5. папа̄тавагго
1. локачинта̄суттам̣
1111. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, ан̃н̃атаро пурисо ра̄джагаха̄ никкхамитва̄ ‘локачинтам̣ чинтесса̄мӣ’ти йена сума̄гадха̄ поккхаран̣ӣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ сума̄гадха̄йа поккхаран̣ийа̄ тӣре нисӣди локачинтам̣ чинтенто. аддаса̄ кхо, бхиккхаве, со пурисо сума̄гадха̄йа поккхаран̣ийа̄ тӣре чатуран̇гиним̣ сенам̣ [чатуран̇гинисенам̣ (ка.)] бхисамул̣а̄лам̣ [бхисамӯла̄лам̣ (пӣ. ка.)] пависантам̣. дисва̄насса етадахоси – ‘умматтосми на̄ма̄хам̣, вичетосми на̄ма̄хам̣! йам̣ локе наттхи там̣ майа̄ дит̣т̣ха’’’нти.
‘‘атха кхо со, бхиккхаве, пурисо нагарам̣ пависитва̄ маха̄джанака̄йасса а̄рочеси – ‘умматтосми на̄ма̄хам̣, бханте, вичетосми на̄ма̄хам̣, бханте! йам̣ локе наттхи там̣ майа̄ дит̣т̣ха’’’нти. ‘‘катхам̣ пана твам̣, амбхо пуриса, умматто катхам̣ вичето? кин̃ча локе наттхи йам̣ тайа̄ дит̣т̣ха’’нти? ‘‘идха̄хам̣, бханте, ра̄джагаха̄ никкхамитва̄ ‘локачинтам̣ чинтесса̄мӣ’ти йена сума̄гадха̄ поккхаран̣ӣ тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ сума̄гадха̄йа поккхаран̣ийа̄ тӣре нисӣдим̣ локачинтам̣ чинтенто. аддасам̣ кхва̄хам̣, бханте, сума̄гадха̄йа поккхаран̣ийа̄ тӣре чатуран̇гиним̣ сенам̣ бхисамул̣а̄лам̣ пависантам̣. евам̣ кхва̄хам̣, бханте, умматто евам̣ вичето. идан̃ча локе наттхи йам̣ майа̄ дит̣т̣ха’’нти. ‘‘таггха твам̣, амбхо пуриса, умматто таггха вичето. идан̃ча локе наттхи йам̣ тайа̄ дит̣т̣ха’’нти.
‘‘там̣ кхо пана, бхиккхаве, со пурисо бхӯтам̣йева аддаса, но абхӯтам̣. бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, дева̄сурасан̇га̄мо самупабйӯл̣хо ахоси. тасмим̣ кхо пана, бхиккхаве, сан̇га̄ме дева̄ джиним̣су, асура̄ пара̄джиним̣су. пара̄джита̄ ча кхо, бхиккхаве, асура̄ бхӣта̄ бхисамул̣а̄лена асурапурам̣ пависим̣су дева̄нам̣йева мохайама̄на̄.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ма̄ локачинтам̣ чинтетха – ‘сассато локо’ти ва̄ ‘асассато локо’ти ва̄, ‘антава̄ локо’ти ва̄ ‘анантава̄ локо’ти ва̄, ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти ва̄ ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти ва̄, ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄ ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄. там̣ кисса хету? неса̄, бхиккхаве, чинта̄ аттхасам̣хита̄ на̄дибрахмачарийака̄ на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘чинтента̄ кхо тумхе, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти чинтеййа̄тха…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти чинтеййа̄тха. там̣ кисса хету? еса̄, бхиккхаве, чинта̄ аттхасам̣хита̄ еса̄ а̄дибрахмачарийака̄ еса̄ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. пат̣хамам̣.
