16. екадхаммапа̄л̣и
(16) 1. екадхаммапа̄л̣и-пат̣хамаваггаван̣н̣ана̄
296. екадхаммапа̄л̣иван̣н̣ана̄йам̣ идха дхамма-саддо сабха̄ваттхо ‘‘кусала̄ дхамма̄’’тиа̄дӣсу вийа̄ти а̄ха – ‘‘екасабха̄во’’ти. екантена̄ти екам̣сена, авассанти аттхо. ват̣т̣ети сам̣са̄рават̣т̣е. ниббинданаттха̄йа̄ти анабхираманаттха̄йа. вираджджанаттха̄йа̄ти араджджанаттха̄йа. вираджджана̄йа̄ти палуджджана̄йа. тенева̄ха – ‘‘вигама̄йа̄’’ти. ра̄га̄дӣнам̣ ниродха̄йа̄ти магган̃а̄н̣ена ра̄га̄дӣнам̣ ниродханаттха̄йа. магган̃а̄н̣ена ниродханам̣ на̄ма аччантам̣ аппаваттикаран̣анти а̄ха – ‘‘аппаваттикаран̣аттха̄йа̄’’ти. йатха̄ кха̄данӣйасса мукхе катва̄ кха̄данам̣ на̄ма йа̄вадева аджджхохаран̣аттхам̣, евам̣ ра̄га̄дӣнам̣ ниродханам̣ ват̣т̣аниродханаттхамева̄ти вуттам̣ – ‘‘ват̣т̣ассева ва̄ нируджджханаттха̄йа̄’’ти. йасма̄ килесесу кхӣн̣есу итарам̣ ват̣т̣адвайампи кхӣн̣амева хоти, тасма̄ мӯламева ган̣ханто ‘‘упасама̄йа̄ти килесавӯпасаманаттха̄йа̄’’ти а̄ха. сан̇кхатадхамма̄нам̣ абхиджа̄нанам̣ на̄ма таттха лаккхан̣аттайа̄ропанамукхенева̄ти а̄ха – ‘‘аничча̄ди…пе… абхиджа̄нанаттха̄йа̄’’ти. самбуджджхитабба̄ни на̄ма чатта̄ри арийасачча̄ни таббинимуттасса н̃еййасса абха̄вато. ‘‘чатуннам̣ сачча̄нам̣ буджджханаттха̄йа̄’’ти ватва̄ тайидам̣ буджджханам̣ йасса н̃а̄н̣асса васена иджджхати, тасса н̃а̄н̣асса васена дассетум̣ – ‘‘бодхи вуччатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. аппаччайанибба̄насса̄ти аматадха̄туйа̄.
усса̄хаджананаттханти каммат̣т̣ха̄не абхиручиуппа̄дана̄йа. висакан̣т̣акоти гул̣асса ва̄н̣иджасаман̃н̃а̄. ‘‘кисмин̃чи десе десабха̄са̄’’ти кечи. уччхурасо самапа̄капакко чун̣н̣а̄дӣхи миссетва̄ пин̣д̣ӣкато гул̣о, апин̣д̣ӣкато пха̄н̣итам̣. па̄кависесена кхан̣д̣акхан̣д̣аседито кхан̣д̣о, мала̄бха̄вам̣ а̄панно саккара̄.
саратӣти сати. ану ану саратӣти ануссати, ану анурӯпа̄ сатӣтипи ануссати. дувидхам̣ хотӣти пайоджанавасена дувидхам̣ хоти. читтасампахам̣санаттханти паса̄данӣйаваттхусмим̣ паса̄дуппа̄данена бха̄вана̄читтасса паритосанаттхам̣. випассанаттханти випассана̄сукхаттхам̣. упача̄расама̄дхина̄ хи читте сама̄хите випассана̄сукхена иджджхати. читтуппа̄доти бха̄вана̄васена паватто читтуппа̄до. упахан̃н̃ати патихан̃н̃ати пат̣икӯлатта̄ а̄рамман̣асса. тато ева уккан̣т̣хати, каммат̣т̣ха̄нам̣ рин̃чати, нирасса̄до хоти бха̄ванасса̄дасса алаббханато. пасӣдати буддхагун̣а̄нам̣ паса̄данӣйатта̄. татха̄ ча кан̇кха̄дичетокхила̄бха̄вена винӣваран̣о хоти. даметва̄ти нӣваран̣анира̄каран̣ена ниббисеванам̣ катва̄. евам̣ каммат̣т̣ха̄нантара̄нуйун̃джанена читтапаридаманасса упамам̣ дассенто, ‘‘катха’’нтиа̄дима̄ха.
