5. пан̃чамо париччхедо
бхӯмипуггалачиттуппаттиниддесаван̣н̣ана̄
182-8. буддхийа̄ вуддхим̣ вирул̣хим̣ каротӣти буддхивуддхикарам̣. йасса йасса найасса катханам̣ пат̣ин̃н̃а̄там̣, там̣ там̣ дассенто а̄ха ‘‘читта̄нам̣ бхӯмӣсуппатти’’нти. там̣ ватва̄ бхӯмӣнам̣ а̄дха̄равасена пасан̇га̄гатам̣ гатибхедам̣, бхавабхедан̃ча дассетум̣ ‘‘дева̄ чева̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘чатассопа̄йабхӯмийо’’ти ватва̄ асурагатийа̄ петагатийам̣йева сан̇гахитатта̄ ‘‘гатийо пан̃ча̄’’ти вуттанти ваданти. майам̣ пана ‘‘тиссова̄па̄йабхӯмийо’’ти па̄т̣хена бхавитаббанти ман̃н̃а̄ма. на хи еса ана̄кулавачано а̄чарийо ӣдисам̣ пубба̄паравируддхам̣ вийа саммохаджанакам̣ вачанам̣ бха̄сати. па̄л̣ийампи хи –
‘‘пан̃ча кхо има̄, са̄рипутта, гатийо. катама̄ пан̃ча? нирайо тираччха̄найони петтивисайо манусса̄ дева̄’’ти (а. ни. 9.68) –
евам̣ тин̣н̣амева апа̄йа̄нам̣ васена вуттам̣. ка̄марӯпа̄рӯпавасена тайо бхава̄. таттха̄ти тесу тӣсу бхавесу. тим̣сева̄ти чатассо апа̄йабхӯмийо, саттавидха̄ ка̄масугатибхӯми, сол̣аса рӯпӣбрахмалока̄, чатассо арӯпабхӯмийоти екатим̣сабхӯмӣнамантаре читтаппаваттиадхика̄ратта̄ асан̃н̃абхӯмим̣ апанетва̄ авасеса̄ тим̣сева бхӯмийоти аттхо. та̄су тим̣сева пуггала̄ти та̄су бхӯмӣсу уппанна̄ пуггала̄ бхӯмиган̣анавасена тим̣сева хонти. бхӯмивасена тим̣савидха̄пи пана пат̣исандхичиттаган̣ана̄йа екӯнавӣсати хонтӣти дассенто а̄ха ‘‘бхӯмӣсвета̄сӯ’’тиа̄ди.
пат̣исандхикачитта̄нанти даса ка̄ма̄вачарапат̣исандхичитта̄ни, пан̃ча рӯпа̄вачарапат̣исандхичитта̄ни, чатта̄ри арӯпа̄вачарапат̣исандхичитта̄нӣти имесам̣ екӯнавӣсатипат̣исандхичитта̄нам̣ васена. асан̃н̃ӣнамачиттака̄ти асан̃н̃асатта̄нам̣ ачиттака̄ пат̣исандхи. вуттан̃хетам̣ –
‘‘асан̃н̃асатта̄ дева̄ ахетука̄ ана̄ха̄рака̄ апхассака̄ аведанака̄ асан̃н̃ака̄ ачетанака̄ ачиттака̄ па̄тубхавантӣ’’ти.
йади пат̣исандхивасена вӣсати пуггала̄, катхам̣ бхӯмивасена тим̣са̄ти вутта̄. екатим̣са̄ти хи ваттаббанти а̄ха ‘‘идха̄’’тиа̄ди.
