2. адхикаран̣аваггаван̣н̣ана̄

11. дутийаваггасса пат̣хаме аппат̣исан̇кха̄не на кампатӣти пат̣исан̇кха̄набалам̣, упапариккханапан̃н̃а̄йетам̣ на̄мам̣. вӣрийасӣсена сатта боджджхан̇ге бха̄вентасса уппаннам̣ балам̣ бха̄вана̄балам̣. вӣрийупаттхамбхена хи кусалабха̄вана̄ балаватӣ тхира̄ уппаджджати, татха̄ уппанна̄ балаватӣ кусалабха̄вана̄ балаванто сатта боджджхан̇га̄типи вуччанти. аттхато вӣрийасамбоджджхан̇гасӣсена сатта боджджхан̇га̄ хонти. вуттампи четам̣ – ‘‘таттха катамам̣ бха̄вана̄балам̣? йа̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄севана̄ бха̄вана̄ бахулӣкаммам̣, идам̣ вуччати бха̄вана̄балам̣. саттапи боджджхан̇га̄ бха̄вана̄бала’’нти (дха. са. 1361).

акампийат̣т̣хена̄ти пат̣ипаккхехи акампанӣйат̣т̣хена. дурабхибхаванат̣т̣хена̄ти дурабхибхаванӣйат̣т̣хена. анаджджхомадданат̣т̣хена̄ти адхибхавитва̄ анавамадданат̣т̣хена. ета̄нӣти ета̄ни йатха̄вутта̄ни двепи бала̄ни. етадаггам̣ на̄гатанти ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, двиннам̣ бала̄нам̣ йадидам̣ бха̄вана̄бала’’нти еваметтха етадаггам̣ на̄гатанти аттхо.

12. дутийе вивекам̣ нисситанти вивеканисситам̣, йатха̄ ва̄ вивекавасена паваттам̣ джха̄нам̣ ‘‘вивекаджа’’нти вуттам̣, евам̣ вивекавасена паватто сатисамбоджджхан̇го ‘‘вивеканиссито’’ти дат̣т̣хаббо. ниссайат̣т̣хо ча випассана̄магга̄нам̣ васена маггапхала̄нам̣ ведитаббо, асатипи ва̄ пубба̄парабха̄ве ‘‘пат̣иччасамуппа̄до’’ти еттха паччайена самуппа̄данам̣ вийа авина̄бха̄видхаммабйа̄па̄ра̄ ниссайанабха̄вана̄ самбхавантӣти. ‘‘тадан̇гасамуччхеданиссаран̣авивеканиссита’’нти ватва̄ пат̣иппассаддхививеканисситасса авачанам̣ ‘‘сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄ветӣ’’тиа̄дина̄ идха бха̄ветабба̄нам̣ самбоджджхан̇га̄нам̣ вуттатта̄. бха̄витабоджджхан̇гасса хи саччхика̄табба̄ балабоджджхан̇га̄, тесам̣ киччам̣ пат̣иппассаддхививеко. аджджха̄сайатоти ‘‘нибба̄нам̣ саччхикарисса̄мӣ’’ти паваттааджджха̄сайато. йадипи хи випассана̄ккхан̣е сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣ читтам̣, сан̇кха̄ресу пана а̄дӣнавам̣ дисва̄ таппат̣ипаккхе нибба̄не нинната̄йа аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканиссито хоти ун̣ха̄бхибхӯтасса пуггаласса сӣтанинначиттата̄ вийа.

‘‘пан̃чавидхавивеканисситампӣти еке’’ти ватва̄ таттха йатха̄вуттавивекаттайато ан̃н̃ам̣ вивекадвайам̣ уддхаритва̄ дассетум̣ ‘‘те хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха джха̄наккхан̣е та̄ва киччато виккхамбханавивеканисситам̣, випассана̄ккхан̣е аджджха̄сайато пат̣иппассаддхививеканисситам̣ бха̄ветӣти ваттаббам̣ ‘‘ева̄хам̣ ануттарам̣ вимоккхам̣ упасампаджджа вихарисса̄мӣ’’ти таттха ниннаджджха̄сайата̄йа. тена̄ха ‘‘тасма̄ тесам̣ матена̄’’тиа̄ди. хет̣т̣ха̄ касин̣аджджха̄наггахан̣ена а̄руппа̄нампи гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣, тасма̄ ‘‘етесам̣ джха̄на̄на’’нти имина̄пи тесам̣ сан̇гахо ведитаббо. йасма̄ паха̄навинайо вийа вира̄ганиродха̄пи идха̄дхиппетавивекена аттхато ниббисит̣т̣ха̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘еса найо вира̄ганисситантиа̄дӣсӯ’’ти. тена̄ха ‘‘вивекаттха̄ ева хи вира̄га̄дайо’’ти.

воссагга-саддо паричча̄гаттхо паккханданаттхо ча̄ти воссаггасса дувидхата̄ вутта̄. воссаджджанан̃хи паха̄нам̣ виссат̣т̣хабха̄вена ниродханапаккханданампи ча. тасма̄ випассана̄ккхан̣е тадан̇гавасена маггаккхан̣е самуччхедавасена пат̣ипаккхасса паха̄нам̣ воссагго, татха̄ випассана̄ккхан̣е танниннабха̄вена, маггаккхан̣е а̄рамман̣акаран̣ена виссат̣т̣хасабха̄вата̄ воссагготи ведитаббам̣. тенева̄ха ‘‘таттха паричча̄гавоссагго’’тиа̄ди. айам̣ сатисамбоджджхан̇готи айам̣ миссакавасена вутто сатисамбоджджхан̇го. йатха̄вуттена пака̄рена̄ти тадан̇гаппаха̄насамуччхедаппаха̄наппака̄рена танниннатада̄рамман̣аппака̄рена ча. пуббе воссаггавачанассева аттхасса вуттатта̄ а̄ха ‘‘сакалена вачанена̄’’ти. парин̣амантанти випассана̄ккхан̣е тадан̇гатанниннаппака̄рена парин̣амантам̣. парин̣атанти маггаккхан̣е самуччхедатада̄рамман̣аппака̄рена парин̣атам̣. парин̣а̄мо на̄ма идха парипа̄коти а̄ха ‘‘парипаччантам̣ парипаккан̃ча̄’’ти. парипа̄ко ча а̄севанала̄бхена ладдхаса̄маттхийасса килесе париччаджитум̣ нибба̄нам̣ паккхандитум̣ тиккхависадабха̄во. тена̄ха ‘‘айан̃хӣ’’тиа̄ди. еса найоти йва̄йам̣ найо ‘‘вивеканиссита’’нтиа̄дина̄ сатисамбоджджхан̇ге вутто, сесесу дхаммавичайасамбоджджхан̇га̄дӣсупи есева найо, евам̣ таттха нетаббанти аттхо.

‘‘вивеканиссита’’нтиа̄дӣсу лаббхама̄наматтхам̣ са̄ман̃н̃ато дассетва̄ ида̄ни идха̄дхиппетаматтхам̣ дассенто ‘‘идха пана̄’’тиа̄дима̄ха. таттха саббасан̇кхатехӣти саббехи паччайасамуппаннадхаммехи. саббесанти сан̇кхатадхамма̄нам̣. вивекам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ти нибба̄насан̇кха̄там̣ вивекам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄. тан̃ча кхоти тадева сатисамбоджджхан̇гам̣.

13. татийе читтекаггаттха̄йа̄ти читтасама̄дха̄наттха̄йа, дит̣т̣хадхамме сукхавиха̄ра̄йа̄ти аттхо. читтекаггата̄сӣсена хи дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ро вутто. суккхавипассакакхӣн̣а̄сава̄нам̣ васена хетам̣ вуттам̣. те хи сама̄паджджитва̄ ‘‘екаггачитта̄ сукхам̣ дивасам̣ вихарисса̄ма̄’’ти иччева касин̣апарикаммам̣ катва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттенти. випассана̄па̄дакаттха̄йа̄тиа̄дӣсу пана секкхапутхуджджана̄ ‘‘сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа сама̄хитена читтена випасса̄ма̄’’ти ниббаттента̄ випассана̄па̄дакаттха̄йа бха̄венти.

