20. вӣсатимо париччхедо

магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхиниддесаван̣н̣ана̄

1263. ида̄ни кан̇кха̄витаран̣ависуддхийа̄ анантарам̣ уддит̣т̣ха̄йа магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхийа̄ ниддесаккамо ануппатто, са̄ пана йасма̄ обха̄са̄диупаккилесасамбхаве сати хоти, обха̄са̄дайо ча удайаббайан̃а̄н̣е самбхаванти, удайаббайан̃а̄н̣ан̃ча тилаккхан̣авипассана̄йа сати уппаджджати, тасса ча кала̄пасаммасанам̣ а̄ди. тан̃хи атӣта̄дибхедабхинна̄нам̣ дхамма̄нам̣ сан̇кхипитва̄ ваваттха̄навасена паваттанато а̄дикаммикасса сукарасаммасанам̣, тасма̄ пат̣хамам̣ таттхева абхийогам̣ каронтена камато там̣ сампа̄детаббанти дассетум̣ ‘‘кала̄пасаммасаненева̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. атха ва̄ двиннам̣ висуддхӣнамантаре кала̄пасаммасанам̣ хоти, тан̃ча кхо двӣсу ека̄йа висуддхийа̄ сан̇гахетаббам̣, магга̄магган̃а̄н̣асса ча а̄дибхӯтатта̄ таттхевасса сан̇гахо йуттоти еттхева нам̣ сан̇гахитука̄мата̄йа вуттам̣ ‘‘кала̄пасаммасаненева̄’’тиа̄ди. кечи пана кала̄пасаммасанам̣ на̄ма екависуддхийампи на антогадханти там̣ ана̄маситва̄ва випассана̄ча̄рам̣ ван̣н̣енти. кала̄пасаммасаненева̄ти атӣта̄дибхедабхинна̄нам̣ дхамма̄нам̣ сан̇кхипитва̄ ваваттха̄навасена кала̄пато, кала̄па̄нам̣ ва̄ саммасанена магга̄магган̃а̄н̣адассанавипассана̄йа його каран̣ӣйо. атха ва̄ бхумматтхе каран̣аниддесавасена кала̄пасаммасане його каран̣ӣйоти аттхо. ‘‘кала̄пасаммасаненева його каран̣ӣйо’’ти ватва̄пи там̣ пана висуддхимаггато (висуддхи. 2.692) гахетаббанти гантхавиттха̄рапариха̄раттхам̣ идха на дасситанти.

1264. паччуппаннасса дхаммасса̄ти сантатипаччуппаннасса, кхан̣апаччуппаннасса ва̄. а̄дито пана кхан̣апаччуппаннасса удайавайам̣ дуппариггахам̣, тасма̄ сантатипаччуппаннавасена пат̣хамам̣ удайаббайа̄нупассанам̣ ка̄таббам̣. ниббаттӣти двиннам̣ паччуппанна̄нам̣ васена пат̣хама̄бхиниббатти ча кхан̣аниббатти ча. випарин̣а̄моти вина̄со.

1265. анупассана̄пи н̃а̄н̣анти йа̄ удайасса ча вайасса ча анупассана̄, са̄ н̃а̄н̣анти варан̃а̄н̣ена самма̄самбуддхена деситам̣. татра̄йам̣ па̄л̣и –

‘‘катхам̣ паччуппанна̄нам̣ дхамма̄нам̣ випарин̣а̄ма̄нупассане пан̃н̃а̄ удайаббайа̄нупассане н̃а̄н̣ам̣? джа̄там̣ рӯпам̣ паччуппаннам̣, тасса ниббаттилаккхан̣ам̣ удайо. випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ вайо. анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. джа̄та̄ ведана̄…пе… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣… джа̄там̣ чаккхум̣…пе… джа̄то бхаво паччуппанно, тасса ниббаттилаккхан̣ам̣ удайо. випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ вайо. анупассана̄ н̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. 1.49).

еттха пана удайадассанам̣ йа̄вадева кхайадассананти вайадассанасса падха̄натам̣ дассетум̣ ‘‘випарин̣а̄ма̄нупассане пан̃н̃а̄’’ти ватва̄ там̣ пана вайадассанам̣ удайадассанапуббаканти вуттам̣ ‘‘удайаббайа̄нупассане н̃а̄н̣а’’нти.