2. папа̄тасуттам̣
1112. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате. атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄йа̄ма, бхиккхаве, йена пат̣ибха̄накӯт̣о тенупасан̇камисса̄ма дива̄виха̄ра̄йа̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. атха кхо бхагава̄ самбахулехи бхиккхӯхи саддхим̣ йена пат̣ибха̄накӯт̣о тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо ан̃н̃атаро бхиккху пат̣ибха̄накӯт̣е махантам̣ папа̄там̣. дисва̄на бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘маха̄ вата̄йам̣, бханте, папа̄то субхайа̄нако, бханте, папа̄то. аттхи ну кхо, бханте, имамха̄ папа̄та̄ ан̃н̃о папа̄то махантатаро ча бхайа̄накатаро ча̄’’ти? ‘‘аттхи кхо, бхиккху, имамха̄ папа̄та̄ ан̃н̃о папа̄то махантатаро ча бхайа̄накатаро ча̄’’ти.
‘‘катамо пана, бханте, имамха̄ папа̄та̄ ан̃н̃о папа̄то махантатаро ча бхайа̄накатаро ча̄’’ти? ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, те джа̄тисам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу абхираманти, джара̄сам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу абхираманти, маран̣асам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу абхираманти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сасам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу абхираманти. те джа̄тисам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу абхирата̄ джара̄сам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу абхирата̄ маран̣асам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу абхирата̄ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сасам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу абхирата̄ джа̄тисам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре абхисан̇кхаронти, джара̄сам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре абхисан̇кхаронти, маран̣асам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре абхисан̇кхаронти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сасам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре абхисан̇кхаронти. те джа̄тисам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре абхисан̇кхаритва̄ джара̄сам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре абхисан̇кхаритва̄ маран̣асам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре абхисан̇кхаритва̄ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сасам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре абхисан̇кхаритва̄ джа̄типапа̄тампи папатанти, джара̄папа̄тампи папатанти, маран̣апапа̄тампи папатанти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сапапа̄тампи папатанти. те на паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи. ‘на паримуччанти дуккхасма̄’ти вада̄ми’’.
‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, те джа̄тисам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу на̄бхираманти, джара̄сам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу на̄бхираманти, маран̣асам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу на̄бхираманти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сасам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу на̄бхираманти. те джа̄тисам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу анабхирата̄, джара̄сам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу анабхирата̄, маран̣асам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу анабхирата̄, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сасам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу анабхирата̄, джа̄тисам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре на̄бхисан̇кхаронти, джара̄сам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре на̄бхисан̇кхаронти, маран̣асам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре на̄бхисан̇кхаронти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сасам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре на̄бхисан̇кхаронти. те джа̄тисам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре анабхисан̇кхаритва̄, джара̄сам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре анабхисан̇кхаритва̄, маран̣асам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре анабхисан̇кхаритва̄, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сасам̣ваттаникепи сан̇кха̄ре анабхисан̇кхаритва̄, джа̄типапа̄тампи наппапатанти, джара̄папа̄тампи наппапатанти, маран̣апапа̄тампи наппапатанти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сапапа̄тампи наппапатанти. те паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи. ‘паримуччанти дуккхасма̄’ти вада̄ми’’.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. дутийам̣.
3. маха̄парил̣а̄хасуттам̣
1113. ‘‘аттхи, бхиккхаве, маха̄парил̣а̄хо на̄ма нирайо. таттха йам̣ кин̃чи чаккхуна̄ рӯпам̣ пассати, анит̣т̣харӯпан̃н̃ева пассати но ит̣т̣харӯпам̣; акантарӯпан̃н̃ева пассати но кантарӯпам̣; амана̄парӯпан̃н̃ева пассати но мана̄парӯпам̣. йам̣ кин̃чи сотена саддам̣ сун̣а̄ти…пе… йам̣ кин̃чи ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхусати…пе… йам̣ кин̃чи манаса̄ дхаммам̣ виджа̄на̄ти, анит̣т̣харӯпан̃н̃ева виджа̄на̄ти но ит̣т̣харӯпам̣; акантарӯпан̃н̃ева виджа̄на̄ти но кантарӯпам̣; амана̄парӯпан̃н̃ева виджа̄на̄ти но мана̄парӯпа’’нти.
евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘маха̄ вата со, бханте, парил̣а̄хо, сумаха̄ вата со, бханте, парил̣а̄хо! аттхи ну кхо, бханте, етамха̄ парил̣а̄ха̄ ан̃н̃о парил̣а̄хо махантатаро чева бхайа̄накатаро ча̄’’ти? ‘‘аттхи кхо, бхиккху, етамха̄ парил̣а̄ха̄ ан̃н̃о парил̣а̄хо махантатаро ча бхайа̄накатаро ча̄’’ти.
‘‘катамо пана, бханте, етамха̄ парил̣а̄ха̄ ан̃н̃о парил̣а̄хо махантатаро ча бхайа̄накатаро ча̄’’ти? ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, те джа̄тисам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу абхираманти…пе… абхирата̄…пе… абхисан̇кхаронти…пе… абхисан̇кхаритва̄ джа̄типарил̣а̄хенапи парид̣айханти, джара̄парил̣а̄хенапи парид̣айханти, маран̣апарил̣а̄хенапи парид̣айханти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сапарил̣а̄хенапи парид̣айханти. те на паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи. ‘на паримуччанти дуккхасма̄’ти вада̄ми’’.
‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти. те джа̄тисам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу на̄бхираманти…пе… анабхирата̄…пе… на̄бхисан̇кхаронти…пе… анабхисан̇кхаритва̄ джа̄типарил̣а̄хенапи на парид̣айханти, джара̄парил̣а̄хенапи на парид̣айханти, маран̣апарил̣а̄хенапи на парид̣айханти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сапарил̣а̄хенапи на парид̣айханти. те паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи. ‘паримуччанти дуккхасма̄’ти вада̄ми’’.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. татийам̣.
4. кӯт̣а̄га̄расуттам̣
1114. ‘‘йо хи, бхиккхаве [йо ча кхо бхиккхаве (сйа̄. ка.)], евам̣ вадеййа – ‘ахам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ йатха̄бхӯтам̣ анабхисамечча…пе… дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ арийасаччам̣ йатха̄бхӯтам̣ анабхисамечча самма̄ дуккхассантам̣ карисса̄мӣ’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йо евам̣ вадеййа – ‘ахам̣ кӯт̣а̄га̄расса хет̣т̣химам̣ гхарам̣ акаритва̄ упаримам̣ гхарам̣ а̄ропесса̄мӣ’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати; евамева кхо, бхиккхаве, йо евам̣ вадеййа – ‘ахам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ йатха̄бхӯтам̣ анабхисамечча…пе… дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ арийасаччам̣ йатха̄бхӯтам̣ анабхисамечча самма̄ дуккхассантам̣ карисса̄мӣ’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
‘‘йо ча кхо, бхиккхаве, евам̣ вадеййа – ‘ахам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамечча…пе… дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ арийасаччам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамечча самма̄ дуккхассантам̣ карисса̄мӣ’ти – т̣ха̄наметам̣ виджджати.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йо евам̣ вадеййа – ‘ахам̣ кӯт̣а̄га̄расса хет̣т̣химам̣ гхарам̣ каритва̄ упаримам̣ гхарам̣ а̄ропесса̄мӣ’ти – т̣ха̄наметам̣ виджджати; евамева кхо, бхиккхаве, йо евам̣ вадеййа – ‘ахам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамечча…пе… дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ арийасаччам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамечча самма̄ дуккхассантам̣ карисса̄мӣ’ти – т̣ха̄наметам̣ виджджати.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. чатуттхам̣.
