6. чхат̣т̣хо париччхедо
а̄рамман̣авибха̄ганиддесаван̣н̣ана̄
291-3. етесанти йатха̄вуттаппабхеда̄нам̣. нану ча ‘‘читтам̣ четасика’’нтиа̄дина̄ читта̄дӣнийева уддит̣т̣ха̄нӣти та̄нева ниддиситабба̄ни, а̄рамман̣ам̣ пана аппакатам̣, там̣ касма̄ идха вуччатӣти чоданам̣ манаси каритва̄ а̄ха ‘‘тена вина̄ наттхи хи самбхаво’’ти. йасма̄ а̄рамман̣ена вина̄ читтасамбхаво наттхи, на хи ана̄рамман̣ам̣ читтам̣ на̄ма аттхи, тасма̄ ‘‘тайидам̣ читтам̣ кам̣ а̄раббха уппаджджатӣ’’ти а̄сан̇ка̄нива̄ран̣аттхам̣ ито парам̣ а̄рамман̣ам̣ дассайисса̄мӣти аттхо. кативидхам̣ пана там̣ а̄рамман̣ам̣, ким̣ сарӯпан̃ча̄ти а̄ха ‘‘рӯпам̣ садда’’нтиа̄ди. вачанаттхам̣ пана несам̣ сайамева ваккхати. чхал̣а̄рамман̣аковида̄ти чханнам̣ а̄рамман̣а̄нам̣ бйа̄каран̣акусала̄ буддха̄дайо.
бхӯтети чатта̄ро маха̄бхӯте. упа̄да̄йа̄ти нисса̄йа. чатусамут̣т̣хитоти камма̄дӣхи чатӯхи паччайехи самут̣т̣хито. нидасситаббам̣ нидассанам̣. ким̣ там̣? дат̣т̣хаббабха̄во чаккхувин̃н̃а̄н̣асса гочарабха̄во, саха нидассанена̄ти санидассано. пат̣ихан̃н̃ати, пат̣иханананти ва̄ пат̣игхо, йена бйа̄па̄ра̄дивика̄рапаччайантарасахитесу чаккха̄дӣнам̣ ниссайесу вика̄руппатти, со сайам̣ ниссайавасена ча сампатта̄нам̣, асампатта̄нан̃ча пат̣имукхабха̄во ан̃н̃аман̃н̃апатанам̣ пат̣игхоти аттхо. таттха сайам̣ сампаттим̣ пхот̣т̣хаббасса ниссайавасена сампатти гандхарасагха̄надживха̄ка̄йа̄нам̣. итаресам̣ убхайатха̄пи асампатти, тасма̄ идха асампатта̄нам̣ пат̣имукхабха̄во ‘‘пат̣игхо’’ти вуччати. саха пат̣игхена̄ти саппат̣игхо, санидассано ча со саппат̣игхо ча̄ти санидассанасаппат̣игхо. еттха̄ха – йасса дат̣т̣хаббабха̄во аттхи, со санидассано, чаккхувин̃н̃а̄н̣агочарабха̄вова дат̣т̣хаббабха̄во. тасса ча рӯпа̄йатанато анан̃н̃атта̄ катхам̣ саха нидассанена санидассаноти йуджджатӣти? вуччате – анан̃н̃аттепи тасса ан̃н̃ехи дхаммехи рӯпа̄йатанам̣ висесетум̣ ан̃н̃ам̣ вийа катва̄ вуттам̣ ‘‘саха нидассанена санидассана’’нти. дхаммасабха̄васа̄ман̃н̃ена хи екӣбхӯтесу дхаммесу йо на̄наттакаро висесо, со ан̃н̃ам̣ вийа катва̄ упача̄ритум̣ йутто. еван̃хи аттхависеса̄вабодхо хоти. рӯпа̄рамман̣асан̃н̃итоти айам̣ еварӯпо ван̣н̣о рӯпа̄рамман̣анти сан̃н̃ито. идам̣ вуттам̣ хоти – чатта̄ро маха̄бхӯте упа̄да̄йа те амун̃читва̄ паваттама̄но каммасамут̣т̣ха̄но читтасамут̣т̣ха̄но утусамут̣т̣ха̄но а̄ха̄расамут̣т̣ха̄но ча нӣла̄дивасена диссама̄но индрийехи гхат̣т̣енто ча ван̣н̣о рӯпа̄рамман̣ам̣ на̄ма̄ти.
294-7. читтан̃ча уту ча читтоту, техи самбхавати, те ва̄ самбхава̄ паччайа̄ имасса̄ти читтотусамбхаво. саха вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пакавин̃н̃а̄н̣ена паватто саддо савин̃н̃а̄н̣акасаддо, савин̃н̃а̄н̣акасаддо пана на кевалам̣ савин̃н̃а̄н̣акасанта̄наппаваттова куччхисадда̄дивасена тасса утусамут̣т̣хитасса̄пи самбхавато.
дхарӣйатӣти кала̄папарампара̄йа сандха̄рӣйати. сӯчанатоти аттано ваттхусса супа̄кат̣акаран̣ато. гандхо хи ‘‘идам̣ сугандхам̣, идам̣ дуггандха’’нти пака̄сети, пат̣иччханнапуппхапхала̄дӣни ‘‘идаметтха аттхӣ’’ти песун̃н̃ам̣ каронтам̣ вийа хотӣти.
расама̄на̄ти асса̄давасена туссама̄на̄. расантӣти асанти, анубхавантӣти аттхо. еттха ра-ка̄ро падасандхикаро. еван̃хи ‘‘расама̄на̄ нам̣ асантӣти расо’’ти нируттинайо сундаро хоти. итаратха̄ ‘‘расанти асса̄дентӣ’’ти вуччама̄не ‘‘расама̄на̄’’ти идам̣ нираттхакамева сийа̄. атха ва̄ ‘‘расама̄на̄’’ти ито ра-ка̄рам̣, ‘‘расантӣ’’ти ито са-ка̄ран̃ча гахетва̄ ‘‘расо’’ти нируттинайо дат̣т̣хаббо.
298. пхусӣйатӣти гхат̣т̣ӣйати. ким̣ там̣ пхот̣т̣хаббам̣ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘патхавӣтеджава̄йаво’’ти. имина̄ дха̄туттайамева ка̄йавин̃н̃а̄н̣авин̃н̃еййабха̄васан̇кха̄тапхот̣т̣хаббам̣ на̄ма, на ан̃н̃анти дассети. касма̄ панеттха а̄подха̄ту на гахита̄, нану сӣтата̄ пхуситва̄ гайхати, са̄ ча а̄подха̄ту ева̄ти? саччам̣ гайхати, на пана а̄подха̄ту, кин̃чарахи теджодха̄ту ева. манде хи ун̣хабха̄ве сӣтавуддхи, на сӣтата̄ на̄ма кочи гун̣о аттхи. кевалам̣ пана ун̣хабха̄васса мандата̄йа сӣтата̄бхима̄но. катхам̣ панетам̣ вин̃н̃а̄таббанти че? сӣтавуддхийа̄ анават̣т̣хитабха̄вато па̄ра̄па̄ре вийа. татха̄ хи гхаммака̄ле а̄тапе т̣хатва̄ чха̄йам̣ павит̣т̣ха̄нам̣ сӣтавуддхи хоти, таттхева патхавӣгаббхато ут̣т̣хита̄нам̣ ун̣хавуддхи ча. кин̃чарахи химапа̄тасамайа̄дӣсу сӣтасса парипа̄чакаттадассанато ча теджодха̄ту ева сӣтата̄ти дат̣т̣хаббам̣. йади ча сӣтата̄ а̄подха̄ту сийа̄, екасмим̣ кала̄пе ун̣хабха̄вена саддхим̣ упалаббхеййа двиннам̣ дха̄тӯнам̣ авиниббхогаппаваттито, на ча паневам̣ упалаббхати, тасма̄ н̃а̄йати ‘‘на а̄подха̄ту сӣтата̄’’ти. идам̣ чатумаха̄бхӯта̄нам̣ авиниббхогавуттитам̣ иччханта̄нам̣ уттарам̣, аниччханта̄нампи пана чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ екасмим̣ кала̄пе киччадассанена сабха̄гавуттита̄йа са̄дхита̄йа идамева уттарам̣. кечи пана ‘‘ва̄йодха̄ту сӣтата̄’’ти ваданти, тесампи идамева уттарам̣. йади ва̄йодха̄ту сӣтата̄ сийа̄, екасмим̣ кала̄пе ун̣хабха̄вена саддхим̣ упалаббхеййа, на ча паневам̣ упалаббхати, тасма̄ вин̃н̃а̄йати ‘‘на ва̄йодха̄ту сӣтата̄’’ти. йе пана ваданти ‘‘дравата̄ а̄подха̄ту, са̄ ча пхуситва̄ гайхатӣ’’ти, те ваттабба̄ ‘‘дравабха̄вопи на̄ма пхусӣйатӣти идам̣ а̄йасманта̄нам̣ адхима̄наматтам̣ сан̣т̣ха̄не вийа̄’’ти. вуттан̃хетам̣ пора̄н̣ехи –
‘‘дравабха̄сахавуттӣни, тӣн̣и бхӯта̄ни сампхусам̣;
драватам̣ сампхуса̄мӣти, локойамабхиман̃н̃ати.
