9. навамо париччхедо
пун̃н̃авипа̄капаччайаниддесаван̣н̣ана̄
560-1. ват̣т̣акатха̄йа локуттаравипа̄ка̄нам̣ алаббханато ‘‘локийа̄нева̄’’ти вуттам̣. пун̃н̃а̄пун̃н̃а̄дисан̇кха̄ра̄ти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄роти тайо сан̇кха̄ра̄. таттха пуна̄ти аттано санта̄нам̣ апун̃н̃апхалато, дуккхасам̣килесато ча содхети, пуджджам̣ бхавапхалам̣ ниббаттетӣти ва̄ пун̃н̃ам̣, аттано пхаласса абхисан̇кхаран̣ат̣т̣хена абхисан̇кха̄ро ча̄ти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, пун̃н̃апат̣ипаккхато апун̃н̃ам̣, вуттанайена абхисан̇кха̄ро ча̄ти апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро. сама̄дхипаччанӣка̄нам̣ атидӯрата̄йа на ин̃джати на кампатӣти а̄нен̃джам̣, там̣ абхисан̇кхаротӣти а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро. таттха да̄насӣла̄дивасена паватта̄ ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусалачетана̄, бха̄вана̄васенева паватта̄ рӯпа̄вачаракусалачетана̄ ча̄ти тераса четана̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро на̄ма. па̄н̣а̄типа̄та̄дивасена паватта̄ два̄даса акусалачетана̄ апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро на̄ма. бха̄вана̄васенева паватта̄ чатассо арӯпа̄вачаракусалачетана̄ а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро на̄ма. бхава̄дӣсу йатха̄ паччайа̄, татха̄ йесан̃ча випа̄ка̄нам̣ паччайа̄, тепи вин̃н̃а̄табба̄ти самбандхо. кечи пана ‘‘тепӣти сан̇кха̄ра̄нам̣ гахан̣а’’нти ваданти, там̣ на йуттам̣, евам̣ сати ‘‘йеса’’нти анийаманиддесасса нийамакавачана̄бха̄вато.
562. катаме пана те бхава̄дайоти а̄ха ‘‘тайо бхава̄’’тиа̄ди. таттха ка̄марӯпа̄рӯпавасена тайо бхава̄. сан̃н̃ӣбхаваасан̃н̃ӣбхаваневасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣбхававасена, пана екавока̄рабхавачатувока̄рабхавапан̃чавока̄рабхававасена ча тайо бхава̄ еттхева самодха̄нам̣ гаччханти. чатассо йонийоти ан̣д̣аджаджала̄буджасам̣седаджаопапа̄тикавасена чатта̄ро саттаника̄йа̄. таттха бӣджакапа̄ле ниббатто саттаника̄йо ан̣д̣аджайони на̄ма. ма̄тугаббхе джала̄будже ниббаттасаттаника̄йо джала̄буджайони на̄ма. падумагаббхама̄нусакагаббхамала̄дисам̣седӯпаниссайена уппаджджанакасаттаника̄йо сам̣седаджайони на̄ма. куточи ануппаджджитва̄ кевалам̣ таттха таттха парипун̣н̣ан̇гапаччан̇го хутва̄ уппаджджанакасаттаника̄йо опапа̄тикайони на̄ма. гатипан̃чакам̣ хет̣т̣ха̄ вибха̄витамева. пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса ваттхубхӯта̄ ча вин̃н̃а̄н̣аккхандха̄ чха вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо на̄ма. та̄ пана на̄наттака̄йа̄дивасена саттавидха̄ти а̄ха ‘‘вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо сатта̄’’ти. вуттан̃хетам̣ –
‘‘саттима̄, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо. катама̄ сатта? санти, бхиккхаве, сатта̄ на̄наттака̄йа̄ на̄наттасан̃н̃ино. сеййатха̄пи манусса̄ екачче ча дева̄ екачче ча винипа̄тика̄, айам̣ пат̣хама̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити. санти, бхиккхаве, сатта̄ на̄наттака̄йа̄ екаттасан̃н̃ино. сеййатха̄пи дева̄ брахмака̄йика̄ пат̣хама̄бхиниббатта̄, айам̣ дутийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити. санти, бхиккхаве, сатта̄ екаттака̄йа̄ на̄наттасан̃н̃ино. сеййатха̄пи дева̄ а̄бхассара̄, айам̣ татийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити. санти, бхиккхаве, сатта̄ екаттака̄йа̄ екаттасан̃н̃ино. сеййатха̄пи дева̄ субхакин̣ха̄, айам̣ чатуттхӣ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити. санти, бхиккхаве, сатта̄ саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ‘ананто а̄ка̄со’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанӯпага̄, айам̣ пан̃чамӣ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити. санти, бхиккхаве, сатта̄ саббасо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанӯпага̄, айам̣ чхат̣т̣хӣ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити. санти, бхиккхаве, сатта̄ саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпага̄, айам̣ саттамӣ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣ’’ти (дӣ. ни. 3.332; а. ни. 7.44).