ко айам̣…пе… ануссарӣти ко айам̣ мама аббхантаре т̣хатва̄ ануссари. паригган̣хантоти ба̄хиракапарикаппитасса ануссаракасса саббасо абха̄вадассанаметам̣. тена̄ха – ‘‘на ан̃н̃о кочӣ’’ти. дисва̄ти парийесананайена вуттаппака̄рам̣ читтамева ануссарӣти дисва̄ саббампетанти етам̣ хадайаваттхуа̄диппабхедам̣ саббампи. идан̃ча рӯпам̣ пуриман̃ча арӯпанти идам̣ руппанасабха̄ватта̄ рӯпам̣, пуримам̣ атам̣сабха̄ватта̄ арӯпанти сан̇кхепато рӯпа̄рӯпам̣ ваваттхапетва̄. пан̃чаккхандхе ваваттхапетва̄ти йоджана̄. самбха̄вика̄ти самут̣т̣ха̄пика̄. тасса̄ти самудайасаччасса. ниродхоти ниродханимиттам̣. аппана̄ва̄роти йатха̄раддха̄йа десана̄йа нигаманава̄ро.
297. есева найоти имина̄ йва̄йам̣ ‘‘там̣ панета’’нтиа̄дина̄ аттханайо буддха̄нуссатийам̣ вибха̄витоти атидисати, сва̄йам̣ атидесо пайоджанавасена навасупи ануссатӣсу са̄дха̄ран̣авасена вуттопи а̄на̄па̄нассатиа̄дӣсу тӣсу випассанаттха̄нева хонтӣти имина̄ апава̄дена ниваттитоти та̄сам̣ екаппайоджаната̄ва дат̣т̣хабба̄. дхамме ануссати дхамма̄нуссатӣти сама̄сападавибха̄гадассанампи вачанаттхадассанапаккхикамева̄ти а̄ха – ‘‘айам̣ панеттха вачанаттхо’’ти. дхаммам̣ а̄раббха̄ти хи дхаммасса ануссатийа̄ висайабха̄вадассанаметам̣. еса найо сесесупи. сӣлам̣ а̄раббха̄ти аттано па̄рисуддхисӣлам̣ а̄раббха. ча̄гам̣ а̄раббха̄ти аттано ча̄гагун̣ам̣ а̄раббха. девата̄ а̄раббха̄ти еттха девата̄гун̣асадисата̄йа аттано саддха̄сӣласутача̄гапан̃н̃а̄су девата̄саман̃н̃а̄. бхавати хи там̣садисепи таббоха̄ро йатха̄ ‘‘та̄ни осадха̄ни, еса брахмадатто’’ти ча. тена̄ха – ‘‘девата̄ саккхит̣т̣ха̄не т̣хапетва̄’’тиа̄ди. таттха девата̄ саккхит̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ти ‘‘йатха̄рӯпа̄йа саддха̄йа саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттха упапанна̄, майхампи татха̄рӯпа̄ саддха̄ сам̣виджджати. йатха̄рӯпена сӣлена, йатха̄рӯпена сутена, йатха̄рӯпена ча̄гена, йатха̄рӯпа̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттха упапанна̄, майхампи татха̄рӯпа̄ пан̃н̃а̄ сам̣виджджатӣ’’ти евам̣ девата̄ саккхит̣т̣ха̄не т̣хапетва̄. асса̄сапасса̄санимиттам̣ на̄ма таттха ладдхаббаппат̣ибха̄ганимиттам̣. гата̄ти а̄рамман̣акаран̣авасена упагата̄ паватта̄.
упасаммати еттха дуккханти упасамо, нибба̄нам̣. аччантамева еттха упасаммати ват̣т̣аттайанти аччантӯпасамо, нибба̄намева. кхин̣оти кхепети килесети кхайо, арийамагго. те ева упасаметӣти упасамо, арийамагго ева. кхайо ча со упасамо ча̄ти кхайӯпасамо. татрача̄йам̣ упасамо дхаммо ева̄ти дхамма̄нуссатийа̄ упасама̄нуссати екасан̇гахоти? саччам̣ екасан̇гахо дхаммабха̄васа̄ман̃н̃е адхиппете, сан̇кхатадхаммато пана асан̇кхатадхаммо са̄тисайо ул̣а̄ратамапан̣ӣтатамабха̄ватоти дӣпетум̣ висум̣ нӣхаритва̄ вуттам̣. имамева хи висесам̣ сандха̄йа бхагава̄ – ‘‘дхамма̄нуссатӣ’’ти ватва̄пи упасама̄нуссатим̣ авоча ануссарантасса сависесам̣ сантапан̣ӣтабха̄вена упат̣т̣ха̄нато. еван̃ча катва̄ идха кхайӯпасамаггахан̣ампи саматтхитанти дат̣т̣хаббам̣. йатхева хи сама̄непи локуттарадхаммабха̄ве ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄ ва̄ асан̇кхата̄ ва̄, вира̄го тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’тиа̄дивачанато (итиву. 90) маггапхаладхаммехи нибба̄надхаммо са̄тисайо, евам̣ пхаладхаммато маггадхаммо килесаппаха̄нена аччхарийадхаммабха̄вато, тасма̄ аччантӯпасамена саддхим̣ кхайӯпасамопи гахитоти дат̣т̣хаббам̣. випассанаттха̄нева хонтӣти касма̄ вуттанти? ‘‘екантаниббида̄йа̄тиа̄дивачанато’’ти кечи, там̣ ака̄ран̣ам̣ буддха̄нуссатиа̄дӣсупи татха̄ десана̄йа а̄гататта̄. йатха̄ пана буддха̄нуссатиа̄дӣни каммат̣т̣ха̄на̄ни випассанаттха̄ни хонти, нимиттасампахам̣санаттха̄нипи хонти, на евамета̄ни, ета̄ни пана випассанаттха̄нева̄ти татха̄ вуттам̣.
