15. паннарасамо париччхедо
арӯпа̄вачарасама̄дхибха̄вана̄ниддесаван̣н̣ана̄
980. евам̣ патхавӣкасин̣авасена чатуккапан̃чакаджджха̄на̄ни дассетва̄ йасма̄ сесакасин̣авасена ниддисийама̄не гантхага̄раво хоти, тасма̄ там̣ саббам̣ т̣хапетва̄ арӯпа̄вачарам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘рӯпа̄рӯпа’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. рӯпа̄рӯпаматӣтена̄ти рӯпа̄рӯпабхавам̣ атиккантена, пуна̄нӯпапаттивасена рӯпа̄рӯпабхавам̣ атиккантена, пагева ка̄ма̄вачарабхавам̣. рӯпа̄рӯпа̄диведина̄ти рӯпа̄рӯпа̄дибхӯмантараведина̄.
982-4. йасма̄ айам̣ арӯпа̄вачарасама̄дхи на̄ма рӯпавира̄габха̄вана̄ рӯпавира̄гавасенева абхиниппха̄детабба̄ва, тасма̄ там̣ уппа̄детука̄масса рӯпе вираджджана̄ка̄рам̣, вираттама̄насена ча тадаттха̄йа пат̣ипаджджанавидхим̣ дассетум̣ ‘‘рӯпе кхо’’тиа̄ди а̄раддхам̣. дан̣д̣анат̣т̣хена дан̣д̣о, муггара̄ди, парапӣл̣ана̄дхиппа̄йена тасса а̄да̄нам̣ дан̣д̣а̄да̄нам̣. а̄ди-саддена саттха̄да̄накалахавиггахавива̄датувам̣тувам̣песун̃н̃а̄дӣнам̣, адинна̄да̄на̄дӣнан̃ча гахан̣ам̣. чаккхурога̄дайоти а̄ди-саддена сотарога̄дӣнам̣. рӯпе а̄дӣнавам̣ дисва̄ти караджарӯпа̄диол̣а̄рикарӯпе таннида̄нам̣ досам̣ дисва̄. ниббиндама̄насоти вираттама̄насо. арӯпанти арӯпа̄вачарабха̄ванам̣. тамха̄ касин̣арӯпа̄ти тамха̄ пат̣ибха̄ганимиттасан̇кха̄та̄ касин̣арӯпа̄. нану ча̄йам̣ рӯпе а̄дӣнавам̣ дисва̄ там̣ саматиккаматтха̄йа пат̣ипаджджати, пат̣ибха̄ганимиттан̃ча арӯпам̣ пан̣н̣аттиматтатта̄ти катхам̣ тасма̄ ниббиджджатӣти ануйогам̣ сандха̄йа опаммавасена таматтхам̣ дассенто а̄ха ‘‘сӯкара̄бхихатова са̄’’ти. йатха̄ хи ване сӯкарена пахатаматто сунакхо тато бхӣто рӯпадассанавела̄йам̣ бхаттапачанауккхалим̣ дӯрато дисва̄ сӯкарапат̣ибха̄гата̄йа тассам̣ сӯкара̄сан̇кам̣ уппа̄детва̄ утрасто пала̄йатева, евамева рӯпе ниббиндама̄насо там̣ атиккамитука̄мо таппат̣ибха̄ге касин̣арӯпепи ниббиджджати, саматиккамитука̄моти адхиппа̄йо.
985-6. чатуттхе пана джха̄насминти т̣хапетва̄ париччхинна̄ка̄сакасин̣ам̣ навасу патхавӣкасин̣а̄дӣсу ан̃н̃атарасмим̣ пат̣иладдхачатуттхаджджха̄не. кечи пана а̄локакасин̣ампи т̣хапетва̄ ат̣т̣хасӯти ваданти. тасса пана т̣хапане ка̄ран̣ам̣ на диссати. сут̣т̣ху чин̣н̣о чарито атиппагун̣икато а̄ваджджана̄дилаккхан̣о васӣбха̄во етена̄ти сучин̣н̣авасӣ. кароти…пе… йатоти йасма̄ идам̣ чатуттхаджджха̄начиттам̣ майа̄ ниббиндакасин̣арӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ кароти. а̄саннасоманассан̃ча̄ти йато татийаджджха̄насса а̄санната̄йа а̄саннасоманассапаччаттхикан̃ча. тхӯласантавимоккхатоти сантавимоккхасан̇кха̄таарӯпаджджха̄нато етам̣ йато тхӯлам̣ ол̣а̄рикам̣. арӯпаджджха̄нан̃хи йе те санта̄ вимоккха̄ атиккамма рӯпе а̄руппантиа̄дӣсу ‘‘сантавимоккха’’нти вуччати, сантата̄сиддхи часса ануссатито дат̣т̣хабба̄.