1266-8. пуббе уппаттитоти джананато пуббе ануппаннасса̄ти вуттам̣ хоти. ничайо ра̄си ва̄ наттхи, йато а̄гаччхеййа уппаджджама̄нам̣ аладдхаттабха̄васса саббена саббам̣ авиджджама̄натта̄. тена̄ха ‘‘татха̄ уппаджджато’’тиа̄ди. йатха̄ ана̄гате аддха̄не име дхамма̄ саббена саббам̣ наттхи, евам̣ атӣтепи аддха̄нанти дассенто ‘‘татха̄ нируджджхама̄насса̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ авиджджама̄на̄нам̣йева рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ хетупаччайасамава̄йе уппа̄до, уппаджджитва̄ ча саббасо абха̄вӯпагамоти имаматтхам̣ самуда̄йагатам̣ тадекадесабхӯта̄йа упама̄йа вибха̄ветум̣ имасмим̣ т̣ха̄не ат̣т̣хакатха̄йа (висуддхи. 2.723) вӣн̣ӯпама̄ а̄гата̄. са̄ идха̄пи а̄харитва̄ ваттабба̄ти адхиппа̄йена ‘‘еттха вӣн̣ӯпама̄’’тиа̄дима̄ха. етассаттхасса̄ти авиджджама̄на̄нам̣йева уппа̄до, уппанна̄нан̃ча парато абха̄воти имасса аттхасса пака̄сане. вӣн̣ӯпама̄ти вӣн̣а̄васена а̄гата̄ упама̄. са̄ паневам̣ дат̣т̣хабба̄ – йатха̄ вӣн̣а̄йа ва̄дийама̄на̄йа уппаннасса саддасса нева уппаттито пуббе санничайо аттхи, на уппаджджама̄но санничайато а̄гато. на нируджджхама̄насса диса̄видиса̄гаманам̣ аттхи, на нируддхо каттхачи санничито тит̣т̣хати, атха кхо вӣн̣ан̃ча вӣн̣ава̄данан̃ча пурисасса ча таджджам̣ ва̄йа̄мам̣ пат̣ичча ахутва̄ самбхоти, хутва̄ пат̣ивети, евам̣ саббепи рӯпа̄рӯпадхамма̄ ахутва̄ самбхонти, хутва̄ пат̣ивентӣти.

1269-70. евам̣ сан̇кхепато удайаббайаманасика̄равидхим̣ дассетва̄ пуна йа̄ни етассева удайаббайан̃а̄н̣асса вибхан̇ге ‘‘авиджджа̄самудайа̄ рӯпасамудайо’’ти (пат̣и. ма. 1.50) паччайасамудайат̣т̣хена рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати, ‘‘тан̣ха̄самудайа̄…пе… каммасамудайа̄…пе… а̄ха̄расамудайа̄ рӯпасамудайо’’ти (пат̣и. ма. 1.50) паччайасамудайат̣т̣хена рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати, ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати, рӯпаккхандхасса удайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати. ‘‘авиджджа̄ниродха̄ рӯпаниродхо’’ти (пат̣и. ма. 1.50) паччайаниродхат̣т̣хена рӯпаккхандхасса вайам̣ пассати, ‘‘тан̣ха̄ниродха̄…пе… камманиродха̄…пе… а̄ха̄раниродха̄ рӯпаниродхо’’ти (пат̣и. ма. 1.50) паччайаниродхат̣т̣хена рӯпаккхандхасса вайам̣ пассати, випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассантопи рӯпаккхандхасса вайам̣ пассати, рӯпаккхандхасса вайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати. татха̄ ‘‘авиджджа̄самудайа̄ ведана̄самудайо’’ти (пат̣и. ма. 1.50) паччайасамудайат̣т̣хена ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассати, ‘‘тан̣ха̄самудайа̄…пе… каммасамудайа̄…пе… пхассасамудайа̄ ведана̄самудайо’’ти (пат̣и. ма. 1.50) паччайасамудайат̣т̣хена ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассати, ниббаттилаккхан̣ам̣ пассанто ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассати, ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати. ‘‘авиджджа̄ниродха̄…пе… тан̣ха̄ниродха̄…пе… камманиродха̄…пе… пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо’’ти (пат̣и. ма. 1.50) паччайаниродхат̣т̣хена ведана̄ккхандхасса вайам̣ пассати, випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассантопи ведана̄ккхандхасса вайам̣ пассати, ведана̄ккхандхасса вайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати, ведана̄ккхандхасса вийа сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣аккхандха̄нам̣. айам̣ пана висесо – вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса пхассат̣т̣ха̄не ‘‘на̄марӯпасамудайа̄ на̄марӯпаниродха̄’’ти.

евам̣ екекасса кхандхасса удайаббайадассане даса даса катва̄ самапан̃н̃а̄са лаккхан̣а̄ни вутта̄ни, тесам̣ васенапи ‘‘евампи рӯпасамудайо, евампи рӯпавайо, евампи рӯпам̣ удети, евампи рӯпам̣ ветӣ’’ти паччайато чева кхан̣ато ча виттха̄рена ча манасика̄равидхим̣ дассетум̣ ‘‘тассева н̃а̄н̣асса̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха авиджджа̄самудайа̄ти авиджджа̄йа уппа̄да̄, аттхибха̄ва̄ти аттхо. ниродхавируддхо хи уппа̄до аттхибха̄во хоти, тасма̄ пуримабхавасиддха̄йа авиджджа̄йа сати имасмим̣ бхаве рӯпасамудайо рӯпасса уппа̄до хотӣти аттхо. а̄ди-саддасан̇гахитесу ‘‘тан̣ха̄самудайа̄ рӯпасамудайо, каммасамудайа̄ рӯпасамудайо, а̄ха̄расамудайа̄ рӯпасамудайо’’ти ча, татха̄ вайадассане ‘‘авиджджа̄ниродха̄ рӯпаниродхо, тан̣ха̄ниродха̄… камманиродха̄… а̄ха̄раниродха̄ рӯпаниродхо’’ти ча а̄дӣсу авиджджа̄дӣхи тӣхи атӣтака̄лика̄ни тесам̣ сахака̄рӣка̄ран̣абхӯта̄ни упа̄да̄на̄дӣнипи гахита̄нева̄ти ведитаббам̣.

