12. два̄дасамо париччхедо

пан̃н̃аттиниддесаван̣н̣ана̄

еттха̄ти йатха̄уддит̣т̣хадхамма̄нам̣ ниддесапарийоса̄не. еттакамева̄ти читтачетасикарӯпанибба̄наматтамева. пан̃н̃а̄петаббатоти параматтхадхамма̄ вийа сакасакасабха̄вавасена апан̃н̃а̄йама̄на̄ хутва̄ локасан̇кетавасена пан̃н̃а̄пийама̄натта̄. пан̃н̃а̄панатоти параматтхавасена виджджама̄на̄виджджама̄надхамма̄нам̣ пака̄санавасена пан̃н̃а̄панато. таттха ‘‘пан̃н̃а̄петаббато’’ти имина̄ пан̃н̃а̄пӣйати пака̄рена н̃а̄пӣйатӣти пан̃н̃аттӣти евам̣ каммаса̄дханавасена аттхапан̃н̃аттибхӯта̄ упа̄да̄пан̃н̃атти вутта̄. ‘‘пан̃н̃а̄панато’’ти имина̄ пан̃н̃а̄пети пака̄рена н̃а̄петӣти пан̃н̃аттӣти евам̣ каттуса̄дханавасена тасса̄ абхидха̄йакабхӯта̄ на̄мапан̃н̃аттӣти ведитаббам̣. пан̣н̣аттидуканиддесе ‘‘сан̇кха̄…пе… воха̄ро’’ти (дха. са. 1313-1314) чатӯхи падехи упа̄да̄пан̃н̃атти вутта̄. ‘‘на̄мам̣…пе… абхила̄по’’ти (дха. са. 1313-1314) чхахи падехи на̄мапан̃н̃атти катхита̄ти а̄чарийа̄нам̣ иччхитатта̄ вуттам̣ ‘‘тенева̄ха̄’’тиа̄ди. тесам̣ тесам̣ дхамма̄нанти хет̣т̣ха̄ абхидхаммама̄тика̄йа вутта̄нам̣ кусала̄кусала̄дидхамма̄нам̣. сан̇кха̄ти ‘‘ахам̣ мама̄’’тиа̄дина̄ сан̇кха̄йама̄ната̄. саман̃н̃а̄ти сан̇кетавасена н̃а̄йама̄ната̄. пан̃н̃аттӣти асан̇каравасена анекадха̄ вибхаджитва̄ пан̃н̃а̄пийама̄ната̄. воха̄роти па̄кат̣ам̣ катва̄ вуччама̄ната̄, катханавасена упайуджджама̄ната̄ ва̄. аттха̄бхимукхам̣ наматӣти на̄мам̣. там̣ пана анваттхарул̣хӣвасена дувидхам̣, са̄ман̃н̃агун̣акиттимаопапа̄тикана̄мавасена чатуббидхам̣. на̄макамманти на̄макаран̣ам̣. на̄мадхеййанти на̄мат̣хапанам̣, на̄мадхеййанти ва̄ сет̣т̣ха̄нам̣ на̄мам̣. аккхарадва̄рена аттхам̣ нӣхаритва̄ утти катханам̣ нирутти. бйан̃джананти па̄кат̣акаран̣ам̣. абхила̄поти абхила̄панам̣.

аханти рӯпа̄дивинимуттам̣ ахам̣ка̄рабуддхивисайабхӯтам̣ аттано кхандхасамӯхасанта̄намупа̄да̄йа пан̃н̃аттам̣ тадан̃н̃а̄нан̃н̃абха̄вена аниббачанӣйам̣ упа̄да̄пан̃н̃аттим̣ вадати. тена̄ха ‘‘аханти хӣ’’тиа̄ди. ‘‘аханти…пе… катва̄’’ти упа̄да̄пан̃н̃аттийа̄ уппаттим̣ дассетва̄ йатха̄тиа̄дина̄ там̣ пака̄сети.

йасма̄ ‘‘саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро’’ти ‘‘евам̣ сан̇кха̄’’ти имассева вевачанам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ида̄ни пан̃н̃а̄панато пан̃н̃атти’’нтиа̄ди.