987-91. чатуттхети чатуттхаджджха̄не. пат̣хама̄руппан̃ча сантато дисва̄ти самбандхо, сантавасена манаси каритва̄ти аттхо. сантато манасикаран̣енева четтха пан̣ӣтато, сукхумато ча манасика̄ро сиддхова хотӣти на те висум̣ гахита̄. паттхаритва̄на̄ти пагева вад̣д̣хитам̣, тада̄ вад̣д̣ханавасена ва̄ паттхаритва̄. пуббака̄лавасена четам̣ вуттам̣. тена нам̣ уггха̄т̣етва̄ паччха̄ на вад̣д̣хитаббанти дассети. на хи там̣ паччха̄ вад̣д̣ханаттха̄йа ва̄йамийама̄нампи вад̣д̣хатӣти. тена̄ти касин̣арӯпена.
ида̄нисса уггха̄т̣ана̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘а̄ка̄со ити ва̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ пуна там̣ саматтхетум̣ ‘‘уггха̄т̣енто хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. удайавасена, париччхедапхаран̣авасена ча анта̄бха̄вато ананто. на сам̣веллетӣти кат̣аса̄ракакилан̃джа̄дайо вийа на пат̣исам̣харати. на̄ваджджанто на пеккхантоти ана̄ваджджанто анапеккханто. ан̃н̃адаттху тена пхут̣т̣хока̄сам̣ вуттанайена манасикаронтойева̄ти адхиппа̄йо. идан̃хи вуттам̣ хоти – рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄насса а̄рамман̣абхӯтам̣ касин̣арӯпам̣ саббена саббам̣ аманасикарото, тена ча пхут̣т̣хока̄сам̣ ‘‘а̄ка̄со а̄ка̄со’’ти манасикарото йада̄ там̣ бха̄вана̄нубха̄вена а̄ка̄сам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти, тада̄ со касин̣ам̣ уггха̄т̣ети на̄ма̄ти.
992-5. евам̣ касин̣уггха̄т̣анавасена пат̣иладдхе а̄ка̄санимитте пуна пат̣ипаджджанавидхим̣, йассаттха̄йа йесам̣ пат̣ипаджджати, тадаттхасиддхан̃ча дассетум̣ ‘‘касин̣уггха̄т̣има̄ка̄сам̣ нимитта’’нтиа̄ди вуттам̣. а̄ка̄сасса анимиттабха̄вепи нимиттена пхут̣т̣хока̄сабха̄вато ‘‘нимитта’’нти вуттам̣. пан̃ча…пе… виккхамбхантӣти нану рӯпа̄вачарапат̣хамаджджха̄насса упача̄раккхан̣ейева нӣваран̣а̄ни виккхамбхита̄ни, тато пат̣т̣ха̄йа ча на тесам̣ парийут̣т̣ха̄нам̣ аттхи. йади сийа̄, джха̄нато париха̄йеййа̄ти? саччаметам̣, имасса пана джха̄насса ван̣н̣абхан̣анавасенетам̣ вуттам̣ йатха̄ ан̃н̃аттха̄пи хет̣т̣ха̄ пахӣна̄нам̣ упари паха̄навачананти. йе пана ‘‘саббе кусала̄ дхамма̄ саббесам̣ акусала̄нам̣ пат̣ипаккха̄ти катва̄ евам̣ вутта’’нти ваданти, техи дутийаджджха̄нӯпача̄ра̄дӣсу нӣваран̣авиккхамбхана̄вачанасса ка̄ран̣ам̣ ваттаббам̣ хоти. йампи чеке ваданти ‘‘сантева сукхума̄ни рӯпа̄вачараавиккхамбханӣйа̄ни, та̄ни сандха̄йетам̣ вутта’’нти, там̣ тесам̣ матиматтам̣. на хи махаггатакусалесу локуттаракусалам̣ вийа одхисо паха̄нам̣ на̄ма аттхи. йо пана рӯпа̄вачарехи арӯпа̄нам̣ ул̣а̄рапхалата̄дивисесо, со бха̄вана̄висесена сантатараппан̣ӣтатарабха̄вена тесуйева пуримапуримехи паччхимапаччхима̄нам̣ вийа̄ти дат̣т̣хаббам̣. идха̄пӣти на кевалам̣ рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄не, ‘‘сеса̄ни ка̄ма̄вачара̄нӣ’’тиа̄дӣсу пана идха йам̣ ваттаббам̣ авуттам̣, там̣ рӯпа̄вачараджджха̄наниддесе вуттанайа̄нуса̄рена ведитаббам̣.