на виджджати хету имесанти ахетӯ, дуве, тӣн̣и ча хетӯ имесанти двитихетӯ, пат̣исандхивасена ахетука̄, духетука̄, тихетука̄ ча̄ти аттхо. таттха ахетука̄ а̄па̄йика̄ ча, екачче бхӯмадева̄, мануссесу джаччандхаджаччабадхираджаччумматтаканапум̣сакаубхатобйан̃джанака̄дайо ча. вутта̄васеса̄ ка̄масугатива̄синова духетука̄. тихетука̄ пана ка̄масугатива̄синова. арийа̄ пана ат̣т̣ха̄ти чатуннам̣ арийамаггасаман̇гӣнам̣, чатуннан̃ча арийапхаласаман̇гӣнам̣ васена ат̣т̣ха арийапуггала̄. нану ча арийа̄пи тихетука̄йева̄ти? саччам̣, читтуппа̄дам̣ пана патва̄ тесам̣ висесасаббха̄вато висум̣йева уддхат̣а̄ти дат̣т̣хаббам̣.
189-92. ‘‘бхӯмӣсуппаттим̣ бхан̣ато ме нибодхатха̄’’ти сутва̄ чодако ‘‘тим̣сабхӯмӣсӯ’’тиа̄дина̄ саббесам̣ бхӯмӣнам̣ са̄дха̄ран̣ачитта̄ни пуччхати, итаро ‘‘чуддасева̄’’ти виссаджджети. таттха ат̣т̣ха париттакусала̄ни, чатта̄ри дит̣т̣хивиппайутта̄ни, уддхаччасахагатам̣, манодва̄ра̄ваджджанан̃ча̄ти чуддасева, на ӯна̄ни на̄дхика̄ни, сабба̄су тим̣сабхӯмӣсу хонти, саббабхӯмӣнам̣ са̄дха̄ран̣а̄нӣти аттхо.
сада̄…пе… сийунти две досамӯла̄ни, кусалавипа̄качаккхусотавин̃н̃а̄н̣асампат̣иччханасантӣран̣адвайаваджджита̄ни ат̣т̣ха̄раса ка̄ма̄вачаравипа̄качитта̄нӣти вӣсати читта̄ни сада̄ ка̄мейева бхаве сийум̣, на када̄чи ан̃н̃аттха уппаджджантӣти аттхо. нану ча брахмӯнампи акусалавипа̄ка̄ни уппаджджантӣти? саччам̣ уппаджджанти, та̄ни ка̄мабхаве анит̣т̣харӯпа̄дайо а̄раббха уппаджджанти брахмалоке тесам̣ абха̄ватоти ка̄мабхавейева нийамита̄ни. рӯпа̄вачаравипа̄качитта̄ни пан̃ча рӯпа̄вачарабхавейева сийум̣, чатта̄ро ча арӯпа̄вачаравипа̄ка̄ арӯпӣсӯти а̄ха ‘‘пан̃ча рӯпабхаве’’тиа̄ди.
ка̄ма …пе… бхавантӣти рӯпа̄вачаракусалакирийачитта̄ни чева кусалавипа̄ка̄ни ча чаккхусотавин̃н̃а̄н̣асампат̣иччханасантӣран̣а̄ни вот̣т̣хаббанаваджджа̄ни ча две ахетукакирийачитта̄ни пат̣хамамаггавин̃н̃а̄н̣анти ат̣т̣ха̄раса читта̄ни ка̄марӯпабхавейева бхаванти, на арӯпабхаве. таттха хи саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккантатта̄ рӯпа̄вачаракусалакирийа̄ нуппаджджанти. чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни ваттхудва̄равирахато, хаситуппа̄до екантаваттхуниссайатта̄, сота̄паттимагго паратогхосапаччайа̄йева ниббаттанато на уппаджджати. двечатта̄лӣса̄ти ат̣т̣ха париттакусала̄ни, чатта̄ри арӯпакусала̄ни, пат̣хамамаггаваджджа̄ни сатта локуттарачитта̄ни, пат̣игхадвайаваджджита̄ни ча даса акусалачитта̄ни, пуббе вуттаахетукакирийа̄двайаваджджита̄ни нава ка̄ма̄вачаракирийачитта̄ни, чатта̄ри арӯпа̄вачаракирийачитта̄нӣти евам̣ двечатта̄лӣса читта̄ни тӣсу бхавесу хонти.
