4. самачиттаваггаван̣н̣ана̄
33. чатуттхасса пат̣хаме бхаванти еттха патит̣т̣хахантӣти бхӯми, асаппуриса̄нам̣ бхӯми асаппурисабхӯми. саппурисабхӯмийампи есева найо. катам̣ на джа̄на̄тӣти акатан̃н̃ӯ, асаматтхасама̄сойам̣ гамакатта̄ ‘‘асӯрийапасса̄’’тиа̄дӣсу вийа. тена̄ха ‘‘катам̣ на джа̄на̄тӣ’’ти. акатаведӣти еттха̄пи есева найо. па̄кат̣ам̣ катва̄ на джа̄на̄тӣти ‘‘идан̃чидан̃ча майхам̣ имина̄ ката’’нти сан̇гхамаджджхаган̣амаджджха̄дӣсу па̄кат̣ам̣ катва̄ на джа̄на̄ти, на пака̄сетӣти вуттам̣ хоти. упан̃н̃а̄танти тхомана̄васена упагантва̄ н̃а̄там̣. тена̄ха ‘‘ван̣н̣ита’’нтиа̄ди.
34. дутийе вассасатапарима̄н̣ама̄йу асса̄ти вассасата̄йуко, вассасата̄йукатан̃ча вассасата̄йукака̄ле джа̄тассева хоти, на̄н̃н̃асса̄ти а̄ха ‘‘вассасата̄йукака̄ле джа̄то’’ти. вассасатам̣ джӣвати сӣлена̄ти вассасатаджӣвӣ. вассасатанти ча аччантасам̣йоге упайогавачанам̣. тена̄ха ‘‘сакалам̣ вассасатам̣ джӣванто’’ти. ма̄та̄питӯнам̣ ма̄та̄ва бахӯпака̄ратара̄ти тасса̄йева падха̄набха̄вена пат̣ика̄таббатта̄ даккхин̣ам̣ ам̣сакӯт̣ам̣ ваданти. хадайалохитам̣ па̄йетва̄ти кхӣрам̣ сандха̄йа вадати. лохитан̃хи кхӣрабха̄вена парин̣а̄мам̣ гаччхати. тйа̄сса̄ти те асса. сесаметтха утта̄намева.
35. татийе тенупасан̇камӣти еттха йена̄дхиппа̄йена со бра̄хман̣о бхагавантам̣ упасан̇ками, там̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘со хи бра̄хман̣о’’тиа̄дима̄ха. вираджджханапан̃ханти йам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо вираджджхитва̄ катхеси, авипарӣтам̣ катва̄ сампа̄детум̣ на саккоти, та̄дисам̣ пан̃ханти аттхо. убхатокот̣икам̣ пан̃ханти убхохи кот̣ӣхи йуттам̣ пан̃хам̣. ‘‘ким̣ва̄дӣ бхавам̣ готамо’’ти хи пут̣т̣хо ‘‘кирийава̄димхӣ’’ти ва̄ вадеййа ‘‘акирийава̄димхӣ’’ти ва̄, тасма̄ имасса пан̃хасса виссаджджане ‘‘кирийава̄димхӣ’’ти ека̄ кот̣и, ‘‘акирийава̄димхӣ’’ти дутийа̄ти кот̣идвайайутто айам̣ пан̃хо. уггилитунти две кот̣ийо мочетва̄ катхетум̣ асакконто бахи нӣхаритум̣ аттхато апанетум̣ на саккхиссати. две кот̣ийо моченто хи там̣ бахи нӣхарати на̄ма. ниггилитунти пуччха̄йа досам̣ датва̄ ха̄ретум̣ асакконто павесетум̣ на саккхиссати. таттха досам̣ датва̄ ха̄ренто хи гилитва̄ вийа адассанам̣ гаменто павесети на̄ма. ким̣ладдхикоти ким̣ддит̣т̣хико. ваданти етена̄ти ва̄до, дит̣т̣хи. ко ва̄до етасса̄ти ким̣ва̄дӣ. кимаккха̄йӣти кимабхидха̄йӣ, кӣдисӣ дхаммакатха̄. тена̄ха ‘‘ким̣ на̄ма…пе… пуччхатӣ’’ти. сесаметтха утта̄намева.
36. чатуттхе даккхин̣ам̣ арахантӣти даккхин̣еййа̄. а̄хунам̣ вуччати да̄нам̣, там̣ арахантӣти а̄хунеййа̄.