пат̣хамаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
16. екадхаммапа̄л̣и
(16) 2. екадхаммапа̄л̣и-дутийаваггаван̣н̣ана̄
298. миччха̄ пассати та̄йа, сайам̣ ва̄ миччха̄ пассати, миччха̄дассанамева ва̄ танти миччха̄дит̣т̣хи, йам̣ кин̃чи випарӣтадассанам̣. тена̄ха – ‘‘два̄сат̣т̣хивидха̄йа̄’’тиа̄ди. миччха̄дит̣т̣хи етасса̄ти миччха̄дит̣т̣хико. тасса миччха̄дит̣т̣хикасса.
299. самма̄ пассати та̄йа, сайам̣ ва̄ самма̄ пассати, самма̄дассанаматтамева ва̄ танти самма̄дит̣т̣хи. пан̃чавидха̄йа̄ти каммассаката̄джха̄навипассана̄маггапхалавасена пан̃чавидха̄йа. таттха джха̄начиттуппа̄дапарийа̄паннам̣ н̃а̄н̣ам̣ джха̄насамма̄дит̣т̣хи, випассана̄н̃а̄н̣ам̣ випассана̄самма̄дит̣т̣хи.
302. пан̃часу кхандхесу ‘‘ничча’’нтиа̄дина̄ паватто анупа̄йаманасика̄ро.
303. ‘‘аничча’’нтиа̄дина̄ паватто упа̄йаманасика̄ро. йа̄ва нийа̄моккамана̄ти йа̄ва миччхаттанийа̄моккамана̄. миччхаттанийа̄моккамананайо пана са̄ман̃н̃апхаласуттаван̣н̣ана̄йам̣ тат̣т̣ӣка̄йа ча вуттанайенева ведитаббо.
304. айам̣ тивидха̄ сагга̄варан̣а̄ чева хотӣти каммапатхаппаттийа̄ маха̄са̄ваджджабха̄вато вуттам̣. сагга̄варан̣а̄йа хонтийа̄ маггавибандхакабха̄ве ваттаббамева наттхӣти вуттам̣ – ‘‘магга̄варан̣а̄ ча̄’’ти. ‘‘сассато локо’’тиа̄дика̄ дасаваттхука̄ антагга̄хика̄ миччха̄дит̣т̣хи. магга̄варан̣а̄ва хоти випарӣтадассанабха̄вато, на сагга̄варан̣а̄ акаммапатхапаттитоти адхиппа̄йо. идам̣ пана видха̄нам̣ пат̣иккхипитва̄ти випарӣтадассанан̃ча на магга̄варан̣ан̃ча̄ти вируддхаметам̣ уддхаммабха̄вато. татха̄ хи сати аппахӣна̄йа ева сакка̄йадит̣т̣хийа̄ магга̄дхигамена бхавитаббанти адхиппа̄йена йатха̄вуттавидха̄нам̣ пат̣иккхипитва̄. ‘‘на сагга̄варан̣а̄’’ти саггӯпапаттийа̄ авибандхакаттам̣ вадантехи дит̣т̣хийа̄ сагга̄вахата̄пи на̄ма анун̃н̃а̄та̄ хотӣти там̣ ва̄дам̣ пат̣иккхипантена ‘‘дит̣т̣хи на̄ма саггам̣ упанетум̣ саматтха̄ на̄ма наттхӣ’’ти вуттам̣. касма̄? екантагарутараса̄ваджджабха̄вато. тена̄ха – ‘‘екантам̣ нирайасмим̣йева нимуджджа̄петӣ’’тиа̄ди.
