2. нӣваран̣аппаха̄наваггаван̣н̣ана̄

11. дутийасса̄ти дутийаваггасса. екадхаммампӣти еттха ‘‘екасабха̄вампӣ’’ти имина̄ сабха̄ваттхойам̣ дхаммасаддо ‘‘кусала̄ дхамма̄’’тиа̄дӣсу вийа̄ти дасситам̣ хоти. йадаггена ча сабха̄ваттхо, тадаггена ниссаттаттхо сиддхо ева̄ти ‘‘ниссаттат̣т̣хена дхаммо ведитаббо’’ти вуттам̣. субханимиттанти дхаммапарийа̄йена вуттам̣. тан̃хи аттхато ка̄маччхандо ва̄ сийа̄. со хи аттано гахан̣а̄ка̄рена субханти, тена̄ка̄рена паваттанакасса ан̃н̃асса ка̄маччхандасса нимиттатта̄ ‘‘субханимитта’’нти ча вуччати. тасса а̄рамман̣ам̣ ва̄ субханимиттам̣. ит̣т̣хан̃хи ит̣т̣ха̄ка̄рена ва̄ гайхама̄нам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ ‘‘субханимитта’’нти вуччати. а̄рамман̣амева четтха нимиттам̣. татха̄ хи ваккхати – ‘‘субханимиттанти ра̄гат̣т̣ха̄нийам̣ а̄рамман̣а’’нти. самуччайаттхо ва̄-саддо анекаттхатта̄ нипа̄та̄нам̣. бхиййобха̄ва̄йа̄ти пунаппунам̣ бха̄ва̄йа. вепулла̄йа̄ти випулабха̄ва̄йа, вад̣д̣хийа̄ти аттхо. аджа̄то ниджджа̄то. сесапада̄ни тассева вевачана̄ни. ка̄месӯти пан̃часу ка̄магун̣есу. ка̄маччхандоти ка̄масан̇кха̄то чхандо, на каттукамйата̄чхандо на дхаммаччхандо. ка̄манавасена раджджанавасена ча ка̄мо ева ра̄го ка̄мара̄го. ка̄манавасена нанданавасена ча ка̄мо ева нандӣти ка̄манандӣ. ка̄манавасена тан̣ха̄йанавасена ча ка̄матан̣ха̄. а̄дисаддена ‘‘ка̄маснехо ка̄мапарил̣а̄хо ка̄мамуччха̄ ка̄маджджхоса̄на’’нти етесам̣ пада̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. таттха вуттанайенева ка̄маттхам̣ видитва̄ синеханат̣т̣хена ка̄маснехо, парил̣а̄ханат̣т̣хена ка̄мапарил̣а̄хо, муччханат̣т̣хена ка̄мамуччха̄, гилитва̄ паринит̣т̣ха̄панат̣т̣хена ка̄маджджхоса̄нам̣ ведитаббам̣. ка̄маччхандо ева кусалаппаваттито читтасса нӣваран̣ат̣т̣хена ка̄маччханданӣваран̣ам̣, соти ка̄маччхандо. асамуда̄ча̄равасена̄ти асамуда̄ча̄рабха̄вена. ананубхӯта̄рамман̣авасена̄ти ‘‘идам̣ на̄мета’’нти ваттхувасена утва̄ тасмим̣ аттабха̄ве ананубхӯтасса а̄рамман̣асса васена. рӯпасадда̄дибхедам̣ пана а̄рамман̣ам̣ екасмимпи аттабха̄ве ананубхӯтам̣ на̄ма наттхева, киман̇гам̣ пана ана̄димати сам̣са̄ре.

йам̣ вуттам̣ – ‘‘асамуда̄ча̄равасена ча̄’’тиа̄ди, там̣ атисам̣кхиттанти виттха̄рато дассетум̣ – ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха бхаваггахан̣ена махаггатабхаво гахито. со хи ол̣а̄рикакилесасамуда̄ча̄рарахито. таджджанӣйакаммаката̄дика̄ле па̄рива̄сикака̄ле ча чаритабба̄ни двеасӣти кхуддакаватта̄ни на̄ма. на хи та̄ни сабба̄су аваттха̄су чаритабба̄ни, тасма̄ та̄ни на маха̄ваттесу антогадха̄нӣти ‘‘чуддаса маха̄ватта̄нӣ’’ти вуттам̣. татха̄ а̄гантукаваттаа̄ва̄сикагамика-анумоданабхаттагга- пин̣д̣ача̄рикаа̄ран̃н̃акасена̄санаджанта̄гхараваччакут̣иупаджджха̄йа- саддхивиха̄рикаа̄чарийа-антева̄сикаватта̄нӣти ета̄ни чуддаса маха̄ватта̄ни на̄ма̄ти вуттам̣. итара̄ни пана ‘‘па̄рива̄сика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ваттам̣ пан̃н̃а̄песса̄мӣ’’ти (чӯл̣ава. 75) а̄рабхитва̄ ‘‘на упасампа̄детаббам̣, на чхама̄йам̣ чан̇каманте чан̇каме чан̇камитабба’’нти (чӯл̣ава. 81) вутта̄ни пакататте чаритаббаватта̄ни чхасат̣т̣хи, тато парам̣ ‘‘на, бхиккхаве, па̄рива̄сикена бхиккхуна̄ па̄рива̄сикавуд̣д̣хатарена бхиккхуна̄ саддхим̣, мӯла̄йапат̣икассана̄рахена, ма̄натта̄рахена, ма̄наттача̄рикена, аббха̄на̄рахена бхиккхуна̄ саддим̣ екаччханне а̄ва̄се ваттхабба’’нтиа̄дӣни пакататте чаритаббехи анан̃н̃атта̄ висум̣ висум̣ аган̣етва̄ па̄рива̄сикавуд̣д̣хатара̄дӣсу пуггалантаресу чаритаббатта̄ тесам̣ васена сампин̣д̣етва̄ екекам̣ катва̄ ган̣ита̄ни пан̃ча̄ти екасаттативатта̄ни. уккхепанӣйакаммакатаваттесу ваттапан̃н̃а̄панавасена вуттам̣ – ‘‘на пакататтасса бхиккхуно абхива̄данам̣ паччут̣т̣ха̄нам̣…пе… пит̣т̣хипарикаммам̣ са̄дитабба’’нти идам̣ абхива̄дана̄дӣнам̣ асса̄дийанам̣ екам̣, ‘‘на пакататто бхиккху сӣлавипаттийа̄ ануддхам̣сетаббо’’тиа̄дӣни (чӯл̣ава. 51) ча даса̄ти евам̣ два̄сӣти хонти. етесвева пана ка̄ничи таджджанӣйакаммаката̄диватта̄ни ка̄ничи па̄рива̄сика̄диватта̄нӣти аггахитаггахан̣ена два̄вӣсативаттанти ведитаббам̣. ‘‘чуддаса маха̄ватта̄нӣ’’ти ватва̄пи ‘‘а̄гантукагамикаватта̄ни ча̄’’ти имесам̣ висум̣ гахан̣ам̣ има̄ни абхин̣хам̣ самбхавантӣти катва̄. килесо ока̄сам̣ на лабхати саббада̄ ваттаппат̣ипаттийам̣йева бйа̄ват̣ачиттата̄йа. айонисоманасика̄ранти аничча̄дӣсу ‘‘ничча’’нтиа̄дина̄ паваттам̣ анупа̄йаманасика̄рам̣. сативоссагганти сатийа̄ виссаджджанам̣, сативираханти аттхо. евампӣти ваккхама̄на̄пеккха̄йа авуттасампин̣д̣анаттхо пи-саддо.