еттха хи апарима̄н̣ачаккава̄л̣ава̄сино манусса̄ ка̄ма̄вачарадева̄ пунаббасума̄тупийан̇карама̄та̄дайо винипа̄тика̄сура̄ ча кусалавипа̄капат̣исандхика̄ вема̄никапета̄ чети име дӣгхарассакисатхӯлака̄л̣аода̄та̄диван̣н̣асан̣т̣ха̄навасена рӯпака̄йасса, ахетудухетутихетувасена пат̣исандхисан̃н̃а̄йа ча на̄на̄бха̄вато на̄наттака̄йана̄наттасан̃н̃ино на̄ма, айам̣ пат̣хама̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити. пат̣хамаджджха̄наталава̄сино пана тайо дева̄ упарӯпарива̄сӣнам̣ ван̣н̣а̄дикамапеккхитва̄ аттано ван̣н̣а̄дӣнам̣ нихӣната̄йа рӯпака̄йасса на̄на̄бха̄вато, пат̣хамаджджха̄навипа̄кавин̃н̃а̄н̣авасена сама̄насан̃н̃ита̄йа ча на̄наттака̄йаекаттасан̃н̃ино на̄ма, айам̣ дутийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити, чатура̄па̄йава̄синопи ван̣н̣асан̣т̣ха̄навасена рӯпака̄йасса на̄на̄сабха̄ватта̄, акусалавипа̄касан̃н̃а̄васена сан̃н̃а̄йа екасабха̄ватта̄ ча дутийавин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийам̣йева самодха̄нам̣ гаччхантӣти ведитаббам̣. дутийаджджха̄наталава̄сино тайо дева̄ ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дивасена сама̄натта̄ рӯпака̄йасса висеса̄бха̄вато пан̃чаканайе дутийататийаджджха̄насан̃н̃а̄васена пат̣исандхисан̃н̃а̄йа на̄на̄бха̄вато екаттака̄йана̄наттасан̃н̃ино на̄ма, айам̣ татийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити. татийаджджха̄наталава̄сино пана тайо дева̄ рӯпака̄йавасена сама̄натта̄, пан̃чаканайе чатуттхаджджха̄навипа̄касан̃н̃а̄васена пат̣исандхисан̃н̃а̄йа ча екатта̄ екаттака̄йаекаттасан̃н̃ино на̄ма, айам̣ чатуттхӣ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити. вехаппхалава̄сино чева пан̃ча суддха̄ва̄сава̄сино ча ван̣н̣асан̣т̣ха̄навасена рӯпака̄йасса, пан̃чамаджджха̄навипа̄касан̃н̃а̄васена пат̣исандхисан̃н̃а̄йа ча сама̄натта̄ чатуттхавин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитимева бхаджанти. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана̄дайо тиссо вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо па̄л̣ивасенева па̄кат̣а̄. асан̃н̃асатта̄ пана вин̃н̃а̄н̣а̄бха̄вена невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанава̄сино ча сан̃н̃а̄йа вийа вин̃н̃а̄н̣асса сукхумабха̄венева вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣсу на гахита̄, сатта̄нам̣ нива̄сата̄йа пана ‘‘сатта̄ва̄са̄’’ти вуччанти. еван̃ча катва̄ техи сатта вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо самодха̄нетва̄ нава сатта̄ва̄са̄ вутта̄.
563-4. ида̄ни евам̣ вуттесу бхава̄дӣсу дваттим̣савипа̄ка̄нам̣ тин̣н̣ам̣ абхисан̇кха̄ра̄нам̣ паччайабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘ка̄ме пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄расан̃н̃ита̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. наваннам̣ па̄качитта̄нанти сахетука̄хетукавасена наваннам̣ сугатипат̣исандхивипа̄качитта̄нам̣. на̄наккхан̣ика…пе… паччайехи ча̄ти кусала̄кусалакаммасса атӣтассева аттана̄ джанетаббавипа̄ка̄нам̣ паччайабха̄вато на̄наккхан̣икакаммапаччайена, тесамева балавака̄ран̣абха̄вато упаниссайапаччайена ча. вуттан̃хи тасса упаниссайаттам̣ ‘‘кусала̄кусалам̣ каммам̣ випа̄касса упаниссайапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.423). саббаттха упаниссайабха̄во балавакаммавасена йоджетаббо. дуббалан̃хи каммам̣ упаниссайо на хотӣти пат̣т̣ха̄наван̣н̣ана̄йам̣ дасситаметам̣.
566-8. пан̃чаннанти кусалавипа̄качаккхусотавин̃н̃а̄н̣асампат̣иччханасантӣран̣адвайавасена пан̃чаннам̣. дуггатийам̣ кусалавипа̄капат̣исандхийа̄ абха̄вато а̄ха ‘‘на хонти пат̣исандхийа’’нти. евам̣ пат̣исандхипаваттӣнам̣ асан̇каравасена паччайавидхим̣ дассетва̄ ида̄ни самодха̄нетва̄ дассетум̣ ‘‘хонтӣ’’тиа̄ди вуттам̣. сол̣асаннам̣ паватте, пат̣исандхийам̣ наваннанти йатха̄ла̄бхавасена йоджетаббам̣.
569-74. рӯпе пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄ти абхин̃н̃а̄ваджджита̄ пан̃ча рӯпа̄вачарапун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄. касма̄ пана абхин̃н̃а̄йа париваджджананти? випа̄када̄на̄бха̄вато, тан̃ча кхо панасса̄ випа̄касса асамбхавато, на пана випа̄куппа̄данасабха̄ва̄бха̄вато. йади хи абхин̃н̃а̄четана̄ випа̄кам̣ уппа̄деййа, ан̃н̃абхӯмикакаммасса ан̃н̃абхӯмикавипа̄куппа̄дана̄йогато сабхӯмикамева уппа̄деййа. там̣ пана ким̣ наваттабба̄рамман̣ам̣ ва̄ уппа̄деййа паритта̄диа̄рамман̣ам̣ ва̄? кин̃четтха – йади та̄ва наваттабба̄рамман̣ам̣ уппа̄дети, там̣ на йуттам̣ рӯпа̄вачаравипа̄ка̄нам̣ екантена каммасама̄на̄рамман̣ата̄йа дасситатта̄, абхин̃н̃а̄четана̄йа ча сайам̣ паритта̄диа̄рамман̣атта̄. атха паритта̄диа̄рамман̣ам̣ уппа̄дети, тампи на йуджджати рӯпа̄вачаравипа̄ка̄нам̣ екантенева наваттабба̄рамман̣абха̄вато. татха̄ хи вуттам̣ читтуппа̄дакан̣д̣е –
‘‘рӯпа̄вачаратикачатуккаджджха̄на̄ кусалато ча випа̄като ча кирийато ча чатуттхасса джха̄насса випа̄ко а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣. име дхамма̄ наваттабба̄ ‘паритта̄рамман̣а̄’типи ‘махаггата̄рамман̣а̄’типи ‘аппама̄н̣а̄рамман̣а̄’типӣ’’ти (дха. са. 1422).
