10. дасамо париччхедо

рӯпавибха̄гаван̣н̣ана̄

622. вуттама̄димхи йам̣ рӯпам̣, читтаджа̄наманантарам̣ йам̣ рӯпам̣ читтачетасика̄нам̣ анантарам̣ а̄димхи пакаран̣а̄димхи ‘‘читтам̣ четасикам̣ рӯпа’’нтиа̄дина̄ вачанена а̄чарийена вуттам̣, ито парам̣ ида̄ни тасса рӯпасса вибха̄ванам̣ сама̄сена сан̇кхепена кариссам̣.

623. йам̣ руппатӣти рӯпанти йам̣ дхаммаджа̄там̣ руппати сӣта̄дина̄ вируддхапаччайена вика̄рама̄паджджати. татха̄ рӯпайатӣти рӯпам̣ йам̣ дхаммаджа̄там̣ ван̣н̣авика̄рама̄паджджама̄нам̣ хадайан̇гатабха̄вам̣ аджджха̄сайам̣ пака̄сети, ити тасма̄ рӯпам̣, ким̣ там̣? ван̣н̣а̄йатанам̣. рӯпа̄рӯпабхава̄тӣто, сурӯпо рӯпамабрви бхагава̄ рӯпа̄рӯпабхаваатӣто сурӯпо рӯпам̣ абрви катхеси.

625-6. маха̄бхӯтена̄ти маханто бхӯто уппатти етасса̄ти маха̄бхӯто, тена. ван̃чакатта̄ маха̄бхӯтасама̄ти ва̄.

630. нирупа̄да̄нама̄насоти упа̄да̄навирахитачитто.

633. тасса сампаттӣти тасса киччасса сампатти.

634. упабрӯханараса̄ти вад̣д̣ханакичча̄.

637. а̄сайа̄нусайе н̃а̄н̣анти еттха а̄сайо на̄ма

сассатуччхедадит̣т̣хӣ ча, кхантӣ сачча̄нуломикам̣;

йатха̄бхӯтан̃ча йам̣ н̃а̄н̣ам̣, етам̣ а̄сайасаддитам̣.

аттхӣти кхо, качча̄на, айамеко анто, анто кхо, качча̄на, аттхи ити айам̣ еко анто кот̣т̣ха̄со, айам̣ сассатадит̣т̣хи. наттхӣти кхо, качча̄на, айам̣ дутийо анто, айам̣ уччхедадит̣т̣хи. кхантӣ сачча̄нуломиканти чатуннам̣ сачча̄нам̣ ануломикан̃а̄н̣ам̣, сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣анти аттхо. йатха̄бхӯтан̃ча йам̣ н̃а̄н̣анти саппаччайана̄марӯпадассанам̣ н̃а̄н̣ам̣. етам̣а̄сайасаддитанти етам̣ а̄сайам̣ ити катхитам̣. евам̣ вуттаппака̄рена а̄сайе н̃а̄н̣ам̣ на̄ма. анусайо на̄ма дит̣т̣ха̄нусайа̄дайо анусайа̄ сатта. индрийа̄нам̣ паропарети паре адхикабха̄вена опаре ча тиккха̄нубха̄вена айам̣ сатто тиккхасаддхиндрийо мудусаддхиндрийо хӣнасаддхиндрийоти аттхо. сама̄дхиндрийа̄дӣсупи есева найо. ити сатта̄нам̣ индрийа̄нам̣ параопаре н̃а̄н̣ам̣.

638. саббан̃н̃ута̄ н̃а̄н̣анти тихетукака̄ма̄вачаракрийа̄чатуккам̣ гахетаббам̣.

641. аккхикӯт̣ехи маттхалун̇гена париччхинно антато.

645. бха̄васамбхавасан̣т̣ха̄на̄ти иттхипумасамбхавабхӯтаван̣н̣а̄йатанам̣.

647. ете даса чатусамут̣т̣ха̄на̄ самбха̄ра̄ чатӯхи паччайехи чатта̄лӣса бхаванти.

652. нивит̣т̣хети патит̣т̣хите.

658. уббиадхика̄нам̣ патхавӣадхика̄нам̣.