анусандхивасена̄ти пуччха̄нусандхиа̄дианусандхивасена. пубба̄паравасена̄ти пубба̄парагантхасаллаккхан̣авасена. ган̣хантасса̄ти а̄чарийамукхато ган̣хантасса. саджджха̄йантасса̄ти а̄чарийамукхато уггахитагантхам̣ саджджха̄йантасса. ва̄чентасса̄ти па̄л̣им̣ тадаттхан̃ча угган̣ха̄панавасена паресам̣ ва̄чентасса. десентасса̄ти десана̄васена паресам̣ дхаммам̣ десентасса. пака̄сентасса̄ти аттано аттано сам̣сайат̣т̣ха̄не пуччханта̄нам̣ йа̄тха̄вато аттхам̣ пака̄сентасса. килесо ока̄сам̣ на лабхати раттиндивам̣ гантхакаммесуйева бйа̄ват̣ачиттата̄йа. евампӣти вуттасампин̣д̣анаттхо пи-саддо. евам̣ сесесупи.

дхутан̇гадхаро хотӣти вуттамеваттхам̣ пака̄сети ‘‘тераса дхутан̇гагун̣е сама̄да̄йа ваттатӣ’’ти. ба̄хулла̄йа̄ти чӣвара̄дипаччайаба̄хулла̄йа. йатха̄ чӣвара̄дайо паччайа̄ бахулам̣ уппаджджанти, татха̄ а̄ваттасса паваттасса̄ти аттхо. парихӣнаджджха̄насса̄ти джха̄нантара̄йакарена висабха̄гарӯпадассана̄дина̄ кеначи нимиттена парихӣнаджджха̄насса. виссат̣т̣хаджджха̄насса̄ти асама̄паджджанавасена париччаттаджджха̄насса. бхасса̄дӣсӯти а̄ди-саддена ган̣асан̇ган̣иканидда̄навакамма̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. саттасу ва̄ анупассана̄сӯти еттха сатта анупассана̄ на̄ма аничча̄нупассана̄ дуккха̄нупассана̄ анатта̄нупассана̄ ниббида̄нупассана̄ вира̄га̄нупассана̄ ниродха̄нупассана̄ пат̣иниссагга̄нупассана̄ кхайа̄нупассана̄ вайа̄нупассана̄ випарин̣а̄ма̄нупассана̄ анимитта̄нупассана̄ аппан̣ихита̄нупассана̄ сун̃н̃ата̄нупассана̄ адхипан̃н̃а̄дхаммавипассана̄ йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ а̄дӣнава̄нупассана̄ пат̣исан̇кха̄нупассана̄ виват̣т̣а̄нупассана̄ти има̄су ат̣т̣ха̄расасу маха̄випассана̄су а̄дито вутта̄ аничча̄нупассана̄ди-пат̣иниссагга̄нупассана̄парийанта̄ сатта. еттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄то (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 2.741) гахетаббам̣.

ана̄севаната̄йа̄ти пуриматтабха̄ве джха̄нена виккхамбхитакилесасса ка̄маччханда̄диа̄севана̄йа абха̄вато. ананубхӯтапуббанти тасмим̣ аттабха̄ве ананубхӯтапуббам̣. джа̄тоти етассева вевачанам̣ сан̃джа̄тотиа̄ди. нану ча кхан̣икатта̄ саббадхамма̄нам̣ уппаннасса ка̄маччхандасса тан̇кхан̣ам̣йева авассам̣ ниродхасамбхавато нируддхе ча тасмим̣ пуна ан̃н̃ассева уппаджджанато ча катхам̣ тасса пунаппунабха̄во ра̄сибха̄во ча̄ти а̄ха – ‘‘таттха саким̣ уппанно ка̄маччхандо’’тиа̄ди. ат̣т̣ха̄наметанти ака̄ран̣аметам̣. йена ка̄ран̣ена уппанно ка̄маччхандо на нируджджхати, нируддхо ча свева пуна уппаджджиссати, та̄дисам̣ ка̄ран̣ам̣ наттхӣти аттхо.

ра̄гат̣т̣ха̄нийанти ра̄гаджанакам̣. аничча̄дӣсу ничча̄дивасена випарӣтаманасика̄ро, идха айонисоманасика̄роти а̄ха – ‘‘аничче ничча’’нтиа̄ди. айонисоманасика̄роти анупа̄йаманасика̄ро, кусаладхаммаппаваттийа̄ ака̄ран̣абхӯто манасика̄роти аттхо. уппатхаманасика̄роти кусаладхаммаппаваттийа̄ амаггабхӯто манасика̄ро. саччавиппат̣икӯлена̄ти сачча̄бхисамайасса анунуломавасена. а̄ваджджана̄тиа̄дина̄ а̄ваджджана̄йа паччайабхӯта̄ тато пуримуппанна̄ манодва̄рика̄ акусаладжаванаппаватти пхалавоха̄рена татха̄ вутта̄. тасса хи васена са̄ акусалаппаваттийа̄ упаниссайо хоти. а̄ваджджана̄ти бхаван̇гачиттам̣ а̄ваджджайатӣти а̄ваджджана̄. ану ану а̄ваджджетӣти анва̄ваджджана̄. бхаван̇га̄рамман̣ато ан̃н̃ам̣ а̄бхуджатӣти а̄бхого. саманна̄харатӣти саманна̄ха̄ро. тадева̄рамман̣ам̣ атта̄нам̣ анубандхитва̄ уппаджджама̄но манаси кароти т̣хапетӣти манасика̄ро. айам̣ вуччати айонисоманасика̄роти айам̣ анупа̄йауппатхаманасика̄ралаккхан̣о айонисоманасика̄ро на̄ма вуччати.

12. дутийе бхаттабйа̄патти вийа̄ти бхаттасса пӯтибха̄вена виппака̄раппатти вийа, читтасса бйа̄паджджананти читтасса вика̄рабха̄ва̄па̄данам̣. тенева̄ха – ‘‘пакативиджаханабха̄во’’ти. бйа̄паджджати тена читтам̣ пӯтикумма̄са̄дайо вийа пуримапакатим̣ джахатӣти бйа̄па̄до. пат̣игхойева упарӯпари уппаджджама̄насса пат̣игхасса нимиттабха̄вато пат̣игханимиттам̣, пат̣игхасса ча ка̄ран̣абхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣ пат̣игханимиттанти а̄ха – ‘‘пат̣игхассапи пат̣игха̄рамман̣ассапи етам̣ адхивачана’’нти. ат̣т̣хакатха̄йанти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣.