‘‘бхӯте пхуситва̄ сан̣т̣ха̄нам̣, манаса̄ гайхате йатха̄;
паччаккхато пхуса̄мӣти, н̃а̄табба̄ дравата̄ татха̄’’ти.
299. саббам̣ на̄манти саббам̣ читтачетасиканибба̄насамматам̣ на̄мам̣. читтачетасикан̃хи а̄рамман̣ам̣ пати наманато на̄мам̣. нибба̄нам̣ пана читтачетасикасса атта̄нам̣ пати на̄манато на̄мам̣. рӯпанти ниппханнарӯпам̣. ким̣ ависесена̄ти че, ноти а̄ха ‘‘хитва̄ рӯпа̄дипан̃чака’’нти. лаккхан̣а̄нӣти аничча̄дилаккхан̣а̄ни. пан̃н̃аттӣти на̄мупа̄да̄йавасена дувидха̄ пан̃н̃атти.
300. има̄ни пана чхаббидха̄ни а̄рамман̣а̄ни сабба̄ни саббаттха лаббханти, уда̄ху каттхачи ка̄ничӣти а̄ха ‘‘чхал̣а̄рамман̣а̄нӣ’’тиа̄ди. тӣн̣и рӯпети рӯпа̄вачарабхӯмийам̣ рӯпасаддадхаммавасена тӣн̣и а̄рамман̣а̄ни лаббханти. гха̄на̄диттайасса пана таттха абха̄вато гандха̄рамман̣а̄дӣни дхамма̄рамман̣ато висум̣ на лаббханти. арӯпабхаве пана саббасо рӯпа̄нам̣ абха̄вато екам̣ дхамма̄рамман̣амева лаббхати, на ан̃н̃анти а̄ха ‘‘арӯпе дхамма̄рамман̣амекака’’нти. нану ча арӯпабхавато чавитва̄ ка̄мабхаве ниббаттанта̄нам̣ арӯпабхавейева гатинимиттавасена рӯпа̄рамман̣ам̣ упат̣т̣ха̄тӣти? саччам̣ упат̣т̣ха̄ти, там̣ пана ка̄мабхавейева а̄рамман̣ам̣. упападжджитаббабхавасмин̃хи ван̣н̣о гатинимиттавасена упат̣т̣ха̄ти.
301-2. евам̣ чха а̄рамман̣а̄ни сарӯпато, паваттиппабхедато ча дассетва̄ ида̄ни тесу абхайагирива̄сӣнам̣ кин̃чи виппат̣ипаттим̣ дассетва̄ там̣ пат̣иккхипитум̣ ‘‘кхан̣аваттхупариттатта̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха кхан̣аваттхупариттатта̄ти кхан̣асса чева ваттхуно ча париттатта̄. йе рӯпа̄дайоти самбандхо. йесанти йесам̣ а̄чарийа̄нам̣ ладдхи. йесанти ва̄ дхамма̄рамман̣ена саха самбандхӣбха̄вато, вуттам̣ ваваттха̄пакатта̄ ча. те хи дхамма̄рамман̣ам̣ ваваттха̄пенто аттана̄ саха там̣ самбандхенти, тасма̄ дхамма̄рамман̣ена саха самбандхӣбха̄ва̄пеккха̄йа ‘‘йеса’’нти са̄мивачананти. имина̄ пана идам̣ вуттам̣ хоти – йе рӯпа̄дайо пан̃ча а̄рамман̣а̄ сантаттаайогул̣е патитаджалабинду вийа париттаккхан̣ика̄, диббачаккхуна̄ асаккун̣еййаггахан̣а̄ парама̄н̣у вийа париттаваттхука̄, тато ча сакасакавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ а̄па̄тхам̣ на гаччханти, кевалам̣ пана мановин̃н̃а̄н̣ассева гочара̄, те дхамма̄рамман̣ам̣ на̄ма̄ти йесам̣ ладдхи, те йесам̣ ва̄ дхамма̄рамман̣ам̣ на̄ма̄ти. етенева ча атӣта̄на̄гатабха̄вена атидӯраачча̄саннабха̄вена, кут̣т̣а̄диантарита̄бха̄вена ча а̄па̄тхам̣ ана̄гаччханта̄нампи рӯпа̄дӣнам̣ сан̇гахо като хотӣти. евам̣ладдхика̄ пана те –
‘‘имесам̣ кхо, а̄вусо, пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ на̄на̄висайа̄нам̣ на̄на̄гочара̄нам̣ на ан̃н̃аман̃н̃асса гочарависайам̣ паччанубхонта̄нам̣ мано пат̣иссаран̣ам̣, мано ча несам̣ гочарависайам̣ паччанубхотӣ’’ти (ма. ни. 1.455) –
идам̣ суттам̣ а̄харитва̄ пат̣иккхипитабба̄ти дассенто а̄ха ‘‘те пат̣иккхипитабба̄ва̄’’тиа̄ди. таттха пат̣иккхипитабба̄ва̄ти на ануваттитабба̄. ан̃н̃аман̃н̃а…пе… бхонта̄нанти чаккхундрийам̣ сотиндрийасса гочарам̣ на паччанубхоти, татха̄ ‘‘сотиндрийам̣ чаккхундрийасса̄’’тиа̄дина̄ ан̃н̃аман̃н̃асса а̄рамман̣ам̣ нева паччанубхонта̄нам̣ на̄нубхаванта̄нам̣ на ган̣ханта̄нам̣. тесанти тесам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣.
303. тан̃ча гочарам̣ мано паччанубхотӣти самбандхо. там̣ рӯпа̄дипан̃чавидхам̣ а̄рамман̣ам̣ ча-саддена дхамма̄рамман̣ан̃ча мано паччанубхоти, читтам̣ а̄рамман̣ам̣ каротӣти аттхо. айам̣ панеттха адхиппа̄йо – йади чаккха̄дӣнама̄па̄тхагата̄ни вина̄ авасеса̄ дхамма̄рамман̣а̄ хонти, тада̄ там̣висайам̣ читтам̣ пан̃чиндрийа̄нам̣ висайам̣ паччанубхонтам̣ на̄ма на хоти, аттанойева пана висайам̣ паччанубхонтам̣ на̄ма хоти. еван̃ча сати манова тесам̣ гочарависайам̣ паччанубхотӣти дуппариха̄рийам̣ бхавеййа, на ча там̣ суттавачанам̣ сакка̄ атиккаметум̣, тасма̄ вуттанайена чаккха̄дӣнам̣ ана̄па̄тхагата̄пи маногочара̄ рӯпа̄дайо рӯпа̄диа̄рамман̣а̄нева хонти, на дхамма̄рамман̣а̄ти. йади рӯпа̄рамман̣ам̣ читтам̣ аттано висайам̣ на̄нубхоти, парависайамева анубхоти, катхам̣ дассана̄дикиччам̣ на кароти? там̣там̣кичча̄нам̣ ниссайабхӯтасса ваттхуно анисситатта̄. катхан̃чарахи пан̃чиндрийа̄нам̣ висайам̣ паччанубхоти на̄ма? дассана̄дикиччасса акаран̣епи чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣхи дит̣т̣ха̄диа̄ка̄рассева гахан̣ато пан̃чиндрийа̄нам̣ висайам̣ паччанубхоти на̄ма. йади хи чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣхи дит̣т̣ха̄диа̄ка̄рам̣ на ган̣ха̄ти, рӯпа̄дӣнам̣ нӣлатта̄дивасена джа̄нанам̣ мановин̃н̃а̄н̣амева кароти, на пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нӣти татха̄ джа̄нанамева на хоти. тасса пана аттхита̄йеветам̣ вин̃н̃а̄таббам̣ – ана̄па̄тхагатарӯпа̄да̄рамман̣ам̣ читтам̣ аттано висайам̣ на паччанубхоти на̄ма. атха кхо пан̃чиндрийа̄нам̣ висайамева паччанубхотӣти. атха сийа̄, на майам̣ читтасса пан̃чиндрийависайа̄нубхаванам̣ пат̣иккхипа̄ма, тасса пана анубхаванам̣ дассана̄дикиччавирахена дхамма̄рамман̣авасенева̄ти че? тампи на, сутте татха̄ а̄гатат̣т̣ха̄насса абха̄вато. йади хи читтам̣ дассана̄дикиччавирахена пан̃чиндрийависайам̣ дхамма̄рамман̣авасенева паччанубхоти, пан̃чиндрийа̄нам̣ висайам̣ паччанубхавама̄на̄ манодха̄тумановин̃н̃а̄н̣адха̄тупи дхамма̄рамман̣а̄йева сийа̄, еван̃ча сати ‘‘дхамма̄йатанам̣ манодха̄туйа̄ ча мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ ча там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти пат̣т̣ха̄не ваттаббам̣ сийа̄, татха̄ пана аватва̄ –
‘‘рӯпа̄йатанам̣ садда̄йатанам̣ гандха̄йатанам̣ раса̄йатанам̣ пхот̣т̣хабба̄йатанам̣ манодха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.2),
‘‘рӯпа̄йатанам̣…пе… дхамма̄йатанам̣ мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти ча (пат̣т̣ха̄. 1.1.2) –
вуттатта̄ пан̃чиндрийа̄нам̣ висайам̣ паччанубхонтӣ манодха̄тумановин̃н̃а̄н̣адха̄ту там̣пан̃чиндрийа̄нам̣ висайавасена паччанубхоти, на дхамма̄йатанавасена̄ти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣.
304-5. евам̣ екена̄ка̄рена пат̣иккхепавидхим̣ дассетва̄ пуна апаренапи ка̄ран̣ена дассенто а̄ха ‘‘диббачаккха̄дӣ’’тиа̄ди. а̄ди-ггахан̣ена диббасотан̃а̄н̣аггахан̣ам̣. итипи на йуджджатӣти на кевалам̣ пуббе вуттенева ка̄ран̣ена, атха кхо имина̄пи ка̄ран̣ена на йуджджатӣти вуттам̣ хоти. йадипи чаккха̄дӣнам̣ ана̄па̄тхагатарӯпа̄дӣни дхамма̄рамман̣а̄ на̄ма хонти, тада̄ диббачаккха̄дӣни рӯпа̄диа̄рамман̣а̄ни на сийум̣ тесам̣ паса̄дависайа̄нам̣ рӯпасадда̄нам̣ паригган̣ханато, еван̃ча сати суттесу диббачаккхудиббасота̄нам̣ дхамма̄рамман̣ата̄ва ваттабба̄, на рӯпа̄диа̄рамман̣ата̄, вутта̄ ча са̄, тасма̄ чаккха̄дӣнам̣ ависайа̄ рӯпа̄дайо рӯпа̄да̄рамман̣а̄нева, на дхамма̄рамман̣а̄ти. тенева ча дхаммасан̇гахепи –
‘‘йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хоти соманассасахагатам̣ н̃а̄н̣асампайуттам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ ва̄ садда̄рамман̣ам̣ ва̄ гандха̄рамман̣ам̣ ва̄ раса̄рамман̣ам̣ ва̄ пхот̣т̣хабба̄рамман̣ам̣ ва̄ дхамма̄рамман̣ам̣ ва̄, йам̣ йам̣ ва̄ пана̄раббха, тасмим̣ самайе пхассо хоти…пе… авиккхепо хотӣ’’ти (дха. са. 1) –
вуттам̣. кин̃ча ана̄па̄тхагата̄нам̣ дхамма̄рамман̣атте саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ на хотӣти а̄паджджатӣти. евам̣ сатӣти йади када̄чи рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ хутва̄ када̄чи дхамма̄рамман̣ам̣ хоти, када̄чи дхамма̄рамман̣ам̣ хутва̄ када̄чи рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ хоти, тада̄ тесам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣а̄нам̣ нийамопи катхам̣ бхаве ‘‘идам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣, идам̣ дхамма̄рамман̣а’’нти нийамо на бхавеййа, а̄рамман̣асан̇каро бхавеййа̄ти аттхо.
306. евам̣ чхаббидхам̣ а̄рамман̣ам̣ дассетва̄ ида̄нисса анантарабхедам̣ паритта̄рамман̣а̄диттикавасена дассенто а̄ха ‘‘саббам̣ а̄рамман̣а’’нтиа̄ди. чхаббидхам̣ париттаттика̄дикам̣ там̣ етам̣ саббам̣ а̄рамман̣анти самбандхо. париттаттика̄дӣнанти паритта̄рамман̣аттика̄дӣнам̣. паритта̄рамман̣аттико хи идха ‘‘париттаттико’’ти вутто маджджхападалопавасена. а̄ди-ггахан̣ена магга̄рамман̣аттико атӣта̄рамман̣аттико аджджхатта̄рамман̣аттикоти имесам̣ тин̣н̣ам̣ тика̄нам̣ сан̇гахо. таттха ‘‘паритта̄рамман̣а̄ дхамма̄, махаггата̄рамман̣а̄ дхамма̄, аппама̄н̣а̄рамман̣а̄ дхамма̄’’ти евама̄гато паритта̄рамман̣аттико. а̄дипадавасена ‘‘магга̄рамман̣а̄ дхамма̄, маггахетука̄ дхамма̄, магга̄дхипатино дхамма̄’’ти евама̄гато магга̄рамман̣аттико. ‘‘атӣта̄рамман̣а̄ дхамма̄, ана̄гата̄рамман̣а̄ дхамма̄, паччуппанна̄рамман̣а̄ дхамма̄’’ти евама̄гато атӣта̄рамман̣аттико. ‘‘аджджхатта̄рамман̣а̄ дхамма̄, бахиддха̄рамман̣а̄ дхамма̄, аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄ дхамма̄’’ти евама̄гато аджджхатта̄рамман̣аттикоти ведитаббам̣.
307-9. крийа̄хетудвайанти ахетукакирийадвайам̣ хаситуппа̄даманодха̄ту итарасса махаггата̄диа̄рамман̣ата̄васена̄пи ваккхама̄натта̄. ‘‘ит̣т̣ха̄дибхеда̄’’тиа̄ди паритта̄рамман̣абха̄вавибха̄ванам̣. ит̣т̣ха̄дибхеда̄ти ит̣т̣хаит̣т̣хамаджджхаттаанит̣т̣хаанит̣т̣хамаджджхаттабхеда̄. пат̣ипа̄т̣ийа̄ти ‘‘рӯпам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣асса, саддо сотавин̃н̃а̄н̣асса̄’’тиа̄дина̄ ануккамато. рӯпа̄ди…пе… ттайасса тӯти кирийа̄манодха̄туйа̄ чева кусала̄кусалавипа̄кавибха̄гавасена двиннам̣ манодха̄тӯнан̃ча саббам̣ рӯпа̄дипан̃чакагочарам̣. та̄ хи хадайаваттхум̣ нисса̄йа чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ пуримапаччхима̄ хутва̄ нийата̄ рӯпа̄дӣнева а̄раббха паваттанти.
311. ка̄мадха̄туйанти ка̄мабхаве. таттха хи несам̣ саббесам̣ ваттха̄рамман̣а̄ни упалаббханти. чатта̄рӣти тесвева кирийа̄манодха̄ту, кусалавипа̄качаккхусотавин̃н̃а̄н̣а̄ни, татха̄ сампат̣иччхананти има̄ни чатта̄ри читта̄ни. сеса̄ни пана ваттха̄рамман̣а̄бха̄вена таттха нуппаджджанти. нева кин̃чӣти ваттха̄рамман̣а̄нам̣ саббасо абха̄вато етесу кин̃чи на джа̄йати.
312-3. ‘‘маха̄па̄ка̄на’’нтиа̄ди пат̣хамапариччхеде вуттаттхамева. пат̣уппанна̄ти паччуппанна̄.
314. евам̣ паритта̄рамман̣е дассетва̄ ида̄ни махаггата̄рамман̣е аппама̄н̣а̄рамман̣е ча дассетум̣ ‘‘дутийа̄руппачиттан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха дутийа̄руппачиттам̣ пат̣хама̄руппа̄рамман̣ато, чатуттха̄руппам̣ татийа̄руппа̄рамман̣ато махаггата̄рамман̣ам̣. чхаббидханти кусалавипа̄какирийа̄васена паччекам̣ тивидхата̄йа чхаппака̄рам̣.