997-1001. ‘‘пуна бха̄ветука̄мена̄’’ти вутте пат̣хамамева пат̣хама̄руппасса бха̄витатта̄ ким̣ бха̄ветука̄мена̄ти ануйоге ‘‘дутийа̄руппама̄наса’’нти вуттам̣, на пана ‘‘дутийа̄руппама̄насам̣ бха̄ветука̄мена̄’’ти имина̄ аджджха̄сайена. на хи пат̣хамам̣ дутийа̄руппам̣ бха̄витанти. рӯпа̄вачараджджха̄нам̣ анатиккамитва̄ анадхигантаббато там̣ манасика̄расамуда̄ча̄расса ха̄набха̄гийабха̄ва̄ваханато рӯпа̄вачараджджха̄наметасса паччаттхиканти катва̄ вуттам̣ ‘‘а̄санна…пе… паччаттхиканти ча̄’’ти. вӣтхипат̣ипанна̄йа бха̄вана̄йа упарӯпаривисеса̄вахабха̄вато, пан̣ӣтабха̄васиддхито ча пат̣хама̄руппато дутийа̄руппам̣ сантатарасабха̄ванти а̄ха ‘‘дутийа̄руппа…пе… пана̄’’ти. ваккхати хи ‘‘супан̣ӣтатара̄ хонти, паччхима̄ паччхима̄ идха̄’’ти (абхидха. 1040). вин̃н̃а̄н̣амиччевам̣ манаса̄ ка̄таббанти вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ иччевам̣ манаса̄ ка̄таббам̣, кевалам̣ анантам̣ анантанти на манаси ка̄таббам̣. тена̄ха ‘‘анантанти…пе… манаса̄ нидха̄’’ти. анантам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ анантам̣ вин̃н̃а̄н̣анти пана манаси ка̄тум̣ ват̣т̣ати.
1002-6. тасмим̣ пана нимиттасминти тасмим̣ пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣асан̇кха̄те вин̃н̃а̄н̣анимитте. вича̄рентасса ма̄насанти бха̄вана̄читтам̣ паваттентасса. а̄ка̄сапхут̣авин̃н̃а̄н̣ети касин̣уггха̄т̣има̄ка̄сам̣ пхаритва̄ паватте пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣е а̄рамман̣абхӯте. аппетӣти аппана̄васена паваттати. сабха̄вадхаммепи а̄рамман̣асаматиккамабха̄вана̄висесабха̄вато идам̣ аппана̄паттам̣ хоти чатуттха̄руппам̣ вийа. аппана̄…пе… найова̄ти дутийа̄руппаджджха̄не пуримабха̄ге тӣн̣и, чатта̄ри ва̄ джавана̄ни ка̄ма̄вачара̄ни упеккха̄ведана̄сампайутта̄нева хонти. чатуттхам̣, пан̃чамам̣ ва̄ а̄руппама̄насантиа̄дина̄ аппана̄найо пат̣хама̄руппаджджха̄не вуттанайова. пхаритва̄ паваттавин̃н̃а̄н̣анти пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃чанти вуччатӣти рул̣хӣсаддавасена вуттабха̄вамева пака̄сетум̣ ‘‘вин̃н̃а̄н̣а̄…пе… сийа̄’’ти вуттам̣. пуббе анантасса а̄ка̄сасса а̄рамман̣акаран̣авасена анантата̄йа ‘‘вин̃н̃а̄н̣ан̃ча’’нти вуттанти. пуна манасика̄равасена ва̄ анантата̄йа татха̄ вуттанти дассетум̣ ‘‘манакка̄равасена̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. дутийа̄руппам̣ бха̄венто хи пат̣хама̄руппам̣ анантато анавасесато манаси каронто анантанти манаси кароти.