37. пан̃чаме катхамайам̣ мига̄рама̄та̄ на̄ма джа̄та̄ти а̄ха ‘‘са̄ хӣ’’тиа̄ди. саббаджет̣т̣хакасса путтасса̄ти аттано путтесу саббапат̣хамам̣ джа̄тасса путтасса. аййакасет̣т̣хинова сама̄нана̄макатта̄ти мига̄расет̣т̣хина̄ ева садисана̄макатта̄. тасса̄ кира саббаджет̣т̣хасса путтасса на̄маггахан̣адивасе аййакасса мига̄расет̣т̣хиссева на̄мам̣ акам̣су. анибаддхава̄со хутва̄ти екасмим̣йева виха̄ре нибаддхава̄со ахутва̄. дхувапарибхога̄нӣти нийатапарибхога̄ни. нану бхагава̄ када̄чи ча̄рикампи паккамати, катхам̣ та̄ни сена̄сана̄ни дхувапарибхогена парибхун̃джӣти а̄ха ‘‘утувассам̣ ча̄рикам̣ чаритва̄пӣ’’тиа̄ди. таттха утувассанти хемантагимхе сандха̄йа вадати. маггам̣ т̣хапетва̄ти тхерасса а̄гаманамаггам̣ т̣хапетва̄. ун̣хавала̄хака̄ти ун̣хаутуно паччайабхӯтамегхама̄ла̄самут̣т̣ха̄пака̄ девапутта̄. тесам̣ кира татха̄читтуппа̄дасамака̄ламева йатхиччхитам̣ т̣ха̄нам̣ ун̣хам̣ пхарама̄на̄, вала̄хакама̄ла̄ на̄тибахала̄ ито чито набхам̣ чха̄дентӣ видха̄вати. еса найо сӣтавала̄хакавассавала̄хака̄су. аббхавала̄хака̄ пана девата̄ сӣтун̣хавассехи вина̄ кевалам̣ аббхапат̣алассева самут̣т̣ха̄пака̄ ведитабба̄. кевалам̣ ва̄ ва̄тассева, тенева девата̄ ва̄тавала̄хака̄.
еттха ча йам̣ васса̄не ча сисире ча аббхам̣ уппаджджати, там̣ утусамут̣т̣ха̄нам̣ па̄катикамева. йам̣ пана аббхамхийева атиаббхам̣ сатта̄хампи чандасӯрийе чха̄детва̄ екандхака̄рам̣ кароти, йан̃ча читтавеса̄кхама̄сесу аббхам̣, там̣ девата̄нубха̄вена уппаннам̣ аббханти ведитаббам̣. йо ча тасмим̣ тасмим̣ утумхи уттарадаккхин̣а̄дипакатива̄то хоти, айам̣ утусамут̣т̣ха̄но. ва̄тепи ванаруккхаккхандха̄диппада̄лано атива̄то на̄ма аттхи. айан̃чева, йо ча ан̃н̃опи ака̄лава̄то, айан̃ча девата̄нубха̄вена ниббатто. йам̣ гимха̄не ун̣хам̣, там̣ утусамут̣т̣ха̄никам̣ па̄катимева. йам̣ пана ун̣хепи атиун̣хам̣ сӣтака̄ле ча уппаннам̣ ун̣хам̣, там̣ девата̄нубха̄вена ниббаттам̣. йам̣ васса̄не ча хеманте ча сӣтам̣ хоти, там̣ утусамут̣т̣ха̄намева. йам̣ пана сӣтепи атисӣтам̣, гимхе ча уппаннам̣ сӣтам̣, там̣ девата̄нубха̄вена ниббаттам̣. йам̣ вассике чатта̄ро ма̄се вассам̣, там̣ утусамут̣т̣ха̄намева, йам̣ пана вассейева ативассам̣, йан̃ча читтавеса̄кхама̄сесу вассам̣, там̣ девата̄нубха̄вена ниббаттам̣.
татридам̣ ваттху – еко кира вассавала̄хакадевапутто тагаракӯт̣ава̄сикхӣн̣а̄саваттхерасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. тхеро – ‘‘коси тва’’нти пуччхи. ахам̣, бханте, вассавала̄хако девапуттоти. тумха̄кам̣ кира читтена дево вассатӣти? а̄ма, бхантети. пасситука̄ма̄ майанти. темиссатха, бхантети. мегхасӣсам̣ ва̄ гаджджитам̣ ва̄ на пан̃н̃а̄йати, катхам̣ темисса̄ма̄ти? бханте, амха̄кам̣ читтена дево вассати, тумхе пан̣н̣аса̄лам̣ пависатха̄ти. са̄дху девапутта̄ти па̄де дховитва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ па̄виси. девапутто тасмим̣ пависантейева екам̣ гӣтам̣ га̄йитва̄ хаттхам̣ уккхипи, саманта̄ тийоджанат̣т̣ха̄нам̣ екамегхам̣ ахоси. тхеро ад̣д̣хатинто пан̣н̣аса̄лам̣ павит̣т̣хоти.
ка̄мам̣ хет̣т̣ха̄ вутта̄пи девата̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄ва, та̄ пана тена тена висесена ватва̄ ида̄ни тадан̃н̃е пат̣хамабхӯмике ка̄ма̄вачарадеве са̄ман̃н̃ато ган̣ханто ‘‘ча̄тумаха̄ра̄джика̄’’ти а̄ха. дхатарат̣т̣хавирӯл̣хакавирӯпаккхакуверасан̇кха̄та̄ чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но етесанти ча̄тумаха̄ра̄джика̄, те синерусса паббатасса вемаджджхе хонти. тесу паббатат̣т̣хака̄пи аттхи а̄ка̄сат̣т̣хака̄пи. тесам̣ парампара̄ чаккава̄л̣апаббатам̣ патта̄. кхид̣д̣а̄падосика̄ манопадосика̄ чандима̄ девапутто сӯрийо девапуттоти ете саббепи ча̄тумаха̄ра̄джикадевалокат̣т̣ха̄ ева.
та̄ватим̣са̄ти та̄ватим̣са̄нам̣ дева̄нам̣ на̄мам̣, тепи аттхи паббатат̣т̣хака̄, аттхи а̄ка̄сат̣т̣хака̄, тесам̣ парампара̄ чаккава̄л̣апаббатам̣ патта̄. татха̄ йа̄ма̄дӣнам̣. екадевалокепи хи дева̄нам̣ парампара̄ чаккава̄л̣апаббатам̣ аппатта̄ на̄ма наттхи. таттха магхена ма̄н̣авена саддхим̣ мачалага̄ме ка̄лам̣ катва̄ теттим̣са сахапун̃н̃ака̄рино еттха ниббатта̄ти там̣ сахача̄ритам̣ т̣ха̄нам̣ теттим̣сам̣, тадева та̄ватим̣сам̣, там̣ нива̄со етесанти та̄ватим̣са̄ти ваданти. йасма̄ пана сесачаккава̄л̣есупи чхака̄ма̄вачарадевалока̄ аттхи. вуттампи четам̣ ‘‘сахассам̣ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ сахассам̣ та̄ватим̣са̄на’’нти (а. ни. 3.81). тасма̄ на̄мапан̣н̣аттийевеса̄ тасса девалокасса̄ти ведитабба̄. дуккхато йа̄та̄ апайа̄та̄ти йа̄ма̄. аттано сирисампаттийа̄ тусам̣ ита̄ гата̄ти тусита̄. нимма̄не рати етесанти нимма̄наратино. васаваттӣ девата̄ти параниммитавасаваттино дева̄. параниммитесу бхогесу васам̣ ваттентӣти параниммитавасаваттино.
брӯхито паривуддхо техи техи джха̄на̄дӣхи висит̣т̣хехи гун̣ехӣти брахма̄. ван̣н̣авантата̄йа чева дӣгха̄йуката̄йа ча брахмапа̄рисаджджа̄дӣхи маханто брахма̄ти маха̄брахма̄. тасса париса̄йам̣ бхава̄ парича̄рика̄ти брахмапа̄рисаджджа̄. тассева пурохитат̣т̣ха̄не т̣хита̄ти брахмапурохита̄. а̄бхассарехи паритта̄ а̄бха̄ етесанти паритта̄бха̄. аппама̄н̣а̄ а̄бха̄ етесанти аппама̄н̣а̄бха̄. дӣпика̄йа аччи вийа етесам̣ сарӣрато а̄бха̄ чхиджджитва̄ чхиджджитва̄ патантӣ вийа сарати виссаратӣти а̄бхассара̄, йатха̄вуттаппабха̄йа а̄бха̄санасӣла̄ ва̄ а̄бхассара̄. субха̄ти собхана̄ пабха̄. субха̄ти хи екаггхана̄ ниччала̄ сарӣра̄бха̄ вуччати, са̄ паритта̄ субха̄ етесанти париттасубха̄. аппама̄н̣а̄ субха̄ етесанти аппама̄н̣асубха̄. субхена окин̣н̣а̄ викин̣н̣а̄, субхена сарӣраппабха̄ван̣н̣ена екаггхана̄ суван̣н̣аман̃джӯса̄йа т̣хапитасампаджджалитакан̃чанапин̣д̣асассирика̄ти субхакин̣н̣а̄. таттха собхана̄йа пабха̄йа кин̣н̣а̄ субха̄кин̣н̣а̄ти ваттаббе бха̄-саддасса рассаттам̣ антима н̣а-ка̄расса ха-ка̄ран̃ча катва̄ ‘‘субхакин̣ха̄’’ти вуттам̣. випулапхала̄ вехаппхала̄. випулапхала̄ти ча випуласантасукхаван̣н̣а̄дипхала̄. аппакена ка̄лена аттано т̣ха̄нам̣ на виджахантӣти авиха̄. кеначи на тапанӣйа̄ти атаппа̄. акиччхена сукхена пасситабба̄ манун̃н̃арӯпата̄йа̄ти судасса̄. супарисуддхадассаната̄йа самма̄ пассанти сӣлена̄ти судассӣ. уккат̣т̣хасампаттӣхи йогато наттхи етесам̣ канит̣т̣ха̄ сампаттӣти аканит̣т̣ха̄.
ка̄йасаккхӣхӣти на̄мака̄йена десана̄йа сампат̣иччханавасена саккхибхӯтехи. хала̄халанти кола̄халам̣. махаггатачиттена̄ти чатуттхаджджха̄напа̄дакена абхин̃н̃а̄читтена.