паваттипаччайесу кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса балавата̄йа со ева гахито ‘‘а̄ха̄расамудайа̄’’ти. тасмим̣ пана гахите паваттипаччайата̄са̄ман̃н̃ена утучитта̄нипи гахита̄нева хонтӣти чатусамут̣т̣ха̄никарӯпасса паччайато удайадассанам̣ вибха̄витамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. авиджджа̄тан̣хӯпаниссайасахитенева каммуна̄ рӯпака̄йасса ниббатти, асати ча авиджджӯпаниссайа̄йа бхаваникантийа̄ джа̄тийа̄ асамбхавойева̄ти. йатха̄ рӯпасса авиджджа̄тан̣хӯпаниссайата̄, евам̣ ведана̄дӣнампи дат̣т̣хабба̄. а̄ха̄ро пана уппаннасса рӯпасса посако кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса адхиппетатта̄, ка̄мам̣ йатха̄дхит̣т̣ха̄натта̄ ва̄ десана̄йа. уккат̣т̣ханиддесена ва̄ а̄ха̄раггахан̣ам̣. авиджджа̄ниродха̄ти аггамагган̃а̄н̣ена авиджджа̄йа ануппа̄даниродхато ана̄гатасса рӯпасса ануппа̄даниродхо хоти паччайа̄бха̄ве абха̄вато. ‘‘тан̣ха̄ниродха̄ камманиродхо’’ти еттха̄пи есева найо. а̄ха̄раниродха̄ти паваттипаччайасса кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса абха̄ве. рӯпаниродхоти там̣самут̣т̣ха̄нарӯпасса абха̄во хотӣти. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нуса̄рена ведитаббам̣. айам̣ пана висесо – ‘‘пхут̣т̣хо ведети, пхут̣т̣хо сан̃джа̄на̄ти, пхут̣т̣хо чететӣти (сам̣. ни. 4.93), пхассапаччайа̄ ведана̄, чаккхусампхассаджа̄ ведана̄, сан̃н̃а̄ четана̄’’ти вачанато пхассо ведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄раккхандха̄нам̣ паваттипаччайо, танниродха̄ ча тесам̣ ниродхо, маха̄пада̄намаха̄нида̄насуттесу, абхидхамме ча ан̃н̃аман̃н̃апаччайава̄ре ‘‘на̄марӯпапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нти (дӣ. ни. 2.57, 97; катха̄. 719) вачанато на̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣асса паваттипаччайо, танниродха̄ ча тасса ниродхоти вуттам̣ ‘‘пхассасамудайа̄ ведана̄самудайо’’тиа̄ди.

1271. даса даса̄ти рӯпаккхандхасса удайадассане авиджджа̄ тан̣ха̄ каммам̣ а̄ха̄роти имесам̣ паччайа̄нам̣ аттхита̄сан̇кхаталаккхан̣а̄ни чева рӯпасса ниббаттилаккхан̣ан̃ча̄ти има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни, вайадассане авиджджа̄дӣнам̣ чатуннам̣ паччайа̄нам̣ ануппа̄даниродхо, рӯпасса кхан̣аниродхо ча̄ти има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄нӣти рӯпаккхандхасса даса лаккхан̣а̄ни, татха̄ ведана̄ккхандха̄дӣнам̣ чатуннам̣ чатта̄лӣса лаккхан̣а̄нӣти евам̣ самапан̃н̃а̄са лаккхан̣а̄ни хонти. тена̄ха ‘‘пан̃н̃а̄са лаккхан̣а̄нӣ’’ти. лаккхан̣ат̣т̣хо пана тесам̣ чатуннам̣ паччайа̄нам̣ аттхита̄, ануппа̄даниродхо ча̄ти ат̣т̣ха лаккхӣйати етехи рӯпа̄дӣнам̣ удайо ча вайо ча̄ти лаккхан̣а̄ни. чатуннан̃хи паччайа̄нам̣ аттхита̄хи рӯпа̄диудайо лаккхӣйати, ануппа̄даниродхааччантаниродхехи вайо, ниббаттивипарин̣а̄ма̄ни пана сан̇кхаталаккхан̣а̄нева̄ти. дхамме саманупассатӣти рӯпа̄дике дхамме удайаббайаванте саманупассати. еттха ча кечи та̄ва а̄ху ‘‘арӯпаккхандха̄нам̣ удайаббайадассанам̣ аддха̄сантативасена, на кхан̣авасена̄’’ти, тесам̣ матена кхан̣ато удайаббайадассанамева на сийа̄. апаре пана̄ху ‘‘паччайато удайаббайадассанена атӣта̄дивибха̄гам̣ ана̄маситва̄ саббаса̄дха̄ран̣ато авиджджа̄дипаччайа̄ ведана̄йа самбхавам̣ лаббхама̄натам̣ пассати, на уппа̄дам̣. авиджджа̄диабха̄ве ча тасса̄ асамбхавам̣ алаббхама̄натам̣ пассати, на бхан̇гаккхан̣ато. удайаббайасса дассане паччуппанна̄нам̣ уппа̄дам̣, бхан̇ган̃ча пассатӣ’’ти, там̣ айуттам̣. сантативасена хи рӯпа̄рӯпадхамме удайаббайато манаси каронтасса ануккамена бха̄вана̄йа балаппаттака̄ле н̃а̄н̣асса тиккхависадабха̄ваппаттийа̄ кхан̣ато удайаббайа̄ упат̣т̣хахантӣти.

