4. чатуттхо париччхедо

екавидха̄диниддесаван̣н̣ана̄

128-30. виджа̄нанасабха̄ватоти а̄рамман̣авиджа̄нанасабха̄ватта̄. нану ча хет̣т̣ха̄ са̄рамман̣ато екавидхабха̄во вуттоти? саччам̣ вутто, со пана четасика̄нан̃ча са̄дха̄ран̣оти идха таббиваджджанаттхам̣ виджа̄наналаккхан̣ата̄ва вутта̄. сан̇кхепаган̣анавасена ча сахетука̄нам̣ екасаттативидхата̄ вутта̄. хетува̄дина̄ти кусала̄кусала̄бйа̄катахетӯнам̣ бйа̄каран̣акусалена. атха ва̄ ‘‘йе дхамма̄ хетуппабхава̄, тесам̣ хетум̣ татха̄гато а̄ха̄’’ти (апа. тхера 1.1.286; маха̄ва. 60) вачанато там̣там̣паччайуппаннадхамма̄нам̣ там̣там̣паччайава̄дина̄.

131-4. саваттхука̄ваттхукатоти екантена саббаваттхунисситабха̄вато чева тадабха̄вато ча. кечи пана хадайаваттхувасена саваттхука̄ваттхукатам̣ ван̣н̣енти, там̣ на йуджджати саваттхуканиддесе ‘‘саббо ка̄мавипа̄ко’’ти паса̄даниссита̄нампи сан̇гахитатта̄. убхайавасена̄ти саваттхука̄ваттхукавасена. ка̄ничи хи читта̄ни екантена саваттхука̄ни, ка̄ничи аваттхука̄нева, ка̄ничи убхайасабха̄ва̄ни. татха̄ чева ниддисати ‘‘саббо ка̄мавипа̄ко ча̄’’тиа̄ди.

саббо ка̄мавипа̄ко ча̄ти сахетука̄хетукабхинно саббо тевӣсативидхо ка̄ма̄вачаравипа̄ко ча. а̄димагготи сота̄паттимагго. со хи саббалокуттаресу а̄дито уппаджджанато, ат̣т̣хасу арийапуггалесу а̄дипуггаласса самбандхӣти ва̄ ‘‘а̄димагго’’ти вуччати. вина̄ ваттхунти сакасакаваттхум̣ вина̄ нуппаджджанти. тенева хета̄ни арӯпабхаве нуппаджджанти таттха ваттхӯнам̣ абха̄вато. ‘‘нуппаджджанти вина̄ ваттху’’нти ча идам̣ антобха̄витака̄ран̣аттхам̣ катва̄ вуттам̣. тена йасма̄ ваттхум̣ вина̄ нуппаджджанти, тасма̄ екантена саваттхука̄ти вуттам̣ хоти.

екантена аваттхука̄ арӯпабхавейева пат̣исандха̄дивасена паваттанато. катхам̣ пана рӯпасанниссайена вина̄ таттха арӯпам̣ паваттати, касма̄ на паваттати пан̃чавока̄рети? татха̄ адассанато. йади евам̣ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ренапи вина̄ рӯпадха̄туйам̣ рӯпена паваттитаббам̣, ким̣ ка̄ран̣а̄? ка̄мадха̄туйам̣ татха̄ адассанато. апи ту йасса читтасанта̄насса паваттика̄ран̣ам̣ рӯпе авигататан̣хам̣, тасса саха рӯпена паватти. йасса пана ниббаттика̄ран̣ам̣ рӯпе вигататан̣хам̣, тасса вина̄ рӯпена паватти ка̄ран̣асса там̣вимукхата̄йа̄ти рӯпасанниссайена вина̄ таттха арӯпам̣ паваттати. двечатта̄лӣса сеса̄нӣти манодва̄ра̄ваджджанам̣ кусалакирийа̄васена сол̣аса ка̄ма̄вачара̄ни, татхева ат̣т̣ха арӯпа̄вачара̄ни, пат̣хамамаггаваджджа̄ни сатта локуттара̄ни, пат̣игхадвайаваджджитадасаакусала̄ни чети двечатта̄лӣса вутта̄васесачитта̄ни.