апича сама̄дхивиджджа̄самбха̄рабхӯта̄ абхин̃н̃а̄ сама̄дхисса а̄нисам̣саматтам̣ сама̄дхипхаласадиса̄. тасса тасса хи адхит̣т̣ха̄навикуббанадиббасаддасавана̄дикасса йатхиччхитасса киччасса ниппха̄данаматтапхала̄ абхин̃н̃а̄четана̄. тена̄ха ‘‘со евам̣ сама̄хите читте’’тиа̄ди (па̄ра̄. 12-13) тасма̄ сама̄дхисса пхаласадиса̄ абхин̃н̃а̄четана̄ на ча пхалам̣ дети, да̄насӣла̄нисам̣сабхӯто тасмим̣ бхаве паччайала̄бхо вийа наттхи тасса випа̄куппа̄дананти. кечи пана ‘‘сама̄набхӯмикато а̄севанала̄бхена балаванта̄ни джха̄на̄ни випа̄кам̣ уппа̄денти сама̄паттибха̄вато, абхин̃н̃а̄ пана сатипи джха̄набха̄ве тадабха̄вато тасмим̣ тасмим̣ а̄рамман̣е а̄гантука̄йева̄ти дуббала̄, тасма̄ випа̄кам̣ на детӣ’’ти ваданти. еван̃ча катва̄ вуттам̣ ануруддха̄чарийена –
‘‘сама̄на̄севане ладдхе, виджджама̄не махаббале;
аладдха̄ та̄дисам̣ хетум̣, абхин̃н̃а̄ на випаччатӣ’’ти. (на̄ма. пари. 474);
тайидамака̄ран̣ам̣, париттаджха̄насса ависесена брахмапа̄рисаджджа̄дӣсу випа̄када̄навачанато. на хи париттам̣ ладдха̄севанамева таттха випа̄кам̣ детӣти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣, тасма̄ сама̄на̄севане ладдхейева джха̄насса випа̄када̄нам̣ на сакка̄ ваттум̣. апича пунаппунам̣ парикаммавасена абхин̃н̃а̄йапи васибха̄васаббха̄ва̄ тасса̄пи ча балавабха̄во аттхева̄ти випа̄кам̣ уппа̄деййа.
пан̃чаннам̣ па̄качитта̄нанти пан̃чаннам̣ рӯпа̄вачаравипа̄качитта̄нам̣. ма̄пун̃н̃асан̇кха̄ра̄ти апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄. ‘‘име апун̃н̃асан̇кха̄ра̄’’ти ва̄ падаччхедо. екасса̄ти екасса акусалавипа̄касантӣран̣асса. чханнанти сантӣран̣аваджджа̄нам̣ чханнам̣ акусалавипа̄ка̄нам̣. паватте паччайа̄ хонти анит̣т̣харӯпа̄диа̄па̄тха̄гатети адхиппа̄йо. сугатийам̣ акусалавипа̄капат̣исандхийа̄ абха̄вато а̄ха ‘‘на хонти пат̣исандхийа’’нти. чатуннанти акусалавипа̄качаккхусотавин̃н̃а̄н̣асампат̣иччханасантӣран̣авасена чатуннам̣. та̄ни пана екантато анит̣т̣ха̄рамман̣а̄ни. рӯпабхаве ча катхам̣ анит̣т̣ха̄рамман̣асама̄йоготи а̄ха ‘‘со ча̄’’тиа̄ди. соти со паччайабха̄во. ‘‘ка̄мабхаве’’ти идам̣ анит̣т̣харӯпа̄дӣнам̣ висесанам̣, на пана ‘‘упаладдхийа’’нти имасса. тена̄ха ‘‘анит̣т̣ха…пе… на виджджаре’’ти. кечи пана ‘‘упаладдхийанти имассева висесанабха̄вена гахетва̄ брахмӯнам̣ ка̄мабхавам̣ а̄гатаккхан̣е рӯпа̄диупаладдхийа’’нти ваданти. анит̣т̣ха…пе… на виджджаре екантасукхаваттхубхӯте таттха вокин̣н̣асукхадуккхака̄ран̣асса абха̄вато.
576. ‘‘евам̣ та̄ва̄’’тиа̄ди йатха̄вуттассеваттхасса аппанам̣. йатха̄ ча̄ти ча-саддена ‘‘йесан̃ча̄’’ти сан̇ган̣ха̄ти. татха̄ти еттха̄пи ‘‘те’’ти сан̇ган̣хитаббам̣.
577-81. йаттха виттха̄раппака̄санам̣ катам̣, тато бхавато пат̣т̣ха̄йа мукхаматтаппака̄санам̣ ка̄тука̄мо а̄ха ‘‘татрида’’нтиа̄ди. татра̄ти тесу бхава̄дӣсу. иданти нидасситаббабха̄вена а̄саннапаччаккхама̄ха. а̄дито пана пат̣т̣ха̄йа̄ти бхавато пат̣т̣ха̄йа. ависесена̄ти ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаравасена висеса̄бха̄вена тераса пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄. двибхавесӯти ка̄марӯпабхавесу. кесан̃чи манусса̄нам̣, бхуммадева̄нан̃ча ан̣д̣аджаджала̄буджа̄нампи самбхавато тадапеккха̄йа ‘‘чатӯсу…пе… йонисӯ’’ти вуттам̣. на̄натта…пе… т̣хитӣсупӣти алуттасама̄савасена вуттам̣, на̄наттака̄йана̄наттасан̃н̃а̄дӣсу чатӯсу вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣсӯти аттхо. вуттаппака̄расминти на̄наттака̄йа̄дике, пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄расса бхава̄дӣсу екавӣсативипа̄ка̄нам̣ ека̄ваттха̄йа паччайо ахутва̄ дуггатипарийа̄паннесу бхавайонигативин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитисатта̄ва̄сесу пат̣исандхим̣ адатва̄ паваттейева ат̣т̣ханнам̣ випа̄ка̄нам̣ паччайабха̄вато, ка̄ма̄вачарасугатипарийа̄паннесу пат̣исандхим̣ датва̄ паватте сол̣асаннам̣ випа̄ка̄нам̣ паччайабха̄вато, рӯпа̄вачарабхӯмипарийа̄паннесу пат̣исандхим̣ датва̄ паватте дасаннам̣ випа̄ка̄нам̣ паччайабха̄вато вуттам̣ ‘‘йатха̄раха’’нти.
582-3. ка̄ме бхаве, рӯпе бхавети самбандхо. тӣсу гатӣсӯти девамануссаваджджесу тӣсу гатӣсу. екисса̄ти на̄наттака̄йаекаттасан̃н̃ӣсан̇кха̄та̄йа екисса̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄. екасминти на̄наттака̄йаекаттасан̃н̃ӣсан̇кха̄тейева екасмим̣ сатта̄ва̄се.