316-20. н̃а̄н̣ам̣ парихӣнам̣ етесам̣, н̃а̄н̣ато парихӣна̄ти ва̄ н̃а̄н̣ахӣна̄. паритта̄рамман̣а̄…пе… хонти тети ат̣т̣ха н̃а̄н̣авиппайуттачиттуппа̄да̄ секхапутхуджджанакхӣн̣а̄сава̄нам̣ када̄чи нируссуккабха̄вена а̄дара̄каран̣авасена акамман̃н̃асарӣрата̄ан̃н̃авихитата̄хи ва̄ асаккаччада̄напаччавеккхан̣адхаммассавана̄дӣсу атипагун̣авипассана̄йа ча ка̄ма̄вачарадхамме а̄раббха паваттика̄ле паритта̄рамман̣а̄. атипагун̣а̄нам̣ пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ паччавеккхан̣ака̄ле махаггата̄рамман̣а̄. касин̣анимитта̄дипан̃н̃аттипаччавеккхан̣ака̄ле паритта̄рамман̣а̄дивасена наваттабба̄. акусалесу чатта̄ро дит̣т̣хисампайуттачиттуппа̄да̄ чатупан̃н̃а̄сака̄ма̄вачарадхамма̄нам̣, рӯпасса ча ‘‘атта̄ сатто’’ти пара̄масанаасса̄дана̄бхинанданака̄ле паритта̄рамман̣а̄. тенева̄ка̄рена саттавӣсатимахаггатадхамме а̄раббха паваттака̄ле махаггата̄рамман̣а̄. пан̣н̣аттидхамме а̄раббха паваттанака̄ле сийа̄ наваттабба̄ паритта̄рамман̣а̄дивасена. дит̣т̣хивиппайутта̄ни тейева дхамме а̄раббха вина̄ пара̄ма̄сена асса̄дана̄бхинанданавасена паваттийам̣, пат̣игхасампайутта̄ни доманассавасена паваттийам̣, вичикиччха̄сампайуттам̣ двел̣хакабха̄вена, уддхаччасахагатам̣ виккхипанавасена, авӯпасамавасена ча паваттийам̣ париттамахаггатанаваттабба̄рамман̣а̄ти ведитабба̄. крийатопи ча татха̄ти кирийачиттатопи н̃а̄н̣асампайутта̄ чатта̄роти аттхо. крийа̄вот̣т̣хаббананти сарӯпакатханаметам̣, на пана кусала̄кусалавипа̄кавот̣т̣хаббанасса виджджама̄натта̄.
тивидхо хоти гочароти париттамахаггатааппама̄н̣авасена тивидхопи гочаро хоти. катхам̣? кусалакирийа̄васена ат̣т̣ха н̃а̄н̣асампайуттачиттуппа̄да̄ секхапутхуджджанакхӣн̣а̄сава̄нам̣ саккаччада̄напаччавеккхан̣адхаммассаванавипассана̄дӣсу ка̄ма̄вачарадхамме а̄раббха паваттака̄ле ка̄ма̄вачара̄рамман̣икаабхин̃н̃а̄йа парикамма̄нуломака̄ле ча паритта̄рамман̣а̄. пат̣хамаджджха̄на̄дипаччавеккхан̣ака̄ле махаггата̄рамман̣аджха̄на̄дӣнам̣ парикаммака̄ле махаггатадхамме а̄раббха саммасанака̄ле ча махаггата̄рамман̣а̄ хонти. йатха̄ла̄бхам̣ готрабхувода̄нака̄ле пана локуттарам̣ дхаммам̣ паччавеккхан̣ака̄ле ча нибба̄на̄рамман̣а̄бхин̃н̃а̄йа парикаммака̄ле ча аппама̄н̣а̄рамман̣а̄. пан̣н̣аттипаччавеккхан̣ака̄ле пан̣н̣атта̄рамман̣икаджха̄на̄бхин̃н̃а̄нам̣ парикаммака̄ле ча наваттабба̄. абхин̃н̃а̄двайасса паритта̄диа̄рамман̣атам̣ саттарасамапариччхеде ваккхати. кирийа̄вот̣т̣хаббанампи йатха̄вуттадхамма̄нам̣ там̣там̣а̄рамман̣е паваттама̄на̄нам̣ пуречарам̣ хутва̄ там̣ тадева а̄ваджджантам̣ паваттатӣти паритта̄диа̄рамман̣ам̣. пан̃чадва̄ре вот̣т̣хаббанавасена паваттийам̣ паритта̄рамман̣амева.
вутта̄васеса̄нӣти йатха̄вуттехи авасит̣т̣ха̄ни паннараса рӯпа̄вачара̄ни пат̣хамататийа̄ни, чха арӯпа̄вачаракусалавипа̄какирийачитта̄нӣти екавӣсати читта̄ни. наваттабба̄рамман̣а̄нӣти паритта̄дивасена наваттаббасса касин̣а̄динимиттасаттапан̃н̃аттиа̄ка̄савин̃н̃а̄н̣а̄бха̄васса а̄рамман̣акаран̣ато наваттабба̄рамман̣а̄ни.
паритта̄рамман̣аттикам̣ саматтам̣.
321-2. евам̣ паритта̄рамман̣аттикавасена висайӣвибха̄гам̣ дассетва̄ ида̄ни йасма̄ аппама̄н̣а̄рамман̣аниддесенева магга̄рамман̣аттикасан̇гахитопи висайӣвибха̄го ниддит̣т̣хо хоти, тасма̄ там̣ паха̄йа атӣта̄рамман̣аттикавасена дассетум̣ ‘‘дутийа̄руппачиттан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха дутийа̄руппачиттам̣ атӣтасса пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣акаран̣ато, чатуттха̄руппам̣ татийа̄руппасса а̄рамман̣акаран̣ато екантаатӣта̄рамман̣ам̣. паччуппанна̄ва гочара̄ти рӯпа̄димхи дхарама̄нейева пан̃чадва̄рикачитта̄нам̣ уппаджджанато. ана̄гата̄рамман̣ам̣ пана нийатам̣ кин̃чи наттхи ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ассапи пан̃чамаджджха̄нато абхиннатта̄.
324-6. сийа̄…пе… на̄гатагочара̄ти ат̣т̣ха та̄ва маха̄випа̄ка̄ деваманусса̄нам̣ пат̣исандхиггахан̣ака̄ле каммам̣ ва̄ камманимиттам̣ ва̄ а̄раббха паваттийам̣ атӣта̄рамман̣а̄. бхаван̇гачутика̄лепи есева найо. гатинимиттам̣ пана када̄чи камманимиттан̃ча а̄раббха пат̣исандхиггахан̣ака̄ле, таданантарам̣ бхаван̇гака̄ле ча паччуппанна̄рамман̣а̄, татха̄ пан̃чадва̄ре тада̄рамман̣авасена паваттийам̣. манодва̄ре пана атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄рамман̣а̄нам̣ джавана̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ паваттийам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄рамман̣а̄. кусала̄кусалавипа̄ка̄хетукаупеккха̄сахагатамановин̃н̃а̄н̣адха̄тудвайепи есева найо. кевалан̃хи та̄ йатха̄ккамам̣ мануссесу джаччандха̄дӣнам̣, апа̄йесу ча саббесам̣ пат̣исандхи хонти. пан̃чадва̄ре ча сантӣран̣ака̄ле паччуппанна̄рамман̣а̄ва хонтӣти айаметесам̣ висесо. соманассасахагата̄ пана пан̃чадва̄ре сантӣран̣авасена, тада̄рамман̣авасена ча паваттика̄ле паччуппанна̄рамман̣а̄, манодва̄ре ча тада̄рамман̣ака̄ле атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄рамман̣а̄ти ведитабба̄. хаситуппа̄дачиттам̣ пана кхӣн̣а̄сава̄нам̣ пан̃чадва̄ре хат̣т̣хапахат̣т̣ха̄ка̄рам̣ курума̄на̄нам̣ паччуппанна̄рамман̣ам̣ хоти, манодва̄ре атӣта̄дибхеде дхамме а̄раббха хаситуппа̄давасена паваттийам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄рамман̣ам̣. ‘‘кусала̄кусала̄’’тиа̄дӣсу кусалесу та̄ва чатта̄ро н̃а̄н̣асампайуттачиттуппа̄да̄ секхапутхуджджана̄нам̣, атӣта̄дибхеда̄ни кхандхадха̄туа̄йатана̄ни саммасанака̄ле, паччавеккхан̣ака̄ле, атӣта̄диа̄рамман̣икаабхин̃н̃а̄нам̣ парикаммака̄ле ча атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄рамман̣а̄. пан̃н̃аттинибба̄напаччавеккхан̣ака̄ле, готрабхувода̄нака̄ле, пан̃н̃аттинибба̄на̄рамман̣икаабхин̃н̃а̄нам̣ парикамма̄дика̄ле ча наваттабба̄рамман̣а̄. пан̃н̃аттинибба̄на̄ни хи идха атӣта̄дика̄лавасена наваттабба̄нӣти тада̄рамман̣а̄ни атӣта̄рамман̣а̄дивасена наваттабба̄ни. тена̄ха ‘‘сантапан̃н̃аттика̄лепӣ’’ти, йатха̄самбхавам̣ сантасса нибба̄насса, пан̃н̃аттийа̄ ча а̄рамман̣акаран̣ака̄лети аттхо. поттхакесу пана ‘‘санте пан̃н̃аттика̄лесӯ’’ти ликханти, со апа̄т̣хо. тасса пана апа̄т̣хабха̄вам̣ аджа̄нанта̄ аттхаха̄нимпи асаллаккхетва̄ вачанавипалла̄савасена пан̃н̃аттика̄ласмим̣ сатӣти аттхам̣ ликханти. н̃а̄н̣авиппайутта̄нипи вуттанайенева ведитабба̄ни. кевалан̃хи тесам̣ маггапхаланибба̄напаччавеккхан̣а̄ни наттхи. н̃а̄н̣авирахена локуттарадхамма̄рамман̣е асаматтхабха̄ватоти айамева висесо.