таданурӯпа̄ джа̄та̄ти таджджа̄, авиджджама̄напан̃н̃атти вийа кевалам̣ локасан̇кетавасенева ахутва̄ дхаммасабха̄васса анурӯпавасена паватта̄ пан̃н̃аттӣти аттхо. на̄мапан̃н̃аттипи вачанаттхасан̇кха̄така̄ран̣ам̣ упа̄да̄йа пат̣ичча паваттанато упа̄да̄пан̃н̃аттивоха̄рам̣ лабхатӣти тасса̄пи упа̄да̄пан̃н̃аттипарийа̄йо вутто. ган̣т̣хипадака̄рена̄пи хи имина̄ва адхиппа̄йена упа̄да̄пан̃н̃аттӣти упа̄да̄наватӣ пан̃н̃атти ка̄ран̣аватим̣ ка̄ран̣абхӯтаматтхамупа̄да̄йа гахетва̄ танниссайена пан̃н̃а̄пӣйати, саббопи пан̃н̃аттибхедо анена лаккхан̣ена упа̄да̄пан̃н̃аттимева бхаджати. анупа̄да̄йа хи пан̃н̃атти наттхӣти вуттам̣. упанидха̄пан̃н̃аттӣти пат̣ипаккхабхӯтам̣ екапан̃н̃аттим̣ упанидха̄йа апеккхитва̄ паватта̄ пан̃н̃атти. чаккхусота-ггахан̣ена аджджхаттика̄йатана̄ни дассети, рӯпасадда-ггахан̣ена ба̄хира̄йатана̄ни. патхавӣтеджова̄йу-ггахан̣ена пхот̣т̣хабба̄йатанам̣ пабхедато дассети. етенева дхамма̄йатанепи лаббхама̄набхедо дасситоти дат̣т̣хаббам̣.

йасма̄ патхава̄дика̄ пан̃н̃атти сасамбха̄рапатхавийам̣ екасса на̄мам̣ гахетва̄ самӯхамевопа̄да̄йа пан̃н̃а̄пӣйати, гхат̣а̄дика̄ ча пан̃н̃атти дхаммасамӯхесу саббесамева на̄мам̣ гахетва̄ самӯхамевопа̄да̄йа пан̃н̃а̄пӣйати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘екасса ва̄’’тиа̄ди. таттха екасса на̄мам̣ гахетва̄ самӯхамупа̄да̄йа пан̃н̃а̄пийама̄на̄йа патхава̄дивасена па̄кат̣абха̄вато там̣ т̣хапетва̄ итарам̣ дассетум̣ ‘‘катха’’нтиа̄ди вуттам̣. айам̣ самӯхапан̃н̃атти на̄ма самӯхасса пан̃н̃а̄панато. диса̄ка̄са̄дӣсу диса̄-ггахан̣ена чандасӯрийа̄ваттанамупа̄да̄йа пан̃н̃а̄пийама̄нам̣ пураттхима̄дидиса̄пан̃н̃аттим̣ дассети. а̄ка̄са-ггахан̣ена асампхут̣т̣хадхамме упа̄да̄йа пан̃н̃а̄пийама̄нам̣ кӯпагуха̄диа̄ка̄сапан̃н̃аттим̣ дассети. ка̄ла-ггахан̣ена чанда̄ваттана̄дикамупа̄да̄йа пан̃н̃а̄пийама̄нам̣ пуббан̣ха̄дика̄лапан̃н̃аттим̣ дассети. нимитта-ггахан̣ена бахиддха̄ патхавӣман̣д̣ала̄дикам̣, аджджхаттикан̃ча бха̄вана̄висесам̣ упа̄да̄йа пан̃н̃а̄пийама̄нам̣ касин̣анимитта̄дикам̣ дассети. абха̄ва-ггахан̣ена бха̄вана̄балена аппаваттанасабха̄вам̣ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанаджха̄нам̣ упа̄да̄йа паваттам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанаджха̄на̄рамман̣ам̣ абха̄вапан̃н̃аттим̣ дассети. ниродха-ггахан̣ена бха̄вана̄балена нируддхам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ нисса̄йа пан̃н̃аттам̣ ниродхапан̃н̃аттим̣ дассети. а̄ди-ггахан̣ена кхайа̄дисабха̄вам̣ там̣ там̣ дхаммамупа̄да̄йа пан̃н̃а̄пийама̄нам̣ аниччалаккхан̣а̄дикам̣ сан̇ган̣ха̄ти. са̄пи хи диса̄ка̄са̄дика̄ вийа дхаммасамӯхамупа̄да̄йа апан̃н̃аттабха̄вато асамӯхапан̃н̃аттийева̄ти.