584-6. ека̄рӯпабхавети екасмим̣ арӯпабхаве. екисса̄ йонийа̄ти екисса̄йева опапа̄тикайонийа̄. тӣсу читтат̣т̣хитӣсӯти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана̄дӣсу тӣсу вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣсу. сатта̄ва̄се чатуббидхети а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана̄дикейева чатуббидхе сатта̄ва̄се. виджа̄нитабба̄…пе… паччайа̄ти сан̇кха̄ра̄ йатха̄ паччайа̄ йесан̃ча паччайа̄, татха̄ тепи вин̃н̃а̄табба̄ти аттхо.
587-90. нану ча сан̇кха̄ра̄нам̣ пат̣исандхипаваттӣсупи випа̄ка̄нам̣ паччайабха̄во вутто. таттха пат̣исандхийева та̄ва на сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. йади хи пуримабхавато пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣ идха̄гаччхатӣти вуччеййа, там̣ на йуттам̣, рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ кесаггаматтампи десантарасан̇камана̄бха̄вато. атха атӣтабхаваниббаттасан̇кха̄рато на ниббаттати, тампи на йуджджати ахетукадоса̄паттитоти имина̄ адхиппа̄йена чоденто а̄ха ‘‘на рӯпа̄рӯпадхамма̄на’’нтиа̄ди. а̄чарийо тасса̄дхиппа̄йам̣ сампат̣иччхитва̄ там̣ сан̃н̃а̄петука̄мо а̄ха ‘‘наттхи читтасса̄’’тиа̄ди. тато хетум̣ вина̄ти таттха хетум̣ вина̄, атӣтабхаваниббаттакаммасан̇кха̄раникантиа̄рамман̣ам̣ вина̄ти аттхо. суладдхапаччайанти авиджджа̄дисахака̄рӣка̄ран̣асахитасса сан̇кха̄расса васена сут̣т̣ху авекаллато пат̣иладдхапаччайам̣. рӯпа̄рӯпаматтанти ба̄хиракапарикаппитасса адхитит̣т̣ханакасса саттаджӣва̄дино абха̄вато рӯпа̄рӯпадхаммаматтам̣. тена̄ха ‘‘на ча сатто’’тиа̄ди. бхавантара…пе… павуччатӣти воха̄раматтена бхавантарамупетӣти павуччати. аттхато пана паччайаса̄маггийа̄ бхавантарабха̄вена уппаджджанаматтанти адхиппа̄йо.
591. ида̄ни там̣ пат̣исандхиккамам̣ па̄кат̣а̄йа мануссапат̣исандхийа̄ васена пака̄сетум̣ сама̄рабханто а̄ха ‘‘тайида’’нтиа̄ди. судуббудханти атидуббиджа̄нийам̣. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘саччам̣ сатто пат̣исандхи, паччайа̄ка̄рамева ча;
дуддаса̄ чатуро дхамма̄, десетун̃ча судуккара̄’’ти.
592-3. а̄саннамаран̣асса̄ти парӯпаккамена ва̄ а̄йуккхайа̄дивасена ва̄ сама̄саннамаран̣асса. суссама̄нети ануккамена упасуссама̄не. габбхасеййакасса а̄йатана̄нам̣ анупуббуппатти вийа ниродхопи анупуббато хотӣти вуттам̣ ‘‘нат̣т̣хе чаккхундрийа̄дике’’ти. кечи пана ‘‘на̄на̄каммасамут̣т̣хитесу чаккхундрийа̄дӣсу нат̣т̣хесӯ’’ти ваданти. ‘‘хадайа…пе… ке’’ти имина̄ сесака̄йе ка̄йиндрийасса нируддхабха̄во вуттоти екакаммасамут̣т̣хитампи нассатева̄ти апаре. а̄нанда̄чарийо пана ‘‘йамаке’’ йасса чаккха̄йатанам̣ нируджджхати, тасса мана̄йатанам̣ нируджджхатӣти. а̄манта̄. йасса ва̄ пана мана̄йатанам̣ нируджджхати, тасса чаккха̄йатанам̣ нируджджхатӣти. сачиттака̄нам̣ ачаккхука̄нам̣ чаванта̄нам̣ тесам̣ мана̄йатанам̣ нируджджхати, но ча тесам̣ чаккха̄йатанам̣ нируджджхати. сачаккхука̄нам̣ чаванта̄нам̣ тесам̣ мана̄йатанан̃ча нируджджхати, чаккха̄йатанан̃ча нируджджхатӣ’тиа̄дина̄ (йама. 1.а̄йатанайамака.120) чаккха̄йатана̄дӣнам̣ чутичиттена саха ниродхо вуттоти чаккхундрийа̄дӣни чутито пуббе на нассанти. атимандабха̄вӯпагаманам̣ пана сандха̄йа ат̣т̣хакатха̄йа ‘нируддхесу индрийесӯ’ти вуттам̣, на анавасесаниродхам̣ сандха̄йа. пан̃чадва̄рикаджавана̄нантарампи чути ат̣т̣хакатха̄йам̣ дассита̄’’ти вадати. хадайаваттхуматтасминти хадайаваттхупадесаматте. на хи хадайаваттхум̣ нисса̄йа ка̄йиндрийам̣ паваттати.
594-7. ваттхусаннисситанти сесиндрийа̄нам̣ нируддхатта̄ вин̃н̃а̄н̣асса ниссайабха̄вӯпагаманаса̄маттхийа̄йогена мандабха̄вато ва̄ хадайаваттхуматтасаннисситам̣. читтанти тада̄ каммакамманимитта̄дӣни а̄раббха паваттаджаванавин̃н̃а̄н̣ам̣. там̣ пана сугатийам̣ ниббаттама̄насса кусалам̣ хоти, дуггатийам̣ ниббаттама̄насса акусалам̣. тена̄ха бхагава̄ –
‘‘нимиттасса̄дагадхитам̣ ва̄, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хати анубйан̃джанасса̄дагадхитам̣ ва̄, тасмим̣ че самайе ка̄лам̣ кароти, т̣ха̄наметам̣ виджджати, йам̣ двиннам̣ гатӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ гатим̣ упападжджеййа нирайам̣ ва̄ тираччха̄найоним̣ ва̄’’тиа̄ди (сам̣. ни. 4.235).
