13. терасамо париччхедо

ка̄ракапат̣иведхаван̣н̣ана̄

ниддит̣т̣ха̄ти уддесаниддеса̄дивасена дассита̄. кусала̄дайоти кусала̄кусала̄. етесам̣ пана на ниддит̣т̣хоти самбандхо. пуббе ‘‘ка̄рако’’ти вачанам̣ вийа ‘‘ведако’’ти авуттепи ‘‘атта̄ ка̄рако ведако’’ти аттано ладдхита̄йа ‘‘тасса хи ка̄ракасса ведакасса̄’’ти вуттам̣. кусала̄кусала̄намабха̄вопи сийа̄, итаратха̄ ахетукадоса̄паттитоти адхиппа̄йо. тесам̣ кусала̄кусала̄нам̣ а̄йатта̄ вутти етесанти тада̄йаттавуттино. тесанти кусала̄кусала̄дӣнам̣. тасма̄ти ка̄рака̄бха̄ве кусала̄кусала̄нам̣, таббипа̄ка̄нан̃ча абха̄вато. нираттхика̄ти десетва̄пи бодхетабба̄бха̄вато нираттхика̄. ‘‘на̄йам̣ нираттхика̄’’ти ватва̄пи ‘‘са̄ттхика̄’’ти вачанам̣ пана парасса дал̣хагга̄хаттхам̣. локепи хи евам̣ воха̄рам̣ вохаранти, евамева бхавати, на̄н̃н̃атха̄тиа̄ди. таттха̄ти ка̄рака̄бха̄вепи атта̄ аттхӣти гахан̣е. ануродхоти анукӯлапаккхапа̄тоти аттхо. идха̄ти ка̄рака̄бха̄вепи кусала̄дайо аттхӣти гахан̣е. виродхоти пат̣игхо.

евам̣ ка̄рака̄бха̄вепи кусала̄дӣнам̣ саббха̄вам̣ йуттито са̄дхетва̄ ида̄ни локасиддхена нидассанена са̄дхетум̣ ‘‘атха̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. атха̄пӣти ка̄рака̄бха̄вепи. патхави-ггахан̣ена патхаводжам̣ дассети. татха̄ а̄па-ггахан̣ена а̄поджам̣. теджоти сӣтун̣хавасена дувидха̄ теджодха̄ту. утӯти хеманта̄диуту. а̄ди-ггахан̣ена бӣджа̄дике сан̇ган̣ха̄ти. джанакапаччайо хету, анупа̄ланакапаччайо паччайо на̄ма̄ти а̄ха ‘‘хетупаччайаса̄маггийа̄’’ти. ‘‘пхаланиббаттако хету, паччайо анупа̄ланако’’ти хи вуттам̣.

евам̣ ка̄рака̄бха̄вепи кусала̄кусалаппаваттим̣ са̄дхетва̄ ида̄ни парапарикаппитам̣ атта̄намева та̄ва пат̣иккхипитум̣ ‘‘атха̄пи четтха̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. ка̄мам̣ пан̃н̃а̄париба̄хирадит̣т̣хийа̄ ева атта̄ парикаппӣйати, паро пана ‘‘пан̃н̃а̄йа парикаппемӣ’’ти ман̃н̃атӣти тасса ладдхивасена ‘‘пан̃н̃а̄йа парикаппито’’ти вуттам̣. там̣ упапариккхисса̄ма та̄ва̄ти тит̣т̣хату та̄ва чеса̄ ка̄рака̄бха̄вепи кусала̄дӣнам̣ бха̄ва̄бха̄вавича̄ран̣а̄ пат̣хамам̣ тамева атта̄нам̣ упапариккхисса̄ма̄ти аттхо. досаметтха ваттука̄мо пуччхатӣти адхиппа̄йена пат̣ин̃н̃ам̣ адатва̄ва пуччханто а̄ха ‘‘кин̃четтха̄’’ти. сачетано ва̄ уда̄ху ачетано ва̄ти еттха ко досоти аттхо. итаро убхайатха̄пи досойева. йан̃хи ачетанам̣ атта̄нам̣, на там̣ ка̄ракам̣, ведакан̃ча, йатха̄ там̣ па̄ка̄ратаруа̄дайо. ‘‘ачетанова̄йам̣ атта̄’’ти анума̄нена ка̄ракаведакатта̄бха̄васиддхитоти дассетум̣ ‘‘йади ачетано’’тиа̄ди вуттам̣. анан̃н̃оти авиниббхогавасена анан̃н̃о. итаратха̄ ‘‘сачетано’’ти вачанамева на упападжджеййа. сахабха̄вӣ на̄ма ан̃н̃о на хотӣти. аттанопи на̄со сийа̄ти авиниббхогавуттирӯпесу екасса на̄се итарасса̄пи вина̄со вийа. четана̄йапи на̄со на бхавати авиниббхогарӯпесу екасса авина̄се итарасса̄пи авина̄со вийа̄ти адхиппа̄йо.