135-7. рӯпа̄дӣсу екекамева а̄рамман̣ам̣ имасса̄ти екека̄рамман̣ам̣. тасса тасса а̄рамман̣асса а̄па̄тхагатака̄ле там̣там̣виджа̄нанавасена пан̃чапи а̄рамман̣а̄ни имасса̄ти пан̃ча̄рамман̣ам̣. евампӣти на кевалам̣ саваттхука̄дивасенева, атха кхо екека̄рамман̣а̄дитопи. абхин̃н̃а̄ваджджита̄нам̣ саббамахаггата̄нампи дхамма̄рамман̣абха̄вена ека̄рамман̣атта̄ а̄ха ‘‘саббам̣ махаггата’’нти. пан̣н̣атта̄рамман̣ато ека̄рамман̣анти кечи. там̣ арӯпа̄вачарадутийачатуттхаджджха̄на̄ни патва̄ на йуджджати тесам̣ махаггата̄рамман̣атта̄. абхин̃н̃а̄двайасса чхал̣а̄рамман̣икабха̄вена, тасса ча рӯпа̄вачарапан̃чамаджджха̄нато абхиннатта̄ там̣ паха̄йа ‘‘течатта̄лӣса̄’’ти вуттам̣.

141. пун̃н̃авипа̄какирийато ка̄ме два̄даса̄ти самбандхо. дха̄ти нипа̄таматтам̣. пун̃н̃авипа̄какрийатоти н̃а̄н̣авиппайуттакусалавипа̄какирийато.

143-9. ирийа̄йа ка̄йика̄йа кирийа̄йа паваттипатхабха̄вато ирийа̄патхо, гамана̄ди. аттхато тадаваттха̄ рӯпаппаватти. ка̄ман̃четтха рӯпавинимутто ирийа̄патхо, вин̃н̃атти ва̄ наттхи, татха̄пи саббам̣ рӯпасамут̣т̣ха̄пакачиттам̣ ирийа̄патхупаттхамбхакам̣, вин̃н̃аттивика̄руппа̄данан̃ча хоти. йам̣ пана читтам̣ вин̃н̃аттиджанакам̣, там̣ екам̣сато итарадвайасса джанакам̣ авина̄бха̄вато, татха̄ ирийа̄патхупаттхамбхакам̣ рӯпасса̄ти имасса висесасса дассанаттхам̣ ‘‘рӯпӣрийа̄патхавин̃н̃атти-джанака̄джанака̄дито’’ти ирийа̄патхавин̃н̃аттӣнам̣ висум̣ гахан̣ам̣. джанака̄джанака̄дитоти тин̣н̣ампи джанакато, кассачипи аджанакато, двиннам̣ екасса ча джанакато. ка̄ничи хи читта̄ни рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пенти, ирийа̄патхам̣ каппенти, вин̃н̃аттим̣ джанайанти. ка̄ничи рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пенти, ирийа̄патхам̣ каппенти, вин̃н̃аттим̣ на джанайанти. ка̄ничи рӯпамева самут̣т̣ха̄пенти, итарадвайам̣ на каронти. ка̄ничи тӣн̣и на каронтева. татха̄ чева дассети ‘‘два̄даса̄кусала̄’’тиа̄ди. еван̃ча̄пи хи там̣ читтанти на кевалам̣ ахетука̄дитова, евам̣ рӯпа̄диджанака̄дитопи там̣ чатуббидхам̣. ‘‘еван̃ча̄димхи та’’нтипи ликханти. тасса пана а̄димхи никкхиттам̣ читтам̣ еван̃ча чатуббидханти аттхам̣ ваданти. таттха̄ти тесу рӯпаджанака̄дӣсу. даса кирийа̄ти манодха̄туваджджа̄ даса кирийа̄.