йе пана ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттетва̄ абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа ‘‘екопи хутва̄ бахудха̄ хотӣ’’ти (дӣ. ни. 1.238; ма. ни. 1.147; сам̣. ни. 2.70; 5.834, 842) вуттанайа̄ абхин̃н̃а̄йо паттхента̄ ниббаттенти, те абхин̃н̃а̄па̄дакаттха̄йа бха̄венти. йе ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттетва̄ ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ ‘‘сатта̄хам̣ ачитта̄ хутва̄ дит̣т̣хева дхамме ниродхам̣ нибба̄нам̣ патва̄ сукхам̣ вихарисса̄ма̄’’ти ниббаттенти, те ниродхапа̄дакаттха̄йа бха̄венти. йе пана ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттетва̄ ‘‘апарихӣнаджджха̄на̄ брахмалоке уппаджджисса̄ма̄’’ти ниббаттенти, те бхавависесаттха̄йа бха̄венти.

йуттам̣ та̄ва читтекаггата̄йа бхавависесаттхата̄ вийа випассана̄па̄дакаттхата̄пи чатуккаджджха̄наса̄дха̄ран̣а̄ти тесам̣ васена ‘‘чатта̄ри джха̄на̄нӣ’’ти вачанам̣, абхин̃н̃а̄па̄дакаттхата̄ пана ниродхапа̄дакаттхата̄ ча чатуттхассева джха̄насса а̄вен̣ика̄, са̄ катхам̣ чатуккаджджха̄наса̄дха̄ран̣а̄ вутта̄ти? парампара̄дхит̣т̣ха̄набха̄вато. падат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄нампи хи падат̣т̣ха̄нанти вуччати ка̄ран̣ака̄ран̣анти йатха̄ ‘‘тин̣ехи бхаттам̣ сиддха’’нти.

14. чатуттхе сасакасса уппатанам̣ вийа хотӣти патхавиджигуччханасасакасса уппатанам̣ вийа хоти. таттха̄йам̣ аттхасалла̄пика̄ упама̄ – патхавӣ кира сасакам̣ а̄ха – ‘‘хе сасака̄’’ти. сасако а̄ха – ‘‘ко есо’’ти. касма̄ мамева упари саббаирийа̄патхе каппенто учча̄рапасса̄вам̣ каронто мам̣ на джа̄на̄сӣти? сут̣т̣ху тайа̄ ахам̣ дит̣т̣хо, майа̄ аккантат̣т̣ха̄нан̃хи ан̇гулаггехи пхут̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ вийа хоти, виссат̣т̣хаудакам̣ аппаматтакам̣, карӣсам̣ кат̣акапхаламаттам̣, хаттхиасса̄дӣхи пана аккантат̣т̣ха̄нампи махантам̣, пасса̄вопи несам̣ гхат̣аматто, учча̄ропи паччхиматто хоти, алам̣ майхам̣ тайа̄ти уппатитва̄ ан̃н̃асмим̣ т̣ха̄не патито. тато нам̣ патхавӣ а̄ха – ‘‘ахо дӯрам̣ гатопи нану майхам̣йева упари патитосӣ’’ти? со пуна там̣ джигуччханто уппатитва̄ ан̃н̃аттха патито. евам̣ вассасахассампи уппатитва̄ уппатитва̄ патама̄но сасако нева патхавийа̄ антам̣ па̄пун̣итум̣ саккоти. на кот̣инти на пуббакот̣им̣. итаресанти випан̃читан̃н̃унеййападапарама̄нам̣.

15. пан̃чаме саматхехи адхикарӣйати вӯпасамматӣти адхикаран̣ам̣, ат̣т̣ха̄раса бхедакараваттхӯни нисса̄йа уппанно вива̄дойева вива̄да̄дхикаран̣ам̣. ‘‘идха бхиккхӯ бхиккхум̣ ануваданти сӣлавипаттийа̄ ва̄’’тиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 215) чатассо випаттийо нисса̄йа уппанно анува̄дойева анува̄да̄дхикаран̣ам̣. пан̃чапи а̄паттиккхандха̄ а̄патта̄дхикаран̣ам̣. ‘‘саттапи а̄паттиккхандха̄ а̄патта̄дхикаран̣а’’нти (чӯл̣ава. 215) вачанато а̄паттийева а̄патта̄дхикаран̣ам̣. ‘‘йа̄ сан̇гхасса киччайата̄ каран̣ӣйата̄ апалоканакаммам̣ н̃аттикаммам̣ н̃аттидутийакаммам̣ н̃аттичатуттхакамма’’нти (чӯл̣ава. 215) евама̄гатам̣ чатуббидхам̣ сан̇гхакиччам̣ кичча̄дхикаран̣анти ведитаббам̣. сесаметтха утта̄намева.

16. чхат̣т̣хе апа̄кат̣ана̄моти ‘‘село, кӯт̣аданто’’тиа̄дина̄ анабхин̃н̃а̄то. йена ва̄ ка̄ран̣ена̄ти хетумхи идам̣ каран̣авачанам̣. хетуаттхо хи кирийа̄ка̄ран̣ам̣, на каран̣ам̣ вийа кирийаттхо, тасма̄ на̄наппака̄рагун̣ависеса̄дхигаматтха̄ идха упасан̇каманакирийа̄ти ‘‘аннена васати, аджджхенена васатӣ’’тиа̄дӣсу вийа хетуаттхамеветам̣ каран̣авачанам̣ йуттам̣, на каран̣аттхам̣ тасса айуджджама̄натта̄ти вуттам̣ ‘‘йена ва̄ ка̄ран̣ена̄’’ти. авибха̄гато сататам̣ паваттитаниратисайаса̄дувипула̄матарасасаддхаммапхалата̄йа са̄дупхаланиччапхалитамаха̄руккхена бхагава̄ упамито. са̄дупхалӯпабхога̄дхиппа̄йаггахан̣енева хи руккхасса са̄дупхалата̄ гахита̄ти. упасан̇камӣти упасан̇канто. сампаттака̄мата̄йа хи кин̃чи т̣ха̄нам̣ гаччханто там̣там̣падеса̄тиккаманена упасан̇ками, упасан̇кантоти ча ваттаббатам̣ лабхати. тена̄ха ‘‘гатоти вуттам̣ хотӣ’’ти, упагатоти аттхо. упасан̇камитва̄ти пуббака̄лакирийа̄ниддесоти а̄ха ‘‘упасан̇каманапарийоса̄надӣпана’’нти. татоти йам̣ т̣ха̄нам̣ патто ‘‘упасан̇камӣ’’ти вутто, тато упагатат̣т̣ха̄нато.

