’’ти вуттам̣. имина̄ва найена ‘‘аттхавасена гамбхӣра̄’’ти еттха̄пи аттхо ведитаббо. маха̄ведалласуттасса (ма. ни. 1.449 а̄дайо) аттхавасена гамбхӣрата̄ сувин̃н̃еййа̄ва. локам̣ уттаратӣти локуттаро, нававидхо аппама̄н̣адхаммо. со аттхабхӯто етесам̣ аттхӣти локуттара̄. тена̄ха ‘‘локуттарааттхадӣпака̄’’ти.

саттасун̃н̃ам̣ дхаммаматтамева̄ти саттена аттана̄ сун̃н̃ам̣ кевалам̣ дхаммаматтамева. уггахетаббам̣ парийа̄пун̣итаббанти лин̇гавачанавипалла̄сена вуттанти а̄ха ‘‘уггахетаббе ча парийа̄пун̣итаббе ча̄’’ти. кавино каммам̣ кавита̄. йам̣ панасса каммам̣, там̣ тена катанти вуччатӣти а̄ха ‘‘кавита̄ти кавӣхи ката̄’’ти. итаранти ка̄веййа̄ти падам̣, ка̄бйанти вуттам̣ хоти. ка̄бйанти ча кавина̄ вуттанти аттхо. тена̄ха ‘‘тассева вевачана’’нти. вичитрааккхара̄ти вичитта̄ка̄раккхара̄ вин̃н̃а̄панӣйа̄. са̄санато бахибхӯта̄ти на са̄сана̄вачара̄. тесам̣ са̄вакехӣти буддха̄нам̣ са̄вака̄ти апан̃н̃а̄та̄нам̣ йесам̣ кесан̃чи са̄вакехи. на чева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пат̣ипуччхантӣти йе ва̄ченти, йе ча сун̣анти, те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аттха̄дим̣ наппат̣ипуччханти, кевалам̣ ва̄чанасаванаматтенева паритут̣т̣ха̄ хонти. ча̄рикам̣ на вичарантӣти асукасмим̣ т̣ха̄не аттха̄дим̣ джа̄нанта̄ аттхӣти пуччханаттха̄йа ча̄рикам̣ на гаччханти та̄дисасса пуггаласса абха̄вато тасса ча пубба̄паравиродхато. катхам̣ ропетаббанти кена пака̄рена никкхипитаббам̣. аттхо на̄ма сабха̄вато анусандхито самбандхато пубба̄парато а̄дипарийоса̄нато ча н̃а̄то самма̄н̃а̄то хотӣти а̄ха ‘‘ко аттхо’’тиа̄ди. анутта̄нӣкатанти аккхарасаннивеса̄дина̄ анутта̄нӣкатам̣. кан̇кха̄йа̄ти сам̣сайасса.

49. саттаме килесехӣ а̄маситаббато а̄мисам̣, чатта̄ро паччайа̄. тадева гару гарука̄таббам̣ етесам̣, на дхаммоти а̄мисагарӯ. тена̄ха ‘‘локуттарадхаммам̣ ла̄макато гахетва̄ т̣хитапариса̄’’ти. убхато бха̄гато вимуттоти убхатобха̄гавимутто. двӣхи бха̄гехи две ва̄ре вимутто. пан̃н̃а̄йа вимуттоти саматхасанниссайена вина̄ аггамаггапан̃н̃а̄йа вимутто. тена̄ха ‘‘суккхавипассакакхӣн̣а̄саво’’ти. ка̄йена̄ти на̄мака̄йена. джха̄напхассам̣ пхуситва̄ти ат̣т̣хасама̄паттисан̃н̃итам̣ джха̄напхассам̣ адхигамавасена пхуситва̄. паччха̄ ниродхам̣ нибба̄нам̣ йатха̄ а̄лочитам̣ на̄мака̄йена саччхикаротӣти ка̄йасаккхӣ. на ту вимутто екачча̄нам̣ а̄сава̄нам̣ апариккхӣн̣атта̄. дит̣т̣хантам̣ паттоти дит̣т̣хасса анто анантаро ка̄ло дит̣т̣ханто, дассанасан̇кха̄тасса сота̄паттимагган̃а̄н̣асса анантарам̣ паттоти аттхо. пат̣хамапхалато пат̣т̣ха̄йа хи йа̄ва аггамагга̄ дит̣т̣хиппатто. тена̄ха ‘‘име двепи чхасу т̣ха̄несу лаббхантӣ’’ти.