193-204. евам̣ бхававасена читтуппаттим̣ дассетва̄ ида̄ни ка̄лавасена дассенто а̄ха ‘‘т̣хапетва̄ пана̄’’тиа̄ди. сабба̄санти ниддха̄ран̣аттхе са̄мивачанам̣. ат̣т̣ха маха̄кирийа̄, арахаттамаггапхалачитта̄ни, ана̄га̄мипхалам̣, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакусалакирийа̄ти терасева читта̄ни апа̄йарахита̄су чхаббӣсабхӯмӣсу хонти апа̄йесу випа̄ка̄варан̣асаббха̄ве етесам̣ ануппаджджанато. апара̄ни чха читта̄нӣти самбандхо. та̄ни пана рӯпабхаваса̄дха̄ран̣а̄нам̣ пан̃чапариттавипа̄ка̄нам̣, кирийаманодха̄туйа̄ ча васена ведитабба̄ни.
пан̃ча читта̄нӣти дит̣т̣хисампайуттавичикиччха̄васена пан̃ча читта̄ни. та̄ни хи пан̃часу суддха̄ва̄сабхӯмӣсу на лаббханти. таттха ана̄га̄микхӣн̣а̄сава̄намева адхивуттхатта̄, тесан̃ча пат̣хамамаггенева имесам̣ пан̃чаннам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ ануппа̄дадхамматам̣ а̄па̄дитатта̄.
апара̄ни дувети татийа̄руппакусалакирийачитта̄ни. та̄ни хи невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанесу атикканта̄рамман̣атта̄, апа̄йесу ча ахетукапат̣исандхикатта̄ нуппаджджанти. чатувӣсатӣбхӯмису две ча̄ти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанакусалакирийа̄васена две читта̄ни. тевӣсабхӯмису двейева̄ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанакусалакирийачитта̄ни.
ека̄дасавидханти рӯпа̄вачаракусалакирийа̄ хаситуппа̄доти ека̄даса. сота̄паттипхалам̣ йа̄ва ана̄га̄мимагго чатта̄ри ча читта̄ни суддха̄ва̄саапа̄йаваджджа̄су екавӣсатибхӯмӣсу бхаванти. екам̣ сота̄паттимаггачиттам̣ суддха̄ва̄саапа̄йаарӯпабхӯмиваджджесу саттарасасу бхӯмӣсу джа̄йати. две досамӯла̄ни, кусалавипа̄кагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни, сатта акусалавипа̄ка̄ти два̄даса читта̄ни махаггатабхӯмиваджджа̄су ека̄дасасу ка̄мабхӯмӣсу джа̄йанти. ат̣т̣ха маха̄випа̄качитта̄ни ка̄ма̄вачарадевамануссавасена саттабхӯмӣсу джа̄йанти. чхасу бхӯмисӯти вехаппхаласуддха̄ва̄сасан̇кха̄та̄су чхасу пан̃чамаджджха̄набхӯмӣсу.
чатта̄ри…пе… бхӯмисӯти чатуттхаджджха̄навипа̄ко париттасубхааппама̄н̣асубхасубхакин̣хавасена тӣсу бхӯмӣсу джа̄йати, дутийаджджха̄навипа̄ко, татийаджджха̄навипа̄ко ча паритта̄бха̄аппама̄н̣а̄бха̄а̄бхассаравасена тӣсу бхӯмӣсу, пат̣хамаджджха̄навипа̄ко брахмапа̄рисаджджабрахмапурохитамаха̄брахма̄васена тӣсу бхӯмӣсу хотӣти евам̣ чатта̄ри читта̄ни екекавасена тӣсу тӣсу бхӯмӣсу джа̄йанти.