13. татийе тхината̄ тхинам̣, саппипин̣д̣о вийа авиппха̄риката̄йа читтасса гханабха̄во баддхата̄ти аттхо. медхатӣти миддхам̣, акамман̃н̃абха̄вена хим̣сатӣти аттхо. ‘‘йа̄ тасмим̣ самайе читтасса акалйата̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1162) тхинасса, ‘‘йа̄ тасмим̣ самайе ка̄йасса акалйата̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1163) ча миддхасса абхидхамме ниддит̣т̣хатта̄ вуттам̣ – ‘‘читтасса акамман̃н̃ата̄ тхинам̣, тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣ акамман̃н̃ата̄ миддха’’нти. сатипи ан̃н̃аман̃н̃а̄виппайоге читтака̄йалахута̄дӣнам̣ вийа читтачетасика̄нам̣ йатха̄ккамам̣ там̣там̣висесо сийа̄, йа̄ тесам̣ акалйата̄дӣнам̣ висесапаччайата̄, айаметесам̣ сабха̄воти дат̣т̣хаббам̣. капимиддхасса̄ти вуттамеваттхам̣ вибха̄вети ‘‘пачала̄йикабха̄васса̄’’ти. аккхидала̄нам̣ пачалабха̄вам̣ каротӣти пачала̄йико, пачала̄йикасса бха̄во пачала̄йикабха̄во, пачала̄йикаттанти вуттам̣ хоти. убхиннанти тхинамиддха̄нам̣. ‘‘виттха̄ро ведитаббо’’ти имина̄ самбандхо ведитаббо. читтасса акалйата̄ти читтасса гила̄набха̄во. гила̄но хи акалйакоти вуччати. винайепи вуттам̣ – ‘‘на̄хам̣, бханте, акалйако’’ти (па̄ра̄. 151). ка̄лам̣ кхаматӣти хи калйам̣, арогата̄, тассам̣ нийутто калйако, на калйако акалйако. акамман̃н̃ата̄ти читтагелан̃н̃асан̇кха̄това акамман̃н̃ата̄ка̄ро. олӣйана̄ти олӣйана̄ка̄ро. ирийа̄патхӯпаттхамбхитан̃хи читтам̣ ирийа̄патхам̣ сандха̄ретум̣ асакконтам̣ руккхе ваггули вийа кхӣле лаггитапха̄н̣итава̄рако вийа ча олӣйати ламбати, тасса там̣ а̄ка̄рам̣ сандха̄йа – ‘‘олӣйана̄’’ти вуттам̣. дутийападам̣ упасаггена вад̣д̣хитам̣. ка̄йасса̄ти ведана̄диккхандхаттайасан̇кха̄тасса на̄мака̄йасса. акалйата̄ акамман̃н̃ата̄ти хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. мегхо вийа а̄ка̄сам̣ онайхатӣти она̄хо. онайхатӣти ча чха̄дети аваттхарати ва̄ти аттхо. саббатобха̄гена она̄хоти парийона̄хо. аратиа̄дӣнам̣ аттхо вибхан̇ге (вибха. 856) вуттанайенева ведитабботи таттха вуттапа̄л̣ийа̄ дассетум̣ – ‘‘вуттам̣ хета’’нтиа̄дима̄ха.

таттха пантесӯти дӯресу, вивиттесу ва̄. адхикусалесӯти саматхавипассана̄дхаммесу. аратӣти ратиппат̣иккхепо. аратита̄ти арамана̄ка̄ро. анабхиратӣти анабхиратабха̄во. анабхирамана̄ти анабхирамана̄ка̄ро. уккан̣т̣хита̄ти уккан̣т̣хана̄ка̄ро. паритассита̄ти уккан̣т̣ханавасенева паритассана̄, уккан̣т̣хитассева таттха таттха тан̣ха̄йана̄ти вуттам̣ хоти. паритассита̄ти ва̄ кампана̄. тандӣти джа̄тиа̄ласийам̣, пакатиа̄ласийанти аттхо. татха̄ хи кусалакаран̣е ка̄йасса авиппха̄риката̄ лӣната̄ джа̄тиа̄ласийам̣ тандӣ на̄ма, на рогаутуджа̄дӣхи ка̄йагелан̃н̃ам̣. тандийана̄ти тандийана̄ка̄ро. тандиманата̄ти тандийа̄ абхибхӯтачиттата̄. аласасса бха̄во а̄ласйам̣, а̄ласйа̄йана̄ка̄ро а̄ласйа̄йана̄. а̄ласйа̄йитасса бха̄во а̄ласйа̄йитаттам̣. ити саббехипи имехи падехи килесавасена ка̄йа̄ласийам̣ катхитам̣. тхинамиддхака̄ран̣а̄нан̃хи ра̄га̄дикилеса̄нам̣ васена на̄мака̄йасса а̄ласийам̣, тадева рӯпака̄йасса̄пӣти дат̣т̣хаббам̣. джамбхана̄ти пхандана̄. пунаппунам̣ джамбхана̄ виджамбхана̄. а̄намана̄ти пурато намана̄. винамана̄ти паччхато намана̄. саннамана̄ти самантато намана̄. пан̣амана̄ти йатха̄ тантато ут̣т̣хитапесака̄ро кисмин̃чидева гахетва̄ уджум̣ ка̄йам̣ усса̄пети, евам̣ ка̄йасса уддхам̣ т̣хапана̄. бйа̄дхийаканти уппаннабйа̄дхита̄. ити саббехипи имехи падехи тхинамиддхака̄ран̣а̄нам̣ ра̄га̄дикилеса̄нам̣ васена ка̄йабаддханамева катхитам̣. бхутта̄висса̄ти бхуттавато. бхаттамуччха̄ти бхаттагелан̃н̃ам̣. балавабхаттена хи муччха̄патто вийа хоти. бхаттакиламатхоти бхаттена килантабха̄во. бхаттапарил̣а̄хоти бхаттадаратхо. тасмин̃хи самайе парил̣а̄хуппаттийа̄ упахатиндрийо хоти, ка̄йо джӣратӣти. ка̄йадут̣т̣хулланти бхаттам̣ нисса̄йа ка̄йасса акамман̃н̃атам̣. акалйата̄тиа̄ди хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. лӣнанти авиппха̄риката̄йа пат̣икут̣итам̣. итаре две а̄ка̄рабха̄ваниддеса̄. тхинанти саппипин̣д̣о вийа авиппха̄риката̄йа гханабха̄вена т̣хитам̣. тхийана̄ти а̄ка̄раниддесо. тхийибха̄во тхийитаттам̣, авиппха̄равасенева баддхата̄ти аттхо. имехи пана саббехипи падехи тхинамиддхака̄ран̣а̄нам̣ ра̄га̄дикилеса̄нам̣ васена читтасса гила̄на̄ка̄ро катхитоти ведитаббо. пурима̄ чатта̄ро дхамма̄ти арати, тандӣ, виджамбхита̄, бхаттасаммадоти ете чатта̄ро дхамма̄. йада̄ тхинамиддхам̣ уппаннам̣ хоти, тада̄ аратиа̄дӣнампи самбхавато ‘‘упаниссайакот̣ийа̄ пана хотӣ’’ти вуттам̣, упаниссайакот̣ийа̄ паччайо хотӣти аттхо.

14. чатуттхе уддатасса бха̄во уддхаччам̣. йасса дхаммасса васена уддхатам̣ хоти читтам̣, там̣сампайутта̄ ва̄ дхамма̄, со дхаммо уддаччам̣. куччхитам̣ катам̣ кукатам̣, дуччаритам̣ сучаритан̃ча. акатампи хи кукатамева. еван̃хи ватта̄ро хонти ‘‘йам̣ майа̄ на катам̣, там̣ куката’’нти. евам̣ ката̄катам̣ дуччаритам̣ сучаритан̃ча кукатам̣, там̣ а̄раббха виппат̣иса̄равасена паваттам̣ пана читтам̣ идха кукатанти ведитаббам̣. тасса бха̄во куккуччам̣. читтасса уддхата̄ка̄роти читтасса авӯпасама̄ка̄рова вутто. авӯпасамалаккхан̣ан̃хи уддхаччам̣. йатха̄паваттасса ката̄ката̄ка̄рависит̣т̣хасса дуччаритасучаритасса анусочанавасена вирӯпам̣ пат̣исаран̣ам̣ виппат̣иса̄ро. куккуччассапи ката̄ката̄нусочанавасена читтавиккхепабха̄вато авӯпасама̄ка̄ро самбхаватӣти а̄ха – ‘‘четасо авӯпасамоти уддхаччакуккуччассеватам̣ на̄ма’’нти. свева ча четасо авӯпасамоти уддхаччакуккуччамева ниддит̣т̣хам̣. тан̃ча аттанова аттана̄ сахаджа̄там̣ на хотӣти а̄ха – ‘‘айам̣ пана упаниссайакот̣ийа̄ паччайо хотӣ’’ти. упаниссайапаччайата̄ ча пуримуппаннавасена ведитабба̄.