акусалесу чатта̄ро дит̣т̣хисампайуттачиттуппа̄да̄ атӣта̄дибхеда̄нам̣ тебхӯмакадхамма̄нам̣ асса̄дана̄бхинанданапара̄масанака̄ле атӣта̄диа̄рамман̣а̄. татхева пан̃н̃аттим̣ а̄раббха паваттика̄ле наваттабба̄рамман̣а̄. дит̣т̣хивиппайуттесупи есева найо. кевалан̃хи таттха пара̄ма̄саггахан̣ам̣ наттхи. две пат̣игхасампайуттачиттуппа̄да̄ атӣта̄дибхеде дхамме а̄раббха дуссанака̄ле атӣта̄диа̄рамман̣а̄, пан̣н̣аттим̣ а̄раббха дуссанака̄ле наваттабба̄рамман̣а̄. вичикиччхуддхаччасампайутта̄ тесу дхаммесу анит̣т̣хан̇гатабха̄вена ча авӯпасамавиккхепавасена ча паваттийам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннанаваттабба̄рамман̣а̄. кирийа̄су ат̣т̣ха сахетукачиттуппа̄да̄ кусалачиттуппа̄дагатика̄ ева. таттха хи н̃а̄н̣асампайутта̄ кусалесу н̃а̄н̣асампайуттехи, н̃а̄н̣авиппайутта̄ н̃а̄н̣авиппайуттехи сама̄на̄. кевалам̣ пана те секхапутхуджджана̄нам̣ уппаджджанти, име кхӣн̣а̄сава̄нанти айамеветтха висесо. кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту пана упеккха̄сахагата̄ пан̃чадва̄ре вот̣т̣хаббанавасена паваттийам̣ паччуппанна̄рамман̣а̄, манодва̄ре атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄рамман̣а̄нан̃чева пан̃н̃аттинибба̄на̄рамман̣а̄нан̃ча джавана̄нам̣ пуреча̄рикака̄ле атӣта̄на̄гатапаччуппаннанаваттабба̄рамман̣а̄. абхин̃н̃а̄двайасса атӣта̄диа̄рамман̣атам̣ ваккхати. наваттабба̄…пе… а̄дина̄ти касин̣анимитта̄дипан̃н̃атта̄рамман̣атта̄ атӣта̄рамман̣а̄дина̄ наваттабба̄.
327. крийа̄ пан̃ча̄ти н̃а̄н̣асампайутта̄ чатассо, ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту упеккха̄сахагата̄ти има̄ пан̃ча кирийа̄. рӯпато пан̃чамӣ крийа̄ти рӯпа̄вачарапан̃чамаджджха̄насан̇кха̄та̄ кирийа̄бхин̃н̃а̄ ча. наттхи кин̃чи агочаранти атӣта̄дибхедесу, ка̄лавимуттесу ча агочарам̣ на̄ма кин̃чи наттхи, саббамева несам̣ гочарам̣ хотӣти аттхо.
атӣта̄рамман̣аттикам̣.
вуттанайа̄нуса̄ренева аджджхатта̄рамман̣аттикасан̇гахитопи висайӣвибха̄го сакка̄ вин̃н̃а̄тунти со висум̣ на уддхат̣о. сарӯпато панеса евам̣ ведитаббо – вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананти име та̄ва кусалавипа̄какирийа̄васена чха читтуппа̄да̄ аттано санта̄насамбандхам̣ хет̣т̣химам̣ сама̄паттим̣ а̄раббха паваттанато аджджхатта̄рамман̣а̄. рӯпа̄вачарачатуккаджджха̄на̄ни, пат̣хамататийа̄рӯппа̄ни, локуттаракусалавипа̄ка̄ни ча нийакаджджхаттато бахибха̄вена бахиддха̄бхӯта̄ни патхавӣкасин̣а̄дӣни а̄раббха паваттито бахиддха̄рамман̣а̄ни. саббева ка̄ма̄вачаракусала̄кусала̄бйа̄ката̄ дхамма̄ рӯпа̄вачарапан̃чамаджджха̄нан̃ча аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄ни. таттха ка̄ма̄вачаракусалато чатта̄ро н̃а̄н̣асампайуттачиттуппа̄да̄ аттано кхандха̄дӣни паччавеккхантасса аджджхатта̄рамман̣а̄, паресам̣ кхандха̄дипаччавеккхан̣е, пан̣н̣аттинибба̄напаччавеккхан̣е ча бахиддха̄рамман̣а̄, тадубхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄. н̃а̄н̣авиппайуттесупи есева найо. кевалан̃хи тесам̣ нибба̄напаччавеккхан̣а̄ наттхи. акусала̄пи аттано кхандха̄дӣнам̣ асса̄дана̄бхинанданапара̄ма̄са̄дика̄ле аджджхатта̄рамман̣а̄, парасса кхандха̄дӣсу чева аниндрийабаддхарӯпакасин̣а̄дӣсу ча татхева паваттика̄ле бахиддха̄рамман̣а̄, тадубхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄. двепан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни, тиссо ча манодха̄туйоти име тераса читтуппа̄да̄ аттано рӯпа̄дӣни а̄раббха паваттийам̣ аджджхатта̄рамман̣а̄, парасса рӯпа̄дӣсу паватта̄ бахиддха̄рамман̣а̄, тадубхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄, соманассасахагатам̣ сантӣран̣ам̣ пан̃чадва̄ре сантӣран̣атада̄рамман̣авасена аттано пан̃чарӯпа̄дидхамме манодва̄ре тада̄рамман̣авасена ан̃н̃епи аджджхаттике ка̄ма̄вачарадхамме а̄раббха паваттийам̣ аджджхатта̄рамман̣а̄, паресам̣ дхаммесу паваттама̄на̄ бахиддха̄рамман̣а̄, тадубхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄. упеккха̄сахагатасантӣран̣адвайепи есева найо.
кевалам̣ пана там̣ сугатидуггатӣсу пат̣исандхибхаван̇гачутивасена̄пи аджджхатта̄дибхедесу камма̄дӣсу паваттати. ат̣т̣ха маха̄випа̄ка̄ни пат̣исандхибхаван̇гачутитада̄рамман̣авасена аджджхатта̄дибхедесу дхаммесу паваттанато аджджхатта̄диа̄ламбан̣а̄ни. хаситуппа̄дампи аттано рӯпа̄дӣни а̄раббха пахат̣т̣ха̄ка̄ракаран̣авасена паваттийам̣ аджджхатта̄рамман̣ам̣, парасса рӯпа̄дӣсу паваттам̣ бахиддха̄рамман̣ам̣. манодва̄репи аттано катакирийапаччавеккхан̣ена хаситуппа̄дане аджджхатта̄рамман̣ам̣, паресам̣ катакирийапаччавеккхан̣ена бахиддха̄рамман̣ам̣, тадубхайавасена аджджхаттабахиддха̄рамман̣ам̣. манодва̄ра̄ваджджанам̣ пана манодва̄ре а̄ваджджанавасена, пан̃чадва̄ре ча вот̣т̣хаббанавасена паваттийам̣ аджджхатта̄диа̄рамман̣ам̣. ат̣т̣ха маха̄кирийа̄ кусалагатика̄йева. кевалан̃хи та̄ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ уппаджджанти, кусала̄ни секхапутхуджджана̄нанти еттакамева на̄наттам̣. рӯпа̄вачарапан̃чамаджджха̄насса аджджхатта̄диа̄рамман̣атам̣ ваккхати.
329. ‘‘пхалам̣, магга’’нти ча са̄ман̃н̃ена пуччхитатта̄ а̄ха ‘‘чатта̄ро…пе… пун̃н̃ато’’ти.