206-9. евам̣ еттака̄нева читта̄ни еттака̄су бхӯмӣсу уппаджджантӣти читтанийамавасена уппаттим̣ дассетва̄ ида̄ни еттака̄су ева бхӯмӣсу еттака̄нева читта̄ни уппаджджантӣти бхӯминийамавасена дассетум̣ ‘‘кусала̄кусала̄ ка̄ме’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ка̄ме кусала̄кусала̄ вӣсати, тесам̣ паннараса ахетука̄ па̄ка̄, а̄ваджджанадвайан̃ча̄ти саттатим̣сева ма̄наса̄ нарака̄дӣсу чатӯсупи апа̄йесу джа̄йаре. авасеса̄ни пана саттараса ка̄ма̄вачаравипа̄какирийачитта̄ни, пан̃чатим̣са махаггаталокуттара̄нӣти двепан̃н̃а̄са ма̄наса̄ када̄чипи тесу нуппаджджанти абхӯмибха̄ватоти аттхо.
асӣти хадайа̄ти вутта̄васеса̄ни асӣти читта̄ни. гха̄на̄дивин̃н̃а̄н̣аттайанти кусалавипа̄кагха̄на̄дивин̃н̃а̄н̣аттайам̣. ‘‘апун̃н̃аджа̄ па̄ка̄’’ти акусалавипа̄ка̄нам̣ саббесамева гахитатта̄ гха̄на̄дивин̃н̃а̄н̣аттайам̣ аггахитависесампи па̄рисесан̃а̄йена кусалавипа̄камева вин̃н̃а̄йати.
213. доманассанти доманассасахагатам̣. крийа̄ ча двети вот̣т̣хаббанаваджджита̄ две ахетукакирийа̄.
214. бхӯмивасенева̄ти пуггале ана̄маситва̄ кевалам̣ бхӯмивасена. пуггала̄нам̣ васена ча бхӯмивасена ча читтуппаттим̣ вибха̄вайети самбандхо.
216-8. пан̃чабхӯмисӯти чатура̄па̄йамануссавасена пан̃чабхӯмӣсу. ахетука̄нам̣ пат̣исандхисадисатада̄рамман̣авасена ‘‘саттатим̣сева̄’’ти вуттам̣, ан̃н̃акаммена пана двихетукатада̄рамман̣асса̄пи самбхавато екачатта̄лӣса хонти. а̄чарийаджотипа̄латтхерасса адхиппа̄йена тихетукавипа̄кехипи саддхим̣ пан̃чачатта̄лӣсева̄ти дат̣т̣хаббам̣. ахетукасса вуттехӣти ахетукасаттасса вуттехи саттатим̣сама̄насехи саха. нава крийа̄ти ат̣т̣ха маха̄кирийа̄, хаситуппа̄до ча̄ти има̄ни аса̄дха̄ран̣акирийачитта̄ни нава.
220-1. ‘‘чатупан̃н̃а̄са ма̄наса̄’’ти ватва̄ тесам̣ сарӯпато дассанаттхам̣ а̄ха ‘‘двихетукасса̄’’тиа̄ди. пуна ‘‘чатупан̃н̃а̄са̄’’тиа̄ди пана нигаманам̣.
223-4. пан̃н̃а̄севасса читта̄нӣти тихетукасса путхуджджанасса вуттачатупан̃н̃а̄сачиттесу дит̣т̣хивичикиччха̄сахагатаваджджа̄ни екӯнапан̃н̃а̄са, сота̄паттипхаланти има̄ни пан̃н̃а̄сева читта̄ни асса ка̄ма̄вачарасса сота̄паннадехино джа̄йанте. наватим̣сева̄ти екӯначатта̄лӣсачитта̄ни. пат̣хамам̣ пхаланти сота̄паттипхалам̣.