15. пан̃чаме вигата̄ чикиччха̄ асса̄ти вичикиччха̄. сабха̄вам̣ вичинанто та̄йа киччхатӣти ва̄ вичикиччха̄.

16. чхат̣т̣хе хетум̣ ва̄ паччайам̣ ва̄ на лабхатӣти еттха хетуггахан̣ена джанакам̣ ка̄ран̣ама̄ха, паччайаггахан̣ена анупа̄ланакам̣ ка̄ран̣ам̣. хетунти ва̄ упа̄да̄нака̄ран̣ам̣. паччайанти сахака̄ран̣ам̣ вуттам̣. танти килесам̣. виват̣т̣етва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄тӣти виват̣т̣а̄бхимукхам̣ читтам̣ песетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хенто арахаттапхалам̣ ган̣ха̄ти. бхиккха̄йа чаранти еттха̄ти бхиккха̄ча̄ро, гочарага̄массетам̣ адхивачанам̣, тасмим̣ бхиккха̄ча̄ре. вайам̣ а̄гамма̄ти да̄рабхаран̣а̄нурӯпам̣ вайам̣ а̄гамма. а̄йӯхантоти упачинанто. ан̇га̄рапакканти вӣтаччикан̇га̄ресу паккам̣. ким̣ на̄метанти бхиккхӯ гараханто а̄ха. джӣвама̄напетакасаттоти джӣвама̄но хутва̄ ‘‘тенева аттабха̄вена петабха̄вам̣ паттасатто бхависсатӣ’’ти парикаппавасена вуттам̣. кут̣анти па̄нӣйагхат̣ам̣. йа̄ва да̄рун̣анти ативийа да̄рун̣ам̣. випа̄ко кӣдисо бхависсатӣти тайа̄ катакаммасса а̄йатим̣ анубхавитаббавипа̄ко кӣдисо бхависсати.

висан̇кхаритва̄ти чхеданабхедана̄дӣхи вина̄сетва̄. дӣпакамигапаккхиноти аттано нисиннабха̄васса дӣпанато евам̣ладдхана̄ма̄ мигапаккхино, йена аран̃н̃ам̣ нетва̄ неса̄до тесам̣ саддена а̄гата̄гате мигапаккхино вадхитва̄ ган̣ха̄ти. тхеранти чӯл̣апин̣д̣апа̄тикатиссаттхерам̣. иддхийа̄ абхисан̇кхаритва̄ти адхит̣т̣ха̄на̄дивасена иддхим̣ абхисан̇кхаритва̄. упайогаттхе четам̣ каран̣авачанам̣. аггипапат̣иканти аччикаран̣ам̣, виппхулин̇ганти аттхо. пассантассева̄ти ана̄даре са̄мивачанам̣. тасса тхерасса̄ти тасса милаккхатиссаттхерасса. тасса̄ти тасса̄ аггипапат̣ика̄йа. пат̣ибаласса̄ти уггахан̣асаджджха̄йа̄дӣсу пат̣ибаласса. дуккхам̣ упаниса̄ ка̄ран̣аметисса̄ти дуккхӯпаниса̄, дуккханибандхана̄ дуккхахетука̄ саддха̄ти вуттам̣ хоти. ваттамукхена каммат̣т̣ха̄насса катхитатта̄ ‘‘ваттасӣсе т̣хатва̄’’ти вуттам̣. пала̄лаваран̣аканти пала̄лапун̃джам̣.

а̄рамбхатха̄ти саматхавипассана̄дӣсу вӣрийам̣ каротха. никкаматха̄ти косаджджато никкхаматха, ка̄ма̄нам̣ ва̄ панӯдана̄йа никкхаматха, убхайенапи вӣрийамева вуттам̣. вӣрийан̃хи а̄рамбханакавасена а̄рамбхо, косаджджато никкхаманавасена ‘‘никкамо’’ти вуччати. йун̃джатха буддхаса̄санети буддхасса бхагавато парийаттипат̣ипаттипат̣иведхасан̇кха̄те тивидхаса̄сане йун̃джатха йогам̣ каротха. евамануйун̃джанта̄ маччуно сенам̣ дхуна̄тха виддхам̣сетха. таттха маччуно сенанти –

‘‘ка̄ма̄ те пат̣хама̄ сена̄, дутийа̄ арати вуччати;

татийа̄ кхуппипа̄са̄ те, чатуттхӣ тан̣ха̄ павуччати.

‘‘пан̃чамам̣ тхинамиддхам̣ те, чхат̣т̣ха̄ бхӣрӯ павуччати;

саттамӣ вичикиччха̄ те, маккхо тхамбхо те ат̣т̣хамо.

‘‘ла̄бхо силоко сакка̄ро,

миччха̄ладдхо ча йо йасо;

йо чатта̄нам̣ самуккам̣се,

паре ча аваджа̄на̄ти.

‘‘еса̄ намучи те сена̄, кан̣хасса̄бхиппаха̄ринӣ;

на нам̣ асӯро джина̄ти, джетва̄ ча лабхате сукха’’нти. (су. ни. 438-441) –

евама̄гатам̣ ка̄ма̄дибхедам̣ маччуно сенам̣. еттха ча йасма̄ а̄дитова ага̄рийабхӯте сатте ваттхука̄месу килесака̄ма̄ мосайанти, те абхибхуййа анага̄рийабха̄вам̣ упагата̄нам̣ пантесу сена̄санесу ан̃н̃атаран̃н̃атаресу ва̄ адхикусалесу дхаммесу арати уппаджджати. вуттан̃хетам̣ – ‘‘паббаджитена кхо, а̄вусо, абхирати дуккара̄’’ти (сам̣. ни. 4.331). тато те параппат̣ибаддхаджӣвикатта̄ кхуппипа̄са̄ ба̄дхати, та̄йа ба̄дхита̄нам̣ парийесанатан̣ха̄ читтам̣ киламайати. атха несам̣ килантачитта̄нам̣ тхинамиддхам̣ оккамати, тато висесаманадхигаччханта̄нам̣ дурабхисамбхавесу аран̃н̃аванапаттхесу пантесу сена̄санесу вихаратам̣ утра̄сасан̃н̃ита̄ бхӣру джа̄йати. тесам̣ уссан̇китапарисан̇кита̄нам̣ дӣгхараттам̣ вивекарасаманасса̄дайама̄на̄нам̣ вихаратам̣ ‘‘на сийа̄ ну кхо еса магго’’ти пат̣ипаттийам̣ вичикиччха̄ уппаджджати. там̣ винодетва̄ вихаратам̣ аппаматтакена висеса̄дхигамена ма̄намаккхатхамбха̄ джа̄йанти. тепи винодетва̄ вихаратам̣ тато адхикатарам̣ висеса̄дхигаманам̣ нисса̄йа ла̄бхасакка̄расилока̄ уппаджджанти. ла̄бха̄дӣхи муччхитва̄ дхаммаппатирӯпака̄ни пака̄сенто миччха̄йасам̣ адхигантва̄ таттха т̣хита̄ джа̄тиа̄дӣхи атта̄нам̣ уккам̣сенти, парам̣ вамбхенти, тасма̄ ка̄ма̄дӣнам̣ пат̣хамасена̄дибха̄во ведитаббо. нал̣а̄га̄ранти нал̣ехи винаддхатин̣аччханнагехам̣.