1010. пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣а̄бха̄воти касин̣ам̣ уггха̄т̣етва̄ а̄ка̄со вийа а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ паха̄йа тасса абха̄во манаси ка̄таббо. касма̄ панеттха дутийа̄руппавин̃н̃а̄н̣а̄бха̄вам̣ аманасикатва̄ пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣а̄бха̄во манаси ка̄табботи? вуччате – тайидам̣ а̄рамман̣а̄тиккаманавасена паттаббам̣, на пана ан̇га̄тиккаманавасена. татха̄ ча сати а̄рамман̣ейева са̄тисайам̣ досадассанена там̣ саматиккамитаббам̣, а̄рамман̣ан̃ча дутийа̄руппасса пат̣хама̄руппамева, тасма̄ касин̣е а̄дӣнавам̣ дисва̄ там̣ уггха̄т̣етва̄ таббивитта̄ка̄сасса вийа пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣е а̄дӣнавам̣ дисва̄ там̣ паха̄йа тадабха̄вассева манасикаран̣ам̣ йуттанти. абхайагирива̄сино пана ‘‘вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатана̄бха̄войева манаси ка̄таббо’’ти ваданти, те пана имесам̣ а̄рамман̣а̄тиккаманавасена паттаббабха̄вам̣ асаллаккхетва̄ катхенти. йади саллаккхенти, ан̃н̃аттха досам̣ дисва̄ ан̃н̃асса саматиккаме атиппасан̇гадосато на муччанти.
атха̄пи вадеййум̣ – ‘‘вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ сато сама̄паджджати, сато сама̄паджджитва̄ сато вут̣т̣ха̄ти, сато вут̣т̣хахитва̄ тан̃н̃ева вин̃н̃а̄н̣ам̣ бха̄ветӣ’ти вачанато вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатана̄бха̄войева манаси ка̄таббо’’ти, тайидам̣ па̄л̣иаттхам̣ вируджджхитва̄ гахан̣авасена чинтитам̣. на хеттха тан̃н̃ева вин̃н̃а̄н̣анти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ адхиппетам̣. йади хи там̣ адхиппетам̣ сийа̄, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатананти тасса падха̄набха̄вена ниддит̣т̣хатта̄ тан̃н̃ева̄ти вачаненева парийаттам̣, ким̣ вин̃н̃а̄н̣анти вачанена. атха сарӯпаниддесаттхам̣ вин̃н̃а̄н̣авачанам̣, евам̣ сати тан̃н̃ева вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатананти вуттам̣ сийа̄, тасма̄ вин̃н̃а̄н̣анти вачанена йам̣ а̄раббха вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ паваттам̣, тассева а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасса гахан̣ам̣, на итарасса̄ти сут̣т̣ху вуттам̣.
1011-2. пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣а̄бха̄воманасика̄табботи ватва̄ манасика̄равидхим̣ дассетум̣ ‘‘там̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. акатва̄ манаса̄ти манаса̄ а̄рамман̣ам̣ акатва̄ саббена саббам̣ там̣ ачинтетва̄. ‘‘а̄ка̄сам̣ а̄ка̄са’’нти манаси каронтасса касин̣авивитта̄ка̄сам̣ вийа ‘‘наттхи наттхӣ’’ти, ‘‘сун̃н̃ам̣ сун̃н̃а’’нти ва̄ манаси каронтасса вин̃н̃а̄н̣авивиттам̣ абха̄ваматтамева упат̣т̣ха̄тӣти а̄ха ‘‘наттхӣ’’тиа̄ди. ва̄-саддо анийаматтхо, тена двӣсу пака̄ресу екенапи аттхасиддхи хотӣти дассети. авуттавикаппанаттхо ва̄ ва̄-саддо, тена ‘‘вивиттам̣ вивитта’’нти имассапи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. анийамо панеттха тин̣н̣ампи висум̣ висум̣ парийа̄йабха̄ватова сиддхо. парийа̄йасадда̄ хи висум̣ висум̣йева аттхам̣ са̄дхента̄ парийа̄йа̄ти локе нирул̣ха̄. йатха̄ху –
‘‘парийа̄йенева те йасма̄, вадантаттхам̣ на сам̣хата̄;
парийа̄йаттхам̣ тато саббам̣, парийа̄йесу ваваттхита’’нти.
1013-6. тасмим̣ нимиттети пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣асса абха̄васан̇кха̄те джха̄нуппаттика̄ран̣абхӯте нимитте. сати сантит̣т̣хатӣти абха̄ванимитта̄рамман̣а̄ сати самма̄ суппатит̣т̣хита̄ хутва̄ тит̣т̣хати. сатисӣсена четтха упача̄раджджха̄на̄нугун̣а̄нам̣ саддха̄пан̃чама̄нам̣ индрийа̄нам̣ сакиччайогам̣ дассети. упача̄раджджха̄нам̣ пана ‘‘бхиййопи сама̄дхийати ма̄наса’’нти имина̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. касин̣уггха̄т̣има̄…пе… абха̄вакети евам̣ паваттавин̃н̃а̄н̣асса наттхибха̄васан̇кха̄те вина̄са̄бха̄ваке на пуре абха̄ва̄дике. аппана̄найо панеттха патхавӣкасин̣е вуттанайа̄нуса̄рена ведитабботи а̄ха ‘‘аппана̄йа найо’’тиа̄ди.
1017-9. евам̣ йам̣ таттха авасит̣т̣хам̣, там̣ атидиситва̄ ида̄ни висесам̣ дассетум̣ ‘‘а̄ка̄сагатавин̃н̃а̄н̣а’’нтиа̄ди вуттам̣. парикаммаманакка̄ре тасмим̣ антарахитети ‘‘наттхи наттхӣ’’ти паваттапарикаммаманасика̄ре аманасикаран̣ена асмим̣ пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣е антарахите, на пана кхан̣абхан̇гавасена, джха̄напариха̄нивасена ва̄ антарахите. кхан̣абхан̇гавасена хи антарадха̄нам̣ кхан̣е кхан̣е упалаббхати. париха̄нивасена ча антарадха̄не пуна там̣ ануппа̄детва̄ уттари н̃а̄н̣а̄дхигамойева наттхӣти. тасса̄пагамаматтам̣ва пассанто васатӣти тасса пат̣хама̄руппасса абха̄ваматтам̣ пассанто со йога̄вачаро вихарати. йатха̄ катхам̣ вийа̄ти а̄ха ‘‘саннипа̄та’’нтиа̄ди. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ на̄ма кочи пурисо ман̣д̣алама̄л̣а̄дӣсу каттхачи кеначидева каран̣ӣйена саннипатитам̣ бхиккхусан̇гхам̣ дисва̄ каттхачи гантва̄ саннипа̄такичча̄васа̄не ут̣т̣ха̄йа паккантесу бхиккхӯсу пуна там̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ олокенто сун̃н̃амева пассати, евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббанти. татридам̣ опаммасам̣санданам̣ – йатха̄ со пурисо саннипатитам̣ бхиккхусан̇гхам̣ дисва̄ гато, тато саббесу бхиккхӯсу апагатесу там̣ т̣ха̄нам̣ техи сун̃н̃амева пассати, на пана тесам̣ куточи апагатака̄ран̣ам̣, евамайам̣ йога̄вачаро пуббе вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанаджджха̄начаккхуна̄ пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣ам̣ дисва̄ наттхӣти манасика̄рена тасмим̣ апагате татийа̄руппачаккхуна̄ тасса наттхибха̄вамева пассати, на тасса апагатака̄ран̣ам̣ вӣмам̣сати джха̄насса та̄диса̄бхога̄бха̄ватоти.
1020-4. чатуттха̄…пе… на ча сантанти йатха̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатаначиттам̣ сан̇кха̄ра̄васесасукхумабха̄ваппаттийа̄ сависесам̣ сантам̣, евамайам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄патти на ча санта̄ тадабха̄ватоти адхиппа̄йо. ча-саддо панеттха авуттасамуччайаттхо. тена ‘‘сан̃н̃а̄ рого, сан̃н̃а̄ ган̣д̣о, сан̃н̃а̄ саллам̣, етам̣ сантам̣, етам̣ пан̣ӣтам̣, йадидам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана’’нти имассапи сан̇гахо ведитаббо. чатуттхам̣ сантатоти сан̇кха̄ра̄васесасукхумабха̄венева сависесам̣ сантата̄йа, асантабха̄вакарарога̄дисариккхакасан̃н̃а̄вирахато ча сантато дисва̄. ‘‘сантам̣ сантамидам̣ читта’’нти имина̄ бха̄вана̄ка̄рам̣ дассети. вибхан̇гепи хи там̣йева а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сантато манаси каротӣти айамева бха̄вана̄ка̄ро гахито. апаре пана ‘‘па̄л̣ийам̣ имасса бха̄вана̄ка̄ро на гахито’’ти ватва̄ таттха ка̄ран̣ам̣ ваданти, таттха ваттаббам̣ висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄дито гахетаббам̣.
1027. татийа̄руппасан̇кха̄таккхандхесу ча чатӯсупи а̄рамман̣абхӯтесӯти адхиппа̄йо.
1029-31. абха̄ваматтампӣти сун̃н̃атаматтампи евам̣ сукхумампӣти адхиппа̄йо. санта̄рамман̣ата̄йа̄ти сантам̣ а̄рамман̣ам̣ етасса̄ти санта̄рамман̣а̄, таббха̄во санта̄рамман̣ата̄, та̄йа, на джха̄насантата̄йа. на хи татийа̄руппасама̄патти чатуттха̄руппато сантатара̄. чодако йам̣ сантато манаси кароти, на таттха а̄дӣнавадассанам̣ бхавеййа. асати ча а̄дӣнавадассане на саматиккамо ева сийа̄ти ‘‘сантато че манакка̄ро катхан̃ча саматиккамо’’ти а̄ха. итаро ‘‘ана̄паджджитука̄матта̄’’тиа̄дина̄ париха̄рама̄ха. тена а̄дӣнавадассанампи аттхева̄ти дассети. йасмин̃хи джха̄не абхирати, таттха а̄ваджджанасама̄паджджана̄дипат̣ипаттийа̄ бхавитаббам̣. са̄ панасса татийа̄руппе саббасова наттхи, кевалам̣ сун̃н̃абха̄вато а̄рамман̣акаран̣аматтамева. татха̄ хеса кин̃ча̄пи там̣ сантато манаси кароти, атха кхвасса ‘‘ахаметам̣ а̄ваджджисса̄ми, сама̄паджджисса̄мӣ’’ти а̄бхого саманна̄ха̄ро на хоти. касма̄? а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанато невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттийа̄ пан̣ӣтатарата̄йа. йатха̄ хи ра̄джа̄ махата̄ ра̄джа̄нубха̄вена нагаравӣтхийам̣ чаранто дантака̄ра̄дайо каммака̄ре чхеке анека̄ни дантавикатиа̄дӣни сиппа̄ни каронте дисва̄ ‘‘ахо вата ре чхека̄ а̄чарийа̄, ӣдиса̄ни сиппа̄ни кариссантӣ’’ти евам̣ тесам̣ чхеката̄йа туссати, на часса евам̣ хоти ‘‘ахо вата̄хампи раджджам̣ паха̄йа еварӯпо сиппико бхавеййа’’нти. там̣ кисса хету? раджджасирийа̄ маха̄нисам̣сата̄йа, со тесам̣ джӣвитам̣ тин̣а̄йапи аман̃н̃ама̄но те саматиккамитва̄ гаччхати, евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.