225-8. дутийан̃ча пхалам̣ хитва̄ти сакада̄га̄мипхалам̣ хитва̄. ча-саддена сота̄паттипхалан̃ча хитва̄ти аттхо. аттано пхалена саха йа̄ни ат̣т̣хачатта̄лӣса читта̄ни, та̄ни ана̄га̄мисса саттасса джа̄йанти. чатта̄лӣсан̃ча чатта̄рӣти тевӣсати ка̄ма̄вачаравипа̄качитта̄ни, вӣсати кирийачитта̄ни, арахаттапхалан̃ча̄ти чатучатта̄лӣса читта̄ни. сакам̣ саканти ‘‘сота̄паннасса сота̄паттимаггачиттам̣, сакада̄га̄мино сакада̄га̄мимаггачитта’’нтиа̄дина̄ аттано аттано маггачиттам̣. касма̄ пана тесам̣ екекамева читтам̣ хотӣти а̄ха ‘‘екачиттаккхан̣а̄хи те’’ти. пан̃чатим̣сева̄ти саттараса ка̄марӯпа̄рӯпакусалачитта̄ни, пат̣игхадвайаваджджа̄ни даса акусала̄ни, рӯпабхаве лаббхама̄нака̄ни пан̃ча ахетукавипа̄ка̄ни, а̄ваджджанадвайам̣, пат̣хамаджджха̄навипа̄ко ча̄ти пан̃чатим̣са читта̄ни тӣсу пат̣хамаджджха̄набхӯмӣсу путхуджджанасса джа̄йанти.
232-5. хитва̄ ча̄ти еттха ча-саддена пат̣хамапхаласса гахан̣ам̣ дассети. тена апун̃н̃апан̃чакам̣ хитва̄ пат̣хамам̣ пхалам̣ гахетва̄ ча̄ти аттхо. апун̃н̃апан̃чаканти дит̣т̣хисампайуттавичикиччха̄сахагатавасена пан̃ча акусалачитта̄ни. таттха̄ти тесу сота̄паннасса вуттесу. таттхева̄ти сакада̄га̄мисса вуттесу. пун̃н̃аджам̣ сампат̣иччханам̣ сантӣран̣адвайан̃чева̄ти самбандхо.
237. евам̣ пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ путхуджджанасота̄панна̄дивасена читтасамбхавам̣ дассетва̄ ида̄ни тесамева васена дутийаджджха̄набхӯмийам̣ дассетум̣ ‘‘путхуджджанасса̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. дутийаджджха̄нататийаджджха̄навипа̄ка̄нам̣ екасаттассева асамбхавепи дутийаджджха̄натале ниббатте путхуджджана̄дайо путхуджджана̄дибха̄васа̄ман̃н̃ена екато гахетва̄ ‘‘дутийаджджха̄нататийаджджха̄напа̄като’’ти вуттам̣.
242. париттасубха̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аканит̣т̣ха̄ татийачатуттхаджджха̄набхӯмӣсу пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ вуттаган̣ана̄йа читтаппаватти ведитабба̄. тена̄ха ‘‘париттакасубха̄дӣна’’нтиа̄ди.
247. чатувӣсати читта̄нӣти ат̣т̣хапариттакусала̄ни, чатта̄ри арӯпакусала̄ни, пат̣игхадвайаваджджита̄ни даса акусалачитта̄ни, пат̣хама̄руппавипа̄ко, манодва̄ра̄ваджджанан̃ча̄ти чатувӣсати читта̄ни пат̣хама̄руппабхӯмийам̣ путхуджджанасса джа̄йанти.
250-3. даса пан̃ча̄ти ат̣т̣ха маха̄кирийа̄, чатассо арӯпакирийа̄, манодва̄ра̄ваджджанам̣, пат̣хама̄руппавипа̄ко, арахаттапхалан̃ча̄ти паннараса читта̄ни пат̣хама̄руппабхӯмийам̣ арахато хонти.
тевӣса̄ти пат̣хама̄руппабхӯмийам̣ путхуджджанасса вуттесу чатувӣсатичиттесу а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанакусалавипа̄каваджджа̄ ба̄вӣсати ча дутийа̄руппавипа̄ко ча̄ти тевӣсати дутийа̄руппабхӯмийам̣ путхуджджанасса хонти. таттхева тин̣н̣ам̣ пхалат̣т̣хасекха̄нам̣ путхуджджанасса вуттесу акусалапан̃чакаваджджа̄ни ат̣т̣ха̄раса, там̣там̣пхалан̃ча̄ти екӯнавӣсати читта̄ни хонти.