1272-5. айан̃хи пат̣хамам̣ паччайато удайаббайам̣ манаси каронто паччха̄ авиджджа̄дике паччайадхамме виссаджджетва̄ удайаббайаванте кхандхе гахетва̄ тесам̣ паччайато удайаббайадассанамукхена кхан̣атопи удайаббайам̣ манаси кароти. тасса йада̄ н̃а̄н̣ам̣ тиккхам̣ висадам̣ хутва̄ паваттати, тада̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ кхан̣е кхан̣е уппаджджанта̄, бхиджджанта̄ ча хутва̄ упат̣т̣хаханти. тена вуттам̣ ‘‘евам̣ рӯпудайо хотӣ’’тиа̄ди. таттха евам̣ рӯпудайоти евам̣ вуттанайена авиджджа̄самудайа̄…пе… тан̣ха̄самудайа̄…пе… камма…пе… а̄ха̄расамудайа̄пи рӯпасса самбхаво. евамасса вайоти евам̣ вуттанайенева авиджджа̄ниродха̄…пе… тан̣ха̄ниродха̄…пе… камма…пе… а̄ха̄раниродха̄ рӯпасса вайо ануппа̄доти айам̣ паччайато виттха̄рена манасика̄ро. удети евам̣ рӯпампӣти евам̣ самудайато каммасамут̣т̣ха̄нарӯпампи а̄ха̄раутучиттасамут̣т̣ха̄нарӯпампи удети уппаджджати ниббаттати. евам̣ рӯпам̣ ту ветӣти каммасамут̣т̣ха̄нарӯпампи а̄ха̄раутучиттасамут̣т̣ха̄нарӯпампи евам̣ вети нируджджхатӣти айам̣ кхан̣ато виттха̄рена манасика̄ро. тена вуттам̣ ‘‘евам̣ паччайатопеттха кхан̣ато удайаббайа’’нти. саббадхамма̄ па̄кат̣а̄ хонтӣти ити име дхамма̄ ахутва̄ самбхонти, хутва̄ пат̣ивенти. йатха̄ паччуппанне, евам̣ атӣта̄на̄гатепӣти найавасена атӣта̄дидхамма̄нам̣ дведха̄ удайаббайам̣ пассато саччапат̣иччасамуппа̄данайалаккхан̣абхеда̄ па̄кат̣а̄ хонти. тассевам̣ па̄кат̣ӣбхӯтасаббадхаммасабха̄васса ‘‘евам̣ кира на̄миме дхамма̄ ануппаннапубба̄ уппаджджанти, уппанна̄ нируджджхантӣ’’ти ниччанава̄ва хутва̄ сан̇кха̄ра̄ упат̣т̣хаханти. на кевалан̃ча ниччанава̄ва, удаке дан̣д̣акена каталекха̄ вийа, а̄рагге т̣хапитаса̄сапо вийа, виджджусан̃ча̄ро вийа ча париттака̄лат̣т̣ха̄йино упат̣т̣хаханти. тена̄ха ‘‘удаке дан̣д̣ара̄джӣва̄’’тиа̄ди. удаке дан̣д̣ара̄джиа̄дайова кин̃ча̄пи уттаруттари атипариттат̣т̣ха̄йибха̄ванидассанаттхам̣ дассита̄, татха̄пи дандханиродха̄ ева нидассита̄, татопи лахутараниродхатта̄ сан̇кха̄ра̄нам̣. татха̄ хи гаманасса̄да̄нам̣ девапутта̄нам̣ хет̣т̣хупарийена паримукхам̣ дха̄ванта̄нам̣ сираси, па̄де ча баддхакхурадха̄ра̄саннипа̄татопи сӣгхатаро рӯпаниродхо вутто, пагева арӯпадхамма̄нам̣. на кевалам̣ париттатарака̄лат̣т̣ха̄йинова упат̣т̣хаханти, атха кхо аса̄ра̄пи кха̄йантӣти а̄ха ‘‘кадалӣ’’тиа̄ди. таттха ман̣д̣ала̄ка̄рена а̄виджджхийама̄нам̣ ала̄тамева ала̄тачаккам̣. мантосадхаппабха̄вита̄ индаджа̄ла̄дика̄ ма̄йа̄.