вихассатӣти уггахан̣асаджджха̄йанаманасика̄ра̄дӣхи вихариссати. джа̄тисам̣са̄ранти пунаппунам̣ джа̄тисан̇кха̄тасам̣са̄рават̣т̣ам̣. дуккхассантам̣ кариссатӣти дуккхасса антасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ саччхикариссати. пала̄лапун̃джа̄ханти пала̄лапун̃джам̣ аханти падаччхедо. татийам̣ т̣ха̄нанти ана̄га̄мипхалам̣ сандха̄йа вадати.

тивассабхиккхука̄лети упасампадато тӣн̣и васса̄ни асса̄ти тивассо, тивассо ча со бхиккху ча̄ти тивассабхиккху, тасса, тена ва̄ упалаккхито ка̄ло тивассабхиккхука̄ло, тасмим̣. йада̄ со тивассо бхиккху на̄ма хоти, тада̄ти вуттам̣ хоти. каммам̣ каротӣти бха̄вана̄каммам̣ кароти. гантхакамманти гантхависайам̣ уггахан̣а̄дикаммам̣. пин̣д̣а̄пачитим̣ катва̄ти антовассе тема̄сам̣ диннапин̣д̣асса килесаккхайакаран̣ена апачитим̣ пӯджам̣ катва̄. пин̣д̣а̄пачитим̣ каронто хи бхиккху йехи аттано йо пин̣д̣апа̄то динно, тесам̣ тасса махаппхалабха̄вам̣ иччханто аттано санта̄намева килесаккхайакаран̣ена висодхетва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄ти.

маха̄бхӯтӣти еттха пӯджа̄вачано махантасаддо, бхӯтӣти ча на̄мекадесена тиссабхӯтиттхерам̣ а̄лапати. бхавати хи на̄мекадесенапи воха̄ро йатха̄ ‘‘девадатто датто’’ти. маха̄бхӯтӣти ва̄ пийасамуда̄ха̄ро, со махати бхӯти вибхӯти пун̃н̃ан̃а̄н̣а̄дисампада̄ асса̄ти маха̄бхӯти. чханнам̣ сепан̣н̣игаччхамӯланти са̄кха̄пала̄са̄дӣхи чханнам̣ гханаччха̄йам̣ сепан̣н̣игаччхамӯлам̣. асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ти кеса̄диасубхакот̣т̣ха̄сабха̄вана̄йа пат̣иладдхам̣ упача̄расама̄дхим̣ аппана̄сама̄дхим̣ ва̄ па̄дакам̣ катва̄. асубхависайам̣ упача̄раджджха̄на̄дикаммамеветтха упари паваттетаббабха̄вана̄каммасса ка̄ран̣абха̄вато т̣ха̄нанти каммат̣т̣ха̄нам̣.

сахассадвисахассасан̇кха̄маттатта̄ ‘‘маха̄ган̣е’’ти вуттам̣. аттано васанат̣т̣ха̄нато тхерасса сантикам̣ гантва̄ти аттано васанат̣т̣ха̄нато а̄ка̄сена гантва̄ виха̄расамӣпе отаритва̄ дива̄т̣т̣ха̄не нисиннаттхерасса сантикам̣ гантва̄. ким̣ а̄гатосӣти ким̣ка̄ран̣а̄ а̄гатоси. саббесу раттидивасабха̄гесу ока̄сам̣ алабхантоти со кира тхеро ‘‘туйхам̣ ока̄со на бхависсати, а̄вусо’’ти вуттепи ‘‘витаккама̄л̣аке т̣хитака̄ле пуччхисса̄ми, бханте’’ти ватва̄ ‘‘тасмим̣ т̣ха̄не ан̃н̃е пуччхиссантӣ’’ти вутте ‘‘бхиккха̄ча̄рамагге, бханте’’ти ватва̄ ‘‘татра̄пи ан̃н̃е пуччхантӣ’’ти вутте дупат̣т̣анива̄санат̣т̣ха̄не, сан̇гха̄т̣ипа̄рупанат̣т̣ха̄не, паттанӣхаран̣ат̣т̣ха̄не, га̄ме чаритва̄ а̄санаса̄ла̄йа йа̄гупӣтака̄ле, бхантети. таттха̄пи тхера̄ аттано кан̇кхам̣ виноденти, а̄вусоти. антога̄мато никкхаманака̄ле пуччхисса̄ми, бхантети. татра̄пи ан̃н̃е пуччханти, а̄вусоти. антара̄магге, бхантети. бходжанаса̄ла̄йа бхаттакиччапарийоса̄не, бханте. дива̄т̣т̣ха̄не па̄дадхованака̄ле, бхантети. тато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва арун̣а̄ апаре пуччханти, а̄вусоти. дантакат̣т̣хам̣ гахетва̄ мукхадхованаттхам̣ гаманака̄ле, бхантети. тада̄пи ан̃н̃е пуччхантӣти. мукхам̣ дховитва̄ а̄гаманака̄ле, бхантети. татра̄пи ан̃н̃е пуччхиссантӣти. сена̄санам̣ пависитва̄ нисиннака̄ле, бхантети. татра̄пи ан̃н̃е пуччханти, а̄вусоти. евам̣ саббесу раттидивасабха̄гесу йа̄чама̄но ока̄сам̣ на лабхи, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ – ‘‘евам̣ ока̄се асати маран̣асса катхам̣ ока̄сам̣ лабхиссатха̄’’ти. бханте, нану мукхам̣ дховитва̄ сена̄санам̣ пависитва̄ тайо чатта̄ро паллан̇ке ун̣ха̄петва̄ йонисоманасика̄ракаммам̣ каронта̄нам̣ ока̄сала̄бхена бхавитаббам̣ сийа̄ти адхиппа̄йена вадати. ман̣иван̣н̣ети инданӣламан̣иван̣н̣е.

гхат̣ентассева̄ти ва̄йа̄мантассева. висуддхипава̄ран̣анти ‘‘парисуддхо аха’’нти евам̣ паваттам̣ висуддхипава̄ран̣ам̣. араханта̄намева хеса̄ пава̄ран̣а̄. ка̄л̣акам̣ ва̄ти махантам̣ ка̄л̣акам̣ сандха̄йа вадати, тилако ва̄ти кхуддакам̣ сандха̄йа. убхайенапи сӣласса парисуддхабха̄вамева вибха̄вети.

падха̄накаммика̄ти падха̄накамме нийутта̄. ладдхамагганти ладдхӯпа̄йам̣, пат̣хамамева ладдхӯпадесанти вуттам̣ хоти. апатта̄нӣти чхад̣д̣ита̄ни. ала̄бӯнева са̄радети сарадака̄ле ва̄та̄тапахата̄ни таттха таттха виппакин̣н̣аала̄бӯни вийа. ка̄потака̄нӣти капотакаван̣н̣а̄ни. та̄ни дисва̄на ка̄ ратӣти та̄ни еварӯпа̄ни ат̣т̣хӣни дисва̄ тумха̄кам̣ ка̄ на̄ма рати, нану аппаматтака̄пи рати ка̄тум̣ на ват̣т̣атийева̄ти аттхо. дутийакатхам̣ акатхитапубботи аттано вуд̣д̣хатарена саддхим̣ вуттавачанасса паччанӣкам̣ дутийакатхам̣ акатхитапуббо.

тадан̇гена, тадан̇гасса паха̄нам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣. йан̃хи раттибха̄ге самуджджалитена дӣпена андхака̄расса вийа тена тена випассана̄йа авайавабхӯтена н̃а̄н̣ан̇гена пат̣ипаккхавасенева тасса тасса паха̄таббадхаммасса паха̄намидам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣ на̄ма. йатха̄ ка̄маччханда̄дайо на читтам̣ парийут̣т̣ха̄йа тит̣т̣ханти, евам̣ парийут̣т̣ха̄насса ниседханам̣ аппаваттикаран̣ам̣ виккхамбханам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣. йан̃хи сасева̄ле удаке паккхиттена гхат̣ена сева̄ласса вийа тена тена локийасама̄дхина̄ нӣваран̣а̄дӣнам̣ паччанӣкадхамма̄нам̣ виккхамбханамидам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣ на̄ма. самма̄ упаччхиджджанти етена килеса̄ти самуччхедо, пахӣйанти етена килеса̄ти паха̄нам̣, самуччхедасан̇кха̄там̣ паха̄нам̣ ниравасесаппаха̄нанти самуччхедаппаха̄нам̣. йан̃хи асанивичакка̄бхихатасса руккхасса вийа арийамагган̃а̄н̣ена сам̣йоджана̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ йатха̄ на пуна ваттанти, евам̣ паха̄намидам̣ самуччхедаппаха̄нам̣ на̄ма. пат̣иппассамбхати вӯпасаммати килесадаратхо ета̄йа̄ти пат̣иппассаддхи, пхалам̣, са̄йева паха̄нанти пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣. саббе килеса̄ саббасан̇кхата̄ ва̄ ниссаранти апагаччханти етена̄ти ниссаран̣ам̣, нибба̄нам̣, тадева паха̄нанти ниссаран̣аппаха̄нам̣. пат̣иппассамбхайама̄нанти пат̣иппассамбхам̣ килесавӯпасамам̣ курума̄нам̣. локийалокуттарехӣти тадан̇гавиккхамбханаппаха̄на̄нам̣ локийатта̄, итаресам̣ локуттаратта̄ вуттам̣.

нимӣйати пхалам̣ етена уппаджджанат̣т̣ха̄не паккхипама̄нам̣ вийа хотӣти нимиттам̣, ка̄ран̣ассетам̣ адхивачанам̣. асубхасса нимиттам̣, асубхамева ва̄ нимиттанти асубханимиттам̣. асубханисситампи хи джха̄нам̣ ниссите ниссайавоха̄рена асубханти вохарӣйати йатха̄ ‘‘ман̃ча̄ уккут̣т̣хим̣ каронтӣ’’ти. тенева̄ха – ‘‘дасасу асубхесу уппаннам̣ са̄рамман̣ам̣ пат̣хамаджджха̄на’’нти. аничче аниччантиа̄дина̄ найена вуттасса̄ти имина̄ чатуббидхам̣ йонисоманасика̄рам̣ дассети. хет̣т̣ха̄ четтха идха ча чатуббидхасса айонисоманасика̄расса йонисоманасика̄расса ча гахан̣ам̣ ниравасесадассанаттхам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣. тесу пана асубхе ‘‘асубха’’нти манасика̄ро идха̄дхиппето, таданукӯлатта̄ ва̄ итаресампи гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣.

ека̄дасасу асубхесу пат̣икӯла̄ка̄расса угган̣ханам̣, йатха̄ ва̄ таттха уггаханимиттам̣ уппаджджати, татха̄ пат̣ипатти асубханимиттасса уггахо. упача̄раппана̄ваха̄йа асубхабха̄вана̄йа ануйун̃джанам̣ асубхабха̄вана̄нуйого. бходжане маттан̃н̃уно тхинамиддха̄бхибхава̄бха̄ва̄ ота̄рам̣ алабхама̄но ка̄маччхандо пахӣйатӣти ваданти. бходжананисситам̣ пана а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ам̣, таббипарин̣а̄масса тада̄дха̄расса тасса ча ударийабхӯтасса асубхата̄дассанам̣, ка̄йасса ча а̄ха̄рат̣т̣хитиката̄дассанам̣ йо уппа̄дети, со висесато бходжане пама̄н̣ан̃н̃ӯ на̄ма, тасса ча ка̄маччхандо пахӣйатева. дасавидхан̃хи асубханимиттанти па̄кат̣авасена вуттам̣. ка̄йагата̄сатим̣ пана гахетва̄ ека̄дасавидхампи асубханимиттам̣ ведитаббам̣.

абхутва̄ удакам̣ пивети па̄нӣйасса ока̄сада̄наттхам̣ чатта̄ро пан̃ча а̄лопе абхутва̄ па̄нӣйам̣ пивеййа̄ти аттхо. тена вуттам̣ – ‘‘чатуннам̣ пан̃чаннам̣ а̄лопа̄нам̣ ока̄се сатӣ’’ти. абхидхаммат̣ӣка̄ка̄рена панеттха ‘‘чатта̄ро пан̃ча а̄лопе, бхутва̄на удакам̣ пиве’’ти па̄т̣хам̣ парикаппетва̄ ан̃н̃атха̄ аттхо ван̣н̣ито, со ат̣т̣хакатха̄йа на самети. асубхакаммикатиссаттхеро дантат̣т̣хидасса̄вӣ.

17. саттаме миджджати хитапхаран̣авасена синийхатӣти митто, хитесӣ пуггало, тасмим̣ митте бхава̄, миттасса ва̄ еса̄ти метта̄, хитесита̄. таттха ‘‘метта̄’’ти вутте аппана̄пи упача̄ропи ват̣т̣ати са̄дха̄ран̣авачанабха̄ватоти а̄ха – ‘‘метта̄ти етта̄вата̄ пуббабха̄гопи ват̣т̣атӣ’’ти. апи-саддо аппанам̣ сампин̣д̣ети. аппанам̣ аппатта̄йа метта̄йа сут̣т̣ху муччанасса абха̄вато четовимуттӣти ‘‘аппана̄ва адхиппета̄’’ти вуттам̣.