крийа̄ два̄даса̄ти ат̣т̣ха маха̄кирийа̄, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанаваджджита̄ тиссо арӯпакирийа̄, манодва̄ра̄ваджджананти два̄даса кирийачитта̄ни. па̄кекоти еко арӯпавипа̄ко.
дутийа̄руппабхӯмийам̣ путхуджджанасса вуттесу вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанакусалавипа̄каваджджа̄ни екавӣсати, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанавипа̄ко ча̄ти ба̄вӣсати читта̄ни татийа̄руппабхӯмийам̣ путхуджджанасса уппаджджанти.
254-60. путхуджджанасса вуттесу апун̃н̃апан̃чакаваджджа̄ни саттараса, пат̣хамапхалан̃ча̄ти ат̣т̣ха̄раса татийа̄руппабхӯмийам̣ сота̄паннасса уппаджджанти. та̄нӣти та̄нева ат̣т̣ха̄раса читта̄ни. ‘‘т̣хапетва̄ пат̣хамам̣ пхала’’нти хи вачанато дутийапхалам̣ паккхипитва̄ти айаматтхо авуттасиддхо. на хи сакада̄га̄мино сакада̄га̄мипхалан̃ча нуппаджджати. еван̃ча катва̄ вуттам̣ ‘‘т̣хапетва̄ дутийам̣ пхала’’нти. еттха̄пи ана̄га̄мипхалам̣ пакаран̣асиддхамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. ат̣т̣ха маха̄кирийа̄, две татийачатуттха̄руппакирийа̄, манодва̄ра̄ваджджанам̣, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанавипа̄ко, арахаттапхаланти тераса читта̄ни татийа̄руппабхӯмийам̣ кхӣн̣а̄савасса джа̄йанти. татийа̄руппабхӯмийам̣ путхуджджанасса вуттесу два̄вӣсатичиттесу а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанакусалавипа̄каваджджа̄ти вӣсати, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанавипа̄коти екавӣсати читта̄ни чатуттха̄руппабхӯмийам̣ путхуджджанасса джа̄йанти. путхуджджанасса вуттесу апун̃н̃апан̃чакаваджджа̄ни сол̣аса, сота̄паттипхалан̃ча̄ти саттараса таттхева сота̄паннасса хонти. ат̣т̣ха маха̄кирийа̄, две ча невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанавипа̄какирийа̄, манодва̄ра̄ваджджанам̣, арахаттапхалан̃ча̄ти два̄даса читта̄ни таттхева арахато уппаджджанти.
261-3. арӯпакусала̄ чева кирийа̄пи ча уппаджджанти, на пана випа̄ка̄ти адхиппа̄йо. уддхамуддхамарӯпӣнанти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатана̄дӣсу арӯпӣнам̣. хет̣т̣хима̄ти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатаника̄нам̣ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанакусалавипа̄ка̄ нуппаджджанти, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатаника̄нам̣ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанавин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанакусалавипа̄ка̄ти евама̄дина̄ хет̣т̣хима̄ хет̣т̣хима̄ арӯпа̄ нуппаджджанти. касма̄ти а̄ха ‘‘дит̣т̣ха̄дӣнавато кира̄’’ти. кира̄ти ануссутийам̣. дит̣т̣ха̄дӣнаватоти а̄рамман̣е, джха̄не ча дит̣т̣хадосатта̄. кусала̄нуттара̄ти локуттаракусала̄.
266. саббо рӯпо махаггатоти саббо рӯпа̄вачарамахаггатачиттуппа̄до. манодха̄тӯти кирийа̄манодха̄тувипа̄каманодха̄тӯнам̣ ка̄мавипа̄ка-ггахан̣ена гахитатта̄.