нану ча ‘‘аджджхаттанти ка̄мабхаво, бахиддха̄ти рӯпа̄рӯпабхаво’’ти ча айуттаметам̣? йасмин̃хи бхаве сатта̄ бахутарам̣ ка̄лам̣ васанти, со несам̣ аджджхаттам̣. йасмин̃ча аппатарам̣ ка̄лам̣ васанти, со несам̣ бахиддха̄ти ваттум̣ йуттам̣. рӯпа̄рӯпабхаве ча сатта̄ чиратарам̣ васанти, аппатарам̣ ка̄мабхаве, тасма̄ ‘‘аджджхаттанти ка̄мабхаво, бахиддха̄ти рӯпа̄рӯпабхаво’’ти касма̄ вуттанти а̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. чатуттхамева кот̣т̣ха̄санти виват̣т̣ат̣т̣ха̄йисан̇кха̄там̣ чатуттхам̣ асан̇кхйеййакаппам̣. итаресӯти сам̣ват̣т̣асам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йививат̣т̣асан̇кха̄тесу тӣсу асан̇кхйеййакаппесу. а̄лайоти сан̇го. паттхана̄ти ‘‘катхам̣ на̄ма татрӯпапанна̄ бхависса̄ма̄’’ти абхипаттхана̄. абхила̄соти татрӯпападжджитука̄мата̄. тасма̄тиа̄дина̄ йатха̄вуттаматтхам̣ нигамети.
еттха̄йам̣ адхиппа̄йо – кассачипи килесасса авиккхамбхитатта̄ кеначипи пака̄рена виккхамбханаматтенапи авимутто ка̄мабхаво аджджхаттаггахан̣асса атта̄нам̣ адхикичча уддисса паваттагга̄хасса висесапаччайоти аджджхаттам̣ на̄ма. таттха бандханам̣ аджджхаттасам̣йоджанам̣, тена сам̣йутто аджджхаттасам̣йоджано. таббипарийа̄йато бахиддха̄сам̣йоджаноти.
чхандара̄гавасенева аджджхаттасам̣йоджанам̣ бахиддха̄сам̣йоджанан̃ча пуггалам̣ дассетва̄ ида̄ни орамбха̄гийауддхамбха̄гийасам̣йоджанавасенапи дассетум̣ ‘‘орамбха̄гийа̄ни ва̄’’тиа̄дима̄ха. орам̣ вуччати ка̄мадха̄ту, пат̣исандхийа̄ паччайабха̄вена там̣ орам̣ бхаджантӣти орамбха̄гийа̄ни. таттха ча каммуна̄ випа̄кам̣ саттена ча дуккхам̣ сам̣йоджентӣти сам̣йоджана̄ни, сакка̄йадит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄сака̄мара̄гапат̣игха̄. уддхам̣ вуччати рӯпа̄рӯпадха̄ту, вуттанайенетам̣ уддхам̣ бхаджантӣти уддхамбха̄гийа̄ни, сам̣йоджана̄ни. рӯпара̄га̄рӯпара̄гама̄нуддхачча̄виджджа̄. атха ва̄ орамбха̄го вуччати ка̄мадха̄ту рӯпа̄рӯпабхавато хет̣т̣ха̄бхӯтатта̄, татрӯпапаттийа̄ паччайабха̄вато орамбха̄гасса хита̄нӣти орамбха̄гийа̄ни йатха̄ ‘‘ваччха̄його духако’’ти. уддхамбха̄го на̄ма махаггатабха̄во, тасса хита̄ни уддхамбха̄гийа̄ни. па̄десу баддхапа̄са̄н̣о вийа пан̃чорамбха̄гийасам̣йоджана̄ни хет̣т̣ха̄ а̄кад̣д̣хама̄на̄ка̄ра̄ни хонти. хаттхехи гахитаруккхаса̄кха̄ вийа пан̃чуддхамбха̄гийасам̣йоджана̄ни упари а̄кад̣д̣хама̄на̄ка̄ра̄ни. йесан̃хи сакка̄йадит̣т̣хиа̄дӣни аппахӣна̄ни, те бхаваггепи ниббатте ета̄ни а̄кад̣д̣хитва̄ ка̄мабхавейева па̄тенти, тасма̄ ета̄ни пан̃ча гаччхантам̣ ва̄ренти, гатам̣ пуна а̄ненти. рӯпара̄га̄дӣни пан̃ча гаччхантам̣ на ва̄ренти, а̄гантум̣ пана на денти.
асамуччхиннесу орамбха̄гийасам̣йоджанесу ладдхапаччайесу уддхамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни аган̣анӯпага̄ни хонтӣти лаббхама̄на̄нампи путхуджджана̄нам̣ васена авибхаджитва̄ арийа̄нам̣ йогавасена вибхаджитука̄мо ‘‘убхайампи чета’’нтиа̄дима̄ха. таттха ват̣т̣анисситамаха̄джанасса̄ти путхуджджане сандха̄йа вадати. дведха̄ париччхинноти ка̄масугатирӯпа̄рӯпабхававасена двӣхи пака̄рехи париччхинно.