самут̣т̣ха̄пенти рӯпа̄нӣти аттано уппа̄даккхан̣ейева аттана̄ джанетаббарӯпа̄ни самут̣т̣ха̄пенти. каппентӣти санна̄менти. йатха̄паваттам̣ ирийа̄патхам̣ упаттхамбхенти. йатха̄ хи антарантара̄ уппаджджама̄нехи вӣтхичиттехи аббокин̣н̣е бхаван̇ге паваттама̄не ан̇га̄ни осӣданти, паведханта̄ вийа хонти, на евам̣ дваттим̣савидхесу ваккхама̄несу ча чхаббӣсативидхесу джа̄гаран̣ачиттесу паваттама̄несу. тада̄ пана ан̇га̄ни упаттхаддха̄ни йатха̄паваттаирийа̄патхабха̄венева паваттанти. джанайанти ча вин̃н̃аттинти манодва̄ре паватта̄ ева вин̃н̃аттим̣ джанайанти, на пана пан̃чадва̄ре паватта̄ти дат̣т̣хаббам̣.

двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ джха̄нан̇гайога̄бха̄вена рӯпа̄джанакатта̄ а̄ха ‘‘двепан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄’’ти. джха̄нан̇га̄ни хи читтена саха рӯпасамут̣т̣ха̄пака̄ни, тесам̣ анубалаппада̄йака̄ни магган̇га̄дӣни тесу виджджама̄несу сависесам̣ рӯпаппаваттидассанато. арӯпавипа̄ка̄ пана рӯпавира̄габха̄вана̄йа ниббаттатта̄ хетуно там̣вимукхата̄йа рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄пентӣти а̄ха ‘‘випа̄ка̄ ча арӯписӯ’’ти.

150. саббесам̣ сандхичиттанти саббесам̣ сатта̄нам̣ пат̣исандхичиттам̣. тан̃хи ваттхудуббалата̄йа, аппатит̣т̣хитата̄йа, паччайавекаллато, а̄гантуката̄йа ча рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄пети. татха̄ хи пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ена сахаджа̄там̣ ваттху паччха̄джа̄тапаччайарахитам̣, а̄ха̄ра̄дӣхи ча анупаттхаддхам̣ дуббалам̣, тасса ча дуббалатта̄ таннисситавин̃н̃а̄н̣ампи дуббаланти. йатха̄ ча папа̄те патито ан̃н̃асса ниссайо бхавитум̣ на саккоти, евам̣ тампи бхиннасантатийам̣ каммаккхиттата̄йа папа̄те патитам̣ вийа аппатит̣т̣хитам̣ на рӯпасамут̣т̣ха̄пане уссахати ча ваттхуно ча аттана̄ саха апаччха̄ апуре уппаджджама̄натта̄ пуреджа̄тапаччайасса ала̄бхато. йатха̄ пана а̄гантуко пурисо агатапуббам̣ десам̣ гато ан̃н̃есам̣ ‘‘етха бхо антога̄ме во аннапа̄нагандхама̄ла̄дӣни дасса̄мӣ’’ти ваттум̣ на саккоти аттано ависайата̄йа, аппахута̄йа ча, евамевам̣ пат̣исандхичиттампи а̄гантуканти. евам̣ ваттхудуббалата̄дӣхи ка̄ран̣ехи рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄пети. апича а̄ха̄риндрийа̄дивасена йеха̄ка̄рехи читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нам̣ читтачетасика̄ паччайа̄ хонти, техи саббехи пат̣исандхийам̣ читтачетасика̄ саматим̣сакаммаджарӯпа̄нам̣ йатха̄йогам̣ паччайа̄ хонти. вуттан̃хетам̣ пат̣т̣ха̄не –

‘‘пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄ката̄ а̄ха̄ра̄ сампайутта̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣ а̄ха̄рапаччайена паччайо’’тиа̄ди (пат̣т̣ха̄. 1.1.429).

тасма̄ саматим̣сакаммаджарӯпа̄ни читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нам̣ т̣ха̄нам̣ гахетва̄ т̣хита̄нӣти пат̣исандхичиттам̣ рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄петӣти ведитаббам̣.