5. ва̄ласуттам̣
1115. екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа веса̄лим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ а̄нандо самбахуле личчхавикума̄раке сантха̄га̄ре упа̄санам̣ каронте, дӯратова сукхумена та̄л̣аччхиггал̣ена асанам̣ атипа̄тенте, пон̇кха̄нупон̇кхам̣ [покха̄нупокхам̣ (сйа̄. кам̣.)] авира̄дхитам̣. дисва̄насса етадахоси – ‘‘сиккхита̄ ватиме личчхавикума̄рака̄, сусиккхита̄ ватиме личчхавикума̄рака̄; йатра хи на̄ма дӯратова сукхумена та̄л̣аччхиггал̣ена асанам̣ атипа̄тессанти пон̇кха̄нупон̇кхам̣ авира̄дхита’’нти.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо веса̄лим̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идха̄хам̣, бханте, пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа веса̄лим̣ пин̣д̣а̄йа па̄висим̣. аддасам̣ кхва̄хам̣, бханте самбахуле личчхавикума̄раке сантха̄га̄ре упа̄санам̣ каронте дӯратова сукхумена та̄л̣аччхиггал̣ена асанам̣ атипа̄тенте пон̇кха̄нупон̇кхам̣ авира̄дхитам̣’. дисва̄на ме етадахоси – ‘‘сиккхита̄ ватиме личчхавикума̄рака̄, сусиккхита̄ ватиме личчхавикума̄рака̄; йатра хи на̄ма дӯратова сукхумена та̄л̣аччхиггал̣ена асанам̣ атипа̄тессанти пон̇кха̄нупон̇кхам̣ авира̄дхита’’нти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄нанда, катамам̣ ну кхо дуккаратарам̣ ва̄ дурабхисамбхаватарам̣ ва̄ – йо дӯратова сукхумена та̄л̣аччхиггал̣ена асанам̣ атипа̄теййа пон̇кха̄нупон̇кхам̣ авира̄дхитам̣, йо ва̄ саттадха̄ бхиннасса ва̄ласса кот̣ийа̄ кот̣им̣ пат̣ивиджджхеййа̄’’ти? ‘‘етадева, бханте, дуккаратаран̃чева дурабхисамбхаватаран̃ча йо ва̄ [йо (сӣ.)] саттадха̄ бхиннасса ва̄ласса кот̣ийа̄ кот̣им̣ пат̣ивиджджхеййа̄’’ти. ‘‘атха кхо [атха кхо те (сйа̄. кам̣.)], а̄нанда, дуппат̣ивиджджхатарам̣ пат̣ивиджджханти, йе ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ пат̣ивиджджханти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ пат̣ивиджджханти’’.
‘‘тасма̄тиха̄нанда, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. пан̃чамам̣.
6. андхака̄расуттам̣
1116. ‘‘аттхи, бхиккхаве, локантарика̄ агха̄ асам̣вута̄ андхака̄ра̄ андхака̄ратимиса̄, йаттхамимесам̣ чандимасӯрийа̄нам̣ евам̣махиддхика̄нам̣ евам̣ маха̄нубха̄ва̄нам̣ а̄бха̄йа на̄нубхонтӣ’’ти.
евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘маха̄ вата со, бханте, андхака̄ро, сумаха̄ вата со, бханте, андхака̄ро! аттхи ну кхо, бханте, етамха̄ андхака̄ра̄ ан̃н̃о андхака̄ро махантатаро ча бхайа̄накатаро ча̄’’ти? ‘‘аттхи кхо, бхиккху, етамха̄ андхака̄ра̄ ан̃н̃о андхака̄ро махантатаро ча бхайа̄накатаро ча̄’’ти.
‘‘катамо пана, бханте, етамха̄ андхака̄ра̄ ан̃н̃о андхака̄ро махантатаро ча бхайа̄накатаро ча̄’’ти? ‘‘йе хи кечи, бхиккху, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, те джа̄тисам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу абхираманти…пе… абхирата̄…пе… абхисан̇кхаронти…пе… абхисан̇кхаритва̄ джа̄тандхака̄рампи папатанти, джарандхака̄рампи папатанти, маран̣андхака̄рампи папатанти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сандхака̄рампи папатанти. те на паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи. ‘на паримуччанти дуккхасма̄’ти вада̄ми’’.