саттесу метта̄йанасса хитӯпасам̣ха̄расса уппа̄данам̣ паваттанам̣ метта̄нимиттасса уггахо. пат̣хамуппанно метта̄манасика̄ро парато уппаджджанакасса ка̄ран̣абха̄вато метта̄манасика̄рова метта̄нимиттам̣. каммам̣йева сакам̣ етесанти каммассака̄, сатта̄, таббха̄во каммассаката̄, каммада̄йа̄дата̄. досаметта̄су йа̄тха̄вато а̄дӣнава̄нисам̣са̄нам̣ пат̣исан̇кха̄навӣмам̣са̄ идха пат̣исан̇кха̄нам̣. метта̄виха̄рӣкалйа̄н̣амиттавантата̄ идха калйа̄н̣амиттата̄. одиссакаанодиссакадиса̄пхаран̣а̄нанти аттаатипийамаджджхаттаверивасена одиссаката̄, сӣма̄самбхеде кате анодиссаката̄, ека̄дидиса̄пхаран̣авасена диса̄пхаран̣ата̄ метта̄йа уггахан̣е ведитабба̄. виха̄рараччхага̄ма̄дивасена ва̄ одиссакадиса̄пхаран̣ам̣. виха̄ра̄диуддесарахитам̣ пураттхима̄дидиса̄васена анодиссакадиса̄пхаран̣ам̣. евам̣ ва̄ двидха̄ уггахан̣ам̣ сандха̄йа – ‘‘одиссакаанодиссакадиса̄пхаран̣а’’нти вуттам̣. уггахо ча йа̄ва упача̄ра̄ дат̣т̣хаббо. уггахита̄йа а̄севана̄ бха̄вана̄. таттха саббе сатта̄, па̄н̣а̄, бхӯта̄, пуггала̄, аттабха̄вапарийа̄панна̄ти етесам̣ васена пан̃чавидха̄. екекасмим̣ авера̄ хонту, абйа̄паджджха̄, анӣгха̄, сукхӣ атта̄нам̣ парихарантӯти чатудха̄ паваттито вӣсативидха̄ анодхисопхаран̣а̄ метта̄. сабба̄ иттхийо, пуриса̄, арийа̄, анарийа̄, дева̄, манусса̄, винипа̄тика̄ти сатта̄дхикаран̣авасена паватта̄ саттавидха̄ ат̣т̣хавӣсативидха̄ ва̄, дасахи диса̄хи диса̄дхикаран̣авасена паватта̄ дасавидха̄ ча, екека̄йа ва̄ диса̄йа сатта̄дииттха̄диавера̄дибхедена асӣта̄дхикачатусатаппабхеда̄ ча одхисопхаран̣а̄ ведитабба̄. меттам̣ бха̄вентасса̄ти метта̄джха̄нам̣ бха̄вентасса. твам̣ етасса куддхотиа̄ди паччавеккхан̣а̄видхидассанам̣. аппат̣иччхитапахен̣акам̣ вийа̄ти асампат̣иччхитапан̣н̣а̄ка̄рам̣ вийа. пат̣исан̇кха̄нети вӣмам̣са̄йам̣. ваттаниат̣авийам̣ аттагуттаттхерасадисе.

18. ат̣т̣хаме кусаладхаммасампат̣ипаттийа̄ пат̣т̣хапанасабха̄вата̄йа таппат̣ипаккха̄нам̣ висосанасабха̄вата̄йа ча а̄рамбхадха̄туа̄дито паваттавӣрийанти а̄ха – ‘‘пат̣хама̄рамбхавӣрийа’’нти. йасма̄ пат̣хама̄рамбхаматтасса косаджджавидхаманам̣ тха̄магаманан̃ча наттхи, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘косаджджато никкхантатта̄ тато балаватара’’нти. йасма̄ пана апара̄паруппаттийа̄ ладдха̄севанам̣ упарӯпари висесам̣ а̄вахантам̣ ативийа тха̄магатамева хоти, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманато татопи балаватара’’нти. панӯдана̄йа̄ти нӣхаран̣а̄йа. йатха̄ махато палигхасса уггха̄т̣акаджанасса маханто усса̄хо иччхитаббо, евамидха̄пӣти ‘‘никкамо четасо палигхуггха̄т̣ана̄йа̄’’ти вуттам̣. маха̄параккамо ева парена катам̣ бандханам̣ чхиндеййа, евамидха̄пӣти вуттам̣ – ‘‘параккамо четасо бандханаччхедана̄йа̄’’ти.

а̄раддхам̣ сам̣са̄дхитам̣ парипӯритам̣ вӣрийам̣ етасса̄ти а̄раддхавӣрийо, ниппханнавӣрийо, а̄раддхам̣ пат̣т̣хапитам̣ вӣрийам̣ етасса̄ти а̄раддхавӣрийо. вӣрийа̄рамбхаппасутоти а̄ха – ‘‘а̄раддхавӣрийасса̄ти парипун̣н̣авӣрийассачева паггахитавӣрийасса ча̄’’ти. чатудоса̄пагатанти атилӣната̄дӣхи чатӯхи досехи апагатам̣. чатудоса̄пагататтамева вибха̄вети ‘‘на ча атилӣна’’нтиа̄дина̄. атилӣнан̃хи бха̄вана̄читтам̣ косаджджапаккхикам̣ сийа̄, атипаггахитан̃ча уддхаччапаккхикам̣. бха̄вана̄вӣтхим̣ анаджджхога̄хетва̄ сан̇коча̄патти атилӣната̄. аджджхога̄хетва̄ антосан̇кочо аджджхаттам̣ сам̣кхиттата̄. атипаггахитата̄ ачча̄раддхавӣрийата̄. бахиддха̄ виккхиттата̄ бахивисат̣авитакка̄нудха̄вана̄. тадетам̣ вӣрийам̣ чан̇кама̄дика̄йикаппайога̄вахам̣ ка̄йикам̣, тадан̃н̃ам̣ четасикам̣. раттидивасса пан̃ча кот̣т̣ха̄сети пуббан̣хаса̄йанхапат̣хамамаджджхимапаччхимайа̄масан̇кха̄те пан̃ча кот̣т̣ха̄се. тадубхайампӣти ка̄йикам̣ четасикан̃ча вӣрийам̣. милаккхатиссаттхерасса маха̄сӣваттхерасса ча ваттху хет̣т̣ха̄ дасситамева.

пӣтималлакаттхерасса ваттху пана евам̣ ведитаббам̣. со кира гихика̄ле маллайуддха̄йа а̄хин̣д̣анто тӣсу раджджесу пат̣а̄кам̣ гахетва̄ тамбапан̣н̣идӣпам̣ а̄гамма ра̄джа̄нам̣ дисва̄ ран̃н̃а̄ ката̄нуггахо екадивасам̣ килан̃чака̄санаса̄ла̄два̄рена гаччханто ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, на тумха̄кам̣, там̣ паджахатха, там̣ во пахӣнам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа бхависсатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.33-34; 4.102; ма. ни. 1.247) натумха̄каваггам̣ сутва̄ чинтеси – ‘‘нева кира рӯпам̣ аттано, на ведана̄’’ти. со там̣йева ан̇кусам̣ катва̄ никкхамитва̄ маха̄виха̄рам̣ гантва̄ паббаджджам̣ йа̄читва̄ паббаджито упасампанно двема̄тика̄ пагун̣ам̣ катва̄ тим̣са бхиккхӯ гахетва̄ аварава̄лийаан̇ган̣ам̣ гантва̄ саман̣адхаммам̣ ака̄си. па̄десу авахантесу джан̣н̣укехи чан̇камати. таменам̣ раттим̣ еко мигалуддако ‘‘миго’’ти ман̃н̃ама̄но пахари, сатти винивиджджхитва̄ гата̄. со там̣ саттим̣ хара̄петва̄ паха̄рамукха̄ни тин̣ават̣т̣ийа̄ пӯра̄петва̄ па̄са̄н̣апит̣т̣хийам̣ атта̄нам̣ нисӣда̄петва̄ ока̄сам̣ ка̄ретва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патва̄ укка̄ситасаддена а̄гата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ бйа̄каритва̄ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘бха̄ситам̣ буддхасет̣т̣хасса, саббалокаггава̄дино;