йади евам̣ –
‘‘гатисампаттийа̄ н̃а̄н̣асампайутте катамесам̣ ат̣т̣ханнам̣ хетӯнам̣ паччайа̄ упапатти хоти, кусаласса каммасса джаванаккхан̣е тайо хетӯ кусала̄ тасмим̣ кхан̣е джа̄тачетана̄йа сахаджа̄тапаччайа̄ хонти, тена вуччати кусаламӯлапаччайа̄пи сан̇кха̄ра̄. никантиккхан̣е две хетӯ акусала̄ тасмим̣ кхан̣е джа̄тачетана̄йа сахаджа̄тапаччайа̄ хонти, тена вуччати акусаламӯлапаччайа̄пи сан̇кха̄ра̄. пат̣исандхиккхан̣е тайо хетӯ абйа̄ката̄ тасмим̣ кхан̣е джа̄тачетана̄йа сахаджа̄тапаччайа̄ хонти, тена вуччати на̄марӯпапаччайа̄пи вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄пи на̄марӯпа’’нти (пат̣и. ма. 1.232) –
никантиккхан̣е хетудвайапаччайа̄пи сугатипат̣исандхикасса катхам̣ дассита̄ти? найидам̣ маран̣а̄саннаджаванасампайуттахетуйо сандха̄йа вуттам̣, атха кхо катакаммасса там̣ каммам̣ а̄раббха асса̄давасена паваттаджаванасампайуттахетуйо сандха̄йа. катӯпачитампи хи каммам̣ тан̣ха̄йа асса̄дитам̣ випа̄ка̄бхиниппха̄дане саматтханти. кечи пана ‘‘каммакаран̣ака̄ле аппахӣна̄ваттха̄йа санта̄не анусайитахетуйо сандха̄йа никантиккхан̣е две хетуйоти вутта’’нти ваданти, там̣ на йуджджати, тесам̣ сахаджа̄тапаччайатта̄йогато. пубба̄нусевитам̣ пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃амева ва̄ каммам̣, камманимиттам̣ ва̄ а̄ламбитва̄ читтам̣ паваттатӣти самбандхо. пубба̄нусевитанти пуббе а̄севитам̣. ‘‘кататта̄ упачитатта̄’’ти хи вуттам̣. тан̣ха̄йа анусевитабха̄вам̣ сандха̄йа ва̄ ‘‘пубба̄нусевита’’нти вуттам̣. ‘‘анупуббасевита’’нтипи па̄т̣хам̣ ваданти, пат̣исандхивасена пуббе а̄севитам̣, пуббе диннапат̣исандхиканти аттхо. диннапат̣исандхикампи пана апараджа̄тӣсу паваттивипа̄кам̣ на ниббаттетӣти наттхи. пун̃н̃а̄пун̃н̃аггахан̣ена йатха̄каммам̣ сугатидуггатипат̣исандхӣнам̣ а̄рамман̣ам̣ дассети. каммам̣ камманимиттам̣ ва̄ти ва̄-саддена гатинимиттам̣ сан̇ган̣ха̄ти. таттха каммам̣, гатинимиттан̃ча манодва̄рейева а̄па̄тхама̄гаччхати, камманимиттам̣ пана пан̃чадва̄репи. еван̃ча катва̄ пан̃чадва̄раггахитепи а̄рамман̣е пат̣исандхи хоти. апаре пана гатинимиттампи чхадва̄ресу лаббхатӣти ван̣н̣енти. еван̃ча катва̄ вуттам̣ саччасан̇кхепе –
‘‘пан̃чадва̄ре сийа̄ сандхи, вина̄ каммам̣ двигочаре’’ти. (са. са. 173).
ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘гатинимиттам̣ манодва̄ре а̄па̄тхама̄гаччхатӣ’’ти вуттатта̄, тада̄рамман̣а̄йа ча пан̃чадва̄рикапат̣исандхийа̄ адасситатта̄, мӯлат̣ӣка̄дӣсу ча ‘‘каммабалена упат̣т̣ха̄питам̣ ван̣н̣а̄йатанам̣ супинам̣ пассантасса вийа, диббачаккхукасса вийа ча манодва̄ре ева гочарабха̄вам̣ гаччхатӣ’’ти нийаметва̄ вуттатта̄ тесам̣ вачанам̣ на сампат̣иччханти а̄чарийа̄. камманимиттан̃ча панеттха паччуппаннам̣ пан̃чадва̄ре а̄па̄тхама̄гаччхантам̣ чутика̄ла̄санне катакаммасса а̄рамман̣асанта̄не уппаннам̣ там̣садисанти дат̣т̣хаббам̣, итаратха̄ тадева пат̣исандхийа̄ а̄рамман̣упат̣т̣ха̄пакам̣ тадева пат̣исандхиджанакам̣ бхавеййа, на ча пат̣исандхийа̄ упача̄рабхӯта̄ни вийа, ‘‘етасмим̣ тайа̄ паваттитабба’’нти пат̣исандхийа̄ а̄рамман̣ам̣ ануппадента̄ни вийа ча паватта̄ни чутиа̄саннаджавана̄ни пат̣исандхиджанака̄ни бхавеййум̣. ‘‘кататта̄ упачитатта̄’’ти хи вуттам̣. тада̄ ча пат̣исандхийа̄ екавӣтхийам̣ вийа паваттама̄на̄ни катхам̣ катӯпачита̄ни сийум̣, асса̄данабхӯта̄йа тан̣ха̄йа апара̄мат̣т̣ха̄ни катхам̣ пат̣исандхиниббаттака̄ни, на ча локийа̄ни локуттара̄ни вийа сама̄навӣтхипхала̄ни хонтӣти. там̣ вин̃н̃а̄н̣анти там̣ джаванавин̃н̃а̄н̣ам̣. екаттанайена пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ан̃ча сандха̄йа вуттам̣. чутипат̣исандхитада̄саннавин̃н̃а̄н̣а̄нан̃хи сантативасена вин̃н̃а̄н̣анти упанӣтекаттам̣ идха там̣ вин̃н̃а̄н̣анти адхиппетам̣.