1032. сукхумам̣ паранти уккам̣сато сукхумам̣, пат̣хамаджджха̄нӯпача̄рато пат̣т̣ха̄йа хи таччхентийа̄ вийа паваттама̄на̄йа бха̄вана̄йа ануккамена сан̇кха̄ра̄ таттха антимакот̣т̣ха̄сатам̣ па̄пита̄ти. йади евам̣ катхам̣ бха̄вана̄ аттано киччам̣ са̄дхети, нану чеса̄ тадаваттхам̣ па̄пита̄ а̄рамман̣ам̣ на самма̄ упаниджджха̄йатӣти? найидамева дат̣т̣хаббам̣. бха̄вана̄балена сукхумабха̄вам̣ па̄пита̄пи чеса̄ аттано кичче дуббалаттам̣ на па̄пита̄, атха кхо виппха̄риката̄бха̄вам̣ гамита̄, тена татха̄ сукхума̄пи аттано кичче на дуббала̄ ева̄ти на таттха тасса̄ аса̄маттхийам̣ хоти.
1033-4. йа̄йа сан̃н̃а̄йа̄ти йа̄диса̄йа сан̃н̃а̄йа саддаппаваттихетубхӯта̄йа. со невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасаман̇гӣ пуггало. невасан̃н̃ӣ ча на̄сан̃н̃ӣ хоти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄саман̇гӣ хоти. на кевалам̣ ту сан̃н̃а̄ва едисӣ сукхума̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄ хоти, атха кхо пана ведана̄дайопи сукхума̄, ведана̄пи неваведана̄на̄ведана̄, читтампи невачиттам̣на̄читтам̣, пхассопи невапхассона̄пхассо. еса найо сесасампайуттадхаммесу. сан̃н̃а̄сӣсена пана ‘‘невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана’’нти вуттам̣ ‘‘на̄наттака̄йа̄ на̄наттасан̃н̃ино’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 3.332, 341, 357, 359; а. ни. 7.44; 9.24) вийа. нану четтха йади сан̃н̃а̄ аттхи, катхам̣ невасан̃н̃а̄ти ваттум̣ ват̣т̣ати. йади наттхи, катхам̣ на̄сан̃н̃а̄ти ануйогам̣ сандха̄йа имаматтхам̣ упама̄хи са̄дхетум̣ ‘‘паттамаккханателена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха паттамаккхан̣ателена̄ти антовуттхата̄йа йа̄гуйа̄ саддхим̣ акаппийат̣т̣хена телам̣ аттхӣти, на̄л̣ипӯра̄дӣнам̣ васена наттхӣти ча ваттаббена патте маккхитателена. маггасмим̣ удакена ча̄ти упа̄ханатеманаматтат̣т̣хена удакам̣ аттхӣти, наха̄навасена наттхӣти ча ваттаббена маггасмим̣ удакена.