йатха̄ кхаманӣйа̄дӣни пуччхантоти йатха̄ бхагава̄ ‘‘каччи те, бра̄хман̣а, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйа’’нтиа̄дина̄ кхаманӣйа̄дӣни пуччханто тена бра̄хман̣ена саддхим̣ самаппаваттамодо ахоси пуббабха̄сита̄йа, евам̣ сопи бра̄хман̣о таданукаран̣ена бхагавата̄ саддхим̣ самаппаваттамодо ахосӣти йоджана̄. там̣ пана самаппаваттамодатам̣ упама̄йа дассетум̣ ‘‘сӣтодакам̣ вийа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха саммодитанти сам̣сандитам̣. екӣбха̄ванти саммоданакирийа̄йа сама̄натам̣. кхаманӣйанти ‘‘идам̣ чатучаккам̣ навадва̄рам̣ сарӣрайантам̣ дуккхабахулата̄йа сабха̄вато дуссахам̣, каччи кхамитум̣ саккун̣еййа’’нти пуччхати. йа̄панӣйанти а̄ха̄ра̄диппат̣ибаддхавуттикам̣ чираппабандхасан̇кха̄та̄йа йа̄пана̄йа каччи йа̄петум̣ саккун̣еййам̣. сӣсарога̄диа̄ба̄дха̄бха̄вена каччи аппа̄ба̄дхам̣. дуккхаджӣвика̄бха̄вена каччи аппа̄тан̇кам̣. там̣там̣киччакаран̣е ут̣т̣ха̄насукхата̄йа каччи лахут̣т̣ха̄нам̣. таданурӯпабалайогато каччи балам̣. сукхавиха̄расамбхавена каччи пха̄сувиха̄ро аттхӣти саббаттха каччи-саддам̣ йоджетва̄ аттхо ведитаббо.

балаппатта̄ пӣти пӣтийева. тарун̣апӣти па̄моджджам̣. саммодам̣ джанети каротӣти саммоданӣкам̣, тадева саммоданӣйам̣. саммодитаббато саммоданӣйанти имам̣ пана аттхам̣ дассетум̣ ‘‘саммодитум̣ йуттабха̄вато’’ти а̄ха. саритаббабха̄ватоти ануссаритаббабха̄вато. ‘‘саран̣ӣйа’’нти ваттаббе дӣгхам̣ катва̄ ‘‘са̄ран̣ӣйа’’нти вуттам̣. суййама̄насукхатоти а̄па̄тхагатамадхуратам̣ а̄ха, ануссарийама̄насукхатоти вимаддараман̣ӣйатам̣. бйан̃джанапарисуддхата̄йа̄ти сабха̄ванируттибха̄вена тасса̄ катха̄йа вачанача̄турийама̄ха. аттхапарисуддхата̄йа̄ти аттхасса нирупаккилесатам̣. анекехи парийа̄йехӣти анекехи ка̄ран̣ехи.

атидӯраачча̄саннаппат̣иккхепена на̄тидӯрам̣ начча̄саннам̣ на̄ма гахитам̣, там̣ пана авакам̣сато убхиннам̣ паса̄ритахаттха̄сан̇гхат̣т̣анена дат̣т̣хаббам̣. гӣвам̣ паса̄ретва̄ти гӣвам̣ париват̣т̣анавасена паса̄ретва̄.

етадавоча̄ти етам̣ ‘‘ко ну кхо, бханте, хетӯ’’тиа̄дипуччха̄вачанам̣ авоча. тенева ‘‘етадавоча̄’’ти падам̣ уддхаритва̄ дувидха̄ хи пуччха̄тиа̄дина̄ пуччха̄вибха̄гам̣ дассети. таттха ага̄ре нийутто ага̄рико, тасса пуччха̄ ага̄рикапуччха̄. ага̄рикато ан̃н̃о анага̄рико паббаджджӯпагато, тасса пуччха̄ анага̄рикапуччха̄. кин̃ча̄пи ан̃н̃аттха ‘‘джанако хету, пагга̄хако паччайо. аса̄дха̄ран̣о хету, са̄дха̄ран̣о паччайо. сабха̄го хету, асабха̄го паччайо. пуббака̄лико хету, сахапаватто паччайо’’тиа̄дина̄ хетупаччайа̄ вибхаджджа вуччанти. идха пана ‘‘чатта̄ро кхо, бхиккхаве, маха̄бхӯта̄ хету чатта̄ро маха̄бхӯта̄ паччайо рӯпаккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.86) вийа хетупаччайасадда̄ сама̄наттха̄ти дассенто ‘‘убхайампетам̣ ка̄ран̣авевачанамева̄’’ти а̄ха. висамачарийа̄ти бха̄ванапум̣саканиддесо.

абхикканта̄ти атикканта̄, вигата̄ти аттхоти а̄ха ‘‘кхайе диссатӣ’’ти. татха̄ хи ‘‘никкханто пат̣хамо йа̄мо’’ти упари вуттам̣. абхиккантатароти ативийа кантатаро манорамо, та̄дисо ча сундаро бхаддако на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘сундаре диссатӣ’’ти. коти девана̄гайаккхагандхабба̄дӣсу ко катамо? мети мама. па̄да̄нӣти па̄де. иддхийа̄ти има̄йа еварӯпа̄йа девиддхийа̄. йасаса̄ти имина̄ едисена парива̄рена париччхедена ча. джаланти виджджотама̄но. абхиккантена̄ти ативийа кантена каманӣйена абхирӯпена. ван̣н̣ена̄ти чхавиван̣н̣ена сарӣраван̣н̣анибха̄йа. сабба̄ обха̄сайам̣ диса̄ти даса диса̄ пабха̄сенто, чандо вийа сӯрийо вийа ча екобха̄сам̣ ека̄локам̣ каронтоти га̄тха̄йа аттхо. абхирӯпети ул̣а̄рарӯпе сампаннарӯпе.

‘‘чоро, чоро; саппо, саппо’’тиа̄дӣсу бхайе а̄мед̣итам̣. ‘‘виджджха, виджджха; пахара, пахара̄’’тиа̄дӣсу кодхе. ‘‘са̄дху, са̄дхӯ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 327.сам̣. ни. 2.127; 3.35; 5.1085) пасам̣са̄йам̣. ‘‘гаччха, гаччха; луна̄хи, луна̄хӣ’’тиа̄дӣсу турите. ‘‘а̄гаччха, а̄гаччха̄’’тиа̄дӣсу котӯхале. ‘‘буддхо, буддхоти чинтенто’’тиа̄дӣсу (бу. вам̣. 2.44) аччхаре. ‘‘абхиккаматха̄йасманто, абхиккаматха̄йасманто’’тиа̄дӣсу ха̄се. ‘‘кахам̣ екапуттака, кахам̣ екапуттака̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.353; сам̣. ни. 2.63) соке. ‘‘ахо сукхам̣, ахо сукха’’нтиа̄дӣсу (уда̄. 20; дӣ. ни. 3.305; чӯл̣ава. 332) паса̄де. ча-саддо авуттасамуччайатто. тена гараха̄асамма̄на̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. таттха ‘‘па̄по, па̄по’’тиа̄дӣсу гараха̄йам̣. ‘‘абхирӯпака, абхирӯпака̄’’тиа̄дӣсу асамма̄не дат̣т̣хаббам̣.

найидам̣ а̄мед̣итавасена двиккхаттум̣ вуттам̣, атха кхо аттхадвайавасена̄ти дассенто ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘абхикканта’’нти вачанам̣ апеккхитва̄ напум̣сакавасена вуттам̣, там̣ пана бхагавато вачанам̣ дхаммасса десана̄ти катва̄ татха̄ вуттам̣ ‘‘бхото готамасса дхаммадесана̄’’ти. дутийападепи есева найо. досана̄санатоти ра̄га̄дикилесавидхаманато. гун̣а̄дхигаманатоти сӣла̄дигун̣а̄нам̣ сампа̄панато. йе гун̣е десана̄ адхигамети, тесу падха̄набхӯте та̄ва дассетум̣ ‘‘саддха̄джананато пан̃н̃а̄джананато’’ти вуттам̣. саддха̄памукха̄ хи локийа̄ гун̣а̄, пан̃н̃а̄памукха̄ локуттара̄.