ваччхакаса̄лопамам̣ утта̄наттхамева. опаммасам̣сандане пана кассачи килесасса авиккхамбхитатта̄, катхан̃чипи авимутто ка̄мабхаво аджджхаттаггахан̣асса висесапаччайатта̄, имесам̣ сатта̄нам̣ аббхантарат̣т̣хена анто на̄ма. рӯпа̄рӯпабхаво таббипарийа̄йато бахи на̄ма. татха̄ хи йасса орамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни аппахӣна̄ни, со аджджхаттасам̣йоджано вутто. йасса та̄ни пахӣна̄ни, со бахиддха̄сам̣йоджано. тасма̄ анто асамуччхиннабандханата̄йа бахи ча паваттама̄набхаван̇гасанта̄ната̄йа антобаддхо бахисайито на̄ма. нирантараппаваттабхаван̇гасанта̄навасена хи сайитавоха̄ро. ка̄мам̣ несам̣ бахибандханампи асамуччхиннам̣, антобандханасса пана мӯлата̄йа евам̣ вуттам̣. тена̄ха ‘‘сам̣йоджанам̣ пана тесам̣ ка̄ма̄вачарӯпанибаддхамева̄’’ти. имина̄ найена сесаттайепи аттхо ведитаббо.
етта̄вата̄ ча кира̄ти кира-саддо аручисам̣сӯчанаттхо. тенеттха а̄чарийава̄дасса аттано аруччанабха̄вам̣ дӣпети. ‘‘сӣлава̄’’ти ана̄мат̣т̣хависесаса̄ман̃н̃ато сӣласан̇кхепена гахитам̣, тан̃ча чатуббидханти а̄чарийаттхеро ‘‘чатупа̄рисуддхисӣлам̣ уддиситва̄’’ти а̄ха. таттха̄ти чатупа̄рисуддхисӣлесу. джет̣т̣хакасӣланти падха̄насӣлам̣. убхайаттха̄ти уддесаниддесесу, ниддесе вийа уддесепи па̄тимоккхасам̣варова тхерена вутто ‘‘сӣлава̄’’ти вуттатта̄ти адхиппа̄йо. сӣлаггахан̣ан̃хи па̄л̣ийам̣ па̄тимоккхасам̣варавасенева а̄гатам̣. тена̄ха ‘‘па̄тимоккхасам̣варойева̄’’тиа̄ди. таттха авадха̄ран̣ена итаресам̣ тин̣н̣ам̣ екадесена па̄тимоккхантогадхабха̄вам̣ дӣпети. татха̄ хи анолокийолокане а̄джӣвахету ча сиккха̄падавӣтиккаме гила̄напаччайасса апаччавеккхитапарибхоге ча а̄патти вихита̄ти. тӣн̣ӣти индрийасам̣варасӣла̄дӣни. сӣланти вуттат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма аттхӣти сӣлапарийа̄йена тесам̣ каттхачи сутте гахитат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма ким̣ аттхи йатха̄ ‘‘па̄тимоккхасам̣варо’’ти? а̄чарийасса саммукхата̄йа аппат̣иккхипанто упача̄рена пуччханто вийа вадати. тена̄ха ‘‘анануджа̄нанто’’ти. чхадва̄рараккха̄маттакамева̄ти тасса саллахукабха̄вама̄ха читта̄дхит̣т̣ха̄набха̄ваматтена пат̣ипа̄катикабха̄ва̄паттито. итарадвайепи есева найо. паччайуппаттиматтаканти пхалена хетум̣ дассети. уппа̄данахетука̄ хи паччайа̄нам̣ уппатти. идаматтханти идам̣ пайоджанам̣ имасса паччайасса парибхун̃джанети адхиппа̄йо. ниппарийа̄йена̄ти имина̄ индрийасам̣вара̄дӣни тӣн̣и падха̄насса сӣласса парипа̄ланавасена паваттийа̄ парийа̄йасӣла̄ни на̄ма̄ти дассети. ида̄ни па̄тимоккхасам̣варассева падха̄набха̄вам̣ бйатирекато анвайато ча упама̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘йасса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха со па̄тимоккхасам̣варо. сеса̄ни индрийасам̣вара̄дӣни.
па̄тимоккхасам̣варасам̣вутоти йо хи нам̣ па̄ти раккхати, там̣ моккхети мочети а̄па̄йика̄дӣхи дуккхехӣти па̄тимоккханти ладдхана̄мена сиккха̄падасӣлена пихитака̄йавачӣдва̄ро. со пана йасма̄ евам̣бхӯто тена саманна̄гато на̄ма хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘па̄тӣмоккхасам̣варена саманна̄гато’’ти.