1035-7. айам̣ аттхоти кин̃чи висесам̣ упа̄да̄йа сабха̄вато аттхӣти ваттаббассева дхаммасса кин̃чи висесам̣ упа̄да̄йа наттхӣти ваттаббата̄сан̇кха̄то айаматтхо. пат̣усан̃н̃а̄киччам̣ ка̄тум̣ асаматтхата̄йа хи невасан̃н̃ата̄, сан̇кха̄ра̄васесасукхумабха̄вена на̄сан̃н̃ата̄ ча хоти. тена̄ха ‘‘пат̣усан̃н̃а̄йа киччасса̄’’тиа̄ди. а̄рамман̣асан̃джа̄нанан̃чева випассана̄йа висайабха̄вам̣ упагантва̄ ниббида̄джананан̃ча пат̣усан̃н̃а̄киччам̣ катхамайам̣ сан̃н̃а̄ва сама̄на̄ сан̃н̃а̄киччам̣ ка̄тум̣ на саккотӣти а̄ха ‘‘йатха̄ даханакичча’’нтиа̄ди. нха̄тука̄масса ун̣хасӣтабха̄вам̣ акатва̄ сукхаджананата̄йа сукходакам̣, тасмим̣. теджодха̄ту йатха̄ даханакиччам̣ ка̄тум̣ на саккоти, евамеса̄ атисанта̄рамман̣е паваттатта̄ а̄рамман̣асан̃джа̄нанам̣ ка̄тум̣ на саккоти, парамасукхуматтам̣ гата̄ва. тенева хеса̄ аката̄бхинивесасса випассана̄н̃а̄н̣ена сукхаггайха̄ на хотӣти сесасама̄паттӣсу сан̃н̃а̄ вийа випассана̄йа висайабха̄вам̣ упагантва̄ ниббида̄джананампи ка̄тум̣ на саккоти, ан̃н̃есу хи кхандхесу акатавипассана̄бхинивесо бхиккху невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанаккхандхе саммаситва̄ ниббидам̣ паттум̣ саматтхо на̄ма наттхи, апи а̄йасма̄ са̄рипутто. пакативипассако пана са̄рипуттасадисо бхиккху кхандха̄димукхена випассанам̣ абхинивиситва̄ два̄ра̄рамман̣ехи саддхим̣ два̄раппаваттадхамма̄нам̣ випассанам̣ а̄рабхитва̄ т̣хито саккун̣еййа таббисайам̣ удайаббайан̃а̄н̣ам̣ уппа̄детум̣, сопи кала̄пасаммасанавасенева, но анупададхаммавипассана̄васена. на хи са̄рипуттасадисо бхиккху чатуттха̄руппапарийа̄паннесу пхасса̄дидхаммесу виниббхуджитва̄ висум̣ висум̣ сарӯпато гахетва̄ аничча̄дивасена саммаситум̣ саккоти. кевалам̣ пана авиниббхуджджа екато гахетва̄ кала̄пато самӯхатойева саммаситум̣ саматтхо хоти, евам̣ сукхуматтенеса̄ виджджати.
1038-40. рӯпанти касин̣арӯпасан̇кха̄там̣ пат̣ибха̄ганимиттам̣. а̄ка̄санти касин̣уггха̄т̣има̄ка̄сам̣. вин̃н̃а̄н̣анти а̄ка̄се паваттавин̃н̃а̄н̣ам̣. тадабха̄ваканти тасса а̄ка̄се паваттавин̃н̃а̄н̣асса абха̄вакам̣. каматоти пат̣хама̄руппам̣ саматиккамитва̄ хотӣтиа̄дина̄ ануккамато. аттана̄ вуттаматтхам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ а̄харитва̄ са̄дхенто ‘‘а̄ха ча̄’’тиа̄дима̄ха. идха̄ти има̄су чатӯсу арӯпасама̄паттӣсу. паччхима̄ паччхима̄ сама̄паттийо хи пурима̄пурима̄хи сама̄паттӣхи супан̣ӣтатара̄ сут̣т̣ху пан̣ӣтатара̄, сундарапан̣ӣтатара̄ти ва̄ аттхо. па̄са̄даталаса̄т̣ика̄ти чатубхӯмакапа̄са̄дасса хет̣т̣химахет̣т̣химато упарӯпари сависеса̄ пан̃ча ка̄магун̣а̄, чатта̄ро па̄са̄датала̄ ча тхӯласан̣хасан̣хатарасан̣хатамасуттехи вихита̄ а̄йа̄мавиттха̄рато самаппама̄н̣а̄ са̄т̣ика̄ ча.
1042. рӯпа̄рӯпабхавам̣ абхибхуййа нибба̄нам̣ йа̄ти, атха ва̄ нӣваран̣е абхибхуййа рӯпа̄рӯпабхавам̣ йа̄тӣти аттхо.
ити абхидхамматтхавика̄синийа̄ на̄ма
абхидхамма̄вата̄расам̣ван̣н̣ана̄йа
арӯпа̄вачарасама̄дхибха̄вана̄ниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.