саддаханто вимуттоти етена саббатха̄ авимуттасса саддха̄маттена вимуттабха̄вадассанена саддха̄вимуттасса секкхабха̄вамева вибха̄вети. саддха̄вимуттоти ва̄ саддха̄йа авимуттоти аттхо. чхасу т̣ха̄несӯти пат̣хамапхалато пат̣т̣ха̄йа чхасу т̣ха̄несу. дхаммам̣ ануссаратӣти пат̣хамамаггапан̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ дхаммам̣ ануссарати. саддхам̣ ануссаратӣти еттха̄пи есева найо. убхопи хете сота̄паттимаггат̣т̣ха̄йева. имам̣ касма̄ ган̣хантӣти евам̣ екантапа̄сам̣сесу арийесу гайхама̄несу имам̣ екантаниндитам̣ ла̄макам̣ дуссӣлам̣ касма̄ ган̣ханти. саббесу саббата̄ садисесу лаббхама̄нопи висесо на пан̃н̃а̄йати, висабха̄ге пана сати ева пан̃н̃а̄йати пат̣абха̄вена вийа читтапат̣асса̄ти а̄ха ‘‘екаччесу пана̄’’тиа̄ди. гантхита̄ти авабаддха̄. муччхита̄ти муччхам̣ саммохам̣ а̄панна̄. чхандара̄гаапакад̣д̣хана̄йа̄ти чхандара̄гасса апанайанаттхам̣. ниссаран̣апан̃н̃а̄йа̄ти тато ниссаран̣а̄ваха̄йа пан̃н̃а̄йа вирахита̄.

пан̃н̃а̄дхурена̄ти випассана̄бхинивесена. абхинивит̣т̣хоти випассана̄маггам̣ отин̣н̣о. тасмим̣ кхан̣ети сота̄паттимаггаккхан̣е. дхамма̄нуса̄рӣ на̄ма пан̃н̃а̄сан̇кха̄тена дхаммена арийамаггасотасса ануссаран̣ато. ка̄йасаккхӣ на̄ма на̄мака̄йена саччхика̄таббасса нибба̄насса саччхикаран̣ато. виккхамбханасамуччхеда̄нам̣ васена двиккхаттум̣. арӯпаджджха̄нехи рӯпака̄йато, аггамаггена сесака̄йатоти двӣхи бха̄гехи ниссаккавачанан̃четам̣. дит̣т̣хантам̣ патто, дит̣т̣хатта̄ ва̄ паттоти дит̣т̣хиппатто. таттха дит̣т̣хантам̣ паттоти дассанасан̇кха̄тасса сота̄паттимагган̃а̄н̣асса анантарам̣ паттоти аттхо. дит̣т̣хатта̄ти чатусаччадассанасан̇кха̄та̄йа пан̃н̃а̄йа ниродхасса дит̣т̣хатта̄. джха̄напхассарахита̄йа са̄тисайа̄йа пан̃н̃а̄йа ева вимуттоти пан̃н̃а̄вимутто. сесам̣ вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййамева.

50. ат̣т̣хаме на сама̄ти висама̄. ка̄йакамма̄дӣнам̣ висаматта̄ тато ева таттха паккхаланам̣ сулабханти а̄ха ‘‘сапаккхаланат̣т̣хена̄’’ти. ниппаккхаланат̣т̣хена̄ти паккхалана̄бха̄вена. уддхамма̄нӣти дхаммато апета̄ни. уббинайа̄нӣти еттха̄пи есева найо.

51. наваме адхаммика̄ти адхамме нийутта̄. тена̄ха ‘‘ниддхамма̄’’ти, дхаммарахита̄ти аттхо.

52. дасаме ган̣хантӣти паваттенти. на чева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃н̃а̄пентӣти мӯлато пат̣т̣ха̄йа там̣ адхикаран̣ам̣ йатха̄ вӯпасаммати, евам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ итарӣтаре на самма̄ джа̄на̄пенти. сан̃н̃а̄панаттхам̣ саннипа̄те сати таттха йуттапаттакаран̣ена сан̃н̃аттийа̄ бхавитаббам̣, те пана сан̃н̃а̄панаттхам̣ на саннипатанти. на пеккха̄пентӣти там̣ адхикаран̣ам̣ мӯлато пат̣т̣ха̄йа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на пеккха̄пенти. асан̃н̃аттийева аттана̄ гахитапаккхасса балам̣ етесанти асан̃н̃аттибала̄. на татха̄ мантентӣти сандит̣т̣хипара̄ма̄сиа̄дха̄нагга̄хидуппат̣иниссаггибха̄вена татха̄ на мантенти. тена̄ха ‘‘тха̄маса̄’’тиа̄ди. утта̄наттхойева кан̣хапаккхе вуттаппат̣ипаккхена гахетаббатта̄.

парисаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣ нит̣т̣хитам̣.

2. дутийапан̣н̣а̄сакам̣