авиджджа̄йа пат̣иччханна̄дӣнавети анусайавасена паватта̄йа бхаватан̣ха̄йа, читтасампайутта̄йа ва̄ авиджджа̄йа чха̄дитадуккха̄дӣнаве. татха̄бхӯте пана камма̄дивисайе пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣абха̄вена уппаттит̣т̣ха̄набхӯте. тан̣ха̄йа аппахӣнатта̄ ева пуримуппанна̄йа ча сантатийа̄ татха̄парин̣ататта̄ пат̣исандхит̣т̣ха̄на̄бхимукхам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниннапон̣апаббха̄рам̣ хутва̄ паваттатӣти а̄ха ‘‘тан̣ха̄ наметӣ’’ти. сахаджа̄ пана сан̇кха̄ра̄ти чутиа̄саннаджаванавин̃н̃а̄н̣асахаджа̄тачетана̄, саббепи ва̄ пхасса̄дайо. кхипантӣти кхипанта̄ вийа тасмим̣ висайе пат̣исандхивасена вин̃н̃а̄н̣апатит̣т̣ха̄насса хетубха̄вена паваттанти. танти там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣. ‘‘сантативаса̄’’ти ваданто тадева вин̃н̃а̄н̣ам̣ сандха̄вати сам̣сарати, на ан̃н̃анти иман̃ча миччха̄ва̄дам̣ пат̣иккхипати. сати хи на̄наттанайе сантативасена екаттанайо хотӣти.
599. а̄рамман̣а̄дӣхи…пе… паваттатӣти а̄рамман̣аниссайапаччайа̄дӣхи паваттати. катхам̣? а̄саннамаран̣асса хи каммабалена манодва̄ре упат̣т̣ха̄питам̣ авиджджа̄йа пат̣иччханна̄дӣнавам̣ камма̄дивисайам̣ а̄раббха манодва̄ра̄ваджджанам̣ уппаджджати, тато маран̣а̄саннавӣтхийа̄ ваттхудуббалабха̄вена мандаппаваттийа̄ чатта̄ри, пан̃ча ва̄ джавана̄ни паваттанти, таданантарам̣ тада̄рамман̣е сати, асати ва̄ бхаван̇гависайама̄ламбитва̄ чутичиттам̣ уппаджджати. бхаван̇га̄нантарампи чути хотӣти ваданти. чутичитте пана нируддхе тадева а̄па̄тхагатам̣ каммакамманимитта̄дим̣ а̄раббха анупаччхиннакилесабалаванимиттам̣ сахаджа̄тасан̇кха̄рехи камма̄диа̄рамман̣е кхипийама̄нам̣ ориматӣраруккхавинибандхам̣ раджджум̣ а̄ламбитва̄ ма̄тика̄тикка̄мако вийа пуриман̃ча ниссайам̣ джахати, апаран̃ча каммасамут̣т̣хитам̣ ниссайам̣ асса̄дайама̄нам̣ ва̄ анасса̄дайама̄нам̣ ва̄ а̄рамман̣а̄дӣхи паччайехи паваттати. еттха ча ориматӣрам̣ вийа пуримабхаво дат̣т̣хаббо, таттха т̣хитаруккхо вийа пуримабхаве паваттама̄наккхандха̄, раджджу вийа камма̄диа̄рамман̣ам̣. кечи пана ‘‘раджджу вийа хадайаваттхӯ’’ти ваданти, ‘‘раджджу вийа тан̣ха̄’’типи апаре. пурисо вийа вин̃н̃а̄н̣ам̣, тасса раджджуггахан̣ам̣ вийа тан̣ха̄йа а̄рамман̣а̄бхимукханаманам̣, пайого вийа кхипанакасан̇кха̄ра̄, ма̄тика̄ вийа чутичиттам̣, паратӣрам̣ вийа паралоко.
600. йатха̄ пурисо паратӣре патит̣т̣хахама̄но паратӣраруккхавинибандхам̣ кин̃чи асса̄дайама̄но ва̄ анасса̄дайама̄но ва̄ кевалам̣ патхавийам̣ сакабалаппайогехева патит̣т̣ха̄ти, евамидампи бхавантараттабха̄вавинибандхахадайаваттхусан̇кха̄там̣ ниссайам̣ пан̃чавока̄рабхаве асса̄дайама̄нам̣ ва̄ чатувока̄рабхаве анасса̄дайама̄нам̣ ва̄ кевалам̣ а̄рамман̣аниссайасампайуттадхаммехева паваттатӣти там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄пи идха̄гатам̣ имасмим̣йева бхаве ниббаттатта̄. камма̄динти атӣтабхаваниббаттакамма̄дим̣. а̄ди-саддена кхипанакасан̇кха̄ра̄нам̣, наманавасена паваттатан̣ха̄йа, камма̄дивисайа̄йа а̄дӣнавапат̣иччха̄дика̄йа ча авиджджа̄йа, дал̣хагга̄ха̄дикара̄нам̣ упа̄да̄на̄дӣнан̃ча гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. таттха каммам̣ на̄ма упападжджаведанӣйабхӯтам̣, апара̄парийаведанӣйабхӯтам̣ ва̄ пат̣исандхиниббаттакакаммам̣. кхипанакасан̇кха̄ра̄ на̄ма чутиа̄саннаджаванасахаджа̄тасан̇кха̄ра̄, пат̣исандхиджанакакаммасахагатасан̇кха̄ра̄ ва̄, тато пуримаджаванасахагатасан̇кха̄ра̄ти ва̄ кечи. наманавасена паваттатан̣ха̄ на̄ма анусайа̄ваттха̄йа паваттатан̣ха̄. еса найо а̄дӣнавапат̣иччха̄дакаавиджджа̄йапи. камма̄дивисайа̄ пуббе вутта̄йева. дал̣хагга̄хакараупа̄да̄на̄ на̄ма ман̣д̣ӯкам̣ паннаго вийа упапаттибхавасса дал̣хаггахан̣авасена паватта̄ ка̄мупа̄да̄на̄дайо.