1276-7. етта̄вата̄ти йва̄йам̣ кала̄пасаммасананийоджанато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва удайаббайапат̣иведха̄йа бха̄вана̄ видхи а̄раддхо, етта̄вата̄ бха̄вана̄видха̄нена кала̄пасаммасанампи удайаббайан̃а̄н̣уппа̄дассева парикамманти. удайаббайадассанам̣ н̃а̄н̣анти самбандхо. лаккхан̣а̄ни ча…пе… т̣хитанти вайадхаммамева уппаджджати, уппаннан̃ча вайам̣ упетӣти имина̄ а̄ка̄рена самапан̃н̃а̄са лаккхан̣а̄ни пат̣ивиджджхитва̄ т̣хитам̣. адхуна̄ уппаннам̣ на та̄ва балаппаттанти а̄ха ‘‘тарун̣а’’нти. кала̄пасаммасана̄дивасена паваттасаммасанам̣ ниппарийа̄йена випассана̄саман̃н̃ам̣ лабхати. удайаббайа̄нупассана̄дивасена паваттамева лабхатӣти а̄ха ‘‘йасса ча̄’’тиа̄ди.

1278-80. атхасса има̄йа тарун̣авипассана̄йа випассантасса даса випассанупаккилеса̄ уппаджджантӣти дассенто а̄ха ‘‘випассана̄йа̄’’тиа̄ди. ета̄йа̄ти удайаббайа̄нупассана̄сан̇кха̄та̄йа тарун̣авипассана̄йа, на бхан̇га̄нупассана̄дисан̇кха̄та̄йа тарун̣авипассана̄йа, на̄пи ниббида̄нупассана̄дисан̇кха̄та̄йа балававипассана̄йа̄ти аттхо. на хи тада̄ випассанупаккилеса̄ уппаджджантӣти. випассакасса̄ти ча випассакассева̄ти ева-ка̄ро луттаниддит̣т̣хо. тенева ваккхати ‘‘сампаттапат̣иведхасса̄’’тиа̄ди. дит̣т̣хигга̄ха̄диваттхубха̄вена випассанам̣ упаккилесантӣти упаккилеса̄. сампатто чатусаччапхалапат̣иведхо йена со сампаттапат̣иведхо, со ча сота̄панна̄дӣнам̣ ан̃н̃атаро хотӣти а̄ха ‘‘сота̄панна̄дино’’ти. апича̄ти айам̣ ваккхама̄насамуччайаттхо. идан̃ча уккат̣т̣ханиддесавасена вуттам̣ балававипассана̄паттасса̄пи ануппаджджанато. сампаттапат̣иведхасса̄ти ва̄ балавипассана̄паттам̣ сандха̄йа вуттам̣. сопи хи пат̣иведхаппаттийа̄ а̄санна̄рахадесе т̣хитатта̄ сампаттапат̣иведхо на̄ма хоти. еван̃ча сати апича̄ти вуттасамуччайаттхо хоти. атха ва̄ апи-саддо вуттасамуччайаттхо. ча-саддо авуттасамуччайаттхо. тена никкхиттакаммат̣т̣ха̄нам̣ сан̇ган̣ха̄ти. випассанам̣ а̄рабхитва̄ антара̄ воса̄нам̣ а̄паннасса̄пи випассанупаккилеса̄ на уппаджджанти. виппат̣ипаннасса̄ти сӣлавипаттиа̄дивасена йатха̄ татха̄ виппат̣ипаннакасса, гарахитаббапат̣ипаннасса̄ти аттхо. атха ва̄ виппат̣ипаннасса̄ти випассана̄бха̄вана̄сан̇кха̄та̄йа самма̄пат̣ипаттийа̄ абха̄вена вирахитапат̣ипаттикасса.

1281. випассана̄пат̣ипаттийева хи сасамбха̄ра̄ пуббабха̄ге самма̄пат̣ипатти, тадан̃н̃а̄ виппат̣ипатти, теневасса висуддхипаккхе ‘‘самма̄ва пат̣ипаннасса̄’’ти вуттам̣. са̄ ча никкхиттадхурасса̄пи хотӣти имасмим̣ паккхе никкхиттакаммат̣т̣ха̄нопи имина̄ва сан̇гахито хотӣти. самма̄ва пат̣ипаннасса̄ти хет̣т̣ха̄ вуттавидха̄нена самма̄ ева пат̣ипаннасса, на виппат̣ипаннасса ва̄ никкхиттадхурасса ва̄. йуттайогасса̄ти йуттена йогена, н̃а̄н̣ена ва̄ бха̄ванамануйун̃джанасӣласса. са̄ пана йуттайогита̄ саматхавасена̄пи хотӣти танниваттанаттхама̄ха ‘‘сада̄ випассакассева̄’’ти. уппаджджантӣти еттха̄пи ева-ка̄ро самбандхитаббо, тена на нуппаджджантӣти аттхо. ан̃н̃атха̄ магга̄магган̃а̄н̣ассева асамбхавато. кира̄ти ануссутийам̣. са̄ панеса̄ ануссути па̄л̣ивасенева а̄гата̄ти дат̣т̣хаббам̣. йатха̄ха –

‘‘катхам̣ дхаммуддхаччавиггахитам̣ ма̄насам̣ хоти? аниччато манасикарото обха̄со уппаджджати, обха̄со дхаммоти обха̄сам̣ а̄ваджджети, тато виккхепо уддхаччам̣, тена уддхаччена виггахитама̄насо аниччато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. дуккхато…пе… анаттато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. татха̄ аниччато манасикарото н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати…пе… пӣти пассаддхи сукхам̣ адхимоккхо паггахо упат̣т̣ха̄нам̣ упеккха̄ никанти уппаджджати, никанти дхаммоти никантим̣ а̄ваджджети, тато виккхепо уддхаччам̣, тена уддхаччена виггахитама̄насо аниччато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. дуккхато…пе… анаттато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄тӣ’’ти (пат̣и. ма. 2.6).