‘‘четана̄йа анан̃н̃атта̄’’ти ка̄ран̣ам̣ ватва̄ тамева саматтхетум̣ ‘‘четанатта̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘аттано ана̄се сати четана̄йапи вина̄со на бхаватӣ’’ти сутва̄пи парасса нируттарабха̄во, четана̄йа на̄се висесака̄ран̣а̄бха̄ватоти адхиппа̄йена̄ха ‘‘атха четана̄йайева̄’’тиа̄ди. атта̄ва нассату, тит̣т̣хату четана̄. ко хи висесака̄ран̣а̄бха̄ве аттани ануродхо, четана̄йа виродхоти адхиппа̄йо. пат̣ин̃н̃а̄ хӣна̄ти пуббе диннапат̣ин̃н̃а̄ парихӣна̄. атха на бхавати, ‘‘пат̣ин̃н̃а̄ хӣна̄’’ти йади аттано вина̄се четана̄йа авина̄со на бхавати. четанатта̄нам̣ анан̃н̃абха̄вена четана̄йа на̄се аттанопи вина̄саппасан̇гато атта̄ на нассатӣти тава пат̣ин̃н̃а̄ хӣна̄. вуттаппака̄рато випарӣтам̣ ва̄ти йатха̄вуттаппака̄рато випарӣтам̣. четана̄йа вина̄сепи атта̄ на нассати, аттано пана авина̄сепи четана̄ нассатӣти евам̣ ва̄ тава адхиппа̄йо сийа̄ти аттхо. атта̄ нассату, четана̄ тит̣т̣хату ан̃н̃абха̄ве убхиннам̣ сама̄найогаккхамата̄йа бхавитаббатоти адхиппа̄йо. пат̣ин̃н̃а̄хӣно бхавасӣти четана̄йева нассати, атта̄ на нассати пат̣ин̃н̃а̄йа хӣно бхаваси.

идха̄ти ан̃н̃аттха паккхе. лаккхан̣акатанти ан̃н̃аман̃н̃ависадисехи бхинналаккхан̣ехи катам̣. десантаракатанти бхиннадесакатам̣. джа̄то ведӣйати н̃а̄йатӣти джа̄таведо, аггиссетам̣ адхивачанам̣. д̣айхама̄нети уддхане паккхипитва̄ паччама̄не. еко паваттипадесо имесанти екадеса̄, тесам̣ бха̄воти екадесаттам̣.

авиниббхогатоти лаккхан̣ато бхедепи т̣ха̄навасена авиниббхуджджанато ависам̣сат̣т̣хатта̄ ‘‘екадесатте’’тиимассева вевачанавасена ‘‘авиниббхогабха̄вепӣ’’ти вуттам̣. там̣ айуттанти там̣ ‘‘убхиннам̣ екадесата̄ наттхӣ’’ти имина̄ саха на йуджджати. пат̣ин̃н̃а̄ хӣна̄ти йади пуббапат̣ин̃н̃а̄ пама̄н̣ам̣, айам̣ пат̣ин̃н̃а̄ хӣна̄. йади ва̄ пана айам̣ пама̄н̣ам̣, итара̄ хӣна̄ти аттхо. атха ва̄ четана̄йа аттано падесавасена на̄натте аттано ачетанаттабха̄ваппаттито ‘‘сачетано атта̄’’ти хет̣т̣ха̄ тайа̄ диннапат̣ин̃н̃а̄ парихӣна̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.

ачетано атта̄ти атта̄ ачетаноти катва̄. пуббе вуттадосатоти ‘‘йади ачетано сийа̄’’тиа̄дина̄ а̄дито вуттадосато. тасма̄ти йасма̄ евам̣ упапариккхийама̄не вимадданасахо хоти, тасма̄.

779. йади еванти йади параматтхато кусала̄кусала̄нам̣ ка̄рако, таббипа̄ка̄нан̃ча ведако наттхи, евам̣ санте атха касма̄ бхагавата̄ вуттанти самбандхо.

сандха̄ватӣти сам̣сарати. аттана̄ катакусала̄кусалакаммапаччайатта̄ випа̄кабхӯтам̣ сукхадуккхампи аттана̄ катамева на̄ма хотӣти вуттам̣ ‘‘сукхадуккхам̣ сайам̣ката’’нти.

780. сам̣са̄рама̄панноти –

‘‘кхандха̄нан̃ча пат̣ипа̄т̣и, дха̄туа̄йатана̄на ча;

аббоччхиннам̣ ваттама̄на̄, ‘сам̣са̄ро’ти павуччатӣ’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; висуддхи. 2.619) –

евам̣ вуттакхандхапат̣ипа̄т̣иа̄дивасаппаваттам̣ сам̣са̄рам̣ пунаппунам̣ паваттивасена пат̣ипанно. дуккхамасса махаббхайанти асса сам̣са̄ра̄паннасса саттасса джа̄тиа̄дидуккхам̣ махаббхайам̣ маха̄бхайасам̣ваттанаканти аттхо. опапа̄тикоти уппаджджама̄но.