сӣла̄диаттхасампаттийа̄ са̄ттхато, сабха̄ванируттисампаттийа̄ сабйан̃джанато. сувин̃н̃еййасаддаппайогата̄йа утта̄нападато, сан̣хасукхумабха̄вена дувин̃н̃еййаттхата̄йа гамбхӣраттхато. синиддхамудумадхурасаддаппайогата̄йа кан̣н̣асукхато, випулависуддхапеманӣйаттхата̄йа хадайан̇гамато. ма̄на̄тима̄навидхаманена анаттуккам̣санато, тхамбхаса̄рамбханиммадданена апаравамбханато. хита̄дхиппа̄йаппаваттийа̄ паресам̣ ра̄гапарил̣а̄ха̄дивӯпасаманена карун̣а̄сӣталато, килесандхака̄равидхаманена пан̃н̃а̄вада̄тато. каравӣкарутаман̃джута̄йа а̄па̄тхараман̣ӣйато, пубба̄пара̄вируддхасувисуддхаттхата̄йа вимаддаккхамато. а̄па̄тхараман̣ӣйата̄йа евам̣ суййама̄насукхато, вимаддаккхамата̄йа хитаджджха̄сайаппаваттитата̄йа ча вӣмам̣сийама̄нахитато. евама̄дӣхӣти а̄ди-саддена сам̣са̄рачакканиваттанато, саддхаммачаккаппаваттанато, миччха̄ва̄давигаманато, самма̄ва̄дапатит̣т̣ха̄панато, акусаламӯласамуддхаран̣ато, кусаламӯласам̣ропанато, апа̄йадва̄рапидха̄нато, саггамоккхадва̄равиваран̣ато, парийут̣т̣ха̄навӯпасаманато, анусайасамуггха̄танатоти евама̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо.

адхомукхат̣т̣хапитанти кеначи адхомукхам̣ т̣хапитам̣. хет̣т̣ха̄мукхаджа̄танти сабха̄венева хет̣т̣ха̄мукхаджа̄там̣. упаримукханти уддхам̣мукхам̣. уггха̄т̣еййа̄ти виват̣ам̣ кареййа. хаттхе гахетва̄ти ‘‘пураттха̄бхимукхо уттара̄бхимукхо ва̄ гаччха̄’’тиа̄дӣни аватва̄ хаттхе гахетва̄ ‘‘ниссандехам̣ еса магго, евам̣ гаччхеййа̄’’ти вадеййа. ка̄л̣апаккхача̄туддасӣти ка̄л̣апаккхе ча̄туддасӣ.

никкуджджитам̣ а̄дхеййасса ана̄дха̄рабхӯтам̣ бха̄джанам̣ а̄дха̄рабха̄ва̄па̄данавасена уккуджджеййа. хет̣т̣ха̄мукхаджа̄тата̄йа саддхаммавимукхам̣, адхомукхат̣хапитата̄йа асаддхамме патитанти евам̣ пададвайам̣ йатха̄рахам̣ йоджетаббам̣, на йатха̄сан̇кхйам̣. ка̄мам̣ ка̄маччханда̄дайопи пат̣иччха̄дака̄ нӣваран̣абха̄вато, миччха̄дит̣т̣хи пана сависесам̣ пат̣иччха̄дика̄ сатте миччха̄бхинивесанавасена̄ти а̄ха ‘‘миччха̄дит̣т̣хигаханапат̣иччханна’’нти. тена̄ха бхагава̄ ‘‘миччха̄дит̣т̣хипарама̄хам̣, бхиккхаве, ваджджам̣ вада̄мӣ’’ти (а. ни. 1.310). саббо апа̄йага̄мимагго куммагго ‘‘куччхито магго’’ти катва̄. самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ уджупат̣ипаккхата̄йа миччха̄дит̣т̣хиа̄дайо ат̣т̣ха миччхаттадхамма̄ миччха̄магго. тенева хи тадубхайаппат̣ипаккхатам̣ сандха̄йа ‘‘саггамоккхамаггам̣ а̄викаронтена̄’’ти вуттам̣. саппиа̄дисанниссайо падӣпо на татха̄ уджджало, йатха̄ теласанниссайоти телападжджотаггахан̣ам̣.етехи парийа̄йехӣти етехи никкуджджитуккуджджанаппат̣иччханнавиваран̣а̄диупамопамитабба̄ка̄рехи.

пасаннака̄ранти пасаннехи ка̄таббам̣ сакка̄рам̣. саран̣анти пат̣исаран̣ам̣. тена̄ха ‘‘пара̄йан̣а’’нти. пара̄йан̣абха̄во ча анаттханиседханена аттхасампат̣ипа̄данена ча хотӣти а̄ха ‘‘агхасса, та̄та̄, хитасса ча видха̄та̄’’ти. агхасса̄ти дуккхатоти ваданти, па̄патоти пана аттхо йутто. ниссакке четам̣ са̄мивачанам̣. еттха ча на̄йам̣ гами-саддо нӣ-садда̄дайо вийа двикаммако, тасма̄ йатха̄ ‘‘аджам̣ га̄мам̣ нетӣ’’ти вуччати, евам̣ ‘‘бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣ’’ти ваттум̣ на сакка̄. ‘‘саран̣анти гаччха̄мӣ’’ти пана ваттаббам̣. ити-саддо четтха луттаниддит̣т̣хо. тасса ча̄йаматтхо – гаманан̃ча тададхиппа̄йена бхаджанам̣ джа̄нанам̣ ва̄ти дассенто ‘‘ити имина̄ адхиппа̄йена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха бхаджа̄мӣтиа̄дӣсу пуримасса пуримасса паччхимам̣ паччхимам̣ аттхавачанам̣. бхаджанам̣ ва̄ саран̣а̄дхиппа̄йена упасан̇каманам̣. севанам̣ сантика̄вачарата̄. пайирупа̄санам̣ ваттаппат̣иваттакаран̣ена упат̣т̣ха̄нанти евам̣ саббатха̄пи анан̃н̃асаран̣атам̣йева дӣпети. ‘‘гаччха̄мӣ’’ти падасса буджджха̄мӣти айаматтхо катхам̣ лаббхатӣти а̄ха ‘‘йесам̣ хӣ’’тиа̄ди.

адхигатамагге саччхикатаниродхети пададвайенапи пхалат̣т̣ха̄ ева дассита̄, на маггат̣т̣ха̄ти те дассенто ‘‘йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄не ча̄’’ти а̄ха. нану ча калйа̄н̣апутхуджджанопи йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджатӣти вуччатӣти? кин̃ча̄пи вуччати, ниппарийа̄йена пана маггат̣т̣ха̄ ева татха̄ ваттабба̄, на итаре самматтанийа̄моккамана̄бха̄вато. татха̄ хи те ева вутта̄ ‘‘апа̄йесу апатама̄не дха̄ретӣ’’ти. самматтанийа̄моккаманена хи апа̄йавинимуттисамбхаво. аккха̄йатӣти еттха ити-саддо а̄дйаттхо, пака̄раттхо ва̄. тена ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄ ва̄ асан̇кхата̄ ва̄, вира̄го тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти (итиву. 90; а. ни. 4.34) суттападам̣ сан̇ган̣ха̄ти, ‘‘виттха̄ро’’ти ва̄ имина̄. еттха ча арийамагго ниййа̄никата̄йа, нибба̄нам̣ тасса тадаттхасиддхихетута̄йа̄ти убхайамева ниппарийа̄йена дхаммоти вутто. нибба̄нан̃хи а̄рамман̣апаччайабхӯтам̣ лабхитва̄ арийамагго тадаттхасиддхийа̄ сам̣ваттати, татха̄пи йасма̄ арийапхала̄нам̣ ‘‘та̄йа саддха̄йа авӯпасанта̄йа̄’’тиа̄дивачанато маггена самуччхинна̄нам̣ килеса̄нам̣ пат̣иппассаддхиппаха̄накиччата̄йа ниййа̄на̄нугун̣ата̄йа ниййа̄напарийоса̄ната̄йа ча. парийаттидхаммасса пана ниййа̄никадхаммасамадхигамахетута̄йа̄ти имина̄ парийа̄йена вуттанайена дхаммабха̄во лаббхати ева. сва̄йаматтхо па̄т̣ха̄рул̣хо ева̄ти дассенто ‘‘на кевала’’нтиа̄дима̄ха.

ка̄мара̄го бхавара̄готи евама̄дибхедо саббопи ра̄го вираджджати пахӣйати етена̄ти ра̄гавира̄готи магго катхито. еджа̄сан̇кха̄та̄йа тан̣ха̄йа антониджджха̄налаккхан̣асса сокасса ча тадуппаттийам̣ саббасо париккхӣн̣атта̄ анеджамасоканти пхалам̣ катхитам̣. аппат̣икӯланти авиродхадӣпанато кеначи авируддхам̣, ит̣т̣хам̣ пан̣ӣтанти ва̄ аттхо. пагун̣арӯпена паваттитатта̄, пакат̣т̣хагун̣авибха̄ванато ва̄ пагун̣ам̣. саббадхаммаккхандха̄ катхита̄ти йоджана̄.

дит̣т̣хисӣласан̇гха̄тена̄ти ‘‘йа̄йам̣ дит̣т̣хи арийа̄ ниййа̄ника̄ ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа, татха̄рӯпа̄йа дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агато вихаратӣ’’ти (дӣ. ни. 3.324, 357; ма. ни. 1.492; 3.54; а. ни. 6.12; пари. 274) евам̣ вутта̄йа дит̣т̣хийа̄, ‘‘йа̄ни та̄ни сӣла̄ни акхан̣д̣а̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни бхуджисса̄ни вин̃н̃уппасаттха̄ни апара̄мат̣т̣ха̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни, татха̄рӯпехи сӣлехи сӣласа̄ман̃н̃агато вихаратӣ’’ти (дӣ. ни. 3.324; ма. ни. 1.492; 3.54; а. ни. 6.12; пари. 274) ча евам̣ вутта̄нам̣ сӣла̄нан̃ча сам̣хатабха̄вена, дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена̄ти аттхо. сам̣хатоти гхат̣ито, саметоти аттхо. арийапуггала̄ хи йаттха каттхачи дӯре т̣хита̄пи аттано гун̣аса̄маггийа̄ сам̣хата̄ ева. ат̣т̣ха ча пуггала дхаммадаса̄ тети те пурисайугавасена чатта̄ропи пуггалавасена ат̣т̣хева арийадхаммасса паччаккхадасса̄вита̄йа дхаммадаса̄. тӣн̣и ваттхӯни саран̣анти гаманена тиккхаттум̣ гаманена ча тӣн̣и саран̣агамана̄ни. пат̣иведесӣти аттано хадайагатам̣ ва̄ча̄йа паведеси.

саран̣агаманасса висайаппабхедапхаласам̣килесабхеда̄нам̣ вийа каттувибха̄вана̄ таттха косалла̄йа хотӣти саран̣агаманесу аттхакосаллаттхам̣ ‘‘саран̣ам̣, саран̣агаманам̣, йо ча саран̣ам̣ гаччхати, саран̣агаманаппабхедо, саран̣агаманапхалам̣, сам̣килесо, бхедоти айам̣ видхи ведитаббо’’ти вуттам̣ тена вина̄ саран̣агаманассева асамбхавато. касма̄ панеттха вода̄нам̣ на гахитам̣, нану вода̄навибха̄вана̄пи таттха косалла̄йа хотӣти? саччаметам̣, там̣ пана сам̣килесаггахан̣ена аттхато дӣпитам̣ хотӣти на гахитам̣. йа̄ни хи несам̣ сам̣килесака̄ран̣а̄ни ан̃н̃а̄н̣а̄дӣни, тесам̣ саббена саббам̣ ануппанна̄нам̣ ануппа̄данена, уппанна̄нан̃ча паха̄нена вода̄нам̣ хотӣти.

хим̣саттхасса дха̄тусаддасса васенетам̣ падам̣ дат̣т̣хаббанти ‘‘хим̣сатӣти саран̣а’’нти ватва̄ там̣ пана хим̣санам̣ кесам̣, катхам̣, касса ва̄ти чоданам̣ содхенто ‘‘саран̣агата̄на’’нтиа̄дима̄ха. таттха бхайанти ват̣т̣абхайам̣. санта̄санти читтутра̄сам̣. тенева четасикадуккхасса гахитатта̄ дуккханти ка̄йикам̣ дуккхам̣. дуггатипарикилесанти дуггатипарийа̄паннам̣ саббампи дуккхам̣. тайидам̣ саббам̣ парато пхалакатха̄йа а̄ви бхависсати. етанти саран̣анти падам̣. евам̣ ависесато саран̣асаддасса падаттхам̣ дассетва̄ ида̄ни висесато дассетум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. хите паваттанена̄ти ‘‘сампаннасӣла̄, бхиккхаве, вихаратха̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.64, 69) аттхе нийоджанена. ахита̄ ниваттанена̄ти ‘‘па̄н̣а̄типа̄тасса кхо па̄пако випа̄ко абхисампара̄йа’’нтиа̄дина̄ а̄дӣнавадассана̄димукхена анаттхато ниваттанена. бхайам̣ хим̣сатӣти хита̄хитесу аппаваттиппаваттихетукам̣ бйасанам̣ аппаваттикаран̣ена вина̄сети буддхо. бхаваканта̄ра̄ утта̄ран̣ена маггасан̇кха̄то дхаммо. итаро асса̄сада̄нена сатта̄нам̣ бхайам̣ хим̣сатӣти йоджана̄. ка̄ра̄нанти да̄навасена пӯджа̄васена ча упанӣта̄нам̣ сакка̄ра̄нам̣. випулапхалаппат̣ила̄бхакаран̣ена сатта̄нам̣ бхайам̣ хим̣сати сан̇гхо ануттарадаккхин̣еййабха̄ватоти адхиппа̄йо. имина̄пи парийа̄йена̄ти имина̄пи вибхаджитва̄ вуттена ка̄ран̣ена.

‘‘самма̄самбуддхо бхагава̄, сва̄ккха̄то дхаммо, суппат̣ипанно сан̇гхо’’ти евам̣ паватто таттха ратанаттайе паса̄до таппаса̄до, тадева раттанаттайам̣ гару етасса̄ти таггару, таббха̄во таггарута̄, таппаса̄до ча таггарута̄ ча таппаса̄датаггарута̄. та̄хи таппаса̄датаггарута̄хи. видхутадит̣т̣хивичикиччха̄саммохаассаддхийа̄дита̄йа вихатакилесо. тадева ратанаттайам̣ пара̄йан̣ам̣ гати та̄н̣ам̣ лен̣анти евам̣ паваттийа̄ таппара̄йан̣ата̄ка̄раппаватто читтуппа̄до саран̣агаманам̣ саран̣анти гаччхати етена̄ти. там̣саман̇гӣти тена йатха̄вуттачиттуппа̄дена саманна̄гато. евам̣ упетӣти евам̣ бхаджати севати пайирупа̄сати, евам̣ ва̄ джа̄на̄ти буджджхатӣти еваматтхо ведитаббо.

еттха ча паса̄даггахан̣ена локийасаран̣агаманама̄ха. тан̃хи паса̄даппадха̄нам̣. гарута̄гахан̣ена локуттарам̣. арийа̄ хи ратанаттайагун̣а̄бхин̃н̃ата̄йа па̄са̄н̣аччхаттам̣ пийа гарум̣ катва̄ пассанти, тасма̄ таппаса̄дена виккхамбханавасена вихатакилесо, таггарута̄йа самуччхедавасена̄ти йоджетаббам̣ ага̄равакаран̣ахетӯнам̣ самуччхинданато. таппара̄йан̣ата̄ панеттха таггатиката̄ти та̄йа чатуббидхампи ваккхама̄нам̣ саран̣агаманам̣ гахитанти дат̣т̣хаббам̣. ависесена ва̄ паса̄дагарута̄ джотита̄ти паса̄даггахан̣ена авеччаппаса̄дасса итарасса ча гахан̣ам̣, татха̄ гарута̄гахан̣ена̄ти убхайенапи убхайам̣ саран̣агаманам̣ йоджетаббам̣.

маггаккхан̣е иджджхатӣти йоджана̄. нибба̄на̄рамман̣ам̣ хутва̄ти етена аттхато чатусачча̄дхигамо ева локуттарасаран̣агамананти дассети. таттха хи нибба̄надхаммо саччхикирийа̄бхисамайавасена, маггадхаммо бха̄вана̄бхисамайавасена пат̣ивиджджхийама̄нойева саран̣агаманаттам̣ са̄дхети, буддхагун̣а̄ пана са̄вакагочарабхӯта̄ парин̃н̃а̄бхисамайавасена, татха̄ арийасан̇гхагун̣а̄. тена̄ха ‘‘киччато сакалепи ратанаттайе иджджхатӣ’’ти. иджджхантан̃ча сахева иджджхати, на локийам̣ вийа пат̣ипа̄т̣ийа̄ асаммохаппат̣иведхена пат̣ивиддхатта̄ти адхиппа̄йо. йе пана ваданти ‘‘на саран̣агаманам̣ нибба̄на̄рамман̣ам̣ хутва̄ паваттати, маггасса адхигататта̄ пана адхигатамева хоти екачча̄нам̣ тевиджджа̄дӣнам̣ локийавиджджа̄дайо вийа̄’’ти, тесам̣ локийамева саран̣агаманам̣ сийа̄, на локуттарам̣, тан̃ча айуттам̣ дувидхассапи иччхитаббатта̄.

танти локийасаран̣агаманам̣. саддха̄пат̣ила̄бхо ‘‘самма̄самбуддхо бхагава̄’’тиа̄дина̄. саддха̄мӯлика̄ти йатха̄вуттасаддха̄пуббан̇гама̄. самма̄дит̣т̣хи буддхасубуддхатам̣, дхаммасудхамматам̣, сан̇гхасуппат̣ипаттин̃ча локийа̄вабодхавасенева самма̄ н̃а̄йена дассанато. саддха̄мӯлика̄ ча самма̄дит̣т̣хӣти етена саддхӯпаниссайа̄ йатха̄вутталаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄ локийасаран̣агамананти дассети. тена̄ха ‘‘дит̣т̣хиджукамманти вуччатӣ’’ти. дит̣т̣хийева аттано паччайехи уджу карӣйатӣти катва̄, дит̣т̣хи ва̄ уджу карӣйати етена̄ти дит̣т̣хиджукаммам̣, татха̄паватто читтуппа̄до. еван̃ча катва̄ ‘‘таппара̄йан̣ата̄ка̄раппаватто читтуппа̄до’’ти идан̃ча вачанам̣ саматтхитам̣ хоти, саддха̄пуббан̇гамасамма̄дит̣т̣хиггахан̣ам̣ пана читтуппа̄дасса таппадха̄ната̄йа̄ти дат̣т̣хаббам̣. саддха̄пат̣ила̄бхоти имина̄ ма̄та̄дӣхи усса̄хитада̄рака̄дӣнам̣ вийа н̃а̄н̣авиппайуттам̣ саран̣агаманам̣ дассети, самма̄дит̣т̣хӣти имина̄ н̃а̄н̣асампайуттам̣ саран̣агаманам̣.

тайидам̣ локийам̣ саран̣агаманам̣. атта̄ санниййа̄тӣйати аппӣйати париччаджӣйати етена̄ти аттасанниййа̄танам̣, йатха̄вуттам̣ дит̣т̣хиджукаммам̣. там̣ ратанаттайам̣ пара̄йан̣ам̣ пат̣исаран̣ам̣ етасса̄ти таппара̄йан̣о, пуггало читтуппа̄до ва̄, тасса бха̄во таппара̄йан̣ата̄, йатха̄вуттам̣ дит̣т̣хиджукаммамева. саран̣анти адхиппа̄йена сиссабха̄вам̣ антева̄сикабха̄вам̣ упагаччхати етена̄ти сиссабха̄вӯпагаманам̣. саран̣агамана̄дхиппа̄йенева пан̣ипатати етена̄ти пан̣ипа̄то. саббаттха йатха̄вуттадит̣т̣хиджукаммавасенева аттхо ведитаббо. аттапариччаджананти сам̣са̄радуккханиссаран̣аттхам̣ аттано аттхабха̄васса париччаджанам̣. еса найо сесесупи. буддха̄дӣнам̣йева̄ти авадха̄ран̣ам̣ аттасанниййа̄тана̄дӣсупи таттха таттха ваттаббам̣. еван̃хи тадан̃н̃аниваттанам̣ катам̣ хоти.

евам̣ аттасанниййа̄тана̄дӣни екена пака̄рена дассетва̄ ида̄ни апарехипи пака̄рехи дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. тена парийа̄йантарехипи аттасанниййа̄танам̣ катамева хоти аттхасса абхиннатта̄ти дассети. а̄л̣авака̄дӣнанти а̄ди-саддена са̄та̄гирихемавата̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. нану чете а̄л̣авака̄дайо маггенева а̄гатасаран̣агамана̄, катхам̣ тесам̣ таппара̄йан̣ата̄саран̣агаманам̣ вуттанти? маггена̄гатасаран̣агаманехипи ‘‘со ахам̣ вичарисса̄ми…пе… судхамматам̣ (сам̣. ни. 1.246; су. ни. 194). те майам̣ вичарисса̄ма, га̄ма̄ га̄мам̣ нага̄ нагам̣…пе… судхаммата’’нти (су. ни. 182) ча техи таппара̄йан̣ата̄ка̄расса паведитатта̄ татха̄ вуттам̣.

со панеса н̃а̄ти…пе… васена̄ти еттха н̃а̄тивасена, бхайавасена, а̄чарийавасена, даккхин̣еййавасена̄ти паччекам̣ ‘‘васена̄’’ти падам̣ йоджетаббам̣. таттха н̃а̄тивасена̄ти н̃а̄тибха̄вавасена. евам̣ сесесупи. даккхин̣еййапан̣ипа̄тена̄ти даккхин̣еййата̄хетукена пан̣ипатанена̄ти аттхо. итарехӣти н̃а̄тибха̄ва̄дивасаппаваттехи тӣхи пан̣ипа̄техи. итарехӣтиа̄дина̄ сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘тасма̄’’тиа̄ди вуттам̣. вандатӣти пан̣ипа̄тасса лаккхан̣авачанам̣. еварӯпанти дит̣т̣хадхаммикам̣ сандха̄йа вадати. сампара̄йикан̃хи ниййа̄никам̣ ва̄ аниййа̄никам̣ ва̄ ануса̄саним̣ пачча̄сӣсанто даккхин̣еййапан̣ипа̄тамева каротӣти адхиппа̄йо. саран̣агаманаппабхедоти саран̣агаманавибха̄го.

арийамагго ева локуттарам̣ саран̣агамананти а̄ха ‘‘чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни випа̄капхала’’нти. саббадуккхаккхайоти сакаласса ват̣т̣адуккхасса ануппа̄даниродхо. етанти ‘‘чатта̄ри арийасачча̄ни, саммаппан̃н̃а̄йа пассатӣ’’ти (дха. па. 190) евам̣ вуттам̣ арийасачча̄нам̣ дассанам̣.