1282. ида̄ни тесам̣ обха̄са̄дӣнам̣ сарӯпавибха̄ванаттхам̣ тесу уппаннесу випассана̄йа упаккилиссана̄ка̄ран̃ча дассетум̣ ‘‘випассана̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. випассана̄йа обха̄соти випассана̄читтасамут̣т̣хитам̣, сасантатипатитаутусамут̣т̣ха̄нан̃ча бха̄сурам̣ рӯпам̣. таттха випассана̄читтасамут̣т̣ха̄нам̣ йогино сарӣрат̣т̣хамева пабхассарам̣ хутва̄ тит̣т̣хати, итарам̣ сарӣрам̣ мун̃читва̄ н̃а̄н̣а̄нубха̄ва̄нурӯпам̣ самантато пхарати, там̣ тассева пан̃н̃а̄йати, тена пхут̣т̣хока̄се рӯпагатампи пассати. пассанто ча чаккхувин̃н̃а̄н̣ена пассати, уда̄ху мановин̃н̃а̄н̣ена̄ти вӣмам̣ситаббаметанти ваданти. а̄чарийадхаммапа̄латтхерена пана ‘‘диббачаккхула̄бхино вийа там̣ мановин̃н̃а̄н̣авин̃н̃еййамева̄ти йуттам̣ вийа диссатӣ’’ти (висуддхи. маха̄. 2.733) вуттам̣.

1283-4. маггаппатто пхалаппатто, ахамасмӣти ган̣хатӣти ‘‘на вата ме ито пуббе еварӯпо обха̄со уппаннапуббо, аддха̄ арийамаггам̣ паттосми, пхалам̣ саччха̄ка̄си’’нти амаггам̣йева ‘‘магго’’ти ган̣ха̄ти. тассевам̣ пана ган̣хатоти тасса амаггам̣йева ‘‘магго’’ти ган̣хантасса. випассана̄вӣтхӣти пат̣ипа̄т̣ийа̄ паваттама̄на̄ випассана̄ва укканта̄ на̄ма хоти, йогино ‘‘маггам̣ паттосмӣ’’ти адхима̄нена виссат̣т̣хатта̄. випассана̄вӣтхинтипи па̄т̣хо, тассевам̣ ган̣хато випассана̄ татойева вӣтхим̣ укканта̄ на̄ма хотӣти аттхо. обха̄самева со бхиккху, асса̄денто нисӣдатӣти со бхиккху аттана̄ а̄раддхам̣ випассанам̣ виссаджджетва̄ обха̄самева лобхавасена ва̄ дит̣т̣хивасена ва̄ асса̄денто нисӣдати. со кхо пана̄йам̣ обха̄со кассачи бхиккхуно паллан̇кат̣т̣ха̄наматтамева обха̄сенто уппаджджати, кассачи антогаббхам̣, кассачи бахигаббхам̣, кассачи сакалавиха̄рам̣ га̄вутам̣ ад̣д̣хайоджанам̣ йоджанам̣ двийоджанам̣ тийоджанам̣, кассачи патхавӣталато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аканит̣т̣хабрахмалока̄ ека̄локам̣ курума̄но, йатха̄ самуддамхи йоджанаматте маччхакаччхапа̄ пан̃н̃а̄йанти, евам̣ уппаджджанти. бхагавато пана дасасахассилокадха̄тум̣ обха̄сенто удапа̄ди.

1285. випассана̄пӣтӣти випассана̄читтасампайутта̄ пӣти. кхуддика̄дика̄ хет̣т̣ха̄ ван̣н̣ита̄йева, айан̃ча пан̃чавидха̄ пӣти удайаббайа̄нупассана̄йа вӣтхипат̣ипанна̄йа ануккамена уппаджджати. маттхакаппаттена пана удайаббайан̃а̄н̣ена саддхим̣ пхаран̣а̄пӣтийева хоти. упача̄раппанаккхан̣ато ан̃н̃ада̄пи хи пхаран̣а̄пӣти хотийева̄ти. тена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сакаласарӣрам̣ пӯрайама̄на̄ уппаджджатӣ’’ти (висуддхи. 2.734; дха. са. ат̣т̣ха. 1.дхаммуддесава̄ра джха̄нан̇гара̄сиван̣н̣ана̄).