апаро найо – килеса̄нам̣ балавабха̄вато, па̄пакирийа̄йа ча сукарабха̄вато, пун̃н̃акирийа̄йа ча дуккарабха̄вато бахуккхаттум̣ апа̄йесу патанасӣлоти па̄тӣ, путхуджджано. аниччата̄йа ва̄ бхава̄дӣсу каммавегаккхитто гхат̣ийантам̣ вийа анават̣т̣ха̄нена париббхаманато гаманато гаманасӣлоти па̄тӣ, маран̣авасена тамхи тамхи саттаника̄йе аттабха̄васса па̄танасӣло ва̄ па̄тӣ, саттасанта̄но, читтамева ва̄. там̣ па̄тим̣ сам̣са̄радуккхато моккхетӣти па̄тимоккхам̣. читтасса хи вимоккхена сатто вимуттоти вуччати. вуттан̃хи ‘‘читтавода̄на̄ висуджджхантӣ’’ти, ‘‘анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти (маха̄ва. 28) ча.
атха ва̄ авиджджа̄дина̄ хетуна̄ сам̣са̄ре патати гаччхати паваттатӣти па̄ти, ‘‘авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣сарата’’нти (сам̣. ни. 2.124) хи вуттам̣, тасса па̄тино саттасса тан̣ха̄дисам̣килесаттайато моккхо етена̄ти па̄тимоккхо. ‘‘кан̣т̣хека̄л̣о’’тиа̄дӣнам̣ вийасса сама̄сасиддхи ведитабба̄.
атха ва̄ па̄тети винипа̄тети дуккхети па̄ти, читтам̣. вуттан̃хи –
‘‘читтена нӣйате локо, читтена парикассатӣ’’ти; (сам̣. ни. 1.62);
тасса па̄тино моккхо етена̄ти па̄тимоккхо. патати ва̄ етена апа̄йадуккхе сам̣са̄радуккхе ча̄ти па̄ти, тан̣ха̄дисам̣килесо. вуттан̃хи –
‘‘тан̣ха̄ джанехи пурисам̣, (сам̣. ни. 1.56-57) тан̣ха̄дутийо пурисо’’ти (итиву. 15, 105; а. ни. 4.9) ча а̄ди;
тато па̄тито моккхоти па̄тимоккхо.
атха ва̄ патати еттха̄ти па̄ти, чха аджджхаттикаба̄хира̄ни а̄йатана̄ни. вуттан̃хи –
‘‘чхасу локо самуппанно, чхасу куббати сантхава’’нти (сам̣. ни. 1.70; су. ни. 171);
тато чхааджджхаттикаба̄хира̄йатанасан̇кха̄тато па̄тито моккхоти па̄тимоккхо.
атха ва̄ па̄то винипа̄то асса аттхӣти па̄тӣ, сам̣са̄ро. тато моккхоти па̄тимоккхо.
атха ва̄ саббалока̄дхипатибха̄вато дхаммиссаро бхагава̄ ‘‘патӣ’’ти вуччати, муччати етена̄ти моккхо, патино моккхо патимоккхо тена пан̃н̃аттатта̄ти, патимоккхо ева па̄тимоккхо. саббагун̣а̄нам̣ ва̄ мӯлабха̄вато уттамат̣т̣хена пати ча со йатха̄вуттат̣т̣хена моккхо ча̄ти патимоккхо, патимоккхо ева па̄тимоккхо. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘па̄тимоккханти а̄диметам̣ мукхаметам̣ памукхамета’’нти (маха̄ва. 135) виттха̄ро.
атха ва̄ па-ити пака̄ре, атӣти аччантаттхе нипа̄то, тасма̄ пака̄рехи аччантам̣ моккхетӣти па̄тимоккхо. идан̃хи сӣлам̣ сайам̣ тадан̇гавасена, сама̄дхисахитам̣ пан̃н̃а̄сахитан̃ча виккхамбханавасена, самуччхедавасена ча аччантам̣ моккхети мочетӣти па̄тимоккхо. пати пати моккхоти ва̄ патимоккхо, тамха̄ тамха̄ вӣтиккамадосато паччекам̣ моккхоти аттхо. патимоккхо ева па̄тимоккхо. моккхо ва̄ нибба̄нам̣, тасса моккхасса патибимбабхӯтоти патимоккхо. сӣласам̣варо хи сӯрийасса арун̣уггаманам̣ вийа нибба̄насса удайабхӯто таппат̣ибха̄го вийа йатха̄рахам̣ килесанибба̄панато патимоккхам̣, патимоккхам̣йева па̄тимоккхам̣.
атха ва̄ моккхам̣ пати ваттати, моккха̄бхимукханти ва̄ патимоккхам̣, патимоккхамева па̄тимоккханти еваметтха па̄тимоккхасаддасса аттхо ведитаббо.