660-2. висесе сатӣти ниссайабхӯта̄нам̣ чатуннам̣ висесе сати, саббасо саббесам̣ висесапарикаппанам̣ паха̄йа ева каммависесена паса̄да̄нам̣ висесата̄ н̃еййа̄.

663. саддӣйатӣти учча̄рӣйате. расантӣти асса̄денти.

668. паратоти пат̣хамакаппато апарабха̄ге пат̣исандхийам̣ бха̄вадвайам̣ самут̣т̣ха̄тӣти вин̃н̃еййам̣. ‘‘паваттепи самут̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄дикам̣ сон̣акума̄ра̄дайо сандха̄йа вуттам̣.

672. на там̣ бйан̃джанака̄ран̣анти там̣ индрийадвайам̣ бйан̃джанасса ка̄ран̣ам̣ на сийа̄. тасса̄ти бйан̃джанасса.

674. убба̄хананти нӣхаран̣ам̣.

676-7. аннапа̄на̄дикам̣ ваттху йам̣ каммаджам̣ аггим̣ харати, кевалам̣ екам̣ хутва̄ там̣ аннапа̄на̄дикам̣ ваттху джӣвитам̣ пана па̄летум̣ на ча саккоти. екато джӣвитам̣ па̄летун̃ча сакконти.

ка̄йена рӯпака̄йена аттано бха̄вам̣ вин̃н̃а̄пента̄нам̣ бха̄во ка̄йаггахан̣а̄нуса̄рена ка̄йаггахан̣асса анучинтанена гахита̄йа ва̄йодха̄тувика̄расан̇кха̄та̄йа ета̄йа дхаммаджа̄тийа̄ пан̣д̣итехи вин̃н̃а̄йате. итипи тасма̄ ка̄йавин̃н̃атти.

681. ека̄ваджджанавӣтхийам̣ хет̣т̣ха̄ чхахи читтехи ва̄йодха̄тусамут̣т̣хитам̣ упаттхамбхам̣ лабхитва̄.

684. саха саддена ва̄ти саддена сахева.

690-1. ета̄сам̣ пана лахута̄дӣнам̣ тиссаннам̣ паваттийам̣ нидассанам̣ камато а̄рогйам̣ лахута̄, маддитам̣ дхаммам̣ мудута̄, дхантахемам̣ камман̃н̃ата̄ хоти. лахута̄диттайам̣ пана каммам̣ ка̄тум̣ на саккоти, а̄ха̄ра̄диттайам̣йева лахута̄диттайам̣ кароти йасма̄, тато там̣ тиджам̣ на̄ма.

693. вуттама̄ка̄рана̄натта̄ти еттха а̄ка̄рана̄натта̄ на̄ма а̄чайа̄ка̄раанубандхата̄ка̄равасена вуттам̣. венеййа̄нам̣ васена ва̄ти еке венеййа̄ а̄чайавасена джа̄тирӯпам̣ джа̄нанти, еке анубандхата̄васена джа̄нанти. ити венеййа̄нам̣ джа̄нанавасена джа̄тирӯпам̣ двидха̄ вуттам̣.

694. сабха̄ва̄напагаме аттано сабха̄васса анапагаме сати.

те миддхарӯпава̄да̄чарийа̄ пат̣иккхипитабба̄. катхам̣? аддха̄ муниси самбуддхо, наттхи нӣваран̣а̄ тава̄ти йо твам̣ аддха̄ екантена муни аси самбуддхо аси нӣваран̣а̄ дхамма̄ тава туйхам̣ наттхи, ити вачане саче миддхам̣ нӣваран̣ам̣ рӯпе павит̣т̣хам̣ сийа̄. бхагавата̄ рӯпака̄йасса виджджама̄натта̄ ‘‘наттхи нӣваран̣а̄ тава̄’’ти вачанам̣ ваттаббам̣ сийа̄. тхинамиддханӣваран̣ам̣ авиджджа̄нӣваран̣ена саха нӣваран̣ан̃чева хоти, нӣваран̣асампайуттан̃ча хоти. ити сампайуттавачанато сампайуттасса рӯпасса абха̄вато тампи на ваттаббам̣ сийа̄. на пуреджа̄тапаччайа̄ти ан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ти аттхо. саче тхинамиддхам̣ рӯпам̣ сийа̄, катхам̣ арӯпепи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сийа̄, на сийа̄ти аттхо. арӯпепи ка̄маччханданӣваран̣ам̣ пат̣ичча тхинамиддханӣваран̣ам̣ уппаджджати. ити вачанена ча на миддхарӯпам̣ сийа̄, арӯпе катхам̣ сийа̄ти аттхо. арӯпамева миддхам̣ ити пат̣иккхипитабба̄. арӯпепи етасса миддхасса уппаттийа̄ са̄дхакавачанато нит̣т̣хам̣ еттха ча авагантаббам̣ ‘‘арӯпа’’нти вин̃н̃уна̄.

705-6. каммена вӣсати рӯпа̄ти ат̣т̣хиндрийаваттхуат̣т̣ха̄виниббхогасантатӯпачайа̄ка̄са̄ каммаджа̄. четаса̄ вин̃н̃аттидвайасаддалахута̄диттайаавиниббхогасантатӯпачайа̄ка̄са̄ читтаджа̄. утуна̄ саддалахута̄диттайаавиниббхогасантатӯпачайа̄ка̄са̄ утуджа̄. а̄ха̄рато лахута̄диттайаавиниббхогасантатӯпачайа̄ка̄са̄ а̄ха̄раджа̄.

707-17. джа̄йеййум̣ йади та̄нипӣти та̄ни джарата̄аниччата̄рӯпа̄ йади джа̄йеййум̣, евам̣ санте ту тесам̣ джарата̄аниччата̄ бхеда̄ сийум̣. хи саччам̣ вачанам̣ па̄ко на паччати, бхедо ва̄ на ча бхиджджати йасма̄, тасма̄ тесам̣ па̄кабхеда̄ сийунти, там̣ вачанам̣ наттхи. етам̣ джарата̄аниччата̄двайам̣ джа̄тасса ниппханнарӯпасса па̄кабхедатта̄ на джа̄йати. сийа̄ кассачи буддхеттха̄ти еттха джарата̄аниччата̄виниччхайа̄дхика̄ре кассачи джанасса буддхи н̃а̄н̣ам̣ йади сийа̄, ‘‘рӯпассӯпачайо’’ти вачанена ‘‘джа̄ти джа̄йатӣ’’ти вачанам̣ дӣпитам̣ йатха̄, евам̣ татха̄ па̄копи паччату, бхедопи парибхиджджату, евам̣ буддхи сийа̄. джа̄ти на чева джа̄йате. ити имина̄ пака̄рена вибха̄вина̄ н̃еййа̄. джа̄ти джа̄йама̄насса ниппханнарӯпасса ниббатти на̄ма пака̄сита̄. таттха йасса сийа̄ таттха вачане йасса джанасса буддхи сийа̄. йесам̣ ниппханнарӯпадхамма̄нам̣ джа̄ти аттхи, са̄ джа̄ти абхиниббаттисаммутим̣ таппаччайаттавоха̄рам̣ тесам̣ ниппханнарӯпадхамма̄нам̣ паччайат̣т̣хена ладдхавоха̄рам̣ каммаджа̄дикам̣ воха̄рам̣ лабхатева йатха̄, татха̄ тесам̣ ниппханнарӯпадхамма̄нам̣ те па̄кабхеда̄ абхиниббаттисаммутим̣ на̄ма таппаччайаттавоха̄рам̣ лабханти, ити буддхи сийа̄. тасса джанасса евам̣ ваттаббам̣ – идам̣ сантатӯпачайадвайам̣ камма̄дисамбхавам̣ хоти йатха̄, евам̣ па̄кабхеда̄ там̣ камма̄дисамбхававоха̄рам̣ када̄чипи на лабханти. хи саччам̣ вачанам̣ касма̄ ка̄ран̣а̄ джанака̄нам̣ камма̄дипаччайа̄нам̣ а̄нубха̄васан̇кха̄те кхан̣уппа̄де тесам̣ па̄кабхеда̄нам̣ абха̄вато на лабханти. вуттаппака̄рена кхан̣уппа̄де джа̄типарампара̄бха̄вато са̄ джа̄ти лаббхате, тасма̄ ка̄ран̣а̄ джа̄ти ева абхиниббаттисаммутим̣ паччайаттавоха̄рам̣ лабхати, итарам̣ джарата̄аниччата̄двайам̣ пана на лабхати. там̣ джарата̄аниччата̄двайам̣ джиййати ити бхиджджати ити ва̄ на ваттаббам̣ хоти. касма̄? камма̄дипаччайа̄нам̣ а̄нубха̄ваккхан̣е тасса джарата̄аниччата̄двайасса паччайа̄нам̣ абха̄вато.