1286-7. йогино…пе… хонти хӣти йасса̄йам̣ пассаддхи уппанна̄, тасса йогино раттит̣т̣ха̄не ва̄ дива̄т̣т̣ха̄не ва̄ нисиннасса ка̄йачитта̄ни пассаддха̄нева хонти, нева даратхо хотӣти аттхо. пассаддхиа̄дӣни чха йугал̣а̄ни ан̃н̃аман̃н̃айогӣнӣти пассаддхийа̄ уппанна̄йа итара̄пи уппанна̄йева хонтӣти киччадассанамукхена та̄ сабба̄пи дассенто ‘‘лахӯни ча̄’’тиа̄дима̄ха. еттха ча ка̄йа-ггахан̣ена рӯпака̄йасса̄пи гахан̣ам̣ ведитаббам̣, на ведана̄диккхандхаттайассева. ка̄йапассаддхиа̄дайо хи рӯпака̄йасса̄пи даратха̄диниммаддака̄ти. камман̃н̃а̄нева хонтӣти на кевалам̣ камман̃н̃а̄нева сувисада̄ни уджука̄нийева хонти, авина̄бха̄вита̄йа пана тадубхайам̣ висум̣ на вуттам̣. ка̄йачитта̄нам̣ пассаддха̄дибха̄во ча тесам̣ апассаддха̄дихетубхӯта̄нам̣ уддхачча̄дитхинамиддха̄дидит̣т̣хима̄на̄дисесанӣваран̣а̄диассаддхийа̄дима̄йа̄са̄т̣хеййа̄дисам̣килесадхамма̄нам̣ виддхам̣санавасенева тада̄ випассана̄читтуппа̄дасса паваттанато.

1288-90. манусса̄нам̣ айанти ма̄нусӣ, мануссайогйака̄масукхарати. та̄дисехи мануссависесехи анубхавитаббата̄нативаттанато диббаратипи сан̇гахита̄, ма̄нусӣсадисата̄йа, ка̄масукхабха̄вена дибба̄ рати ва̄ ма̄нусӣ, тасса̄ атиккантата̄йа на ма̄нусӣти ама̄нусӣ, там̣ ама̄нусим̣. сун̃н̃а̄га̄ранти йам̣ кин̃чи вивиттам̣ сена̄санам̣, випассанам̣ ева ва̄, са̄пи хи ниччабха̄ва̄дисун̃н̃ата̄йа, йогино сукхасанниссайата̄йа ча ‘‘сун̃н̃а̄га̄ра’’нти ваттаббатам̣ лабхати. читтасса анупасамакара̄нам̣ килеса̄нам̣ вигамена сантачиттасса сам̣са̄ре бхайасса иккханена бхиккхуно самма̄ н̃а̄йена рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ удайаббайа̄нупассана̄дивасена те випассато саммасато самма̄раддхавипассана̄нам̣ манусса̄нам̣ висайата̄йа ама̄нусӣ випассана̄пӣтисукхасан̃н̃ита̄ рати хотӣти айаметтха га̄тха̄йа сан̇кхепаттхо. дутийага̄тха̄ пана удайаббайан̃а̄н̣амева сандха̄йа вутта̄. таттха йато йатоти рӯпато, арӯпато ва̄.

1291. н̃а̄н̣а̄дайоти н̃а̄н̣асаддха̄дайо сатта. вуттанайена̄ти ‘‘н̃а̄н̣анти випассана̄н̃а̄н̣ам̣, саддха̄ти випассана̄читтасампайутта̄ саддха̄’’тиа̄дина̄ вуттанайа̄нуса̄рена випассана̄васенева н̃еййа̄. таттха н̃а̄н̣ам̣ рӯпа̄рӯпадхамме удайаббайа̄нупассана̄васена тулайантасса тӣрентасса виссат̣т̣хаиндаваджирамива авигатавегам̣ тикхин̣ам̣ сӯрам̣ ативисадам̣ уппаджджати. татха̄ хи тена йогӣ ‘‘маггам̣ паттосмӣ’’ти ман̃н̃ати. саддха̄ти килесака̄лусийа̄пагамена читтачетасика̄нам̣ атисайапаса̄дабхӯта̄ балаватӣ саддха̄, на пана каммапхалам̣, ратанаттайам̣ ва̄ саддаханавасена паватта̄. сатипи сӯпат̣т̣хита̄ ачала̄ паббатара̄джасадиса̄ уппаджджати. имисса̄ ча уппанна̄йа со йам̣ йам̣ т̣ха̄нам̣ паччавеккхати, там̣ там̣ т̣ха̄намасса анупависитва̄ оккхандитва̄ паккхандитва̄ парибхан̣д̣абхӯтасса йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣асса упат̣т̣хаханте паралокависайатта̄ ван̣н̣а̄йатанависайаматӣтанти диббачаккхуно паралоко вийа сатийа̄ упат̣т̣ха̄ти. сукхам̣ пана сакаласарӣрам̣ абхисандама̄нам̣ атипан̣ӣтам̣ уппаджджати. тасмин̃хи уппанне там̣самут̣т̣хитехи атипан̣ӣтехи рӯпехи саббо ка̄йо парипхут̣о, парибрӯхито ча хоти. упеккха̄ пана випассанупеккха̄ чева а̄ваджджанупеккха̄ ча. таттха вичинитавичайатта̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ вичинане маджджхаттабха̄вена т̣хита̄ випассанупеккха̄. са̄ пана аттхато татха̄паватта̄ татрамаджджхаттупеккха̄ва. манодва̄ра̄ваджджаначиттасампайутта̄ ведана̄ а̄ваджджане аджджхупеккханавасена паваттийа̄ а̄ваджджанупеккха̄ти вуччати. дувидха̄ панеса̄ тада̄ уппаджджати. татха̄ хи тасмим̣ самайе саббасан̇кха̄ра̄нам̣ удайаббайе маджджхаттабхӯта̄ випассанупеккха̄ балаватӣ уппаджджати, манодва̄ре а̄ваджджанупеккха̄пи. са̄ хисса там̣ там̣ т̣ха̄нам̣ а̄ваджджантасса виссат̣т̣хаиндаваджирамива, паттапут̣е паккхандататтана̄ра̄чо вийа ча сӯра̄ тикхин̣а̄ хутва̄ паваттати. вӣрийампи аситхиламаначча̄раддхам̣ сампайуттадхамме килесапаккхато косаджджапаккхато пагган̣хантам̣ супаггахитамуппаджджати, никанти ча обха̄са̄дипат̣иман̣д̣ита̄йа випассана̄йа а̄лайам̣ курума̄на̄ бха̄вана̄йа са̄тисайаппаваттийа̄ сукхума̄ санта̄ка̄ра̄ уппаджджати. йа̄ килесоти париггахитумпи на йутта̄. йатха̄ ча обха̄се, евам̣ етесупи ан̃н̃асмим̣ уппанне йога̄вачаро ‘‘на вата ме ито пуббе еварӯпа̄ пӣти уппаннапубба̄, еварӯпа̄ пассаддхи н̃а̄н̣ам̣ саддха̄ сати сукхам̣ упеккха̄ вӣрийам̣ никанти уппаннапубба̄, аддха̄ маггапхалаппаттосмӣ’’ти ган̣ха̄ти, тассевам̣ ган̣хато випассана̄ вӣтхиукканта̄ на̄ма хоти. со тейева асса̄денто нисӣдати. име ча пана випассанупаккилеса̄ йебхуййена саматхавипассана̄ла̄бхино уппаджджанти. со сама̄паттивиккхамбхита̄нам̣ килеса̄нам̣ асамуда̄ча̄рато ‘‘араха̄ аха’’нти читтам̣ уппа̄детӣти.