‘‘йе ча кхо кечи, бхиккху, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, те джа̄тисам̣ваттаникесу сан̇кха̄ресу на̄бхираманти…пе… анабхирата̄…пе… на̄бхисан̇кхаронти…пе… анабхисан̇кхаритва̄ джа̄тандхака̄рампи наппапатанти, джарандхака̄рампи наппапатанти, маран̣андхака̄рампи наппапатанти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сандхака̄рампи наппапатанти. те паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи. ‘паримуччанти дуккхасма̄’ти вада̄ми’’.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. пат̣хамачхиггал̣айугасуттам̣
1117. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, пурисо маха̄самудде екаччхиггал̣ам̣ йугам̣ паккхипеййа. татра̄писса ка̄н̣о каччхапо. со вассасатасса вассасатасса аччайена саким̣ саким̣ уммуджджеййа. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну кхо ка̄н̣о каччхапо вассасатасса вассасатасса аччайена саким̣ саким̣ уммуджджанто амусмим̣ екаччхиггал̣е йуге гӣвам̣ павесеййа̄’’ти? ‘‘йади нӯна, бханте, када̄чи карахачи дӣгхасса аддхуно аччайена̄’’ти.
‘‘кхиппатарам̣ кхо со, бхиккхаве, ка̄н̣о каччхапо вассасатасса вассасатасса аччайена саким̣ саким̣ уммуджджанто амусмим̣ екаччхиггал̣е йуге гӣвам̣ павесеййа, на твева̄хам̣, бхиккхаве, саким̣ винипа̄тагатена ба̄лена [винӣтагатена бахулена (ка.)] мануссаттам̣ вада̄ми’’.
там̣ кисса хету? на хеттха, бхиккхаве, аттхи дхаммачарийа̄, самачарийа̄, кусалакирийа̄, пун̃н̃акирийа̄. ан̃н̃аман̃н̃акха̄дика̄ еттха, бхиккхаве, ваттати дуббалакха̄дика̄. там̣ кисса хету? адит̣т̣хатта̄, бхиккхаве, чатуннам̣ арийасачча̄нам̣. катамесам̣ чатуннам̣? дуккхасса арийасаччасса…пе… дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа арийасаччасса.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. саттамам̣.
8. дутийачхиггал̣айугасуттам̣
1118. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, айам̣ маха̄патхавӣ екодака̄ асса. татра пурисо екаччхиггал̣ам̣ йугам̣ паккхипеййа. таменам̣ пураттхимо ва̄то паччхимена сам̣хареййа, паччхимо ва̄то пураттхимена сам̣хареййа, уттаро ва̄то даккхин̣ена сам̣хареййа, даккхин̣о ва̄то уттарена сам̣хареййа. татрасса ка̄н̣о каччхапо. со вассасатасса вассасатасса аччайена саким̣ саким̣ уммуджджеййа. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну кхо ка̄н̣о каччхапо вассасатасса вассасатасса аччайена саким̣ саким̣ уммуджджанто амусмим̣ екаччхиггал̣е йуге гӣвам̣ павесеййа̄’’ти? ‘‘адхиччамидам̣, бханте, йам̣ со ка̄н̣о каччхапо вассасатасса вассасатасса аччайена саким̣ саким̣ уммуджджанто амусмим̣ екаччхиггал̣е йуге гӣвам̣ павесеййа̄’’ти.