на тумха̄кам̣ идам̣ рӯпам̣, там̣ джахеййа̄тха бхиккхаво. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.373; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.106);

‘‘аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄, уппа̄давайадхаммино;

уппаджджитва̄ нируджджханти, тесам̣ вӯпасамо сукхо’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.373; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.106; тхерага̄. 1168);

кут̣умбийапуттатиссаттхерассапи ваттху евам̣ ведитаббам̣. са̄ваттхийам̣ кира тиссо на̄ма кут̣умбийапутто чатта̄лӣса хиран̃н̃акот̣ийо паха̄йа паббаджитва̄ ага̄маке аран̃н̃е вихарати, тасса канит̣т̣хабха̄тубхарийа̄ ‘‘гаччхатха, нам̣ джӣвита̄ воропетха̄’’ти пан̃часате чоре песеси, те гантва̄ тхерам̣ парива̄ретва̄ нисӣдим̣су. тхеро а̄ха – ‘‘касма̄ а̄гататтха упа̄сака̄’’ти? там̣ джӣвита̄ воропесса̄ма̄ти. па̄т̣ибхогам̣ ме упа̄сака̄ гахетва̄ аджджекараттим̣ джӣвитам̣ детха̄ти. ко те, саман̣а, имасмим̣ т̣ха̄не па̄т̣ибхого бхависсатӣти? тхеро махантам̣ па̄са̄н̣ам̣ гахетва̄ ӯрут̣т̣хӣни бхиндитва̄ ‘‘ват̣т̣ати упа̄сака̄ па̄т̣ибхого’’ти а̄ха. те апаккамитва̄ чан̇каманасӣсе аггим̣ катва̄ нипаджджим̣су. тхерасса веданам̣ виккхамбхетва̄ сӣлам̣ паччавеккхато парисуддхасӣлам̣ нисса̄йа пӣтипа̄моджджам̣ уппаджджи. тато ануккамена випассанам̣ вад̣д̣хенто тийа̄мараттим̣ саман̣адхаммам̣ катва̄ арун̣уггамане арахаттам̣ патто имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘убхо па̄да̄ни бхиндитва̄, сан̃н̃апесса̄ми во ахам̣;

ат̣т̣ийа̄ми хара̄йа̄ми, сара̄гамаран̣ам̣ ахам̣.

‘‘ева̄хам̣ чинтайитва̄на, йатха̄бхӯтам̣ випассисам̣;

сампатте арун̣уггамхи, арахаттам̣ апа̄пун̣и’’нти. (висуддхи. 1.20; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.373; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.106);

атибходжане нимиттагга̄хоти атибходжане тхинамиддхасса нимиттагга̄хо, ‘‘еттаке бхутте там̣ бходжанам̣ тхинамиддхасса ка̄ран̣ам̣ хоти, еттаке на хотӣ’’ти тхинамиддхасса ка̄ран̣а̄ка̄ран̣агга̄хо хотӣти аттхо. бйатирекавасена четам̣ вуттам̣, тасма̄ еттаке бхутте там̣ бходжанам̣ тхинамиддхасса ка̄ран̣ам̣ на хотӣти бходжане маттан̃н̃ута̄ва аттхато дассита̄ти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха – ‘‘чатупан̃ча…пе… там̣ на хотӣ’’ти. дива̄ сӯрийа̄локанти дива̄ гахитанимиттам̣ сӯрийа̄локам̣ раттийам̣ манасикаронтассапӣти еваметтха аттхо ведитаббо. дхутан̇га̄нам̣ вӣрийанисситатта̄ вуттам̣ – ‘‘дхутан̇ганисситасаппа̄йакатха̄йапӣ’’ти.

19. наваме джха̄нена ва̄ випассана̄йа ва̄ вӯпасамитачиттасса̄ти джха̄нена ва̄ випассана̄йа ва̄ авӯпасамакаракилесавигаманена вӯпасамитачиттасса. куккуччампи ката̄ката̄нусочанавасена паваттама̄нам̣ четасо авӯпасама̄вахата̄йа уддхаччена сама̄налаккхан̣анти убхайасса паха̄нака̄ран̣ам̣ абхиннам̣ катва̄ вуттам̣. бахуссутасса гантхато аттхато ча сутта̄дӣни вича̄рентасса таббахулавиха̄рино аттхаведа̄диппат̣ила̄бхасамбхавато виккхепо на хоти. йатха̄ видхиппат̣ипаттийа̄ йатха̄нурӯпапаттика̄раппаваттийа̄ ча виккхепо ча ката̄ката̄нусочанан̃ча на хотӣти ‘‘ба̄хусачченапи уддхаччакуккуччам̣ пахӣйатӣ’’ти а̄ха. йадаггена ба̄хусаччена уддхаччакуккуччам̣ пахӣйати, тадаггена парипуччхаката̄винайаппакатан̃н̃ута̄хипи там̣ пахӣйатӣти дат̣т̣хаббам̣. вуддхасевита̄ ча вуддхасӣлитам̣ а̄вахатӣти четасо вӯпасамакаратта̄ ‘‘уддхаччакуккуччаппаха̄нака̄рӣ’’ти вуттам̣, вуддхатам̣ пана анапеккхитва̄ куккуччавинодака̄ винайадхара̄ калйа̄н̣амитта̄ти вутта̄ти дат̣т̣хаббам̣. виккхепо ча паббаджита̄нам̣ йебхуййена куккуччахетуко хотӣти ‘‘каппийа̄каппийапарипуччха̄бахуласса̄’’тиа̄дина̄ винайанайенева парипуччхаката̄дайо ниддит̣т̣ха̄.

20. дасаме бахуссута̄нам̣ дхаммасабха̄ва̄вабодхасамбхавато вичикиччха̄ анавака̄са̄ ева̄ти а̄ха – ‘‘ба̄хусачченапи…пе… вичикиччха̄ пахӣйатӣ’’ти. ка̄мам̣ ба̄хусаччапарипуччхаката̄хи сабба̄пи ат̣т̣хаваттхука̄ вичикиччха̄ пахӣйати, татха̄пи ратанаттайавичикиччха̄мӯлика̄ сесавичикиччха̄ти а̄ха – ‘‘тӣн̣и ратана̄ни а̄раббха парипуччха̄бахулассапӣ’’ти. ратанаттайагун̣а̄вабодхехи ‘‘саттхари кан̇кхатӣ’’тиа̄дивичикиччха̄йа асамбхавоти. винайе пакатан̃н̃ута̄ ‘‘сиккха̄йа кан̇кхатӣ’’ти (дха. са. 1008; вибха. 915) вутта̄йа вичикиччха̄йа паха̄нам̣ каротӣти а̄ха – ‘‘винайе чин̣н̣авасӣбха̄вассапӣ’’ти. окаппанийасаддха̄сан̇кха̄таадхимоккхабахуласса̄ти саддхеййаваттхуно ануппависанасаддха̄сан̇кха̄таадхимоккхена адхимуччанабахуласса. адхимуччанан̃ча адхимоккхуппа̄данамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. саддха̄йа ва̄ там̣ниннапон̣ата̄ адхимутти адхимоккхо. нӣваран̣а̄нам̣ паччайасса чева паччайагха̄тасса ча вибха̄витатта̄ вуттам̣ – ‘‘ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхита’’нти.

нӣваран̣аппаха̄наваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.