332-4. арахаттамаггапхала̄ни пана те джа̄нитум̣ на сакконти, татха̄ кусала̄бхин̃н̃а̄ ча. тена̄ха ‘‘саббесу пана̄’’тиа̄ди. вот̣т̣хаббанасса а̄ваджджанакиччасамайам̣ сандха̄йа га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ ‘‘вот̣т̣хаббанампи ча̄’’ти вуттам̣. ‘‘чатта̄ро…пе… пун̃н̃ато’’ти идам̣ н̃а̄н̣асампайуттасса̄пи секхапутхуджджанасанта̄наппаваттасса аггамаггапхаладжа̄нане асаматтхата̄йа нидассанаматтам̣. кусала̄бхин̃н̃а̄читтампи пана там̣ гочарам̣ ка̄тумасаматтхамева. еван̃ча катва̄ хет̣т̣ха̄ ‘‘крийа̄бхин̃н̃а̄ манодха̄тӯ’’ти вуттам̣.
335-8. касма̄ти ка̄ран̣апуччха̄. ‘‘арахато’’тиа̄ди виссаджджанам̣. хи-саддо ‘‘йасма̄’’ти имасса аттхе. йасма̄ путхуджджана̄ ва̄ секха̄ ва̄ арахато маггачиттам̣, пхалама̄насан̃ча джа̄нитум̣ на сакконти, тасма̄ти аттхо. айан̃ча несам̣ асаматтхата̄ анадхигататта̄ анадхигате ча висайе саббесампи мохо аттхева̄ти дассетум̣ ‘‘путхуджджано на джа̄на̄тӣ’’тиа̄ди вуттам̣. сота̄паннасса ма̄насанти сота̄паннасса па̄т̣ипуггаликам̣ маггапхаласан̇кха̄талокуттарама̄насам̣. евам̣ ‘‘сакада̄га̄мисса ма̄наса’’нтиа̄дӣсупи. локийама̄насам̣ пана арахантасса̄пи джа̄на̄ти. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘атха кхо ма̄ро па̄пима̄ бхагавато четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа̄’’ти. вуттамеваттхам̣ сан̇кхипитва̄ дассенто а̄ха ‘‘хет̣т̣химо хет̣т̣химо’’тиа̄ди. йатхева хет̣т̣химо хет̣т̣химо пуггало упарӯпари читтам̣ на джа̄на̄ти, евам̣ упаримо упаримопи хет̣т̣химасса хет̣т̣химасса читтам̣ на джа̄на̄тӣти че? но на джа̄на̄ти, со пана аттана̄ адхигатависайатта̄ джа̄на̄тийева̄ти дассенто а̄ха ‘‘упарӯпарӣ’’тиа̄ди. йатха̄ ‘‘упарӯпарӣ’’ти вуттам̣, евам̣ ‘‘хет̣т̣химасса хет̣т̣химасса̄’’ти ваттаббе екам̣ хет̣т̣хима-саддам̣ ча-саддена сан̇гахетва̄ ‘‘хет̣т̣химасса ча ма̄наса’’нти вуттам̣.
339-41. евампи висайӣпадха̄навасена вибха̄гам̣ дассетва̄ ида̄ни висайаппадха̄навасена дассетум̣ ‘‘йо дхаммо’’тиа̄ди вуттам̣. кусаламева а̄рамман̣анти кусала̄рамман̣ам̣. ка̄мети падам̣ убхайаттха самбандхитаббам̣ ‘‘ка̄ме кусала̄рамман̣ам̣ ка̄ме кусала̄кусаласса̄’’ти. кин̃ча̄пи хи акусаласса екантака̄ма̄вачаратта̄ на етасса висеситаббата̄ аттхи, кусалам̣ пана висеситаббамева̄ти там̣ апеккха̄йа ‘‘ка̄ме’’ти упарипадена самбандхитаббамева. атха ва̄ акусаласахачарийато кусалампи ка̄ма̄вачарамева гайхатӣти ‘‘ка̄ме’’ти идам̣ пуримападассева висесанам̣ дат̣т̣хаббам̣.
ка̄ма̄вачарапа̄касса̄ти пан̃чавин̃н̃а̄н̣асампат̣иччхана̄нам̣ екантена рӯпаккхандха̄рамман̣атта̄ тадавасесасса ека̄дасавидхасса ка̄ма̄вачаравипа̄касса. ка̄макрийасса̄ти вуттанайенева манодха̄туваджджитасса дасавидхака̄ма̄вачаракирийачиттасса. етесам̣…пе… а̄рамман̣ам̣ сийа̄ти еттха кусаласса та̄ва аттана̄ катасса да̄на̄дика̄ма̄вачаракусаласса пасанначиттена ануссаран̣ака̄ле, татхева парехи катасса анумоданака̄ле, тассева дувидхасса̄пи аниччата̄дивасена паччавеккхан̣ака̄ле, четопарийан̃а̄н̣а̄дӣнам̣ париттакусала̄рамман̣икаабхин̃н̃а̄нам̣ парикамма̄дика̄ле ча а̄рамман̣ам̣ хоти. акусалесу ча чатуннам̣ дит̣т̣хигатасампайутта̄нам̣ ка̄ма̄вачаракусалам̣ а̄раббха асса̄дана̄бхинанданапара̄масанака̄ле, дит̣т̣хивиппайутта̄нам̣ кевалам̣ асса̄дана̄дика̄ле ча двиннам̣ пат̣игхасампайутта̄нам̣ аттана̄, парехи ча катакусалама̄раббха виппат̣иса̄радуссанака̄ле, вичикиччха̄читтасса асаннит̣т̣ха̄нака̄ле, уддхаччасахагатасса авӯпасамавиккхепака̄ле ча а̄рамман̣ам̣ хоти. абхин̃н̃а̄читтадвайе кусаласса секхапутхуджджана̄нам̣ аттана̄, парехи ва̄ катакусаласса ануссаран̣ака̄ле, парачиттавиджа̄нанака̄ле, ‘‘имина̄ пун̃н̃акаммена мануссесу, ка̄ма̄вачарадевесу ча ниббаттатӣ’’ти джа̄нанака̄ле, ‘‘ана̄гате да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни кароми, кариссатӣ’’ти джа̄нанака̄ле ча кирийачиттасса̄пи кхӣн̣а̄сава̄нам̣ аттана̄, парехи ва̄ катакамма̄нуссаран̣ака̄ла̄дӣсу а̄рамман̣ам̣ хоти. ка̄ма̄вачаравипа̄кесу наваннам̣ сугатипат̣исандхӣнам̣ каммакамманимитта̄рамман̣икапат̣исандхика̄ле, саббесампи тада̄рамман̣а̄нам̣ ка̄ма̄вачаракусала̄рамман̣икаджавана̄нантарам̣ тада̄рамман̣ака̄ле ча а̄рамман̣ам̣ хотӣти. дасавидхака̄ма̄вачаракирийа̄су ча ат̣т̣ханнам̣ маха̄кирийачитта̄нам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ ка̄ма̄вачаракусалапаччавеккхан̣асаммасанака̄ле, паритта̄рамман̣икакирийа̄бхин̃н̃а̄нам̣ парикамма̄дика̄ле, хаситуппа̄дасса да̄на̄дим̣ паччавеккхитва̄ туссанака̄ле, манодва̄ра̄ваджджанасса пана ка̄ма̄вачаракусала̄рамман̣икаджавана̄нам̣ пуреча̄рикака̄ле ча а̄рамман̣ам̣ хотӣти евам̣ ка̄ма̄вачаракусалам̣ чханнам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти.
342. татоти йатха̄вуттара̄сито. тена̄ха ‘‘пан̃чаннам̣ пана ра̄сӣна’’нти. еттха ча кирийачиттесу хаситуппа̄до на самбхавати екантапаритта̄рамман̣атта̄. таттха ка̄ма̄вачаракусаласса та̄ва секхапутхуджджана̄нам̣ джха̄напаччавеккхан̣асаммасанака̄ле, рӯпа̄вачаракусала̄рамман̣икаабхин̃н̃а̄нам̣ парикамма̄дика̄ле, акусаласса вуттанайена пара̄масана̄дика̄ле, абхин̃н̃а̄су кусала̄бхин̃н̃а̄йа секхапутхуджджана̄нам̣ аттана̄, парехи ва̄ атӣтабхаве уппа̄дитаджха̄на̄нуссаран̣ака̄ле, паресам̣ рӯпа̄вачарачиттапариччхинданака̄ле, ‘‘имина̄ каммена имасмим̣ брахмалоке ниббаттиссатӣ’’ти джа̄нанака̄ле ча ‘‘ана̄гате джха̄нам̣ бха̄вессатӣ’’ти ва̄ джа̄нанака̄ле, кирийа̄бхин̃н̃а̄йа ча кхӣн̣а̄сава̄нам̣ йатха̄вуттавасена паваттика̄ле ча нававидхасса пана кирийачиттасса кхӣн̣а̄сава̄нам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайена рӯпа̄вачаракусалапаччавеккхан̣ака̄лети евам̣ рӯпа̄вачаракусалам̣ пан̃чаннам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти.