‘‘евам̣ адхиччамидам̣, бхиккхаве, йам̣ мануссаттам̣ лабхати. евам̣ адхиччамидам̣, бхиккхаве, йам̣ татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо. евам̣ адхиччамидам̣, бхиккхаве, йам̣ татха̄гатаппаведито дхаммавинайо локе диббати. тассидам̣ [тайидам̣ (?)], бхиккхаве, мануссаттам̣ ладдхам̣, татха̄гато локе уппанно арахам̣ самма̄самбуддхо, татха̄гатаппаведито ча дхаммавинайо локе диббати.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. пат̣хамасинерупаббатара̄джасуттам̣
1119. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, пурисо синерусса паббатара̄джасса сатта муггаматтийо па̄са̄н̣асаккхара̄ упаниккхипеййа. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, катамам̣ ну кхо бахутарам̣ – йа̄ ва̄ [йа̄ ча] сатта муггаматтийо па̄са̄н̣асаккхара̄ упаниккхитта̄, йо ва̄ [йо ча (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.) сам̣. ни. 2.84] синерупаббатара̄джа̄’’ти? ‘‘етадева, бханте, бахутарам̣, йадидам̣ – синерупаббатара̄джа̄; аппаматтика̄ сатта муггаматтийо па̄са̄н̣асаккхара̄ упаниккхитта̄. сан̇кхампи на упенти, упанидхампи на упенти, калабха̄гампи на упенти синерупаббатара̄джа̄нам̣ упанидха̄йа сатта муггаматтийо па̄са̄н̣асаккхара̄ упаниккхитта̄’’ти. ‘‘евамева кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса дит̣т̣хисампаннасса пуггаласса абхисамета̄вино етадева бахутарам̣ дуккхам̣ йадидам̣ париккхӣн̣ам̣ парийа̄диннам̣; аппаматтакам̣ авасит̣т̣хам̣. сан̇кхампи на упети, упанидхампи на упети, калабха̄гампи на упети, пуримам̣ дуккхаккхандхам̣ париккхӣн̣ам̣ парийа̄диннам̣ упанидха̄йа йадидам̣ саттаккхаттупарамата̄; йо ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти’’.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. навамам̣.
10. дутийасинерупаббатара̄джасуттам̣
1120. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, синерупаббатара̄джа̄йам̣ париккхайам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхеййа, т̣хапетва̄ сатта муггаматтийо па̄са̄н̣асаккхара̄. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, катамам̣ ну кхо бахутарам̣ – йам̣ ва̄ синерусса паббатара̄джасса париккхӣн̣ам̣ парийа̄диннам̣, йа̄ ва̄ сатта муггаматтийо па̄са̄н̣асаккхара̄ авасит̣т̣ха̄’’ти? ‘‘етадева, бханте, бахутарам̣ синерусса паббатара̄джасса йадидам̣ париккхӣн̣ам̣ парийа̄диннам̣; аппаматтика̄ сатта муггаматтийо па̄са̄н̣асаккхара̄ авасит̣т̣ха̄. сан̇кхампи на упенти, упанидхампи на упенти, калабха̄гампи на упенти синерусса паббатара̄джасса париккхӣн̣ам̣ парийа̄диннам̣ упанидха̄йа сатта муггаматтийо па̄са̄н̣асаккхара̄ авасит̣т̣ха̄’’ти. ‘‘евамева кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса дит̣т̣хисампаннасса пуггаласса абхисамета̄вино етадева бахутарам̣ дуккхам̣ йадидам̣ париккхӣн̣ам̣ парийа̄диннам̣; аппаматтакам̣ авасит̣т̣хам̣. сан̇кхампи на упети, упанидхампи на упети, калабха̄гампи на упети, пуримам̣ дуккхаккхандхам̣ париккхӣн̣ам̣ парийа̄диннам̣ упанидха̄йа йадидам̣ саттаккхаттупарамата̄; йо ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти’’.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. дасамам̣.
папа̄тавагго пан̃чамо.
тассудда̄нам̣ –
чинта̄ папа̄то парил̣а̄хо, кӯт̣ам̣ ва̄ландхака̄ро ча;
чхиггал̣ена ча две вутта̄, синеру апаре дувети.