чутичиттан̃ча̄рахатоти еттха кхӣн̣а̄савасса чутичиттам̣ упасантават̣т̣амӯласмим̣ санта̄не са̄тисайам̣ сантавуттита̄йа рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄пети, ана̄га̄миа̄дӣнам̣ тадабха̄ватоти ваданти. т̣ӣка̄ка̄ро пана а̄нанда̄чарийо бхан̣ати –

‘‘ка̄ма̄вачара̄нам̣ паччхимачиттасса уппа̄даккхан̣е йасса читтасса анантара̄ ка̄ма̄вачара̄нам̣ паччхимачиттам̣ уппаджджиссати, рӯпа̄вачаре, арӯпа̄вачаре паччхимабхавика̄нам̣, йе ча рӯпа̄вачарам̣, арӯпа̄вачарам̣ упападжджитва̄ паринибба̄йиссанти, тесам̣ чаванта̄нам̣, тесам̣ вачӣсан̇кха̄ро нируджджхиссати, но ча тесам̣ ка̄йасан̇кха̄ро нируджджхиссатӣти вачанато ан̃н̃есампи чутичиттам̣ рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄петӣ’’ти.

а̄чарийасса хи айамадхиппа̄йо – ‘‘ка̄ма̄вачара̄нам̣ паччхимачиттасса̄’’ти етена ависесена ка̄ма̄вачарасатта̄нам̣ чутичиттасса, ‘‘йе ча рӯпа̄вачарам̣…пе… нируджджхиссатӣ’’ти имина̄ ка̄мабхавато чавитва̄ рӯпа̄рӯпабхавӯпападжджанака̄нам̣ ка̄ма̄вачарачутичиттасса̄пи уппа̄даккхан̣ато уддхам̣ вачӣсан̇кха̄расса ниродхам̣ ватва̄ ка̄йасан̇кха̄расса тадабха̄вавачанато чутичиттасса ка̄йасан̇кха̄ра̄самут̣т̣ха̄панам̣ сиддхам̣. йадаггена ча там̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ на самут̣т̣ха̄пети, тадаггена там̣ сесарӯпампи на джанети. на хи рӯпасамут̣т̣ха̄пакасса габбхагатата̄дивибандха̄бха̄ве ка̄йасан̇кха̄ра̄самут̣т̣ха̄пане ка̄ран̣ам̣ аттхи. на ча йуттам̣ чутито уддхам̣ читтасамут̣т̣ха̄нан̃часса рӯпам̣ паваттатӣти, на̄пи ‘‘чутичиттам̣ рӯпам̣ самут̣т̣ха̄петӣ’’ти па̄л̣и аттхи, на ча̄пи ват̣т̣амӯла̄нупасамо чутичиттасса рӯпуппа̄дане ка̄ран̣ам̣ чутичиттена на уппанна̄нампи тато пуриматарехи уппанна̄нам̣ вийа бхавантаре ануппаджджанато, тасма̄ саббесампи чутичиттам̣ рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄петӣти. йади ка̄йасан̇кха̄расамут̣т̣ха̄панамева рӯпаджанана̄рахабха̄вам̣ са̄дхети, тада̄ чатуттхаджджха̄не катханти? на̄йам̣ досо, тасса бха̄вана̄балена са̄тисайам̣ сантавуттита̄йа ка̄йасан̇кха̄ра̄самут̣т̣ха̄панепи маран̣а̄санначитта̄нам̣ вийа паридуббалатта̄бха̄вато рӯпасамут̣т̣ха̄пане вибандхо наттхӣти. куто пана пат̣т̣ха̄йа читтаджарӯпам̣ нуппаджджатӣти? йато пат̣т̣ха̄йа ка̄йасан̇кха̄ре нуппаджджати. када̄ ча ка̄йасан̇кха̄ро нуппаджджатӣти? чутито пуббе дваттим̣самачиттаккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа нуппаджджати, теттим̣самачиттаккхан̣е уппаннам̣ паччхимасол̣асакато пуретарамева нируджджхатӣти ваданти. ‘‘йасса ка̄йасан̇кха̄ро на нируджджхати, тасса читтасан̇кха̄ро на нируджджхиссатӣ’’ти (йама. 2.сан̇кха̄райамака.113) пан̃хе ‘‘паччхимачиттасса бхан̇гаккхан̣е тесам̣ ка̄йасан̇кха̄ро ча на нируджджхати, читтасан̇кха̄ро ча на нируджджхиссатӣ’’ти паччхимачиттассева ваджджитатта̄ чутито дутийататийачиттена̄пи саха нируджджхатӣти апаре. йасса читтасса анантара̄ ка̄ма̄вачара̄нам̣ паччхимачиттам̣ уппаджджатӣти еттха ‘‘йасса̄’’ти ка̄ма̄вачарачутичиттасса анантарапаччайабхӯтам̣ читтам̣ сандха̄йа вуттанти тасса уппа̄датопи уддхам̣ ка̄йасан̇кха̄ра̄бха̄вавачанена хет̣т̣химакот̣ийа̄ чутито татийачиттенева саха нируджджхати. дутийачиттам̣ на па̄пун̣а̄тӣти еке.

