2. на̄ландавагго
1. маха̄пурисасуттам̣
377. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘маха̄пурисо, маха̄пурисо’ти, бханте, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бханте, маха̄пурисо хотӣ’’ти? ‘‘вимуттачиттатта̄ кхва̄хам̣, са̄рипутта, ‘маха̄пурисо’ти вада̄ми. авимуттачиттатта̄ ‘но маха̄пурисо’ти вада̄ми’’.
‘‘катхан̃ча, са̄рипутта, вимуттачитто хоти? идха, са̄рипутта, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. тасса ка̄йе ка̄йа̄нупассино вихарато читтам̣ вираджджати, вимуччати анупа̄да̄йа а̄савехи. ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. тасса дхаммесу дхамма̄нупассино вихарато читтам̣ вираджджати, вимуччати анупа̄да̄йа а̄савехи. евам̣ кхо, са̄рипутта, вимуттачитто хоти. вимуттачиттатта̄ кхва̄хам̣, са̄рипутта, ‘маха̄пурисо’ти вада̄ми. авимуттачиттатта̄ ‘но маха̄пурисо’ти вада̄мӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. на̄ландасуттам̣
378. екам̣ самайам̣ бхагава̄ на̄ланда̄йам̣ вихарати па̄ва̄рикамбаване. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘евам̣пасанно ахам̣, бханте, бхагавати! на ча̄ху, на ча бхависсати, на четарахи виджджати ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ бхагавата̄ бхиййобхин̃н̃атаро, йадидам̣ – самбодхийа’’нти. ‘‘ул̣а̄ра̄ кхо тйа̄йам̣, са̄рипутта, а̄сабхӣ ва̄ча̄ бха̄сита̄, екам̣со гахито, сӣхана̄до надито – ‘евам̣пасанно ахам̣, бханте, бхагавати! на ча̄ху, на ча бхависсати на четарахи виджджати ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ бхагавата̄ бхиййобхин̃н̃атаро, йадидам̣ – самбодхийа’’’нти.
‘‘ким̣ ну те, са̄рипутта, йе те ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, саббе те бхагаванто четаса̄ чето паричча видита̄ – ‘евам̣сӣла̄ те бхагаванто ахесум̣’ ити ва̄, ‘евам̣дхамма̄ те бхагаванто ахесум̣’ ити ва̄, ‘евам̣пан̃н̃а̄ те бхагаванто ахесум̣’ ити ва̄, ‘евам̣виха̄рино те бхагаванто ахесум̣’ ити ва̄, ‘евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣’ ити ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’!
‘‘ким̣ пана те, са̄рипутта, йе те бхависсанти ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, саббе те бхагаванто четаса̄ чето паричча видита̄ – ‘евам̣сӣла̄ те бхагаванто бхависсанти’ ити ва̄, ‘евам̣дхамма̄ те бхагаванто бхависсанти’ ити ва̄, ‘евам̣пан̃н̃а̄ те бхагаванто бхависсанти’ ити ва̄, ‘евам̣виха̄рино те бхагаванто бхависсанти’ ити ва̄, ‘евам̣вимутта̄ те бхагаванто бхависсанти’ ити ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘ким̣ пана тйа̄хам̣ [ким̣ пана те (сӣ.)], са̄рипутта, етарахи, арахам̣ самма̄самбуддхо четаса̄ чето паричча видито – ‘евам̣сӣло бхагава̄’ ити ва̄, ‘евам̣дхаммо бхагава̄’ ити ва̄, ‘евам̣пан̃н̃о бхагава̄’ ити ва̄, ‘евам̣виха̄рӣ бхагава̄’ ити ва̄, ‘евам̣вимутто бхагава̄’ ити ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘еттха ча те, са̄рипутта, атӣта̄на̄гатапаччуппаннесу арахантесу самма̄самбуддхесу четопарийан̃а̄н̣ам̣ [четопарийа̄йан̃а̄н̣ам̣ (бахӯсу)] наттхи. атха кин̃чарахи тйа̄йам̣, са̄рипутта, ул̣а̄ра̄ а̄сабхӣ ва̄ча̄ бха̄сита̄, екам̣со гахито, сӣхана̄до надито – ‘евам̣пасанно ахам̣, бханте, бхагавати! на ча̄ху, на ча бхависсати, на четарахи виджджати ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ бхагавата̄’ бхиййобхин̃н̃атаро, йадидам̣ – самбодхийа’’нти?
‘‘на кхо ме [на кхо ме там̣ (сйа̄. кам̣. ка.)], бханте, атӣта̄на̄гатапаччуппаннесу арахантесу самма̄самбуддхесу четопарийан̃а̄н̣ам̣ аттхи, апи ча ме дхамманвайо видито. сеййатха̄пи, бханте, ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ дал̣худдха̄пам̣ [дал̣худда̄пам̣ (сӣ. пӣ. ка.), дал̣хаддха̄пам̣ (сйа̄. кам̣.)] дал̣хапа̄ка̄раторан̣ам̣ екадва̄рам̣. татрасса дова̄рико пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ ан̃н̃а̄та̄нам̣ нива̄рета̄ н̃а̄та̄нам̣ павесета̄. со тасса нагарасса саманта̄ анупарийа̄йапатхам̣ ануккамама̄но на пассеййа па̄ка̄расандхим̣ ва̄ па̄ка̄равиварам̣ ва̄, антамасо бил̣а̄раниккхаманаматтампи. тасса евамасса – ‘йе кхо кечи ол̣а̄рика̄ па̄н̣а̄ имам̣ нагарам̣ пависанти ва̄ никкхаманти ва̄, саббе те имина̄ва два̄рена пависанти ва̄ никкхаманти ва̄’ти. евамева кхо ме, бханте, дхамманвайо видито – ‘йепи те, бханте, ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, саббе те бхагаванто пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа, четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е, чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄, сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄, ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхим̣су. йепи те, бханте, бхависсанти ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, саббе те бхагаванто пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа, четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е, чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄, сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄, ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхиссанти. бхагава̄пи, бханте, етарахи арахам̣ самма̄самбуддхо пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа, четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е, чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитто, сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄, ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’’’ти.
‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта! тасма̄тиха твам̣, са̄рипутта, имам̣ дхаммапарийа̄йам̣ абхиккхан̣ам̣ бха̄сеййа̄си бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣. йесампи хи, са̄рипутта, могхапуриса̄нам̣ бхависсати татха̄гате кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄, тесампимам̣ дхаммапарийа̄йам̣ сутва̄ йа̄ татха̄гате кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ са̄ пахӣйиссатӣ’’ти. дутийам̣.
3. чундасуттам̣
379. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ са̄рипутто магадхесу вихарати на̄лакага̄маке а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. чундо ча саман̣уддесо а̄йасмато са̄рипуттасса упат̣т̣ха̄ко хоти.
атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто тенева а̄ба̄дхена паринибба̄йи. атха кхо чундо саман̣уддесо а̄йасмато са̄рипуттасса паттачӣварама̄да̄йа йена са̄ваттхи джетаванам̣ ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄мо йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо чундо саман̣уддесо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘а̄йасма̄, бханте, са̄рипутто париниббуто. идамасса паттачӣвара’’нти.
‘‘аттхи кхо идам̣, а̄вусо чунда, катха̄па̄бхатам̣ бхагавантам̣ дассана̄йа. а̄йа̄ма̄вусо чунда, йена бхагава̄ тенупасан̇камисса̄ма; упасан̇камитва̄ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесса̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо чундо саман̣уддесо а̄йасмато а̄нандасса паччассоси.
атха кхо а̄йасма̄ ча а̄нандо чундо ча саман̣уддесо йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘айам̣, бханте, чундо саман̣уддесо евама̄ха – ‘а̄йасма̄, бханте, са̄рипутто париниббуто; идамасса паттачӣвара’нти. апи ча ме, бханте, мадхуракаджа̄то вийа ка̄йо, диса̄пи ме на паккха̄йанти, дхамма̄пи мам̣ наппат̣ибханти ‘а̄йасма̄ са̄рипутто париниббуто’ти сутва̄’’.
‘‘ким̣ ну кхо те, а̄нанда, са̄рипутто сӣлаккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто, сама̄дхиккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто, пан̃н̃а̄ккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто, вимуттиккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто, вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто’’ти? ‘‘на ча кхо ме, бханте, а̄йасма̄ са̄рипутто сӣлаккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто, сама̄дхиккхандхам̣ ва̄…пе… пан̃н̃а̄ккхандхам̣ ва̄… вимуттиккхандхам̣ ва̄… вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхам̣ ва̄ а̄да̄йа париниббуто. апи ча ме, бханте, а̄йасма̄ са̄рипутто ова̄дако ахоси отин̣н̣о вин̃н̃а̄пако сандассако сама̄дапако самуттеджако сампахам̣сако, акила̄су дхаммадесана̄йа, анугга̄хако сабрахмача̄рӣнам̣. там̣ майам̣ а̄йасмато са̄рипуттасса дхаммоджам̣ дхаммабхогам̣ дхамма̄нуггахам̣ ануссара̄ма̄’’ти.
‘‘нану там̣, а̄нанда, майа̄ пат̣икаччева [пат̣игаччева (сӣ. пӣ.)] аккха̄там̣ – ‘саббехи пийехи мана̄пехи на̄на̄бха̄во вина̄бха̄во ан̃н̃атха̄бха̄во. там̣ кутеттха, а̄нанда, лаббха̄! йам̣ там̣ джа̄там̣ бхӯтам̣ сан̇кхатам̣ палокадхаммам̣, там̣ вата ма̄ палуджджӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. сеййатха̄пи, а̄нанда, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато йо махантатаро кхандхо со палуджджеййа; евамева кхо а̄нанда, махато бхиккхусан̇гхасса тит̣т̣хато са̄равато са̄рипутто париниббуто. там̣ кутеттха, а̄нанда, лаббха̄! йам̣ там̣ джа̄там̣ бхӯтам̣ сан̇кхатам̣ палокадхаммам̣, там̣ вата ма̄ палуджджӣ’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. тасма̄тиха̄нанда, аттадӣпа̄ вихаратха аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄.
‘‘катхан̃ча̄нанда, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о? идха̄нанда, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. евам̣ кхо, а̄нанда, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о. йе хи кечи, а̄нанда, етарахи ва̄ мамаччайе ва̄ аттадӣпа̄ вихариссанти аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄; таматагге мете, а̄нанда, бхиккхӯ бхависсанти йе кечи сиккха̄ка̄ма̄’’ти. татийам̣.
4. уккачеласуттам̣
380. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ваджджӣсу вихарати уккачела̄йам̣ ган̇га̄йа надийа̄ тӣре махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ ачирапариниббутесу са̄рипуттамоггалла̄несу. тена кхо пана самайена бхагава̄ бхиккхусан̇гхапаривуто аджджхока̄се нисинно хоти.
атха кхо бхагава̄ тун̣хӣбхӯтам̣ бхиккхусан̇гхам̣ анувилокетва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘апи мйа̄йам̣, бхиккхаве, париса̄ сун̃н̃а̄ вийа кха̄йати париниббутесу са̄рипуттамоггалла̄несу. асун̃н̃а̄ ме, бхиккхаве, париса̄ хоти, анапеккха̄ тассам̣ диса̄йам̣ хоти, йассам̣ диса̄йам̣ са̄рипуттамоггалла̄на̄ вихаранти. йе хи те, бхиккхаве, ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, тесампи бхагаванта̄нам̣ етаппарамам̣йева са̄вакайугам̣ [етапарамам̣йева (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ахоси – сеййатха̄пи майхам̣ са̄рипуттамоггалла̄на̄. йепи те, бхиккхаве, бхависсанти ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, тесампи бхагаванта̄нам̣ етаппарамам̣йева са̄вакайугам̣ бхависсати – сеййатха̄пи майхам̣ са̄рипуттамоггалла̄на̄. аччхарийам̣, бхиккхаве, са̄вака̄нам̣! аббхутам̣, бхиккхаве, са̄вака̄нам̣! саттху ча на̄ма са̄санакара̄ бхависсанти ова̄даппат̣икара̄, чатуннан̃ча париса̄нам̣ пийа̄ бхависсанти мана̄па̄ гарубха̄ванӣйа̄ ча! аччхарийам̣, бхиккхаве, татха̄гатасса, аббхутам̣, бхиккхаве, татха̄гатасса! еварӯпепи на̄ма са̄вакайуге париниббуте наттхи татха̄гатасса соко ва̄ паридево ва̄! там̣ кутеттха, бхиккхаве, лаббха̄! йам̣ там̣ джа̄там̣ бхӯтам̣ сан̇кхатам̣ палокадхаммам̣, там̣ вата ма̄ палуджджӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. сеййатха̄пи, бхиккхаве, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато йе махантатара̄ кхандха̄ те палуджджеййум̣; евамева кхо, бхиккхаве, махато бхиккхусан̇гхасса тит̣т̣хато са̄равато са̄рипуттамоггалла̄на̄ париниббута̄. там̣ кутеттха, бхиккхаве, лаббха̄! йам̣ там̣ джа̄там̣ бхӯтам̣ сан̇кхатам̣ палокадхаммам̣, там̣ вата ма̄ палуджджӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. тасма̄тиха, бхиккхаве, аттадӣпа̄ вихаратха аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о. йе хи кечи, бхиккхаве, етарахи ва̄ мамаччайе ва̄ аттадӣпа̄ вихариссанти аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄; таматагге мете, бхиккхаве, бхиккхӯ бхависсанти йе кечи сиккха̄ка̄ма̄’’ти. чатуттхам̣.
5. ба̄хийасуттам̣
381. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо а̄йасма̄ ба̄хийо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ ба̄хийо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху ме, бханте, бхагава̄ сам̣кхиттена дхаммам̣ десету, йамахам̣ бхагавато дхаммам̣ сутва̄ еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихареййа’’нти. ‘‘тасма̄тиха твам̣, ба̄хийа, а̄димева висодхехи кусалесу дхаммесу. ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣, дит̣т̣хи ча уджука̄. йато ча кхо те, ба̄хийа, сӣлан̃ча сувисуддхам̣ бхависсати, дит̣т̣хи ча уджука̄, тато твам̣, ба̄хийа, сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не бха̄веййа̄си’’.
‘‘катаме чатта̄ро? идха, твам̣, ба̄хийа, ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. йато кхо твам̣, ба̄хийа, сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не евам̣ бха̄вессаси, тато туйхам̣, ба̄хийа, йа̄ ратти ва̄ дивасо ва̄ а̄гамиссати, вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу, но париха̄нӣ’’ти.
атха кхо а̄йасма̄ ба̄хийо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо а̄йасма̄ ба̄хийо еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро ча пана̄йасма̄ ба̄хийо арахатам̣ ахосӣти. пан̃чамам̣.
6. уттийасуттам̣
382. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо а̄йасма̄ уттийо йена бхагава̄ тенупасан̇ками…пе… екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ уттийо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху ме, бханте, бхагава̄ сам̣кхиттена дхаммам̣ десету, йамахам̣ бхагавато дхаммам̣ сутва̄ еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихареййа’’нти. ‘‘тасма̄тиха твам̣, уттийа, а̄димева висодхехи кусалесу дхаммесу. ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣, дит̣т̣хи ча уджука̄. йато ча кхо те, уттийа, сӣлан̃ча сувисуддхам̣ бхависсати, дит̣т̣хи ча уджука̄, тато твам̣, уттийа, сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не бха̄веййа̄си’’.