718-23. аниччам̣ сан̇кхатан̃четам̣ джара̄маран̣ам̣ аниччасан̇кха̄там̣ итипи вачанасса бхагавата̄ вуттатта̄ джарата̄аниччата̄двайам̣ джа̄йати, евам̣ ити твам̣ че ман̃н̃аси, евам̣ ‘‘джа̄йати ева̄’’ти вачанам̣ бхагавата̄ на ваттаббам̣. хи касма̄ ка̄ран̣а̄? ‘‘аниччам̣ сан̇кхатан̃четам̣, джара̄маран̣амиччапӣ’’тивуттабха̄ва̄дина̄ а̄ка̄радесана̄парийа̄йена лесена бхагавата̄ аничча̄нам̣ ниппханнарӯпадхамма̄нам̣ джара̄маран̣асан̇кха̄там̣ сабха̄вато джара̄маран̣ам̣ аниччам̣ сан̇кхатан̃ча̄пи читтаджа̄нам̣ вика̄ратта̄ вин̃н̃аттийо ‘‘читтаджа̄’’ти вутта̄ вийа, татха̄ евам̣ бхагавата̄ вуттам̣. йади евам̣ аттхе сати етам̣ руппаналаккхан̣аттайам̣ аджа̄татта̄ ча саббатха̄ сабба̄ка̄рена кхам̣пуппхам̣ва наттхи, асан̇кхатам̣ нибба̄нам̣ вийа ниччам̣ва̄ти ча чодако вадеййа, наттхи ниччанти идам̣ убхайавачанам̣ но бхагавата̄ ваттаббам̣. касма̄? ниссайадхамма̄нам̣ а̄йаттабха̄вена паваттито патхавийа̄дӣнам̣ ниссайа̄нам̣ бха̄ве сати тасса лаккхан̣аттайасса бха̄вато, тасма̄ кхам̣пуппхам̣ва там̣ лаккхан̣аттайам̣ на наттхи, аттхӣти аттхо. патхавӣа̄дӣнам̣ абха̄ве там̣ лаккхан̣аттайам̣ на ча лаббхати йасма̄, тасма̄ нибба̄нам̣ вийа, татха̄ ниччам̣ на.

724-5. париччхеда̄дайо аниппханна̄. тесамева ча рӯпа̄нам̣ тесамева ниппханнарӯпадхамма̄нам̣ вика̄ратта̄ ниппханна̄ чева сан̇кхата̄ сесавасена вутта̄нам̣ пабхедакатоти дассанато. сесам̣ утта̄наттхамева.

767. гантум̣ паниччхе пит̣акебхидхамме,

йо дхаммасена̄патина̄ саматтам̣;

хитаттхина̄ тена ча бхиккхуна̄йам̣,

саккачча самма̄ пана сиккхитаббо.

йо бхиккху абхидхамме пит̣аке дхаммасена̄патина̄ саматтам̣ сабха̄вам̣ гантум̣ па̄пун̣итум̣ иччхеййа, тена ча бхиккхуна̄ хитаттхина̄ саккаччам̣ а̄дарена самма̄ тӣран̣ачинтанасаджджха̄йанехи айам̣ абхидхамма̄вата̄ро сиккхитаббо.

ити абхидхамма̄вата̄рат̣ӣка̄йа

рӯпавибха̄гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дасамо париччхедо.