151-7. екам̣ две тӣн̣и чатта̄ри т̣ха̄на̄ни имасса̄ти екадвитичатут̣т̣ха̄нам̣, екадвитичатут̣т̣ха̄натта̄ти аттхо. т̣ха̄нанти ча идха киччамадхиппетам̣. тан̃хи тит̣т̣ханти еттха дхамма̄ ават̣т̣хита̄ вийа хонтӣти ‘‘т̣ха̄на’’нти вуччати. мам̣сачаккхудиббачаккхун̃а̄н̣ачаккхубуддхачаккхусамантачаккхувасена пан̃ча ниммала̄ни лочана̄ни имасса̄ти пан̃чаниммалалочано.

ниппапан̃чена̄ти ра̄га̄дипапан̃чарахитена. ра̄га̄дайо хи сам̣са̄ре папан̃чанато ‘‘папан̃ча̄’’ти вуччанти.

а̄ваджджане пат̣иччхане т̣ха̄не манодха̄туттиканти самбандхо, кирийа̄манодха̄ту а̄ваджджанат̣т̣ха̄не, випа̄кадвайам̣ сампат̣иччханат̣т̣ха̄нети аттхо.

‘‘соманассайуттасантӣран̣ам̣ пан̃чадва̄ре сантӣран̣ам̣ сийа̄’’ти ваттаббе ‘‘сантӣран̣а’’нти адхика̄ратова лаббхатӣти га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ ‘‘соманассайута’’нти еттакамева вуттам̣.

балава̄рамман̣е сатӣти тада̄рамман̣акиччасса балава̄рамман̣ейева лаббханато вуттам̣, на имассева а̄вен̣икабха̄вена саббесампи тада̄рамман̣а̄нам̣ балава̄рамман̣ейева уппаджджанато. вот̣т̣хаббананти кирийа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусан̇кха̄там̣ вот̣т̣хаббанакиччам̣ читтам̣.

158-9. саббесанти саббесам̣ ка̄марӯпа̄рӯпабхавикасатта̄нам̣. имина̄ идам̣ дассети – пан̃чадва̄ресу вот̣т̣хаббанакиччам̣ кесан̃чидева сатта̄нам̣ арӯпабхаве саббасо пан̃чадва̄рикачиттаппаваттийа̄, рӯпабхаве ча два̄раттайаппаваттийа̄ абха̄вато. манодва̄ре а̄ваджджанакиччам̣ пана саббесамева сачиттакасатта̄нам̣ каротӣти. двит̣т̣ха̄никам̣ на̄ма хотӣти йатха̄вуттат̣т̣ха̄надвайавантата̄йа двит̣т̣ха̄никачиттам̣ на̄ма хоти. кечи пана ‘‘соманассасахагатасантӣран̣ам̣ ка̄масугатийам̣ пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хати, тасма̄ там̣ пан̃чат̣т̣ха̄ника’’нти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣ пат̣т̣ха̄не татха̄ адӣпитатта̄. таттха хи –

‘‘упеккха̄сахагатам̣ дхаммам̣ пат̣ичча упеккха̄сахагато дхаммо уппаджджати нахетупаччайа̄’’ти еттха (пат̣т̣ха̄. 2.7.8) ‘‘ахетукам̣ упеккха̄сахагатам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄, тайо кхандхе пат̣ичча еко кхандхо, две кхандхе пат̣ичча две кхандха̄, ахетукапат̣исандхиккхан̣е упеккха̄сахагатам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄, тайо кхандхе пат̣ичча еко кхандхо, две кхандхе пат̣ичча две кхандха̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.7.8) –

евам̣ упеккха̄сахагата-падасса паваттипат̣исандхивасена пат̣иччанайо уддхат̣о. пӣтисахагатасукхасахагата-пада̄нам̣ пана –

‘‘пӣтисахагатам̣ дхаммам̣ пат̣ичча пӣтисахагато дхаммо уппаджджати нахетупаччайа̄. ахетукам̣ пӣтисахагатам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄, тайо кхандхе пат̣ичча еко кхандхо, две кхандхе пат̣ичча две кхандха̄. сукхасахагатам̣ дхаммам̣ пат̣ичча сукхасахагато дхаммо уппаджджати нахетупаччайа̄. ахетукам̣ сукхасахагатам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄, тайо кхандхе пат̣ичча еко кхандхо, две кхандхе пат̣ичча две кхандха̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.7.6) –

евам̣ паваттивасенева уддхат̣о, на ‘‘ахетукапат̣исандхиккхан̣е’’тиа̄дина̄ пат̣исандхивасена, тасма̄ йатха̄дхаммаса̄сане авачанампи абха̄вамева дӣпетӣти на тасса пат̣исандхида̄нам̣ аттхӣти двит̣т̣ха̄никата̄ва вутта̄ти. те махаггатавипа̄ка̄ нава̄ти самбандхо.

162. чхадва̄ра̄ ева чхадва̄рика̄. атха ва̄ чхадва̄рикесӯти чхадва̄рикачиттесӯти аттхо.

164-6. ‘‘пан̃чакичча’’нтиа̄ди йатха̄вутта̄намева нигаманам̣. сесанти ат̣т̣хасат̣т̣хивидхам̣ читтам̣. екакиччайогато, екам̣ киччамасса̄ти ва̄ екам̣, екамева екакам̣. саббачитта̄нам̣ киччавасена ниддесат̣т̣ха̄нейева кичча̄нам̣ пат̣ипа̄т̣импи дассетум̣ ‘‘бхаван̇га̄ваджджана’’нтиа̄ди вуттам̣. йади евам̣ пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа чутипарийоса̄нам̣ ваттаббанти? саччам̣, чутипат̣исандхӣнам̣ пана па̄кат̣атта̄ татха̄ на вуттам̣. бхавасса хи пат̣исандхи а̄ди, чути парийоса̄нанти па̄кат̣амева, тасма̄ па̄кат̣ат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа апа̄кат̣ат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа дассетум̣ бхаван̇гамева а̄дито вуттам̣. тада̄рамман̣ам̣ пана кин̃ча̄пи апа̄кат̣ам̣, атха кхо анекантикам̣ кисмин̃чи бхаве каттхачи джаванавӣтхийам̣ алаббханатоти еканталаббхама̄напаридӣпанаттхам̣ там̣ на вуттам̣. атха ва̄ тада̄рамман̣ачиттампи йебхуййена бхаван̇гана̄мам̣ лаббхатӣти пуримаджаванавӣтхийам̣ тада̄рамман̣ам̣ паччхимаджаванавӣтхийа̄ а̄ваджджанасса пуречарабхӯтам̣ бхаван̇га-ггахан̣енева сан̇гахитанти висум̣ на вуттам̣. кечи пана ‘‘пан̃чадва̄ресу паваттивасена пан̃чавидхата̄йа дассанаттхам̣ ‘бхаван̇га̄ваджджана’нтиа̄ди вутта’’нти ваданти, таттха пана аппаваттама̄на̄нам̣ кесан̃чи саббха̄вато там̣ на йуджджати, чхадва̄раппаваттивасена чхаббидхаттанайадассанаттханти ваттум̣ ват̣т̣ати. йатха̄ четтха ‘‘бхаван̇га̄ваджджана’’нтиа̄дина̄ чаккхудва̄ре вуттам̣, евам̣ сотадва̄ра̄дӣсупи дассана̄дим̣ апанетва̄ савана̄дим̣ паккхипитва̄ киччаппаватти йоджетабба̄. манодва̄ре пана –

‘‘бхаван̇гам̣ пат̣хамам̣ хоти, тато а̄ваджджанам̣ матам̣;

дутийам̣ таматиккамма, джаванам̣ татийам̣ сийа̄’’ти. –

йоджана̄ дат̣т̣хабба̄. чханнам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄нанти чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣, мановин̃н̃а̄н̣асса ча. саттавин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнанти чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄та̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣, манодха̄тумановин̃н̃а̄н̣адха̄тудвайасса̄ти саттаннам̣ вин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣.