‘‘катаме чатта̄ро? идха твам̣, уттийа, ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. йато кхо твам̣, уттийа, сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не евам̣ бха̄вессаси, тато твам̣, уттийа, гамиссаси маччудхеййасса па̄ра’’нти.
атха кхо а̄йасма̄ уттийо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо а̄йасма̄ уттийо еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро ча пана̄йасма̄ уттийо арахатам̣ ахосӣти. чхат̣т̣хам̣.
7. арийасуттам̣
383. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ арийа̄ ниййа̄ника̄ ниййанти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ арийа̄ ниййа̄ника̄ ниййанти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’’ти. саттамам̣.
8. брахмасуттам̣
384. екам̣ самайам̣ бхагава̄ урувела̄йам̣ вихарати наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре аджапа̄ланигродхе пат̣хама̄бхисамбуддхо. атха кхо бхагавато рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘ека̄йано айам̣ магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄ сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа, йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’.
‘‘катаме чатта̄ро? ка̄йе ва̄ бхиккху ка̄йа̄нупассӣ вихареййа а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су ва̄ бхиккху…пе… читте ва̄ бхиккху…пе… дхаммесу ва̄ бхиккху дхамма̄нупассӣ вихареййа а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ека̄йано айам̣ магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄ сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа, йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти.
атха кхо брахма̄ сахампати бхагавато четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева – брахмалоке антарахито бхагавато пурато па̄турахоси. атха кхо брахма̄ сахампати екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘еваметам̣, бхагава̄, еваметам̣, сугата! ека̄йано айам̣, бханте, магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄ сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа, йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’.
‘‘катаме чатта̄ро? ка̄йе ва̄, бханте, бхиккху ка̄йа̄нупассӣ вихареййа а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су ва̄, бханте, бхиккху…пе… читте ва̄, бханте, бхиккху…пе… дхаммесу ва̄, бханте, бхиккху дхамма̄нупассӣ вихареййа а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ека̄йано айам̣, бханте, магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄ сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа, йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти.
идамавоча брахма̄ сахампати. идам̣ ватва̄ атха̄парам̣ етадавоча –
‘‘ека̄йанам̣ джа̄тикхайантадассӣ, маггам̣ паджа̄на̄ти хита̄нукампӣ;
етена маггена тарим̣су пуббе, тариссанти йе ча таранти огха’’нти. ат̣т̣хамам̣;
9. седакасуттам̣
385. екам̣ самайам̣ бхагава̄ сумбхесу вихарати седакам̣ на̄ма сумбха̄нам̣ нигамо. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, чан̣д̣а̄лавам̣сико чан̣д̣а̄лавам̣сам̣ усса̄петва̄ медакатха̄ликам̣ антева̄сим̣ а̄мантеси – ‘ехи твам̣, самма медакатха̄лике, чан̣д̣а̄лавам̣сам̣ абхирухитва̄ мама упарикхандхе тит̣т̣ха̄хӣ’ти. ‘евам̣, а̄чарийа̄’ти кхо, бхиккхаве, медакатха̄лика̄ антева̄сӣ чан̣д̣а̄лавам̣сикасса пат̣иссутва̄ чан̣д̣а̄лавам̣сам̣ абхирухитва̄ а̄чарийасса упарикхандхе ат̣т̣ха̄си. атха кхо, бхиккхаве, чан̣д̣а̄лавам̣сико медакатха̄ликам̣ антева̄сим̣ етадавоча – ‘твам̣, самма медакатха̄лике, мамам̣ раккха, ахам̣ там̣ раккхисса̄ми. евам̣ майам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гутта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ раккхита̄ сиппа̄ни чева дассесса̄ма, ла̄бхан̃ча [ла̄бхе ча (сӣ.)] лаччха̄ма, соттхина̄ ча чан̣д̣а̄лавам̣са̄ орохисса̄ма̄’ти. евам̣ вутте, бхиккхаве, медакатха̄лика̄ антева̄сӣ чан̣д̣а̄лавам̣сикам̣ етадавоча – ‘на кхо панетам̣, а̄чарийа, евам̣ бхависсати. твам̣, а̄чарийа, атта̄нам̣ раккха, ахам̣ атта̄нам̣ раккхисса̄ми. евам̣ майам̣ аттагутта̄ аттараккхита̄ сиппа̄ни чева дассесса̄ма, ла̄бхан̃ча лаччха̄ма, соттхина̄ ча чан̣д̣а̄лавам̣са̄ орохисса̄ма̄’’’ти. ‘‘со таттха н̃а̄йо’’ти бхагава̄ етадавоча, ‘‘йатха̄ медакатха̄лика̄ антева̄сӣ а̄чарийам̣ авоча. атта̄нам̣, бхиккхаве, раккхисса̄мӣти сатипат̣т̣ха̄нам̣ севитаббам̣; парам̣ раккхисса̄мӣти сатипат̣т̣ха̄нам̣ севитаббам̣. атта̄нам̣, бхиккхаве, раккханто парам̣ раккхати, парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхати’’.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, атта̄нам̣ раккханто парам̣ раккхати? а̄севана̄йа, бха̄вана̄йа, бахулӣкаммена – евам̣ кхо, бхиккхаве, атта̄нам̣ раккханто парам̣ раккхати. катхан̃ча, бхиккхаве, парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхати? кхантийа̄, авихим̣са̄йа, меттачиттата̄йа, анудайата̄йа – евам̣ кхо, бхиккхаве, парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхати. атта̄нам̣, бхиккхаве, раккхисса̄мӣти сатипат̣т̣ха̄нам̣ севитаббам̣; парам̣ раккхисса̄мӣти сатипат̣т̣ха̄нам̣ севитаббам̣. атта̄нам̣, бхиккхаве, раккханто парам̣ раккхати, парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхатӣ’’ти. навамам̣.
10. джанападакалйа̄н̣ӣсуттам̣
386. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ сумбхесу вихарати седакам̣ на̄ма сумбха̄нам̣ нигамо. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ‘джанападакалйа̄н̣ӣ, джанападакалйа̄н̣ӣ’ти кхо, бхиккхаве, маха̄джанака̄йо саннипатеййа. ‘са̄ кхо панасса джанападакалйа̄н̣ӣ парамапа̄са̄винӣ начче, парамапа̄са̄винӣ гӣте. джанападакалйа̄н̣ӣ наччати га̄йатӣ’ти кхо, бхиккхаве, бхиййосоматта̄йа маха̄джанака̄йо саннипатеййа. атха пурисо а̄гаччхеййа джӣвитука̄мо амаритука̄мо сукхака̄мо дуккхаппат̣икӯло. таменам̣ евам̣ вадеййа – ‘айам̣ те, амбхо пуриса, саматиттико телапатто антарена ча маха̄самаджджам̣ антарена ча джанападакалйа̄н̣ийа̄ парихаритаббо. пурисо ча те уккхитта̄сико пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхиссати. йаттхева нам̣ тхокампи чхад̣д̣ессати таттхева те сиро па̄тессатӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну со пурисо амум̣ телапаттам̣ аманасикаритва̄ бахиддха̄ пама̄дам̣ а̄хареййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘упама̄ кхо мйа̄йам̣, бхиккхаве, ката̄ аттхасса вин̃н̃а̄пана̄йа. айам̣ чеветтха аттхо – саматиттико телапаттоти кхо, бхиккхаве, ка̄йагата̄йа етам̣ сатийа̄ адхивачанам̣. тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘ка̄йагата̄ сати но бха̄вита̄ бхависсати бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄’ти. еван̃хи кхо, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. дасамам̣.
на̄ландавагго дутийо.
тассудда̄нам̣ –
маха̄пурисо на̄ландам̣, чундо челан̃ча ба̄хийо;
уттийо арийо брахма̄, седакам̣ джанападена ча̄ти.