343-7. а̄руппакусалан̃ча̄пи а̄рамман̣апаччайо хотӣти самбандхо. тебхӯмакакусаласса̄ти саббасса ка̄ма̄вачаракусаласса, рӯпа̄вачаракусалесу кусала̄бхин̃н̃а̄йа, арӯпа̄вачаракусалесу дутийачатуттхакусаласса ча̄ти имасса тебхӯмакакусаласса. еса найо ‘‘тебхӯмакакрийасса̄’’ти еттха̄пи. ‘‘чатуттхадӯна’’нти ва̄ ‘‘чатуттхадутийа̄на’’нти ва̄ ваттаббе га̄тха̄бандхавасена вибхаттийа̄, савибхаттисса ва̄ тийа-саддасса лопам̣ катва̄ ‘‘чатуттхадӯ’’ти вуттам̣. имесам̣…пе… паччайоти ка̄ма̄вачаракусаласса, та̄ва абхин̃н̃а̄кусаласса ча рӯпа̄вачара̄рамман̣есу вуттанайена дутийачатуттха̄руппасса пат̣хамататийавасена̄ти евам̣ тебхӯмакакусаласса татха̄ секхапутхуджджанака̄ле аттано санта̄нагатасса, парасанта̄нагатасса ва̄ а̄руппакусаласса паджа̄нанака̄ле ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракирийачиттасса секхапутхуджджанака̄лейева аттана̄ ниббаттитам̣ пат̣хамататийа̄руппам̣ а̄раббха кхӣн̣а̄савака̄ле дутийачатуттха̄руппаниббаттане арӯпакирийачиттасса̄ти евам̣ тебхӯмакакирийасса хет̣т̣ха̄ вуттанайенева акусаласса, чатуттхадутийа̄нан̃ча арӯпа̄вачаравипа̄ка̄нанти еваметесам̣ ат̣т̣ханнам̣ ра̄сӣнам̣ арӯпакусалама̄рамман̣ам̣ хоти.
париччхиджджа га̄хика̄йа тан̣ха̄йа а̄паннанти парийа̄паннам̣, тебхӯмакадхаммаджа̄там̣, на парийа̄паннанти апарийа̄паннам̣, тадева пун̃н̃ан̃ча̄ти апарийа̄паннапун̃н̃ам̣. ка̄ма̄вачаратопи кусаласса кирийасса̄ти самбандхо. рӯпатоти рӯпа̄вачарато. чатуннам̣…пе… сада̄ти секха̄нам̣ маггапаччавеккхан̣ака̄ле магга̄рамман̣икакусала̄бхин̃н̃а̄йа парикамма̄дика̄ле н̃а̄н̣асампайуттакусаласса, кхӣн̣а̄сава̄нам̣ маггапаччавеккхан̣ака̄ле магга̄рамман̣икакирийа̄бхин̃н̃а̄йа ча парикаммака̄ле н̃а̄н̣асампайуттакирийачиттасса, тесам̣ тесам̣ джавана̄нам̣ пуречаравасена паваттика̄ле манодва̄ра̄ваджджанасса, секха̄нам̣ аттано, паресам̣ ва̄ маггаджа̄нанака̄ле абхин̃н̃а̄двайасса̄ти еваметесам̣ чатуннам̣ ра̄сӣнам̣ апарийа̄паннакусалама̄рамман̣ам̣ хоти.
татхева̄кусалам̣…пе… ӣританти секха̄нам̣ пахӣна̄васит̣т̣хакилесапаччавеккхан̣ака̄ле, секхапутхуджджана̄нам̣ аттано, паресам̣ ва̄ санта̄наппаватта̄кусаласаммасанака̄ле, акусала̄рамман̣икакусала̄бхин̃н̃а̄йа парикамма̄дика̄ле ка̄ма̄вачаракусаласса, аттано, паресам̣ ва̄ паваттаакусала̄нуссаран̣а̄дӣсу рӯпа̄вачаракусаласса, кхӣн̣а̄сава̄нам̣ пахӣнакилесапаччавеккхан̣аан̃н̃асанта̄нагатаакусаласаммасана̄дика̄ле, пахӣнакилесапаччавеккхан̣ена туссанака̄ле, саббесампи там̣там̣джавана̄нам̣ пуречарака̄ле ча ка̄ма̄вачаракирийачиттасса, кусала̄бхин̃н̃а̄йа вуттанайена рӯпа̄вачаракирийачиттасса, пара̄ма̄саасса̄дана̄бхинандана̄дивасена паваттийам̣ акусаласса, уддхаччарахитакамма̄рамман̣авасена акусалавипа̄касантӣран̣асса, ка̄ма̄вачараджавана̄нам̣ ануссаран̣ака̄ле саббампи ека̄дасатада̄рамман̣авипа̄касса̄ти евам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄нанти еваметесам̣ чханнам̣ ра̄сӣнам̣ акусалама̄рамман̣ам̣ хоти.
348-56. випа̄ка̄рамман̣ам̣…пе… паччайоти секхапутхуджджана̄нам̣ випа̄касаммасана̄дика̄ле ка̄ма̄вачаракусаласса, випа̄каккхандха̄нуссаран̣а̄дӣсу рӯпа̄вачаракусаласса, вуттанайенева кхӣн̣а̄сава̄нам̣ випа̄касаммасана̄дика̄ле, путхуджджанака̄ле анит̣т̣хавипа̄ка̄бха̄вам̣ а̄раббха туссанака̄ле, йатха̄вуттаджавана̄нам̣ пуречарака̄ле ка̄ма̄вачаракирийачиттасса, кусалесу вуттанайенева рӯпа̄вачаракирийачиттасса, випа̄кам̣ а̄раббха тада̄рамман̣аппаваттийам̣ випа̄ка̄рамман̣икакаммуна̄ пат̣исандхим̣ ган̣хантасса камманимиттавасена паваттийан̃ча ка̄ма̄вачаравипа̄касса, асса̄дана̄бхинанданапара̄ма̄са̄дивасена паваттийам̣ акусаласса̄ти еваметесам̣ чханнам̣ ра̄сӣнам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄кама̄рамман̣апаччайо хотӣти. рӯпа̄вачаравипа̄ка̄рамман̣епи имина̄ва найена йоджана̄ ка̄табба̄. кевалан̃хи там̣ ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄нам̣ кирийачиттесу ча хаситуппа̄дасса̄рамман̣ам̣ на хотӣти айаметтха висесо. локуттаравипа̄касса ка̄ма̄вачаракусалакирийа̄нама̄рамман̣аккамо аппама̄н̣а̄рамман̣аниддесе вуттанайена ведитаббо.
ка̄ма̄вачаракирийачиттасса ка̄ма̄вачаракусала̄дӣнам̣ чханнам̣ ра̄сӣнама̄рамман̣аккамо кусала̄рамман̣е вуттасадисова. кевалан̃хи еттха йадетам̣ кхӣн̣а̄савасанта̄нассева нийатам̣ нававидхам̣ кирийачиттам̣, там̣ парасанта̄наппаваттакусала̄кусаласса, сасанта̄нева секхапутхуджджанака̄ле ана̄гата̄рамман̣икаабхин̃н̃а̄йа парикамма̄дивасаппаваттакусаласса а̄рамман̣ам̣ хоти. випа̄кесу ча пат̣исандхибхаван̇гачутисан̇кха̄та̄нам̣ випа̄ка̄нам̣ камма̄рамман̣авасена а̄рамман̣ам̣ на хотӣти айамева висесо.
рӯпа̄вачаракирийачиттасса пан̃чаннам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣аккамо кусала̄рамман̣е вуттасадисова. висесопи ка̄ма̄вачаракирийа̄рамман̣е вуттанайенева ведитаббо. а̄руппакирийачиттасса̄пи тесам̣ пан̃чаннам̣ ра̄сӣнам̣ гочарабха̄во вуттасадисова. а̄руппакирийасса пана пат̣хамататийам̣ дутийачатуттхассева гочаро хоти.