169-71. пан̃ча̄бхин̃н̃а̄виваджджитанти –

‘‘иддхивидхам̣ диббасото, парачиттавиджа̄нана̄;

пуббенива̄са̄нуссати, диббачаккхӯти пан̃чадха̄’’ти. –

евама̄гата̄хи пан̃чахи абхин̃н̃а̄хи йуттена рӯпа̄вачарапан̃чамаджджха̄начиттена ваджджитам̣. диббасота̄дӣнам̣ екека̄рамман̣аттепи пан̃чаннампи абхин̃н̃а̄нам̣ екассева читтасса аваттха̄бхедабха̄вато вуттам̣ ‘‘пан̃ча̄бхин̃н̃а̄виваджджита’’нти. кечи пана ‘‘идха екантена дхамма̄рамман̣икачитта̄намева вачанато парачиттавиджа̄нанам̣ ваджджетва̄ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ена саха пан̃ча̄бхин̃н̃а̄нам̣ пат̣иккхепо’’ти ваданти.

двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣, манодха̄туттайасса ча паричча̄гена екачатта̄лӣса хонтӣти а̄ха ‘‘чатта̄лӣсам̣ татхекака’’нти. абхин̃н̃а̄ни ча̄ти ча-саддо ат̣т̣ха̄наппайутто, со ‘‘чатта̄лӣсам̣ татхекака’’нти имасса̄нантарам̣ дат̣т̣хаббо, тена пана абхин̃н̃а̄читтадвайам̣ сан̇ган̣ха̄ти. атха ва̄ абхин̃н̃а̄ на̄ма хет̣т̣ха̄ екека̄рамман̣икесу вуттасса пан̃чамаджджха̄нассева аваттха̄висесоти абхин̃н̃а̄читта̄нам̣ чхал̣а̄рамман̣икесу аггахан̣анти дат̣т̣хаббам̣.

172-3. тидха̄ катва̄ти тидха̄ каран̣ахету. хетваттхо хи айам̣ тва̄-саддо йатха̄ ‘‘сӣхам̣ дисва̄ бхайам̣ чхамбхитаттам̣ уппаджджати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣ’’ти. ‘‘пун̃н̃а̄пун̃н̃авасена̄’’тиа̄дина̄ джа̄тибхӯмихетуведана̄дивасена йа̄ва чхасаттативидхо бхедо, та̄ва мановин̃н̃а̄н̣адха̄тум̣ бхиндитва̄ там̣васена читтавибха̄гадассанаттхам̣ найада̄нам̣ катанти ведитаббам̣.

175. тидха̄ катва̄ти пат̣хамам̣ випа̄кадвайакирийа̄бхедато, дутийам̣ кусала̄кусала̄дитоти евам̣ дха̄тудвайам̣ паччекам̣ тидха̄ катва̄.

180. бхӯми…пе… вибха̄вайети тим̣сабхӯмӣнам̣ на̄наттавасена паваттито тим̣савидхам̣, таттхева тим̣сапуггала̄нам̣ на̄наттавасена паваттито ча тим̣савидхантиа̄дина̄ идам̣ йатха̄ниддит̣т̣хачиттам̣ бахудха̄ хотӣти ча вибха̄веййа̄ти аттхо.

181. идха̄ти имасмим̣ са̄сане. хаттхагата̄малака̄ вийа хонтӣти йатха̄ хаттхагатам̣ а̄малакам̣ чаккхумато супа̄кат̣ам̣ хоти, евамимасса матимато бхиккхуно абхидхаммапит̣акагата̄ аттха̄ супа̄кат̣а̄ хонти, а̄ваджджита̄ваджджитаккхан̣е сувисада̄ва пан̃н̃а̄йантӣти аттхо.

ити абхидхамматтхавика̄синийа̄ на̄ма

абхидхамма̄вата̄расам̣ван̣н̣ана̄йа

екавидха̄диниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.