а̄ча̄рагочарасампанноти ка̄йикава̄часикаавӣтиккамасан̇кха̄тена а̄ча̄рена, навесийа̄дигочарата̄дисан̇кха̄тена гочарена сампанно, сампаннаа̄ча̄рагочароти аттхо. аппаматтакесӯти париттакесу ана̄паттигаманӣйесу. ‘‘дуккат̣адуббха̄ситаматтесӯ’’ти апаре. ваджджесӯти га̄райхесу. те пана екантато акусаласабха̄ва̄ хонтӣти а̄ха ‘‘акусаладхаммесӯ’’ти. бхайадассӣти бхайато дассанасӣло, парама̄н̣уматтампи ваджджам̣ синеруппама̄н̣ам̣ вийа катва̄ бха̄йанасӣло. самма̄ а̄дийитва̄ти саммадева саккаччам̣ саббасова а̄дийитва̄. сиккха̄падесӯти ниддха̄ран̣е бхумманти самуда̄йато авайаваниддха̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘сиккха̄падесу там̣ там̣ сиккха̄падам̣ сама̄дийитва̄ сиккхатӣ’’ти аттхама̄ха, сиккха̄падамева хи сама̄да̄таббам̣ сиккхитаббан̃ча̄ти адхиппа̄йо. йам̣ кин̃чи сиккха̄падесӯти сиккха̄кот̣т̣ха̄сесу мӯлапан̃н̃аттианупан̃н̃аттисаббаттхапан̃н̃аттипадесапан̃н̃аттиа̄дибхедам̣ йам̣ кин̃чи сиккхитаббам̣. йам̣ пат̣ипаджджитаббам̣ пӯретаббам̣ сӣлам̣, там̣ пана два̄равасена дувидхамева̄ти а̄ха ‘‘ка̄йикам̣ ва̄ ва̄часикам̣ ва̄’’ти. имасмим̣ аттхавикаппе сиккха̄падесӯти а̄дха̄ре бхуммам̣ сиккха̄бха̄гесу кассачи висум̣ аггахан̣ато. тена̄ха ‘‘там̣ сабба’’нти.
ан̃н̃атарам̣ девагхат̣анти ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣. а̄га̄мӣ хотӣти пат̣исандхивасена а̄гаманасӣло хоти. а̄ганта̄ти еттха̄пи есева найо. имина̄ ан̇гена̄ти имина̄ ка̄ран̣ена.
суккхавипассако йебхуййена чатудха̄туваваттха̄намукхена каммат̣т̣ха̄на̄бхинивесӣ хотӣти а̄ха ‘‘суккхавипассакасса дха̄тукаммат̣т̣ха̄никабхиккхуно’’ти. вуттамеваттхам̣ сампин̣д̣етва̄ нигаменто ‘‘пат̣хамена ан̇гена̄’’тиа̄дима̄ха.
читтасса сукхумабха̄во идха сукхаматтабха̄вама̄паннена дат̣т̣хабботи а̄ха ‘‘сабба̄пи хи та̄’’тиа̄ди. тантивасена̄ти кевалам̣ тантит̣т̣хапанавасена, на пана тхерасса кассачи маггасса ва̄ пхаласса ва̄ уппа̄данаттха̄йа, на̄пи самма̄пат̣ипаттийам̣ йоджанаттха̄йа̄ти адхиппа̄йо.
38. чхат̣т̣хе маха̄качча̄ноти гихика̄ле уджджениран̃н̃о пурохитапутто абхирӯпо дассанӣйо па̄са̄дико суван̣н̣аван̣н̣о ча. варан̣а̄ на̄ма руккхо, тасса авидӯре бхаватта̄ нагарампи варан̣асаддена вуччатӣти а̄ха ‘‘варан̣а̄ на̄ма екам̣ нагара’’нти. двандападасса паччекам̣ абхисамбандхо хотӣти хетусаддам̣ паччекам̣ йоджетва̄ дассенто ‘‘ка̄мара̄га̄бхинивесахетӯ’’тиа̄дима̄ха. хетусаддена самбандхе сати йо аттхо самбхавати, там̣ дассетум̣ ‘‘идам̣ вуттам̣ хотӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха ка̄мара̄гена абхинивит̣т̣хатта̄ти етена ка̄мара̄га̄бхинивесахетӯти имасса аттхам̣ дӣпети, татха̄ винибаддхатта̄тиа̄дӣхи ка̄мара̄гавинибаддхахетӯтиа̄дӣнам̣. тато мукхоти тадабхимукхо. ма̄нанти а̄л̣хака̄дима̄набхан̣д̣ам̣. сесаметтха утта̄намева.
39. саттаме мадхура̄йанти уттарамадхура̄йам̣. гунда̄ванети кан̣хагунда̄ване, ка̄л̣апиппаливанети аттхо. джара̄джин̣н̣ети джара̄йа джин̣н̣е, на бйа̄дхиа̄дӣнам̣ васена джин̣н̣асадисе на̄пи ака̄ликена джара̄йа абхибхӯте. вайовуддхети джин̣н̣атта̄ ева часса вайовуддхиппаттийа̄ вуддхена сӣла̄дивуддхийа̄. джа̄тимахаллакети джа̄тийа̄ махантата̄йа чирараттата̄йа махаллаке, на бхогапарива̄ра̄дӣхӣти аттхо. аддхагатети еттха аддха-саддо дӣгхака̄лава̄чӣти а̄ха ‘‘дӣгхака̄ладдха̄нам̣ атикканте’’ти. вайоти пуримападалопена̄йам̣ ниддесоти а̄ха ‘‘паччхимавайа’’нти, вассасатасса татийакот̣т̣ха̄сасан̇кха̄там̣ паччхимавайам̣ ануппаттети аттхо.