са̄ти айам̣ двидха̄ упа̄да̄пан̃н̃атти. таджджа̄пан̃н̃атти вачанаттхам̣ амун̃читва̄ паваттито упа̄да̄пан̃н̃аттийам̣йева сан̇гайхатӣти вуттам̣ ‘‘виджджама̄нам̣ параматтхам̣ джотайатӣ’’ти. еван̃ча катва̄ упари ‘‘чха пан̃н̃аттийопи еттхева сан̇гахам̣ гаччхантӣ’’ти вуттам̣. виджджама̄нанти сабха̄вена упалаббхама̄нам̣. авиджджама̄нанти т̣хапетва̄ локасан̇кетам̣ сабха̄вавасена анупалаббхама̄нам̣. на̄маматтанти на̄маматтавантам̣. сотадва̄раджавана̄нантаранти паччуппаннасадда̄рамман̣а̄йа сотадва̄раджаванавӣтхийа̄, тадануса̄раппаватта̄йа атӣтасадда̄рамман̣а̄йа манодва̄раджаванавӣтхийа̄ ча анантараппаваттена. манодва̄раджаванавӣтхипи хи сотадва̄раджавана̄нантараппаватта̄ таггахан̣енева идха гахита̄. гахитапуббасан̇кетена̄ти ‘‘айам̣ имасса аттхо, идамимасса ва̄чака’’нти евам̣ вачанавачанаттхасамбандхаггахан̣авасена гахитапуббабха̄васан̇кетена. йа̄йа̄ти йа̄йа на̄мапан̃н̃аттийа̄ каран̣абхӯта̄йа. манодва̄раджаванавин̃н̃а̄н̣ена каттубхӯтена. манодва̄раджаванавин̃н̃а̄н̣ена ва̄ каран̣абхӯтена, йа̄йа на̄мапан̃н̃аттийа̄ каттубхӯта̄йа̄ти аттхо. пан̃н̃а̄пӣйатӣти саммутипараматтхавасена пана дувидхам̣ аттхаджа̄там̣ пан̃н̃а̄пӣйати вин̃н̃а̄пӣйатӣти вуттам̣ хоти. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘аттха̄ йасса̄нуса̄рена, вин̃н̃а̄йанти тато парам̣;

са̄йам̣ пан̃н̃атти вин̃н̃еййа̄, локасан̇кетаниммита̄’’ти.

катараджаванавӣтхийам̣ пана̄йам̣ вин̃н̃а̄йатӣти? ‘‘гхат̣о’’тиа̄дисаддам̣ сун̣антасса екамекам̣ саддам̣ а̄раббха паччуппанна̄тӣта̄рамман̣авасена две две джаванава̄ра̄ хонти, тато саддасамуда̄йама̄раббха еко, тато на̄мапан̃н̃аттима̄раббха екоти евам̣ саддасамуда̄йа̄рамман̣а̄йа джаванавӣтхийа̄ анантарам̣ на̄мапан̃н̃атти па̄кат̣а̄ хоти, тато парам̣ аттха̄вабодхоти а̄чарийа̄.

йам̣ сандха̄йа чхакканайо вуттоти самбандхо. татха̄ авиджджама̄на̄нанти параматтхато авиджджама̄на̄нам̣. кеначи а̄ка̄рена̄ти параматтхато, локасан̇кетато ва̄ кеначи пака̄рена. анупалаббхама̄на̄нам̣ пан̃чамасачча̄дӣнанти а̄ка̄са̄дипан̃чамасачча̄дӣнам̣. а̄ди-ггахан̣ена ат̣т̣хамабоджджхан̇га̄дике сан̇ган̣ха̄ти. пакатипуриса̄дӣнанти сатвараджатама̄нам̣ сама̄на̄ваттха̄ пакатиан̇гут̣т̣ха̄дипарима̄н̣о ка̄рако ведако атта̄ пурисотиа̄дина̄ парикаппита̄нам̣ пакатипуриса̄дӣнам̣. а̄ди-ггахан̣ена а̄ка̄сакусума̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. виджджама̄нена авиджджама̄напан̃н̃атти параматтхато виджджама̄на̄хи виджджа̄дӣхи авиджджама̄насса пуггаласса пан̃н̃аттатта̄. сесесупи имина̄ва найа̄нуса̄рена аттхо ведитаббо. еттхева̄ти упа̄да̄пан̃н̃аттийамева.

‘‘кусаггенудакама̄да̄йа, самудде удакам̣ мине;

евам̣ ма̄нусака̄ ка̄ма̄, диббака̄ма̄на сантике’’ти. (джа̄. 2.21.389) –

вачанато мануссалоке чаккаваттисампаттидиббасампаттим̣ упанидха̄йа нихӣна̄йева̄ти вуттам̣ ‘‘капан̣ам̣…пе… нидха̄йа̄’’ти. ма̄нусаканти мануссалоке бхавам̣. параматтхо ча виджджатӣти па̄т̣хасесо.

778. татийа̄ кот̣и на виджджати анупалаббхама̄натта̄. вуттан̃хетам̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ –

‘‘дуве сачча̄ни аккха̄си, самбуддхо вадатам̣ варо;

саммутим̣ параматтхан̃ча, татийам̣ нопалаббхатӣ’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.439-443);

парава̄десу на кампатӣти пакатипурисантара̄дива̄дӣнам̣ паресам̣ титтхийа̄нам̣ ва̄десу сампаттесу, нимиттабхӯтесу ва̄ на кампати на паведхати на чалатӣти аттхо.

ити абхидхамматтхавика̄синийа̄ на̄ма

абхидхамма̄вата̄расам̣ван̣н̣ана̄йа

пан̃н̃аттиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.