357-8. евам̣ рӯпанибба̄наваджджитама̄рамман̣ам̣ дассетва̄ ида̄ни рӯпа̄рамман̣ам̣, нибба̄на̄рамман̣ан̃ча дассетум̣ ‘‘рӯпам̣ чатусамут̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. рӯпанти ат̣т̣хавӣсативидхо бхӯтопа̄да̄йабхедабхинно рӯпаккхандхо. кин̃ча̄пи на саббамева рӯпам̣ паччекам̣ чатусамут̣т̣ха̄нам̣, самудито пана рӯпаккхандхо чатӯхи ева самут̣т̣ха̄нехи самут̣т̣ха̄тӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘чатусамут̣т̣ха̄на’’нти. ка̄мапа̄какирийасса̄ти ка̄ма̄вачаравипа̄касса, ка̄ма̄вачаракирийачиттасса ча, таттха ча ка̄ма̄вачаракусаласса та̄ва ван̣н̣ада̄на̄дипун̃н̃акирийака̄ле, ван̣н̣а̄дӣнам̣ аничча̄дивасена саммасанака̄ле, абхин̃н̃а̄йа парикамма̄дика̄ле, акусаласса асса̄дана̄бхинанданапара̄ма̄са̄дика̄ле, абхин̃н̃а̄двайасса иддхивидхабхӯтасса суван̣н̣адуббан̣н̣а̄дирӯпанимма̄нака̄ле, пуббенива̄са̄нуссатибхӯтасса ‘‘пуримабхаве евам̣ван̣н̣о ахоси’’нтиа̄дина̄ ануссаран̣ака̄ле, диббачаккхубхӯтасса чавама̄наупападжджама̄насатта̄нам̣ ван̣н̣адассанака̄ле, диббасотабхӯтасса саддасаванака̄ле, ана̄гатам̣сан̃а̄н̣абхӯтасса ‘‘ана̄гате евам̣ван̣н̣о бхависса̄мӣ’’тиа̄дина̄ джа̄нанака̄ле, ка̄ма̄вачаравипа̄кесу двипан̃чавин̃н̃а̄н̣асампат̣иччханадвайасса йатха̄йогам̣ рӯпа̄дивиджа̄нанака̄ле, сукхасантӣран̣асса сантӣран̣атада̄рамман̣ака̄ле, упеккха̄сантӣран̣адвайасса сантӣран̣атада̄рамман̣акамманимиттагатинимитта̄рамман̣ака̄ле, сахетукавипа̄касса камманимиттагатинимитта̄рамман̣ака̄ле, тада̄рамман̣ака̄ле ча, ка̄ма̄вачаракирийа̄су пана кусале вуттанайа̄нуса̄рена ат̣т̣хамаха̄кирийачиттасса, ‘‘еварӯпам̣ ван̣н̣а̄димада̄си’’нти туссанака̄ле хаситуппа̄дасса, пан̃чадва̄раманодва̄ресу вот̣т̣хаббана̄ваджджанака̄ле манодва̄ра̄ваджджанасса, пан̃чадва̄ре а̄ваджджанака̄ле пан̃чадва̄ра̄ваджджанасса ча а̄рамман̣ам̣ хотӣти евам̣ чатусамут̣т̣ха̄никам̣ рӯпам̣ чханнам̣ ра̄сӣнама̄рамман̣ам̣ хоти.
359-60. нибба̄нам̣ пана готрабхувода̄нака̄ле, нибба̄на̄рамман̣икаабхин̃н̃а̄йа парикамма̄дика̄ле ча ка̄ма̄вачаратихетукакусаласса, атӣтабхаве саччхикатаниродха̄нуссаран̣акаа̄ла̄дӣсу рӯпа̄вачаракусаласса, вуттанайенева ка̄марӯпа̄вачаракирийачиттасса, маггат̣т̣ха̄нам̣ таданантарапхалавал̣ан̃джанапхалака̄лесу апарийа̄паннакусалавипа̄касса ча̄ти евам̣ чханнам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣ам̣ хотӣти дассетум̣ ‘‘нибба̄на̄рамман̣а’’нтиа̄ди вуттам̣. убхайасса̄ти ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаравасена дувидхасса.
361-2. на̄наппака̄раканти два̄дасамапариччхеде ваккхама̄нанайена на̄на̄видхаппака̄рам̣. наваннам̣…пе… паччайоти ка̄ма̄вачаракусаласса, акусаласса, хаситуппа̄даманодха̄туваджджитака̄ма̄вачаракирийачитта̄нан̃чева двиннам̣ абхин̃н̃а̄читта̄нан̃ча сабба̄пи пан̃н̃атти, рӯпа̄вачаракусалавипа̄какирийа̄нам̣ касин̣анимитта̄дика̄, пат̣хама̄руппакусалавипа̄какирийа̄нам̣ а̄ка̄сапан̃н̃атти, татийа̄руппакусала̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ абха̄вапан̃н̃аттӣти евам̣ пан̃н̃атти наваннам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хотӣти.
363-5. евам̣ йо дхаммо йасса дхаммасса а̄рамман̣ам̣ хоти, там̣ екекуддха̄равасена дассетва̄ ида̄ни саббе чатубхӯмакачиттуппа̄де чхахи а̄рамман̣ехи йоджетва̄ дассетум̣ ‘‘рӯпа̄рамман̣ика̄ две’’тиа̄ди га̄тха̄ттайам̣ вуттам̣. там̣ хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева.
366-9. ‘‘пат̣хама̄руппакусала’’нтиа̄ди пана хет̣т̣ха̄ вуттанайампи арӯпа̄вачара̄рамман̣есу арӯпа̄вачарадхамма̄нам̣ секха̄секхавасена на̄наппака̄рато паваттиа̄ка̄рам̣ пака̄сетум̣ вуттам̣. кусаласса̄ти секхапутхуджджана̄нам̣ дутийа̄руппакусаласса. випа̄касса пана кхӣн̣а̄сава̄нам̣ паваттама̄насса̄пи а̄рамман̣ам̣ хоти тасса пуримабхаве камманимитта̄рамман̣атта̄. арӯпабхаве атисантабха̄вена паваттама̄нам̣ бхаван̇гачиттам̣ на бха̄вана̄йа парисуддхам̣ упат̣т̣ха̄тӣти а̄ха ‘‘пат̣хама̄руппапа̄ко’’тиа̄ди. пат̣хамам̣ ту кирийачиттам̣ пун̃н̃асса дутийа̄руппачетасо а̄рамман̣ам̣ на хоти, випа̄касса дутийа̄руппачетасо а̄рамман̣ам̣ на хотӣти самбандхо. таттха кхӣн̣а̄савака̄ле кассачи кусаласса абха̄вато ‘‘на пун̃н̃асса̄’’ти вуттам̣. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанакирийа̄саман̇гисса вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанавипа̄качиттам̣ на паваттатӣти ‘‘на па̄касса̄’’ти вуттам̣. кхӣн̣а̄савасса дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раттхам̣, ниродхасама̄паджджанаттхан̃ча сама̄паттийо сама̄паджджантасса пат̣хама̄руппакирийачиттам̣ дутийасса а̄рамман̣ам̣ хотӣти а̄ха ‘‘пат̣хамам̣ ту крийа̄читта’’нтиа̄ди.
370-3. ‘‘двидха̄’’ти ча ватва̄ тамева дувидхатам̣, тивидхатан̃ча дассетум̣ ‘‘кусалам̣ кусаласса̄’’ти, ‘‘крийасса̄пи крийа̄ хотӣ’’ти ча а̄ди вуттам̣. там̣ вуттанайамева. евамева …пе… сийа̄ти пат̣хама̄руппачитте вуттанайена секхапутхуджджана̄нам̣ двидха̄, кхӣн̣а̄сава̄нан̃ча тидха̄ а̄рамман̣ам̣ бхаватӣти аттхо.
374-5. йам̣ йам̣ гочарам̣ а̄раббха̄ти рӯпа̄рӯпанибба̄напан̃н̃аттӣсу йам̣ йам̣ гочарам̣ а̄раббха. йе йети арӯпадхамма̄. йо нароти йо гахат̣т̣хо, паббаджито ва̄ ма̄н̣аво. кира̄ти ануматийам̣. тасса ‘‘уттаратева̄’’ти имина̄ самбандхо. па̄ранти аваса̄нам̣. там̣ имасса параманипун̣агамбхӣранайасаман̇гита̄йа йа̄тха̄вато отарантехи акасирена таритум̣ асаккун̣еййатта̄ дуппа̄пун̣еййанти катва̄ а̄ха ‘‘дуттара’’нти. уттаранти уттамам̣. абхидхамма̄вата̄расса хи уттамата̄йа тадекадесабхӯтапа̄рампи уттамамева хоти. соти со самуттин̣н̣а̄бхидхамма̄вата̄рапа̄ро наро. уттаратева, на пана на саккоти там̣ уттаритунти аттхо.
ити абхидхамматтхавика̄синийа̄ на̄ма
абхидхамма̄вата̄расам̣ван̣н̣ана̄йа
а̄рамман̣авибха̄ганиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.