601-5. саддапат̣игхоса̄дӣнам̣ сатипи паччайапаччайуппаннабха̄ве санта̄набандхо на па̄кат̣оти тесам̣ екаттана̄наттабха̄вам̣ ана̄маситва̄ ана̄гатаматӣтахетусамуппа̄дамева дассенто ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дима̄ха. еттха̄ти имасмим̣ чутипат̣исандха̄дхика̄ре. пат̣игхосадӣпамудда̄дӣти а̄ди-саддена а̄да̄саталагатамукханимитта̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. ан̃н̃аттха агантва̄ти садда̄дипаччайадесам̣ анупагантва̄. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ садда̄дӣнам̣ уппаттипадесам̣ анупагантва̄ пат̣игхосо саддахетуко, падӣпо падӣпантара̄дихетуко, мудда̄ лан̃чханахетуко, мукханимитта̄дикам̣ а̄да̄са̄диабхимукха̄дихетукам̣ хоти тато пуббе абха̄ва̄, евамидампи пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣ на хетудесам̣ гантва̄ там̣хетукам̣ хоти тато пуббе абха̄ва̄, тасма̄ на идам̣ хетудесато пуримабхавато идха̄гатам̣ пат̣игхоса̄дайо вийа садда̄дидесато, на̄пи тато хетум̣ вина̄ уппаннам̣ садда̄дӣхи вина̄ пат̣игхоса̄дайо вийа̄ти. атха ва̄ ан̃н̃атра агантва̄ти пуббе паччайападесе саннихита̄ хутва̄ тато ан̃н̃атра гантва̄ таппаччайа̄ на хонти уппаттито пуббе абха̄ва̄, на̄пи садда̄дипаччайа̄ на хонти, евам̣ идампӣти вуттанайена йоджетаббам̣. санта̄набандхато наттхӣти санта̄наппабандхато наттхи еката̄ санта̄некаттепи ан̃н̃ассева вин̃н̃а̄н̣асса па̄тубхаванато, на̄пи на̄ната̄ апубба̄нам̣ апубба̄нам̣ уппа̄депи пат̣хамуппаннам̣ дхаммам̣ вина̄ паччхимасса ануппаджджанато, падӣпасса вийа на̄ната̄ на сийа̄. кхан̣ика̄пи хи падӣпаджа̄ла̄ санта̄некаттам̣ упа̄да̄йа са̄ ева̄ти вуччати, аттакиччан̃ча са̄дхети. ‘‘сати санта̄набандхе’’тиа̄дина̄ санта̄набандхе екантам̣ екатта̄йа ча на̄натта̄йа ча аггахетаббатам̣, гахан̣е ча досам̣ дассети. идам̣ вуттам̣ хоти – санта̄набандхе сати йади екантена еката̄ сийа̄, кхӣрададхӣнампи анан̃н̃абха̄вато, аттатойева ча сайам̣ ануппаджджанато кхӣрато дадхисамбхӯтам̣ на бхавеййа. атха̄пи санта̄набандхе сати екантам̣ на̄ната̄ бхавеййа, кхӣрададхӣнампи на̄натта̄, ан̃н̃асса ча са̄мибха̄ваматтена апарасса са̄мибха̄ва̄йогато кхӣраса̄ми наро дадхиса̄ми на бхавеййа, на ча паневам̣ локе диссатӣти.
606. тасма̄ти йасма̄ евам̣ локавоха̄рапариччхедо хоти, тасма̄ екантам̣ еката̄, на̄ната̄пи ва̄ на чева упагантабба̄. екатте пана адхиппете дхаммато аггахетва̄ санта̄натова гахетаббам̣, на̄натте адхиппете санта̄навасена аггахетва̄ дхамматова гахетаббанти адхиппа̄йо. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘дит̣т̣хасанта̄набандхасмим̣, екан̃н̃аттавича̄ран̣е;
сабха̄гуппаттийекатта-ман̃н̃аттам̣ кхан̣абхедато’’ти.
еттха ча екантам̣ еката̄пат̣иседхена ‘‘сайам̣катам̣ сукхадуккха’’нти имам̣ дит̣т̣хим̣ нива̄рети, екантам̣ на̄ната̄пат̣иседхена ‘‘парам̣катам̣ сукхадуккха’’нти.
607-9. нану на сундарам̣, нану сийа̄ти ва̄ самбандхо. асан̇кантипа̄тубха̄вети сан̇кантипа̄тубха̄варахите, асан̇кантивасена ва̄ па̄тубха̄ве, асан̇камитва̄ва па̄тубха̄вети аттхо. кхандха̄бхисамбхава̄ти абхисамбхӯтаккхандха̄, атха ва̄ абхисамбхавати каммам̣ етесӯти абхисамбхава̄, кхандха̄, евам̣ абхисамбхава̄ камма̄дхит̣т̣ха̄набхӯта̄ кхандха̄ти аттхо. идха нируддхатта̄ти пхала̄дхит̣т̣ха̄набхӯтам̣ паралокам̣ агантва̄ идхева нируддхатта̄. параттха̄гаматоти паралокам̣ агаманато. тасса̄ти каммасса. ан̃н̃асса̄ти йена там̣ каммам̣ катам̣, тато ан̃н̃асса. ан̃н̃атоти йам̣ там̣ каммам̣ ниббаттам̣, тато ан̃н̃ато. етам̣ видха̄нанти идхалокато паралокам̣ гантва̄ наттхи, таттха ‘‘ан̃н̃ева кхандха̄ ниббаттантӣ’’ти идам̣ саббам̣ йатха̄вуттавидха̄нам̣.
611-4. ‘‘санта̄не…пе… са̄дхако’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ пака̄сетум̣ ‘‘екасмим̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. екасмим̣ санта̄нети йасмим̣ дхаммапун̃дже каммам̣ ниббаттам̣, тассева санта̄нети аттхо. ан̃н̃асса̄типи ва̄…пе… хоти. таттха екантам̣ екаттана̄натта̄нам̣ пат̣исиддхатта̄ти адхиппа̄йо. етассаттхасса̄ти хетупхала̄нам̣ аттхато ан̃н̃аттепи тенева хетупхалабха̄вена самбандхатта̄ там̣ пхалам̣ ан̃н̃асса, ан̃н̃атоти ва̄ на ваттаббанти етасса аттхасса. бӣджа̄нанти амбама̄тулун̇габӣджа̄нам̣. абхисан̇кха̄роти мадхуа̄дипарибха̄ванам̣. мадхуа̄дина̄ти мадхучатумадхураалаттакараса̄дина̄. тасса̄ти тасса парибха̄витабӣджасса. пат̣хамам̣ ладдхапаччайоти мадхурабха̄вӯпагаманато пат̣хамамева ладдхапаччайо. ка̄лантарети пхалака̄ле. евам̣ н̃еййамидампи ча̄ти йатха̄ етам̣, евам̣ идампи н̃а̄таббам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ хи амбабӣджа̄дӣсу мадхуна̄, чатумадхурена ва̄ йоджетва̄ ропитесу пхаларасо мадхуро хоти, ма̄тулун̇габӣдже ча алаттакарасена раджитва̄ ропите амбилабхан̣д̣о ратто хоти, на ча там̣ бӣджам̣ абхисан̇кхаран̣ам̣ ва̄ пхалат̣т̣ха̄нам̣ па̄пун̣а̄ти, евам̣ сантепи ка̄лантаре пхалависесо на ан̃н̃абӣджасанта̄не хоти, на ча ан̃н̃асмим̣ бӣдже абхисан̇кха̄рапаччайато хоти, евамева йе идха локе ниббаттаккхандха̄, тесу ниппханнам̣ каммам̣ ва̄ паралокам̣ на гаччханти. евампи ка̄лантаре випа̄каккхандха̄ ан̃н̃асмим̣ санта̄не на ниббаттанти, на ча ан̃н̃акаммапаччайато хонтӣти.