305. ват̣т̣ам̣ виддхам̣сетӣти маггасамма̄дит̣т̣хи килесават̣т̣ам̣ каммават̣т̣ан̃ча виддхам̣сети. випа̄кават̣т̣ам̣ ка̄ ну виддхам̣сети на̄ма. евам̣ пана аттано ка̄ран̣ена виддхастабхавам̣ пхаласамма̄дит̣т̣хи пат̣иба̄хатӣти вуттам̣ авасарада̄нато. иччетам̣ кусаланти арахаттам̣ па̄петум̣ саче саккоти, еваметам̣ випассана̄йа пат̣исандхиана̄кад̣д̣ханам̣ кусалам̣ анаваджджам̣. сатта бхаве детӣти сота̄паттимаггасса паччайабхӯта̄ випассана̄самма̄дит̣т̣хи тасса пуггаласса сатта бхаве дети. евамайанти пан̃чавидхампи самма̄дит̣т̣хим̣ сандха̄йа вуттам̣. тена̄ха – ‘‘локийалокуттара̄ самма̄дит̣т̣хи катхита̄’’ти. имасмим̣ панаттхети ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екадхаммампи саманупасса̄мӣ’’тиа̄дина̄ вутте гатимаггасан̇кха̄те аттхе. ‘‘сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджантӣ’’ти вуттатта̄ ‘‘локика̄ бхаваниппха̄дика̄ва ведитабба̄’’ти вуттам̣.
306. йатха̄дит̣т̣хӣти аттхабйа̄паниччха̄йам̣ йатха̄-саддо, тена уттарападаттхаппадха̄но сама̄соти а̄ха – ‘‘йа̄ йа̄ дит̣т̣хӣ’’ти. тасса̄ тасса̄ анурӯпанти там̣там̣дит̣т̣хианурӯпанти аттхо. саматтанти анавасесам̣. тена̄ха – ‘‘парипун̣н̣а’’нти. сама̄диннанти а̄димаджджхапарийоса̄несу самам̣ екасадисам̣ катва̄ а̄диннам̣ гахитам̣ аниссат̣т̣хам̣. тадетанти йадетам̣ ‘‘йан̃чева ка̄йакамма’’нтиа̄дина̄ вуттам̣, тадетам̣ ка̄йакаммам̣. йатха̄дит̣т̣хийам̣ т̣хитака̄йакамманти йа̄ пана дит̣т̣хи ‘‘наттхи татонида̄нам̣ па̄па’’нтиа̄дина̄ паватта̄, тассам̣ дит̣т̣хийам̣ т̣хитакасса т̣хитаматтасса аниссат̣т̣хасса там̣дит̣т̣хикасса ка̄йакаммам̣. дит̣т̣хисахаджа̄там̣ ка̄йакамманти тасса йатха̄дит̣т̣хикасса паресам̣ хаттхамудда̄дина̄ вин̃н̃а̄панака̄ле та̄йа дит̣т̣хийа̄ сахаджа̄там̣ ка̄йакаммам̣. на четтха вачӣкамма̄сан̇ка̄ уппа̄детабба̄ па̄н̣агха̄та̄дӣнам̣йева адхиппетатта̄. дит̣т̣ха̄нуломикам̣ ка̄йакамманти йатха̄ паресам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, евам̣ дит̣т̣хийа̄ ануломикам̣ катва̄ паваттитам̣ ка̄йакаммам̣. тена̄ха – ‘‘сама̄диннам̣ гахитам̣ пара̄мат̣т̣ха’’нти. таттха̄тиа̄ди сувин̃н̃еййамева. есева найоти имина̄ йатха̄вутта̄йа дит̣т̣хийа̄ т̣хитавачӣкаммам̣, дит̣т̣хисахаджа̄там̣ вачӣкаммам̣, дит̣т̣ха̄нуломикам̣ вачӣкамманти тивидхам̣ хотӣти евама̄ди атидисати. миччха̄дит̣т̣хикасса̄ти каммапатхаппатта̄йа миччха̄дит̣т̣хийа̄ миччха̄дит̣т̣хикасса. ‘‘йа̄йа ка̄йачи миччха̄дит̣т̣хийа̄ миччха̄дит̣т̣хикасса сато’’ти апаре.
дит̣т̣хисахаджа̄та̄ти йатха̄вутта̄йа дит̣т̣хийа̄ сахаджа̄та̄ четана̄. еса найо сесападесупи. паттхана̄ти ‘‘идам̣ на̄ма кареййа’’нти тан̣ха̄паттхана̄. четана̄паттхана̄нам̣ васена̄ти йатха̄вуттадит̣т̣хигатанисситачетасиканика̄мана̄нам̣ васена. читтат̣т̣хапана̄ти читтасса пан̣идахана̄. пхасса̄дайоти четана̄дит̣т̣хитан̣ха̄дивинимутта̄ пхасса̄дидхамма̄. йасма̄ дит̣т̣хи па̄пика̄, тасма̄ тасса пуггаласса саббе те дхамма̄ анит̣т̣ха̄йа…пе… сам̣ваттантӣти йоджана̄. пуримассева̄ти титтакападассева. титтакам̣ кат̣уканти ча убхайам̣ идха анит̣т̣хапарийа̄йам̣ дат̣т̣хаббам̣ ‘‘паччха̄ те кат̣укам̣ бхависсатӣ’’тиа̄дӣсу вийа.
амбойанти амбо айам̣. тамева пӯджанти тамева пуббе ладдхапарисин̃чанада̄на̄дипӯджам̣. нивесарети пависим̣су. аса̄тасаннива̄сена̄ти амадхуранимбамӯласам̣саггена.
там̣ пана пат̣иккхипитва̄…пе… вуттанти сабба̄пи миччха̄дит̣т̣хи екантаса̄ваджджатта̄ анит̣т̣ха̄йа дуккха̄йа сам̣ваттатӣти адхиппа̄йена вуттам̣. анантарасуттети дасамасутте. йоджетва̄ ведитабба̄нӣти навамасутте вийа йоджетва̄ ведитабба̄ни. читтат̣т̣хапана̄ва паттхана̄ти еттха пан̣идхи ча̄ти ваттаббам̣.
дутийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
16. екадхаммапа̄л̣и
(16) 3. екадхаммапа̄л̣и-татийаваггаван̣н̣ана̄
308. татийасса пат̣хаме айа̄тха̄вадит̣т̣хикоти аничча̄дибха̄весу дхаммесу ничча̄тиа̄дина̄ уппаннадит̣т̣хико. тена̄ха – ‘‘та̄йева миччха̄дит̣т̣хийа̄ випарӣтадассано’’ти саддхамма̄ти еттха санто пасаттхо сундаро дхаммо, йо мануссадхаммотипи вуччати. тато хи миччха̄дит̣т̣хико парам̣ вут̣т̣ха̄пеййа, на арийадхаммато. тена̄ха – ‘‘дасакусалакаммапатхадхаммато’’ти. еварӯпа̄ти имина̄ па̄тхикапутта̄дике сан̇ган̣ха̄ти.
309. саббан̃н̃убодхисаттоти саббан̃н̃убха̄гӣ бодхисатто. а̄ди-саддена пӯритапа̄рамика̄ паччекабодхисатта̄ екаччаса̄вакабодхисатта̄ ча сан̇гайханти.
310. парама̄ти маха̄са̄ваджджабха̄вена парама̄, уккам̣сагата̄ти аттхо. тесанти а̄нантарийакамма̄нам̣. париччхедоти випа̄кавасена парийоса̄нам̣. ват̣т̣асса мӯлам̣, тато там̣саман̇гӣпуггало ват̣т̣асса кха̄н̣ӯти вуччати. тена̄ха – ‘‘та̄йа̄’’тиа̄ди. тан̃че га̄хам̣ на виссаджджети, тасса пунапи таббха̄ва̄вахатта̄ вуттам̣ – ‘‘бхавато вут̣т̣ха̄нам̣ наттхӣ’’ти, на пана саббасо вут̣т̣ха̄насса абха̄вато. йа̄дисе хи паччайе пат̣ичча айам̣ там̣ дассанам̣ окканто пуна када̄чи таппат̣ипаккхе паччайе пат̣ичча тато сӣсуккхипанамасса на хотӣти на ваттаббам̣. акусалан̃хи на̄метам̣ абалам̣ дуббалам̣, на кусалам̣ вийа маха̄балам̣. ан̃н̃атха̄ самматтанийа̄мо вийа миччхаттанийа̄мопи аччантико сийа̄, на ча миччхаттанийа̄мо аччантико. тенева папан̃часӯданийам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.100) –
‘‘ким̣ панеса екасмим̣йева аттабха̄ве нийато хоти, уда̄ху ан̃н̃асмимпӣти? екасмим̣йева нийато, а̄севанавасена бхавантарепи там̣ дит̣т̣хим̣ рочети ева̄’’ти –
вуттам̣. татойева ча суман̇галавила̄синийампи (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.170-172) вуттам̣ –
‘‘йе ва̄ пана тесам̣ ладдхим̣ гахетва̄ раттит̣т̣ха̄не дива̄т̣т̣ха̄не нисинна̄ саджджха̄йанти вӣмам̣санти, тесам̣ ‘карото на карӣйати па̄пам̣, наттхи хету, наттхи паччайо, мато уччхиджджатӣ’ти тасмим̣ а̄рамман̣е миччха̄сати сантит̣т̣хати, читтам̣ екаггам̣ хоти, джавана̄ни джаванти. пат̣хамаджаване сатекиччха̄ хонти, татха̄ дутийа̄дӣсу. саттаме буддха̄нампи атекиччха̄ аниваттино арит̣т̣хакан̣т̣акасадиса̄, таттха кочи екам̣ дассанам̣ оккамати, кочи две, кочи тӣн̣ипи, екасмим̣ оккантепи двӣсу тӣсу оккантесупи нийатамиччха̄дит̣т̣хикова хоти. патто саггамагга̄варан̣ан̃чева моккхамагга̄варан̣ан̃ча, абхаббо тассаттабха̄васса анантарам̣ саггампи гантум̣, пагева моккхам̣, ват̣т̣акха̄н̣у на̄меса сатто патхавигопако, йебхуййена еварӯпасса бхавато вут̣т̣ха̄нам̣ наттхӣ’’ти.