ниччато анупагамана̄дивасена̄ти ниччанти аггахан̣а̄дивасена. ат̣т̣ха̄нанти хетуппат̣иккхепо. анавака̄соти паччайаппат̣иккхепо. убхайенапи ка̄ран̣амева пат̣иккхипати. йанти йена ка̄ран̣ена. дит̣т̣хисампанноти маггадит̣т̣хийа̄ саманна̄гато сота̄панно. кан̃чи сан̇кха̄ранти чатубхӯмакесу сан̇кхатасан̇кха̄ресу екасан̇кха̄рампи. ниччато упагаччхеййа̄ти ниччоти ган̣хеййа. сукхато упагаччхеййа̄ти ‘‘екантасукхӣ атта̄ хоти арого парам̣ маран̣а̄’’ти (дӣ. ни. 1.76, 79) евам̣ аттадит̣т̣хивасена сукхато га̄хам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. дит̣т̣хивиппайуттачиттена пана арийаса̄вако парил̣а̄хавӯпасаманаттхам̣ маттахаттхипарита̄сито вийа чоккхабра̄хман̣о укка̄рабхӯмим̣ кан̃чи сан̇кха̄рам̣ сукхато упагаччхати. аттава̄ре касин̣а̄дипан̃н̃аттисан̇гахаттхам̣ ‘‘сан̇кха̄ра’’нти аватва̄ ‘‘кан̃чи дхамма’’нти вуттам̣. имесупи т̣ха̄несу чатубхӯмакавасенева париччхедо ведитаббо тебхӯмакавасенева ва̄. йам̣ йан̃хи путхуджджано га̄хавасена ган̣ха̄ти, тато тато арийаса̄вако га̄хам̣ винивет̣хети.

ма̄тарантиа̄дӣсу джаника̄ ма̄та̄, джанако пита̄, мануссабхӯто кхӣн̣а̄саво араха̄ти адхиппето. ким̣ пана арийаса̄вако ан̃н̃ам̣ джӣвита̄ воропеййа̄ти? етампи ат̣т̣ха̄нам̣, путхуджджанабха̄васса пана маха̄са̄ваджджабха̄вадассанаттхам̣ арийабха̄васса ча пхаладассанаттхам̣ евам̣ вуттам̣. падут̣т̣хачиттоти вадхакачиттена падут̣т̣хачитто. лохитам̣ уппа̄деййа̄ти джӣвама̄накасарӣре кхуддакамаккхика̄йа пиванаматтампи лохитам̣ уппа̄деййа. сан̇гхам̣ бхиндеййа̄ти сама̄насам̣ва̄сакам̣ сама̄насӣма̄йам̣ т̣хитам̣ сан̇гхам̣ ‘‘каммена уддесена вохаранто анусса̄ванена сала̄кагга̄хена̄’’ти (пари. 458) евам̣ вуттехи пан̃чахи ка̄ран̣ехи бхиндеййа. ан̃н̃ам̣ саттха̄ранти ан̃н̃ам̣ титтхакарам̣ ‘‘айам̣ ме саттха̄’’ти евам̣ ган̣хеййа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣти аттхо.

на те гамиссанти апа̄йанти те буддхам̣ саран̣ам̣ гата̄ таннимиттам̣ апа̄йам̣ на гамиссанти, девака̄йам̣ пана парипӯрессантӣти аттхо. дасахи т̣ха̄нехӣти дасахи ка̄ран̣ехи. адхиган̣хантӣти адхибхаванти.

вела̄масутта̄дивасена̄ти еттха ‘‘карӣсасса чатуттхабха̄гаппама̄н̣а̄нам̣ чатура̄сӣтисахассасан̇кха̄нам̣ суван̣н̣апа̄тирӯпийапа̄тикам̣сапа̄тӣнам̣ йатха̄ккамам̣ рӯпийасуван̣н̣ахиран̃н̃апӯра̄нам̣ сабба̄лан̇ка̄раппат̣иман̣д̣ита̄нам̣ чатура̄сӣтийа̄ хаттхисахасса̄нам̣, чатура̄сӣтийа̄ ассасахасса̄нам̣, чатура̄сӣтийа̄ ратхасахасса̄нам̣, чатура̄сӣтийа̄ дхенусахасса̄нам̣, чатура̄сӣтийа̄ кан̃н̃а̄сахасса̄нам̣, чатура̄сӣтийа̄ паллан̇касахасса̄нам̣, чатура̄сӣтийа̄ ваттхакот̣исахасса̄нам̣, апарима̄н̣асса ча кхаджджабходжджа̄дибхедасса а̄ха̄расса париччаджанавасена саттама̄са̄дхика̄ни сатта сам̣ваччхара̄ни нирантарам̣ паваттавела̄мамаха̄да̄нато екасса сота̄паннасса диннада̄нам̣ махаппхалатарам̣. тато сатам̣ сота̄панна̄нам̣ диннада̄нато екасса сакада̄га̄мино, тато екасса ана̄га̄мино, тато екасса арахато, тато екасса паччекабуддхасса, тато самма̄самбуддхасса, тато буддхаппамукхасса сан̇гхасса диннада̄нам̣ махаппхалатарам̣, тато ча̄туддисам̣ сан̇гхам̣ уддисса виха̄ракаран̣ам̣, тато саран̣агаманам̣ махаппхалатара’’нти имаматтхам̣ пака̄сентасса вела̄масуттасса (а. ни. 9.20) васена. вуттан̃хетам̣ ‘‘йам̣, гахапати, вела̄мо бра̄хман̣о да̄нам̣ ада̄си маха̄да̄нам̣, йо екам̣ дит̣т̣хисампаннам̣ бходжеййа, идам̣ тато махаппхалатара’’нтиа̄ди (а. ни. 9.20). вела̄масутта̄дӣти а̄ди-саддена аггаппаса̄дасутта̄дӣнам̣ (а. ни. 4.34; итиву. 90) сан̇гахо дат̣т̣хаббо.

ан̃н̃а̄н̣ам̣ ваттхуттайасса гун̣а̄нам̣ аджа̄нанам̣ таттха саммохо, ‘‘буддхо ну кхо, на ну кхо’’тиа̄дина̄ вичикиччха̄ сам̣сайо. миччха̄н̃а̄н̣ам̣ тасса гун̣а̄нам̣ агун̣абха̄вапарикаппанена випарӣтагга̄хо. а̄ди-саддена ана̄дара̄га̄рава̄дӣнам̣ сан̇гахо. на маха̄джутиканти на уджджалам̣, апарисуддхам̣ апарийода̄танти аттхо. на маха̄виппха̄ранти анул̣а̄рам̣. са̄ваджджоти дит̣т̣хитан̣ха̄дивасена садосо. локийам̣ саран̣агаманам̣ сиккха̄сама̄да̄нам̣ вийа аггахитака̄лапариччхедам̣ джӣвитапарийантамева хоти, тасма̄ тасса кхандхабхедена бхедоти а̄ха ‘‘анаваджджо ка̄лакирийа̄йа̄’’ти. соти анаваджджо саран̣агаманабхедо. сатипи анаваджджатте ит̣т̣хапхалопи на хотӣти а̄ха ‘‘апхало’’ти. касма̄? авипа̄катта̄. на хи там̣ акусаланти.

ко упа̄сакоти сарӯпапуччха̄, тасма̄ ‘‘ким̣лаккхан̣о упа̄сако’’ти вуттам̣ хоти. касма̄ти хетупуччха̄. тена кена паваттинимиттена упа̄сакасаддо тасмим̣ пуггале нирул̣хоти дассети. тена̄ха ‘‘касма̄ упа̄сакоти вуччатӣ’’ти. саддасса абхидхеййо паваттинимиттам̣ тадаттхасса таббха̄вака̄ран̣ам̣. кимасса сӣланти кӣдисам̣ асса упа̄сакасса сӣлам̣, киттакена сӣлена̄йам̣ сӣласампанно на̄ма хотӣти аттхо. ко а̄джӣвоти ко асса самма̄а̄джӣво? со пана миччха̄джӣвасса париваджджанена хотӣти сопи вибхаджӣйатӣти. ка̄ випаттӣти ка̄ сӣласса, а̄джӣвасса ва̄ випатти. анантарасса хи видхи ва̄ пат̣иседхо ва̄ти. ка̄ сампатӣти еттха̄пи есева найо.