еттха хи абхисан̇кхатам̣ бӣджам̣ вийа каммам̣ ва̄ сатто, абхисан̇кха̄ро вийа каммам̣, бӣджасса ан̇кура̄диппабандхо вийа саттасса пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣а̄диппабандхо. таттхуппаннасса мадхурарасасса амбилабхан̣д̣е раттасса ча тассева бӣджасса тато ева ча абхисан̇кха̄рато бха̄во вийа каммака̄ракассева саттасса тато ева ча абхисан̇кхаран̣ато бха̄во ведитаббо.
615. ба̄лака̄ле…пе… пхалада̄йина̄ти ба̄ласарӣре катам̣ виджджа̄парийа̄пун̣анам̣, сиппасиккханам̣, осадхӯпайого ча на вуд̣д̣хасарӣрам̣ гаччхати, атха ча таннимиттам̣ виджджа̄па̄т̣авам̣, сиппаджа̄нанам̣, ана̄майата̄ди ча вуд̣д̣хасарӣре хонти, на ча та̄ни ан̃н̃асса хонти там̣сантатипарийа̄панне ева садисе уппаджджанато. на ча йатха̄ пайуттена виджджа̄парийа̄пун̣ана̄дина̄ вина̄ та̄ни ан̃н̃ато хонти тадабха̄ве абха̄вато, евам̣ идха̄пи санта̄не йам̣ пхалам̣, етам̣ на̄н̃н̃асса, на ча ан̃н̃атоти йоджетаббам̣. етена ча сан̇кха̄ра̄бха̄ве пхала̄бха̄вамева дассети, на ан̃н̃апаччайанива̄ран̣ам̣ кароти.
616-8. евам̣ сантепӣти асан̇кантипа̄тубха̄ве. таттха ча йатха̄вуттадосапарихаран̣е сати сиддхепӣти аттхо. виджджама̄нанти падӣпасса ват̣т̣ика̄снехо вийа виджджама̄нам̣ анируддханти аттхо. авиджджама̄нанти ват̣т̣адуккха̄бха̄васса арахато чутичиттам̣ вийа авиджджама̄нам̣ нируддханти аттхо. таппаваттиккхан̣ети каммасса паваттама̄наккхан̣ейева. тена̄ха ‘‘саддхимева ча хетуна̄’’ти. авиджджама̄нанти паваттиккхан̣ато пуббе виджджама̄натам̣ асампаттам̣. нируддханти кхан̣аттайам̣ патва̄ нируддхам̣. тена̄ха –
‘‘паваттиккхан̣ато пуббе, паччха̄ ниччапхалам̣ сийа̄’’ти.
пуббети камма̄йӯханато пуббе. авиджджама̄ната̄са̄ман̃н̃ена хетам̣ вуттам̣. паччха̄ти випа̄каппаваттито паччха̄ ча.
619-20. кат̣атта̄паччайоти кат̣атта̄ ева паччайо, на виджджама̄ната̄йа авиджджама̄ната̄йа ва̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘ка̄ма̄вачарасса кусаласса каммасса кататта̄ упачитатта̄ випа̄кам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаннам̣ хотӣ’’тиа̄ди (дха. са. 431). йади евам̣ арахата̄ катакаммампи кат̣атта̄паччайо сийа̄ти? найидамевам̣. йатха̄ хи аччхиннамӯласмим̣ руккхе пуппхитам̣ бӣджасаматтхампи кусумам̣ мӯле чхиннаматте пхалада̄йакам̣ на хоти, евам̣ арахатопи килесамӯласса аббоччхиннака̄ле санта̄не паваттампи каммам̣ килесамӯлаччхиннаматтейева пхалада̄не асаматтхабха̄вам̣ а̄паннанти. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘ба̄ладжанаджджха̄рул̣хо,
джа̄тиратхо каммакилесачаккойам̣;
килесачаккавидхамано,
на йа̄ти каммекачаккепӣ’’ти.
кат̣атта̄ че паччайо, ниччапхалада̄йако вибандхоти а̄ха ‘‘па̄т̣ибхога̄дика’’нтиа̄ди. па̄т̣ибхога̄диканти мӯлабха̄вӯпагамана̄дикам̣. а̄ди-ггахан̣ена ‘‘паччха̄ мӯлам̣ дасса̄мӣ’’ти бхан̣д̣аггахан̣ам̣, ин̣аггахан̣ан̃ча сан̇ган̣ха̄ти. айам̣ панеттха адхиппа̄йо – па̄т̣ибхогакирийа̄дӣнам̣ виджджама̄ната̄, авиджджама̄ната̄ ва̄ ниййа̄тане, пат̣ибхан̣д̣ада̄не, ин̣ада̄не ча паччайо на хоти, атха кхо каран̣аматтам̣, на ча там̣ ниййа̄тана̄дӣнам̣ ниччамева паччайо хоти ниййа̄тана̄димхи кате паччайатта̄бха̄вато, евамева випа̄куппа̄данепи каммасса виджджама̄ната̄, авиджджама̄ната̄ ва̄ паччайо на хоти, атха кхо каран̣аматтамева, каран̣аматте ча сати випаккавипа̄ка̄нам̣ паччайо на хотӣти.
621. парамасса уттамасса аттхасса пака̄санато параматтхаппака̄сано. пӣтибуддхививад̣д̣ханоти пӣтийа̄, н̃а̄н̣асса ча, пӣтисахагатасса ва̄ н̃а̄н̣асса вивад̣д̣хано.
ити абхидхамматтхавика̄синийа̄ на̄ма
абхидхамма̄вата̄расам̣ван̣н̣ана̄йа
пун̃н̃авипа̄капаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.