пит̣т̣хичаккава̄л̣ети джха̄йама̄начаккава̄л̣асса парато екасмим̣ ока̄се. йам̣ джха̄йама̄на̄нам̣ аджджха̄йама̄на̄нан̃ча чаккава̄л̣а̄намантарам̣, йаттха локантариканирайасаман̃н̃а̄, та̄дисе екасмим̣ ока̄се. паччатийева̄ти чаккава̄л̣е джха̄йама̄не аджджха̄йама̄непи аттано каммабалена паччатийева.
311. чатуттхе ‘‘ма̄ кхалӣ’’ти вачанам̣ упа̄да̄йа евам̣ладдхана̄моти там̣ кира сакаддама̄йа бхӯмийа̄ телагхат̣ам̣ гахетва̄ гаччхантам̣, ‘‘та̄та, ма̄ кхалӣ’’ти са̄мико а̄ха. со пама̄дена кхалитва̄ патитва̄ са̄микасса бхайена пала̄йитум̣ а̄раддхо. са̄мико упадха̄витва̄ са̄т̣акакан̣н̣е аггахеси. со са̄т̣акам̣ чхад̣д̣етва̄ ачелако хутва̄ пала̄то пан̣н̣ена ва̄ тин̣ена ва̄ пат̣иччха̄детумпи аджа̄нанто джа̄тарӯпенева екам̣ га̄мам̣ па̄виси. манусса̄ там̣ дисва̄ ‘‘айам̣ саман̣о араха̄ аппиччхо, наттхи имина̄ садисо’’ти пӯвабхатта̄дӣни гахетва̄ упасан̇камитва̄ ‘‘майхам̣ са̄т̣акам̣ аниваттхабха̄вена идам̣ уппанна’’нти тато пат̣т̣ха̄йа са̄т̣акам̣ лабхитва̄пи на нива̄сеси, тадева ча паббаджджам̣ аггахеси. тасса сантике ан̃н̃епи ан̃н̃епӣти пан̃часата̄ манусса̄ паббаджим̣су. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ – ‘‘ма̄ кхалӣти вачанам̣ упа̄да̄йа евам̣ладдхана̄мо титтхакаро’’ти.
сама̄гатат̣т̣ха̄нети двиннам̣ надӣнам̣ удакаппава̄хасса саннипа̄тат̣т̣ха̄не. двиннам̣ удака̄нанти двиннам̣ удакаппава̄ха̄нам̣. йатха̄вуттат̣т̣ха̄не маччхаггахан̣аттхам̣ кхипитаббато кхиппам̣, куминам̣, тадева идха кхиппанти вуттам̣. тена̄ха – ‘‘кумина’’нти. уччхӯхӣти удакауччхӯхи. туччхапурисо арийадхамма̄бха̄вато. джха̄наматтампи хи тасса наттхева, куто арийамагго. мануссакхиппам̣ ман̃н̃ети манусса̄ патитва̄ бйасанаппаттиаттхам̣ от̣т̣итам̣ куминам̣ вийа. тена̄ха – ‘‘маха̄джанасса̄’’тиа̄ди.
312. пан̃чама̄дӣсу ба̄хиракаса̄сананти ависесена вуттам̣ – тасса саббассапи аниййа̄никатта̄ саттхупат̣ин̃н̃ассапи асаббан̃н̃убха̄вато. тена̄ха – ‘‘таттха хӣ’’тиа̄ди. ган̣оти са̄вакаган̣о. татха̄бха̄ва̄йа̄ти а̄чарийена вутта̄ка̄рата̄йа саман̇гибха̄ваттхам̣. джан̇гхасатанти бахӯ анеке сатте. самакамева акусалам̣ па̄пун̣а̄тӣти тесам̣ саббесам̣ екаджджхам̣ сама̄дапанепи тесам̣ акусалена самакамева акусалам̣ па̄пун̣а̄ти екаджджхам̣ бахӯнам̣ сама̄дапанепи татха̄ уссаханасса балавабха̄вато. висум̣ висум̣ сама̄дапане ваттаббамева наттхи. йатха̄ хи дхаммачарийа̄йам̣ самакамева̄ти ваттабба̄ калйа̄н̣амиттата̄, евам̣ адхаммачарийа̄йам̣ акалйа̄н̣амиттата̄ти.
313. сут̣т̣ху аккха̄тети екантато ниййа̄никабха̄вена аккха̄те. саттха̄ ча саббан̃н̃ӯ хотӣти асаббан̃н̃уно ниййа̄никабха̄вена катхетум̣ асаккун̣еййатта̄. дхаммо ча сва̄ккха̄то самма̄самбуддхаппаведитатта̄. ган̣о ча суппат̣ипанно саттха̄ра̄ сувинӣтатта̄. сама̄дапако хӣтиа̄ди суппат̣ипаттийа̄ нидассанам̣ дат̣т̣хаббам̣.