йо кочӣти кхаттийа̄дӣсу йо кочи. тена саран̣агаманамеветтха ка̄ран̣ам̣, на джа̄тиа̄дивисесоти дассети. упа̄санатоти тенева саран̣агаманена таттха ча саккаччакирийа̄йа а̄дарага̄равабахума̄на̄дийогена пайирупа̄санато. вераман̣ийоти верам̣ вуччати па̄н̣а̄типа̄та̄дидуссӣлйам̣, тасса ман̣анато хананато вина̄санато вераман̣ийо, пан̃ча виратийо виратиппадха̄натта̄ тасса сӣласса. тенева̄ха ‘‘пат̣ивирато хотӣ’’ти.

миччха̄ван̣иджджа̄ти на самма̄ван̣иджджа̄ айуттаван̣иджджа̄ аса̄руппаван̣иджджа̄. паха̄йа̄ти акаран̣енева паджахитва̄. дхаммена̄ти дхаммато анапетена. тена ан̃н̃ампи адхаммикам̣ джӣвикам̣ пат̣иккхипати. самена̄ти ависамена. тена ка̄йависама̄дидуччаритам̣ ваджджетва̄ ка̄йасама̄дина̄ сучаритена а̄джӣвам̣ дассети. саттхаван̣иджджа̄ти а̄йудхабхан̣д̣ам̣ катва̄ ва̄ ка̄ретва̄ ва̄ йатха̄катам̣ ва̄ пат̣илабхитва̄ тасса виккайо. саттаван̣иджджа̄ти мануссавиккайо. мам̣саван̣иджджа̄ти сӯнака̄ра̄дайо вийа мигасӯкара̄дике посетва̄ мам̣сам̣ сампа̄детва̄ виккайо. маджджаван̣иджджа̄ти йам̣ кин̃чи маджджам̣ йоджетва̄ тасса виккайо. висаван̣иджджа̄ти висам̣ йоджетва̄ висам̣ гахетва̄ ва̄ тасса виккайо. таттха саттхаван̣иджджа̄ паропародханимиттата̄йа акаран̣ӣйа̄ вутта̄. саттаван̣иджджа̄ абхуджиссабха̄вакаран̣ато, мам̣сависаван̣иджджа̄ вадхахетуто, маджджаван̣иджджа̄ пама̄дат̣т̣ха̄нато.

тассева̄ти пан̃чавераман̣илаккхан̣асса сӣласса чева пан̃чамиччха̄ван̣иджджа̄лаккхан̣асса а̄джӣвасса ча. випаттӣти бхедо пакопо ча. йа̄йа̄ти йа̄йа пат̣ипаттийа̄. чан̣д̣а̄лоти упа̄сакачан̣д̣а̄ло. маланти упа̄сакамалам̣. пат̣икут̣т̣хоти упа̄саканихӣно. буддха̄дӣсу каммакаммапхалесу ча саддха̄випарийа̄йо ассаддхийам̣ миччха̄дхимоккхо, йатха̄вуттена ассаддхийена саманна̄гато ассаддхо. йатха̄вуттасӣлавипаттиа̄джӣвавипаттивасена дуссӣло. ‘‘имина̄ дит̣т̣ха̄дина̄ идам̣ на̄ма ман̇галам̣ хотӣ’’ти – евам̣ ба̄ладжанапарикаппитакотӯхаласан̇кха̄тена дит̣т̣хасутамутаман̇галена саманна̄гато котӯхаламан̇галико. ман̇галам̣ паччетӣти дит̣т̣хаман̇гала̄дибхедам̣ ман̇галамева паттийа̄йати. но камманти каммассакатам̣ но паттийа̄йати. ито бахиддха̄ти ито саббан̃н̃убуддхаса̄санато бахиддха̄ ба̄хиракасамайе. даккхин̣еййам̣ парийесатӣти дуппат̣ипаннам̣ даккхин̣а̄рахасан̃н̃ӣ гавесати. пуббака̄рам̣ каротӣти да̄нама̄нана̄дикам̣ кусалакирийам̣ пат̣хаматарам̣ кароти. еттха ча даккхин̣еййапарийесанапуббака̄ре екам̣ катва̄ пан̃ча дхамма̄ ведитабба̄.

випаттийам̣ вуттавипарийа̄йена сампатти ведитабба̄. айам̣ пана висесо – чатуннампи париса̄нам̣ ратиджананат̣т̣хена упа̄сакова ратанам̣ упа̄сакаратанам̣. гун̣асобха̄киттисаддасугандхата̄хи упа̄сакова падумам̣ упа̄сакападумам̣. татха̄ упа̄сакапун̣д̣арӣко.

а̄димхӣти а̄диаттхе. кот̣ийанти парийантакот̣ийам̣. виха̄раггена̄ти оваракакот̣т̣ха̄сена, ‘‘имасмим̣ габбхе васанта̄нам̣ идам̣ на̄ма пхалам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’тиа̄дӣна̄ там̣ там̣ васанат̣т̣ха̄накот̣т̣ха̄сена̄ти аттхо. аджджатанти аджджа иччева аттхо.

па̄н̣ехи упетанти имина̄ тасса саран̣агаманасса а̄па̄н̣акот̣икатам̣ дассенто ‘‘йа̄ва ме джӣвитам̣ паваттатӣ’’тиа̄дӣни ватва̄ пуна джӣвитенапи там̣ ваттхуттайам̣ пат̣ипӯдженто саран̣агаманам̣ раккха̄мӣти уппаннам̣ тасса бра̄хман̣асса адхиппа̄йам̣ вибха̄венто ‘‘ахан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. па̄н̣ехи упетанти хи йа̄ва ме па̄н̣а̄ дхаранти, та̄ва саран̣ам̣ упетам̣. упенто ча на ва̄ча̄маттена на екава̄рам̣ читтуппа̄даматтена, атха кхо па̄н̣а̄нам̣ париччаджанавасенапи йа̄ваджӣвам̣ упетанти еваметтха аттхо ведитаббо.

17-19. саттаме джа̄н̣уссон̣ӣти нетам̣ тасса ма̄та̄питӯхи катам̣ на̄мам̣, апича кхо т̣ха̄нантараппат̣ила̄бхаладдханти дассенто а̄ха ‘‘джа̄н̣уссон̣ӣти т̣ха̄нантарам̣ кира̄’’тиа̄ди. екам̣ т̣ха̄нантаранти екам̣ пурохитат̣т̣ха̄нам̣. ун̣хӣсаа̄дикакудхабхан̣д̣ехи саддхим̣ ладдхам̣ татха̄ часса ран̃н̃а̄ диннанти ваданти. тена̄ха ‘‘ран̃н̃о сантике ча ладдхаджа̄н̣уссон̣исакка̄ратта̄’’ти. сесаметтха утта̄намева. ат̣т̣хаманавамесу наттхи ваттаббам̣.

20-21. дасаме дунниккхиттанти дут̣т̣ху никкхиттам̣ падапачча̄бхат̣т̣хам̣ катва̄ манаси т̣хапитам̣. паджджати н̃а̄йати аттхо етена̄ти падам̣, аттхам̣ бйан̃джайати пака̄сетӣти бйан̃джанам̣, падамева. тенева̄ха ‘‘уппат̣ипа̄т̣ийа̄…пе… бйан̃джананти вуччатӣ’’ти. падасамуда̄йабйатирекена висум̣ па̄л̣и на̄ма наттхӣти а̄ха ‘‘убхайаметам̣ па̄л̣ийа̄ва на̄ма’’нти. пакат̣т̣ха̄нан̃хи вачанаппабандха̄нам̣ а̄л̣ийева па̄л̣ӣти вуччати. сесаметтха ека̄дасаман̃ча утта̄наттхамева.

адхикаран̣аваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.