1292-3. упаклесасса ваттхутоти ниппарийа̄йато дит̣т̣хима̄натан̣ха̄ идха упаккилеса̄ тесам̣ ваттхуто уппаттит̣т̣ха̄ната̄йа, на сабха̄вато акусалатта̄. йатха̄ пана обха̄са̄дайо, евам̣ никантипи дит̣т̣хигга̄ха̄дӣнам̣ т̣ха̄нам̣ хотӣти ваттхубха̄вописса̄ йуджджатева. там̣тама̄ваджджама̄насса, бха̄вана̄ париха̄йатӣти там̣ там̣ обха̄са̄дикам̣ а̄ваджджама̄насса дит̣т̣хима̄натан̣ха̄васена ‘‘мама обха̄со’’тиа̄дигга̄хам̣ паваттентасса бха̄вана̄ вӣтхим̣ оккамитва̄ париват̣т̣ати. аппам̣ сутаметасса̄ти аппассуто.

1294-7. бахуссуто пана обха̄са̄дӣсу уппаннесу ‘‘айам̣ кхо ме обха̄со уппанно, со кхо пана̄йам̣ аниччо сан̇кхато пат̣иччасамуппанно кхайадхаммо вайадхаммо вира̄гадхаммо ниродхадхаммо’’ти ва̄, саче обха̄со атта̄ бхавеййа, атта̄ти гахетум̣ ват̣т̣еййа, анатта̄ ча пана̄йам̣ атта̄ти гахито, тасма̄ ‘‘со авасаваттанат̣т̣хена анатта̄, хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аниччо, удайаббайапат̣ипӣл̣анат̣т̣хена дуккхо’’тиа̄дина̄ саманупассати, со евам̣ саманупассанто упаккилесаджат̣ам̣ виджат̣етва̄ обха̄са̄дайо дхамма̄ на магго, упаккилесавинимуттам̣ пана вӣтхипат̣ипаннам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ магготи магган̃ча амагган̃ча ваваттхапети. тена вуттам̣ ‘‘саббобха̄са̄дайо’’тиа̄ди. магга̄маггесу н̃а̄н̣анти магга̄магган̃а̄н̣ам̣, магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхӣти вуттам̣ хоти. магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхипаттийа̄ ча тена йогина̄ тин̣н̣ам̣ сачча̄нан̃ча ваваттха̄нам̣ катам̣ хоти. катхам̣? дит̣т̣хивисуддхийа̄ та̄ва на̄марӯпававаттха̄панена дуккхасаччававаттха̄нам̣ катам̣ хоти, кан̇кха̄витаран̣ависуддхийа̄ паччайапариггахена самудайасаччасса ваваттха̄нам̣. абхидхамманайасмин̃хи саббакилеса̄, камман̃ча самудайасаччам̣, имиссам̣ магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхийам̣ самма̄ маггасса авадха̄ран̣ена маггасаччам̣. тадупа̄йабхӯтасса хи маггасса авадха̄ран̣ена там̣ авадха̄ритамева̄ти евам̣ локийенева та̄ва н̃а̄н̣ена тин̣н̣ам̣ сачча̄нам̣ ваваттха̄нам̣ катам̣ хоти.

ити абхидхамматтхавика̄синийа̄ на̄ма

абхидхамма̄вата̄расам̣ван̣н̣ана̄йа

магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.