314. пама̄н̣ам̣ джа̄нитаббанти ‘‘айам̣ еттакена йа̄пети, имасса еттакам̣ да̄тум̣ йутта’’нти евам̣ пама̄н̣ам̣ джа̄нитаббам̣. атиреке…пе… нибба̄насампатти ва̄ наттхи дураккха̄татта̄ дхаммасса. тасса̄ти пат̣игга̄хакасса. аппиччхапат̣ипада̄ на̄ма наттхи дураккха̄те дхаммавинайети адхиппа̄йо.
315. да̄йакасса васо на̄ма ул̣а̄рул̣а̄рата̄бхедо аджджха̄сайо. деййадхаммасса пана тхокабахута̄ва деййадхаммасса васо на̄ма. аттано тха̄моти йа̄панаппама̄н̣ам̣. йади хӣтиа̄ди ‘‘катха’’нтиа̄дина̄ сан̇кхепато вуттасса аттхасса виваран̣ам̣. ануппаннасса̄ти ануппанно асса пуггаласса. чаккхубхӯто хотӣти маха̄джанасса чаккху вийа хоти. са̄санам̣ чират̣т̣хититам̣ каротӣти ануппаннала̄бхуппа̄данена маха̄джанасса паса̄дуппа̄данена ча чират̣т̣хитикам̣ кароти.
кут̣умбарийавиха̄рети кут̣умбарийага̄масаннисситавиха̄ре. бхун̃джанаттха̄йа̄ти тасмим̣йева гехе нисӣдитва̄ бхун̃джанаттха̄йа. гахетва̄ гаманаттха̄йа̄ти гехато бахи гахетва̄ гаманаттха̄йа. дхурабхатта̄нӣти ниччабхатта̄ни. чӯл̣упат̣т̣ха̄канти веййа̄ваччакарам̣. вӣмам̣ситва̄ти йатха̄ уддисса катам̣ на хоти, евам̣ вӣмам̣ситва̄. маха̄джано аппиччхо бхавитум̣ ман̃н̃атӣти маха̄джано сайам̣ аппиччхо бхавитум̣ ман̃н̃ати дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанена. маха̄джанасса̄ти бахуджанасса. аваттхаритва̄ти виттха̄рикам̣ катва̄.
316. пан̃ча̄тапатаппанам̣ чатӯсу пассесу аггисанта̄пасса упари сӯрийасанта̄пасса ча таппанам̣, тан̃ча кхо гимхака̄ле. чхиннаппапа̄тапаббатасикхарато патанам̣ маруппапа̄тапатанам̣. пуббан̣ха̄дӣсу а̄дичча̄бхимукха̄ват̣т̣анам̣ а̄дичча̄нупариваттанам̣.
317. айампӣти сва̄ккха̄те дхаммавинайе кусӣтопи. са̄ман̃н̃анти тапачаран̣ам̣. дуппара̄мат̣т̣ханти миччха̄чаритам̣ сам̣килит̣т̣хам̣. нирайа̄йупакад̣д̣хатӣти нирайадуккха̄йа нам̣ кад̣д̣хати.
318. вуттаппака̄рети пан̃ча̄тапатаппана̄дике вуттаппака̄ре.
319. еванти вуттаппака̄ра̄йа читтаппаса̄давхайасуппат̣ипаттийа̄. тена саман̣адхаммакаран̣асукхан̃ча сан̇ган̣ха̄ти.
320. наваканипа̄тети имасмим̣йева ан̇гуттараника̄йе ваккхама̄нам̣ наваканипа̄там̣ сандха̄йа̄ха. нава пуггала̄ти саттаккхаттупарамаколам̣кола̄дайо нава пуггала̄. саббаттха̄ти имасмим̣ сутте вутта̄васит̣т̣хесу саббесу суттесу.
татийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
16. екадхаммапа̄л̣и
(16) 4. екадхаммапа̄л̣и-чатуттхаваггаван̣н̣ана̄
322. чатуттхасса пат̣хаме сан̃н̃а̄н̣абхӯта̄ти упалаккхан̣абхӯта̄. пан̃чадасайоджана̄ват̣т̣аккхандха̄ти пан̃чадасайоджанаккхандхапариккхепа̄. йатха̄ ча̄ти ча-саддена кадамбаруккха̄дӣнам̣ каппат̣т̣ха̄йибха̄вам̣ вийа йоджанасатуббедха̄дибха̄вам̣ самуччиноти, на пана джамбуйа̄ джамбудӣпасса вийа техи апарагойа̄на̄дӣнам̣ сан̃н̃а̄н̣абха̄вам̣. ра̄ман̣еййаканти раман̣ӣйабха̄вам̣. сесападесӯти ванара̄ман̣еййака̄дипадесу. уггатам̣ кӯлам̣ усситабха̄во етасса̄ти уккӯлам̣, вигатам̣ апагатам̣ кӯлам̣ етасса̄ти викӯланти а̄ха – ‘‘уннатат̣т̣ха̄нам̣ ниннат̣т̣ха̄на’’нти ча. нандийа̄ват̣т̣амаччхапит̣т̣хенева̄ти куджджакакулисакамаччхасан̇гха̄тапит̣т̣хенева.