бхавати еттха пхалам̣ тада̄йаттавуттита̄йа̄ти бхӯми, ка̄ран̣анти а̄ха ‘‘йена ка̄ран̣ена̄’’тиа̄ди. парипаккоти парин̣ато, вуддхибха̄вам̣ паттоти аттхо. могхаджин̣н̣оти анто тхиракаран̣а̄нам̣ дхамма̄нам̣ абха̄вена туччхаджин̣н̣о на̄ма. ба̄лада̄ракопи дахароти вуччатӣти тато висесанаттхам̣ ‘‘йува̄’’ти вуттам̣. атиккантапат̣хамавайа̄ ева сатта̄ сабха̄вена палитасира̄ хонтӣти пат̣хамавайе т̣хитабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘сусука̄л̣акесо’’ти вуттам̣. бхадрена̄ти ладдхакена. екаччо хи дахаропи сама̄но ка̄н̣о ва̄ хоти кун̣иа̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атаро, со на бхадрена йоббанена саманна̄гато на̄ма хоти. йо пана абхирӯпо хоти дассанӣйо па̄са̄дико саббасампаттисампанно йам̣ йадева алан̇ка̄рапариха̄рам̣ иччхати, тена тена алан̇като девапутто вийа чарати, айам̣ бхадрена йоббанена саманна̄гато на̄ма хоти. тенева̄ха ‘‘йена йоббанена саманна̄гато’’тиа̄ди.
йамхи саччан̃ча дхаммо ча̄ти йамхи пуггале сол̣асаха̄ка̄рехи пат̣ивиддхатта̄ чатуббидхам̣ саччам̣, н̃а̄н̣ена саччхикататта̄ нававидхалокуттарадхаммо ча аттхи. ахим̣са̄ти десана̄маттаметам̣, йамхи пана чатуббидха̄пи аппаман̃н̃а̄бха̄вана̄ аттхӣти аттхо. сам̣йамо дамоти сӣлан̃чева индрийасам̣варо ча. вантамалоти магган̃а̄н̣ена нӣхат̣амало. дхӣроти дхитисампанно. тхероти со имехи тхирабха̄вака̄ран̣ехи саманна̄гататта̄ тхероти павуччатӣти аттхо.
40. ат̣т̣хаме ‘‘чора̄ балаванто хонтӣ’’ти падам̣ уддхаритва̄ йехи ка̄ран̣ехи те балаванто хонти, тесам̣ саббха̄вам̣ дассенто ‘‘паккхасампанна̄’’тиа̄дима̄ха. таттха нива̄сат̣т̣ха̄насампанната̄ гиридугга̄дисаббха̄вато. атийа̄тунти анто йа̄тум̣, гантум̣ пависитунти аттхо. там̣ пана антопависанам̣ кеначи ка̄ран̣ена бахигатасса хотӣти а̄ха ‘‘бахиддха̄ джанападача̄рикам̣ чаритва̄’’тиа̄ди. ниййа̄тунти бахи никкхамитум̣. тан̃ча бахиниккхаманам̣ бахиддха̄каран̣ӣйе сати самбхаватӣти а̄ха ‘‘чора̄ джанападам̣ вилумпантӣ’’тиа̄ди. анусан̃н̃а̄тунти анусан̃чаритум̣. сесаметтха утта̄намева.
41. наваме миччха̄пат̣ипатта̄дхикаран̣ахетӯти еттха адхи-саддо анаттхакоти а̄ха ‘‘миччха̄пат̣ипаттийа̄ каран̣ахетӯ’’ти. на а̄ра̄дхакоти на сампа̄дако на парипӯрако. н̃а̄йати пат̣ивиджджханавасена нибба̄нам̣ гаччхатӣти н̃а̄йо, со ева там̣саман̇гинам̣ ват̣т̣адуккхапа̄тато дха̄ран̣ат̣т̣хена дхаммоти н̃а̄йо дхаммо, арийамагго. со панеттха саха випассана̄йа адхиппетоти а̄ха ‘‘сахавипассанакам̣ магга’’нти. а̄ра̄дханам̣ на̄ма сам̣сиддхи, са̄ пана йасма̄ сампа̄данена парипӯран̣ена иччхита̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘сампа̄детум̣ пӯрету’’нти.
42. дасаме дуггахитехӣти аттхато бйан̃джанато ча дут̣т̣ху гахитехи, ӯна̄дхикавипарӣтападапачча̄бхат̣т̣ха̄дивасена вилометва̄ гахитехӣти аттхо. уппат̣ипа̄т̣ийа̄ гахитехӣти идам̣ пана нидассанаматтам̣ дуггахасса ӯна̄дхика̄дивасенапи самбхавато. тенева̄ха ‘‘аттано дуггахитасуттанта̄нам̣йева аттхан̃ча па̄л̣ин̃ча уттаритарам̣ катва̄ дассентӣ’’ти.
самачиттаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.