781. бха̄ра̄ хаве пан̃чаккхандха̄ти рӯпа̄дайо пан̃чаккхандха̄ бха̄рабхӯта̄, сӣсе никкхиттабха̄расадиса̄ти вуттам̣ хоти. бха̄раха̄ро ча пуггало тасса пан̃чаккхандхабха̄расса ха̄рако. бха̄ра̄да̄нанти пат̣исандхивасена пан̃чаккхандхабха̄раггахан̣ам̣. бха̄раниккхепананти пуна аггахетаббата̄па̄данена анупа̄да̄паринибба̄навасена бха̄расса никкхипанам̣.

782. йанти кусала̄кусалакаммам̣. саканти а̄йаттам̣.

783. екасса пуггаласса̄ти самбандхо. екена каппена̄ти екасмим̣ каппе.

784. ассаддхотиа̄ди хет̣т̣ха̄ вуттаттхам̣.

‘‘тан̃ча кхо саммутивасена, на параматтхато’’ти ватва̄ тадева патит̣т̣ха̄петум̣ ‘‘нану бхагавата̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘ким̣ ну сатто’’ти га̄тха̄ ваджира̄йа тхерийа̄ вутта̄пи бхагавато адхиппа̄йавасенева вуттатта̄ бхагавата̄ вутта̄ на̄ма хотӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘бхагавата̄ идампи вутта’’нти.

785. ким̣ ну саттоти паччесӣти рӯпаведана̄дӣсу ким̣ на̄ма сатто пуггалоти ган̣ха̄си.

786. ан̇гасамбха̄ра̄ти чакка̄диавайавасамбха̄ресу, чакка̄диавайава̄нам̣ самодха̄нева̄ти аттхо. саддоти воха̄ро.

тасма̄ти йасма̄ евам̣ параматтхато саттасса абха̄во бхагавата̄ вутто, тасма̄. на вачанаматтамева а̄ламбитаббам̣ адхиппа̄йам̣ паха̄йа̄ти аттхо. дал̣хамӯл̣хова хутва̄ ган̣ха̄тӣти дал̣хамӯл̣хагга̄хӣ, ка̄ран̣е дасситепи апариччаджанавасена гахан̣ам̣ дал̣хаггахан̣ам̣. ка̄ран̣ассева дат̣т̣хумасаматтхата̄васена гахан̣ам̣ мӯл̣хаггахан̣ам̣. та̄дисена на бхавитаббанти а̄ха ‘‘на ча…пе… бхавитабба’’нти. суттапада̄нанти неййаттханӣтаттхавасена убхайатха̄ т̣хита̄нам̣ суттанта̄нам̣.

две сачча̄ни вутта̄ни татха̄ татха̄ винетабба̄нам̣ пуггала̄нам̣ васена̄ти адхиппа̄йо. йесан̃хи саммутидесана̄йа висеса̄дхигамо хоти, тесам̣ саммутисаччавасена десети. йесан̃ча параматтхадесана̄йа, тесам̣ параматтхавасена десети. десабха̄са̄кусало вийа а̄чарийо там̣там̣десава̄сима̄н̣ава̄нам̣ та̄йа та̄йа бха̄са̄йа. саммутисаччам̣ параматтхасаччан̃ча̄ти еттха ‘‘пуггало сатто иттхӣ пурисо кхаттийо бра̄хман̣о дево’’тиевама̄ди параматтхато авиджджама̄нампи локе катасан̇кетавасена татхатта̄ саммутисаччам̣. кхандхадха̄туа̄йатана̄ни сатипат̣т̣ха̄на̄тиевама̄ди параматтхавасенева татхаттха̄ параматтхасаччам̣. тена̄ху ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ –

‘‘сан̇кетавачанам̣ саччам̣, локасаммутика̄ран̣ам̣;

параматтхавачанам̣ саччам̣, дхамма̄нам̣ бхӯтака̄ран̣ам̣. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.439-443);

‘‘тасма̄ воха̄ракусаласса, локана̄тхасса саттхуно;

саммутим̣ вохарантасса, муса̄ва̄до на джа̄йатӣ’’ти.

787-8. йо со имам̣ гантхам̣ аччантам̣ сататампи чинтети, тасса тато сиддха̄ парама̄ пан̃н̃а̄ вепуллабха̄вам̣ гаччхати. адхим̣ читтасанта̄пам̣ нӣхарати апанетӣти адхинӣхарам̣. виматийа̄ вичикиччха̄йа, мохасса ва̄ вина̄сам̣ кароти упаниссайабха̄ватоти вимативина̄сакарам̣. аттхабйан̃джанасампада̄йа манавад̣д̣ханато пийакарам̣. викасатӣти диббати. идха̄ти имасмим̣ са̄сане, абхидхамме ва̄.

ити абхидхамматтхавика̄синийа̄ на̄ма

абхидхамма̄вата̄расам̣ван̣н̣ана̄йа

ка̄ракапат̣иведхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.