323. дутийа̄дӣсу чатта̄ро апа̄йа̄ ан̃н̃атра мануссехӣти адхиппета̄, на дева̄ ан̃н̃атра мануссехӣти хӣна̄йа джа̄тийа̄ адхиппетатта̄. упа̄да̄йупа̄да̄йа̄пи маджджхимадесо лаббхати, йаттха гати бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣ ан̃н̃есампи каммава̄дикирийава̄дивин̃н̃уджа̄тика̄нам̣, йо патирӯпадесоти вуччати. тена̄ха – ‘‘сакалопи хӣ’’тиа̄ди.
324. ел̣а̄ти досо. тена̄ха – ‘‘ниддосамукха̄ти аттхо’’ти.
326. татха̄гатасса гун̣е джа̄нитва̄ чаккхуна̄пи дассанам̣ дассанамева, аджа̄нитва̄ пана дассанам̣ тираччха̄нагата̄нампи хотийева̄ти а̄ха – ‘‘йе татха̄гатасса гун̣е джа̄нитва̄’’тиа̄ди.
327. пака̄сетва̄ катхитанти сачча̄ни пака̄сетва̄ катхитам̣.
328. сута̄нам̣ дхамма̄нам̣ асаммосо дха̄ран̣анти а̄ха – ‘‘дха̄рентӣти на паммуссантӣ’’ти.
329. аттха̄наттхам̣ упапариккхантӣти ‘‘айам̣ имисса̄ па̄л̣ийа̄ аттхо, айам̣ на аттхо’’ти аттха̄наттхам̣ упапариккханти. анаттхапариха̄рена хи аттхаггахан̣ам̣ йатха̄ адхаммапариваджджанена дхаммаппат̣ипатти.
330. ануломапат̣ипаданти нибба̄насса ануломикам̣ пат̣ипадам̣.
331. сам̣вегаджанакесу ка̄ран̣есӯти сам̣вегаджанакесу джа̄тиа̄дӣсу ка̄ран̣есу. сам̣веджанӣйесу т̣ха̄несу сахоттаппан̃а̄н̣ам̣ сам̣вего.
332. упа̄йена̄ти йена упа̄йена ват̣т̣ӯпаччхедо, тена упа̄йена. падха̄навӣрийам̣ каронтӣти саммаппадха̄насан̇кха̄там̣ вӣрийам̣ каронти уппа̄денти.
333. вавассаджӣйанти виссаджджӣйанти еттха сан̇кха̄ра̄ти вавассагго, асан̇кхата̄ дха̄тӯти а̄ха – ‘‘вавассагго вуччати нибба̄на’’нти.
334. уттаманна̄нанти уттама̄нам̣ пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣. уттамараса̄нанти уттама̄нам̣ раса̄нам̣. ун̃чха̄ча̄рена̄ти ун̃чха̄чарийа̄йа кассачи апариггахабхӯтасса кин̃чи айа̄читва̄ гахан̣ам̣ ун̃чха̄ча̄ро. еттха ча̄тиа̄дина̄ анна̄дӣнам̣ аггабха̄во на̄ма мана̄папарамо иччхитаккхан̣ала̄бхо, на тесам̣ ла̄бхита̄маттанти дассети. пат̣илабхантӣти денти пан̣ӣтабха̄вена. бхаттасса екапа̄тӣти екапа̄типӯрам̣ бхаттам̣. идам̣ ким̣ на̄ма̄ти ‘‘идам̣ аннаггарасаггам̣ на̄ма хоти, на хотӣ’’ти пуччхати. ун̃чхена капа̄ла̄бхатена̄ти миссакабхаттена. йа̄пентети йа̄панасӣсена йа̄панахетум̣ бхаттам̣ вадати. упа̄да̄йа аггарасам̣ на̄ма̄ти там̣ там̣ упа̄да̄йупа̄да̄йа аннаггарасаггам̣ дат̣т̣хаббанти дассети. чаккаваттиа̄ха̄рато хи ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ а̄ха̄ро агготи евам̣ йа̄ва параниммитавасаваттидева̄ нетаббам̣.
335. аттхарасо на̄ма чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни ‘‘арийамагга̄нам̣ пхалабхӯто расо’’ти катва̄. дхаммарасо на̄ма чатта̄ро магга̄ ‘‘са̄ман̃н̃апхаласса хетубхӯто расо’’ти катва̄ вимуттирасо на̄ма аматам̣ нибба̄нам̣ ‘‘саббасан̇кха̄расаматхо’’ти катва̄.
чатуттхаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
джамбудӣпапеййа̄ло нит̣т̣хито.