269-73. евам̣…пе… хет̣т̣химанти дутийа̄руппабхӯмийам̣ вуттесу дутийа̄руппаттайам̣ т̣хапетва̄ аттано па̄кена саха татийа̄руппабхӯмийам̣ екӯначатта̄лӣса читта̄ни таттхавуттесу татийа̄руппаттайам̣ т̣хапетва̄ аттано па̄кена саха саттатим̣са̄ти евам̣ сесадвайепи хет̣т̣химахет̣т̣химам̣ хитва̄ читтаган̣ана̄ н̃еййа̄. аттано аттаноти пат̣хама̄руппабхӯмийам̣ пат̣хама̄руппавипа̄ко, дутийа̄руппабхӯмийам̣ дутийа̄руппавипа̄коти евам̣ аттано аттано випа̄ка̄ чатта̄ро ча ана̄сава̄ локуттаравипа̄ка̄ти евам̣ чатӯсу арӯпабхӯмӣсу екека̄йа бхӯмийа̄ пан̃ча пан̃ча випа̄ка̄ джа̄йанти. йа̄ кирийа̄ терасева сийум̣, та̄ саббапат̣хама̄руппабхӯмийам̣ кхӣн̣а̄савасса джа̄йантети самбандхо. дутийа̄руппабхӯмийам̣ кхӣн̣а̄савасса пат̣хама̄руппакирийачиттам̣ ваджджетва̄ два̄дасева крийа̄ хонти. татийа̄руппабхӯмийам̣ дутийа̄руппакирийачиттам̣ ваджджетва̄ ека̄даса. чатуттха̄руппабхӯмийам̣ татийа̄руппакирийачиттам̣ ваджджетва̄ дасева вин̃н̃еййа̄.
274-5. ида̄ни кевалам̣ пуггалавасена тесамева пуггала̄нам̣ а̄вен̣икачиттам̣ дассетум̣ ‘‘арахато пана̄’’тиа̄дина̄ арахатойева уппаджджанакачиттам̣ дассетва̄ ана̄га̄миа̄дӣнам̣ па̄т̣ипуггаликам̣ сакасакапхалачиттам̣ па̄кат̣амева̄ти сам̣кхиттам̣. арахатоти кхӣн̣а̄савасса. арахато бха̄во арахаттам̣, арахаттапхаланти аттхо. тан̃хи ‘‘арӣнам̣ хататта̄ араха̄’’тиа̄дина̄ араханта-саддасса паваттинимиттабха̄вена ‘‘арахатта’’нти вуччати. ида̄ни тесам̣ тесам̣ пуггала̄нам̣ са̄дха̄ран̣ачитта̄ни дассетум̣ ‘‘чатуннан̃ча пхалат̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди вуттам̣.
290. суса̄ранти аттхабйан̃джанавасена париччаджитаббасса пхеггусса абха̄вато сут̣т̣ху са̄рам̣, саббасо са̄ранти аттхо. паранти суса̄ратта̄ ева парам̣. сатта̄нам̣ идхалокапаралокахитапат̣иччха̄дакасса авиджджандхака̄расса видхаманато мохандхака̄раппадӣпам̣. чинтетӣти аттхавасена чинтети. ва̄четӣти бйан̃джанавасена саджджха̄йати. ра̄гадоса̄нам̣ мохена саха авина̄бха̄вато тасса анупагаманам̣ аттхасиддхамева̄ти ‘‘мохандхака̄раппадӣпа’’нти ватва̄пи ‘‘нарам̣…пе… нопайантӣ’’ти ра̄гадоса̄нупагаманамева вуттам̣. ‘‘мохандхака̄раппадӣпа’’нти ва̄ вачаненева мохасса анупагамо вутто хотӣти ра̄гадоса̄намева анупагаманам̣ вуттам̣. мӯлабхӯта̄нам̣ пана тин̣н̣ам̣ анупагаманавачанена сесакилеса̄нампи анупагаманам̣ вуттамева̄ти дат̣т̣хаббам̣.
ити абхидхамматтхавика̄синийа̄ на̄ма
абхидхамма̄вата̄расам̣ван̣н̣ана̄йа
бхӯмипуггалачиттуппаттиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пат̣хамо бха̄го нит̣т̣хито.
намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса