12. саччасам̣йуттам̣

1. сама̄дхивагго

1. сама̄дхисуттам̣

1071. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄ветха. сама̄хито, бхиккхаве, бхиккху йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. кин̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти? ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄ветха. сама̄хито, бхиккхаве, бхиккху йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти’’.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти його каран̣ӣйо, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти його каран̣ӣйо, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. пат̣хамам̣.

2. пат̣исалла̄насуттам̣

1072. ‘‘пат̣исалла̄не, бхиккхаве, йогама̄паджджатха. пат̣исаллӣно, бхиккхаве, бхиккху йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. кин̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти? ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. пат̣исалла̄не, бхиккхаве, йогама̄паджджатха. пат̣исаллӣно, бхиккхаве, бхиккху йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти його каран̣ӣйо, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти його каран̣ӣйо, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. дутийам̣.

3. пат̣хамакулапуттасуттам̣

1073. ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ кулапутта̄ самма̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджим̣су, саббе те чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамайа̄йа. йе хи кечи, бхиккхаве, ана̄гатамаддха̄нам̣ кулапутта̄ самма̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджиссанти, саббе те чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамайа̄йа. йе хи кечи, бхиккхаве, етарахи кулапутта̄ самма̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, саббе те чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамайа̄йа.

‘‘катамесам̣ чатуннам̣? дуккхасса арийасаччасса дуккхасамудайасса арийасаччасса дуккханиродхасса арийасаччасса дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа арийасаччасса. йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ кулапутта̄ самма̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджим̣су…пе… паббаджиссанти…пе… паббаджанти, саббе те имесам̣йева чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамайа̄йа.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти його каран̣ӣйо, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти його каран̣ӣйо, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. татийам̣.

4. дутийакулапуттасуттам̣

1074. ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ кулапутта̄ самма̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамесум̣, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамесум̣. йе хи кечи, бхиккхаве, ана̄гатамаддха̄нам̣ кулапутта̄ самма̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамессанти, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамессанти. йе хи кечи, бхиккхаве, етарахи кулапутта̄ самма̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисаменти, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисаменти.

‘‘катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣. йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ кулапутта̄ самма̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамесум̣ …пе… абхисамессанти…пе… абхисаменти, саббе те има̄ни чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисаменти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. чатуттхам̣.

5. пат̣хамасаман̣абра̄хман̣асуттам̣

1075. ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбоджджхим̣су, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбоджджхим̣су. йе хи кечи, бхиккхаве, ана̄гатамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбоджджхиссанти, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбоджджхиссанти. йе хи кечи, бхиккхаве, етарахи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбоджджханти, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбоджджханти.

‘‘катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣…пе… дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣. йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбоджджхим̣су…пе… абхисамбоджджхиссанти…пе… абхисамбоджджханти, саббе те има̄ни чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбоджджханти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. пан̃чамам̣.

6. дутийасаман̣абра̄хман̣асуттам̣

1076. ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуддхам̣ пака̄сесум̣, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуддхам̣ пака̄сесум̣. йе хи кечи, бхиккхаве, ана̄гатамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуддхам̣ пака̄сессанти, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуддхам̣ пака̄сессанти. йе хи кечи, бхиккхаве, етарахи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуддхам̣ пака̄сенти, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуддхам̣ пака̄сенти.

‘‘катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣…пе… дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣. йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуддхам̣ пака̄сесум̣…пе… пака̄сессанти…пе… пака̄сенти, саббе те има̄ни чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуддхам̣ пака̄сенти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. витаккасуттам̣

1077. ‘‘ма̄, бхиккхаве, па̄паке акусале витакке витаккеййа̄тха [витаккетха (сӣ. сйа̄. кам̣.)], сеййатхидам̣ – ка̄мавитаккам̣, бйа̄па̄давитаккам̣, вихим̣са̄витаккам̣. там̣ кисса хету? нете, бхиккхаве, витакка̄ аттхасам̣хита̄ на̄дибрахмачарийака̄ на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттанти.

‘‘витаккента̄ ча кхо тумхе, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти витаккеййа̄тха, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти витаккеййа̄тха, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти витаккеййа̄тха, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти витаккеййа̄тха. там̣ кисса хету? ете, бхиккхаве, витакка̄ аттхасам̣хита̄ ете а̄дибрахмачарийака̄ ете ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттанти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. саттамам̣.

8. чинтасуттам̣

1078. ‘‘ма̄, бхиккхаве, па̄пакам̣ акусалам̣ читтам̣ чинтеййа̄тха [чинтетха (сӣ. сйа̄. кам̣.)] – ‘сассато локо’ти ва̄ ‘асассато локо’ти ва̄, ‘антава̄ локо’ти ва̄ ‘анантава̄ локо’ти ва̄, ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти ва̄ ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти ва̄, ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄ ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄. там̣ кисса хету? неса̄, бхиккхаве, чинта̄ аттхасам̣хита̄ на̄дибрахмачарийака̄ на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати.

‘‘чинтента̄ ча кхо тумхе, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти чинтеййа̄тха, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти чинтеййа̄тха, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти чинтеййа̄тха, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти чинтеййа̄тха. там̣ кисса хету? еса̄, бхиккхаве, чинта̄ аттхасам̣хита̄, еса̄ а̄дибрахмачарийака̄, еса̄ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. вигга̄хикакатха̄суттам̣

1079. ‘‘ма̄, бхиккхаве, вигга̄хикакатхам̣ катхеййа̄тха [катхетха (сӣ. сйа̄. кам̣.)] – ‘на твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄си, ахам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄ми. ким̣ твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄ниссаси! миччха̄пат̣ипанно твамаси, ахамасми самма̄пат̣ипанно. сахитам̣ ме, асахитам̣ те. пуревачанӣйам̣ паччха̄ авача, паччха̄вачанӣйам̣ пуре авача. адхичин̣н̣ам̣ [ачин̣н̣ам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ.)] те випара̄ваттам̣. а̄ропито те ва̄до, чара ва̄даппамоккха̄йа. ниггахитоси, ниббет̣хехи ва̄ саче пахосӣ’ти. там̣ кисса хету? неса̄, бхиккхаве, катха̄ аттхасам̣хита̄ на̄дибрахмачарийака̄ на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати.

‘‘катхента̄ ча кхо тумхе, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти катхеййа̄тха, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти катхеййа̄тха, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти катхеййа̄тха, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти катхеййа̄тха…пе… його каран̣ӣйо’’ти. навамам̣.

10. тираччха̄накатха̄суттам̣

1080. ‘‘ма̄, бхиккхаве, анекавихитам̣ тираччха̄накатхам̣ катхеййа̄тха, сеййатхидам̣ – ра̄джакатхам̣ чоракатхам̣ маха̄маттакатхам̣ сена̄катхам̣, бхайакатхам̣ йуддхакатхам̣, аннакатхам̣ па̄накатхам̣ ваттхакатхам̣ сайанакатхам̣ ма̄ла̄катхам̣ гандхакатхам̣, н̃а̄тикатхам̣ йа̄накатхам̣ га̄макатхам̣ нигамакатхам̣ нагаракатхам̣ джанападакатхам̣ иттхикатхам̣ [иттхикатхам̣ пурисакатхам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] сӯракатхам̣ висикха̄катхам̣ кумбхат̣т̣ха̄накатхам̣, пуббапетакатхам̣ на̄наттакатхам̣, локаккха̄йикам̣ самуддаккха̄йикам̣ итибхава̄бхавакатхам̣ ити ва̄. там̣ кисса хету? неса̄, бхиккхаве, катха̄ аттхасам̣хита̄ на̄дибрахмачарийака̄ на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати.

‘‘катхента̄ ча кхо тумхе, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти катхеййа̄тха, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти катхеййа̄тха, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти катхеййа̄тха, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти катхеййа̄тха. там̣ кисса хету? еса̄, бхиккхаве, катха̄ аттхасам̣хита̄, еса̄ а̄дибрахмачарийака̄, еса̄ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. дасамам̣.

сама̄дхивагго пат̣хамо.

тассудда̄нам̣ –

сама̄дхи пат̣исалла̄на̄, кулапутта̄ апаре дуве;

саман̣абра̄хман̣а̄ витаккам̣, чинта̄ вигга̄хика̄ катха̄ти.

2. дхаммачаккаппаваттанавагго

1. дхаммачаккаппаваттанасуттам̣

1081. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе. татра кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘двеме, бхиккхаве, анта̄ паббаджитена на севитабба̄. катаме две? йо ча̄йам̣ ка̄месу ка̄масукхаллика̄нуйого хӣно гаммо потхуджджанико анарийо анаттхасам̣хито, йо ча̄йам̣ аттакиламатха̄нуйого дуккхо анарийо анаттхасам̣хито. ете кхо, бхиккхаве, убхо анте анупагамма маджджхима̄ пат̣ипада̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄ чаккхукаран̣ӣ н̃а̄н̣акаран̣ӣ упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати’’.

‘‘катама̄ ча са̄, бхиккхаве, маджджхима̄ пат̣ипада̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄ чаккхукаран̣ӣ н̃а̄н̣акаран̣ӣ упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи самма̄сан̇каппо самма̄ва̄ча̄ самма̄камманто самма̄а̄джӣво самма̄ва̄йа̄мо самма̄сати самма̄сама̄дхи. айам̣ кхо са̄, бхиккхаве, маджджхима̄ пат̣ипада̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄ чаккхукаран̣ӣ н̃а̄н̣акаран̣ӣ упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати.

‘‘идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣ – джа̄типи дуккха̄, джара̄пи дуккха̄, бйа̄дхипи дуккхо, маран̣ампи дуккхам̣, аппийехи сампайого дуккхо, пийехи виппайого дуккхо, йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣ – сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ [пан̃чупа̄да̄наккхандха̄пи (пӣ. ка.)] дуккха̄. идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ – йа̄йам̣ тан̣ха̄ поноббхавика̄ [понобхавика̄ (сӣ. пӣ.)] нандира̄гасахагата̄ татрататра̄бхинандинӣ, сеййатхидам̣ [сеййатхӣдам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] – ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄. идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ – йо тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродхо ча̄го пат̣иниссагго мутти ана̄лайо. идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ – айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.

‘‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасачча’нти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ парин̃н̃еййа’нти ме, бхиккхаве, пуббе…пе… удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ парин̃н̃а̄та’нти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.

‘‘‘идам̣ дуккхасамудайам̣ арийасачча’нти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ паха̄табба’нти ме, бхиккхаве, пуббе…пе… удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ пахӣна’нти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.

‘‘‘идам̣ дуккханиродхам̣ арийасачча’нти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ саччхика̄табба’нти ме, бхиккхаве, пуббе…пе… удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ саччхиката’нти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.

‘‘‘идам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасачча’нти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ бха̄ветабба’нти ме, бхиккхаве, пуббе…пе… удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ бха̄вита’нти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.

‘‘йа̄вакӣван̃ча ме, бхиккхаве, имесу чатӯсу арийасаччесу евам̣ типариват̣т̣ам̣ два̄даса̄ка̄рам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ на сувисуддхам̣ ахоси, нева та̄ва̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти паччан̃н̃а̄сим̣ [абхисамбуддхо паччан̃н̃а̄сим̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)].

‘‘йато ча кхо ме, бхиккхаве, имесу чатӯсу арийасаччесу евам̣ типариват̣т̣ам̣ два̄даса̄ка̄рам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ сувисуддхам̣ ахоси, атха̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘акуппа̄ ме вимутти [четовимутти (сӣ. пӣ.)], айамантима̄ джа̄ти, наттхида̄ни пунаббхаво’’’ти. идамавоча бхагава̄. аттамана̄ пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.

имасмин̃ча пана веййа̄каран̣асмим̣ бхан̃н̃ама̄не а̄йасмато кон̣д̣ан̃н̃асса вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди – ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти.

паваттите ча пана бхагавата̄ дхаммачакке бхумма̄ дева̄ саддаманусса̄весум̣ – ‘‘етам̣ бхагавата̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасми’’нти. бхумма̄нам̣ дева̄нам̣ саддам̣ сутва̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄ дева̄ саддаманусса̄весум̣ – ‘‘етам̣ бхагавата̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣, аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасми’’нти. ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ саддам̣ сутва̄ та̄ватим̣са̄ дева̄…пе… йа̄ма̄ дева̄…пе… тусита̄ дева̄…пе… нимма̄наратӣ дева̄…пе… параниммитавасаваттӣ дева̄…пе… брахмака̄йика̄ дева̄ саддаманусса̄весум̣ – ‘‘етам̣ бхагавата̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасми’’нти.

итиха тена кхан̣ена (тена лайена) [( ) наттхи (сӣ. сйа̄. кам̣.)] тена мухуттена йа̄ва брахмалока̄ саддо аббхуггаччхи. айан̃ча дасасахассилокадха̄ту сан̇кампи сампакампи сампаведхи, аппама̄н̣о ча ул̣а̄ро обха̄со локе па̄турахоси атиккамма дева̄нам̣ дева̄нубха̄ванти.

атха кхо бхагава̄ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси – ‘‘ан̃н̃а̄си вата, бхо, кон̣д̣ан̃н̃о, ан̃н̃а̄си вата, бхо, кон̣д̣ан̃н̃о’’ти! ити хидам̣ а̄йасмато кон̣д̣ан̃н̃асса ‘ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃о’ твева на̄мам̣ ахосӣти. пат̣хамам̣.

2. татха̄гатасуттам̣

1082. ‘‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасачча’нти, бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ парин̃н̃еййа’нти бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ пуббе…пе… удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ парин̃н̃а̄та’нти, бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.

‘‘‘идам̣ дуккхасамудайам̣ арийасачча’нти бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ паха̄табба’нти, бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ пуббе…пе… удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ пахӣна’нти, бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.

‘‘‘идам̣ дуккханиродхам̣ арийасачча’нти, бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ саччхика̄табба’нти, бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ пуббе…пе. … удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ саччхиката’нти, бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.

‘‘‘идам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасачча’нти, бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ бха̄ветабба’нти, бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ пуббе…пе… удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ бха̄вита’нти, бхиккхаве, татха̄гата̄нам̣ пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄дӣ’’ти. дутийам̣.

3. кхандхасуттам̣

1083. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, арийасачча̄ни. катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ [дуккхасамудайо арийасаччам̣ дуккханиродхо арийасаччам̣ (сйа̄.)] дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣? ‘пан̃чупа̄да̄наккхандха̄’ тисса вачанӣйам̣, сеййатхидам̣ [катаме пан̃ча (сӣ. сйа̄. кам̣.)] – рӯпупа̄да̄наккхандхо…пе… вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо. идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣? йа̄йам̣ тан̣ха̄ поноббхавика̄ нандира̄гасахагата̄ татрататра̄бхинандинӣ, сеййатхидам̣ – ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄. идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣? йо тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродхо ча̄го пат̣иниссагго мутти ана̄лайо – идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи – идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри арийасачча̄ни.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. татийам̣.

4. аджджхаттика̄йатанасуттам̣

1084. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, арийасачча̄ни. катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣? ‘чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄нӣ’ тисса вачанӣйам̣. катама̄ни чха? чаккха̄йатанам̣…пе… мана̄йатанам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣? йа̄йам̣ тан̣ха̄ поноббхавика̄ нандира̄гасахагата̄ татрататра̄бхинандинӣ, сеййатхидам̣ – ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣? йо тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродхо ча̄го пат̣иниссагго мутти ана̄лайо – идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи – идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри арийасачча̄ни.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. чатуттхам̣.

5. пат̣хамадха̄ран̣асуттам̣

1085. ‘‘дха̄ретха но тумхе, бхиккхаве, майа̄ чатта̄ри арийасачча̄ни десита̄нӣ’’ти? евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахам̣ кхо, бханте, дха̄реми бхагавата̄ чатта̄ри арийасачча̄ни десита̄нӣ’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана твам̣, бхиккху, дха̄реси майа̄ чатта̄ри арийасачча̄ни десита̄нӣ’’ти? ‘‘дуккхам̣ кхва̄хам̣, бханте, бхагавата̄ пат̣хамам̣ арийасаччам̣ деситам̣ дха̄реми; дуккхасамудайам̣ кхва̄хам̣, бханте, бхагавата̄ дутийам̣ арийасаччам̣ деситам̣ дха̄реми; дуккханиродхам̣ кхва̄хам̣, бханте, бхагавата̄ татийам̣ арийасаччам̣ деситам̣ дха̄реми; дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ кхва̄хам̣, бханте, бхагавата̄ чатуттхам̣ арийасаччам̣ деситам̣ дха̄реми. евам̣ кхва̄хам̣, бханте, дха̄реми бхагавата̄ чатта̄ри арийасачча̄ни десита̄нӣ’’ти.

‘‘са̄дху са̄дху, бхиккху! са̄дху кхо твам̣, бхиккху, дха̄реси майа̄ чатта̄ри арийасачча̄ни десита̄нӣти. дуккхам̣ кхо, бхиккху, майа̄ пат̣хамам̣ арийасаччам̣ деситам̣, татха̄ нам̣ дха̄рехи; дуккхасамудайам̣ [дуккхасамудайо (сйа̄. кам̣.)] кхо, бхиккху, майа̄ дутийам̣ арийасаччам̣ деситам̣, татха̄ нам̣ дха̄рехи; дуккханиродхам̣ [дуккханиродхо (сйа̄. кам̣.)] кхо, бхиккху, майа̄ татийам̣ арийасаччам̣ деситам̣, татха̄ нам̣ дха̄рехи; дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ [дуккханиродхага̄минипат̣ипадам̣ (пӣ.), дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ (ка.)] кхо, бхиккху, майа̄ чатуттхам̣ арийасаччам̣ деситам̣, татха̄ нам̣ дха̄рехи. евам̣ кхо, бхиккху, дха̄рехи майа̄ чатта̄ри арийасачча̄ни десита̄нӣти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккху, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. пан̃чамам̣.

6. дутийадха̄ран̣асуттам̣

1086. ‘‘дха̄ретха но тумхе, бхиккхаве, майа̄ чатта̄ри арийасачча̄ни десита̄нӣ’’ти? евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахам̣ кхо, бханте, дха̄реми бхагавата̄ чатта̄ри арийасачча̄ни десита̄нӣ’’ти.

‘‘йатха̄ катхам̣ пана твам̣, бхиккху, дха̄реси майа̄ чатта̄ри арийасачча̄ни десита̄нӣ’’ти? ‘‘дуккхам̣ кхва̄хам̣, бханте, бхагавата̄ пат̣хамам̣ арийасаччам̣ деситам̣ дха̄реми. йо хи кочи, бханте, саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ евам̣ вадеййа – ‘нетам̣ дуккхам̣ пат̣хамам̣ арийасаччам̣ йам̣ саман̣ена готамена деситам̣. ахаметам̣ дуккхам̣ пат̣хамам̣ арийасаччам̣ паччаккха̄йа ан̃н̃ам̣ дуккхам̣ пат̣хамам̣ арийасаччам̣ пан̃н̃апесса̄мӣ’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. дуккхасамудайам̣ кхва̄хам̣, бханте, бхагавата̄…пе… дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ кхва̄хам̣, бханте, бхагавата̄ чатуттхам̣ арийасаччам̣ деситам̣ дха̄реми. йо хи кочи, бханте, саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ евам̣ вадеййа – ‘нетам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ чатуттхам̣ арийасаччам̣ йам̣ саман̣ена готамена деситам̣. ахаметам̣ дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ чатуттхам̣ арийасаччам̣ паччаккха̄йа ан̃н̃ам̣ дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ чатуттхам̣ арийасаччам̣ пан̃н̃апесса̄мӣ’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. евам̣ кхва̄хам̣, бханте, дха̄реми бхагавата̄ чатта̄ри арийасачча̄ни десита̄нӣ’’ти.

‘‘са̄дху са̄дху, бхиккху! са̄дху кхо твам̣, бхиккху, дха̄реси майа̄ чатта̄ри арийасачча̄ни десита̄нӣти. дуккхам̣ кхо, бхиккху, майа̄ пат̣хамам̣ арийасаччам̣ деситам̣, татха̄ нам̣ дха̄рехи. йо хи кочи, бхиккху, саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ евам̣ вадеййа – ‘нетам̣ дуккхам̣ пат̣хамам̣ арийасаччам̣ йам̣ саман̣ена готамена деситам̣. ахаметам̣ дуккхам̣ пат̣хамам̣ арийасаччам̣ паччаккха̄йа ан̃н̃ам̣ дуккхам̣ пат̣хамам̣ арийасаччам̣ пан̃н̃апесса̄мӣ’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. дуккхасамудайам̣ кхо, бхиккху…пе… дуккханиродхам̣ кхо, бхиккху…пе… дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ кхо, бхиккху, майа̄ чатуттхам̣ арийасаччам̣ деситам̣, татха̄ нам̣ дха̄рехи. йо хи кочи, бхиккху, саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ евам̣ вадеййа – ‘нетам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ чатуттхам̣ арийасаччам̣ йам̣ саман̣ена готамена деситам̣. ахаметам̣ дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ чатуттхам̣ арийасаччам̣ паччаккха̄йа ан̃н̃ам̣ дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ чатуттхам̣ арийасаччам̣ пан̃н̃апесса̄мӣ’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. евам̣ кхо твам̣, бхиккху, дха̄рехи майа̄ чатта̄ри арийасачча̄ни десита̄нӣти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккху, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. авиджджа̄суттам̣

1087. екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘авиджджа̄, авиджджа̄’ти бханте, вуччати. катама̄ ну кхо, бханте, авиджджа̄; китта̄вата̄ ча авиджджа̄гато хотӣ’’ти? ‘‘йам̣ кхо, бхиккху, дуккхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа ан̃н̃а̄н̣ам̣ – айам̣ вуччати, бхиккху, авиджджа̄; етта̄вата̄ ча авиджджа̄гато хотӣ’’ти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккху, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. саттамам̣.

8. виджджа̄суттам̣

1088. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘виджджа̄, виджджа̄’ти, бханте, вуччати. катама̄ ну кхо, бханте, виджджа̄; китта̄вата̄ ча виджджа̄гато хотӣ’’ти? ‘‘йам̣ кхо, бхиккху, дуккхе н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣ – айам̣ вуччати, бхиккху, виджджа̄; етта̄вата̄ ча виджджа̄гато хотӣ’’ти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккху, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. сан̇ка̄санасуттам̣

1089. ‘‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасачча’нти бхиккхаве, майа̄ пан̃н̃аттам̣. таттха апарима̄н̣а̄ ван̣н̣а̄ апарима̄н̣а̄ бйан̃джана̄ апарима̄н̣а̄ сан̇ка̄сана̄ – ‘итипидам̣ дуккхам̣ арийасачча’нти; идам̣ дуккхасамудайам̣…пе… идам̣ дуккханиродхам̣…пе… ‘идам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасачча’нти, бхиккхаве, майа̄ пан̃н̃аттам̣. таттха апарима̄н̣а̄ ван̣н̣а̄ апарима̄н̣а̄ бйан̃джана̄ апарима̄н̣а̄ сан̇ка̄сана̄ – ‘итипидам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасачча’нти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. навамам̣.

10. татхасуттам̣

1090. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, татха̄ни авитатха̄ни анан̃н̃атха̄ни. катама̄ни чатта̄ри? ‘идам̣ дуккха’нти, бхиккхаве, татхаметам̣ авитатхаметам̣ анан̃н̃атхаметам̣; ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти татхаметам̣ авитатхаметам̣ анан̃н̃атхаметам̣; ‘айам̣ дуккханиродхо’ти татхаметам̣ авитатхаметам̣ анан̃н̃атхаметам̣; ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти татхаметам̣ авитатхаметам̣ анан̃н̃атхаметам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри татха̄ни авитатха̄ни анан̃н̃атха̄ни.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. дасамам̣.

дхаммачаккаппаваттанавагго дутийо.

тассудда̄нам̣ –

дхаммачаккам̣ татха̄гатам̣, кхандха̄ а̄йатанена ча;

дха̄ран̣а̄ ча две авиджджа̄, виджджа̄ сан̇ка̄сана̄ татха̄ти.

3. кот̣ига̄мавагго

1. пат̣хамакот̣ига̄масуттам̣

1091. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ваджджӣсу вихарати кот̣ига̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘чатуннам̣, бхиккхаве, арийасачча̄нам̣ ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча’’.

‘‘катамесам̣ чатуннам̣? дуккхасса, бхиккхаве, арийасаччасса ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. дуккхасамудайасса арийасаччасса…пе… дуккханиродхасса арийасаччасса…пе… дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа арийасаччасса ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. тайидам̣, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣; уччхинна̄ бхаватан̣ха̄, кхӣн̣а̄ бхаванетти; наттхида̄ни пунаббхаво’’ти.

идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

‘‘чатуннам̣ арийасачча̄нам̣, йатха̄бхӯтам̣ адассана̄;

сам̣ситам̣ [сам̣саритам̣ (сйа̄. кам̣. ка.) дӣ. ни. 2.155] дӣгхамаддха̄нам̣, та̄су та̄свева джа̄тису.

‘‘та̄ни [йа̄ни (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] ета̄ни дит̣т̣ха̄ни, бхаванетти самӯхата̄;

уччхиннам̣ мӯлам̣ дуккхасса, наттхида̄ни пунаббхаво’’ти. пат̣хамам̣;

2. дутийакот̣ига̄масуттам̣

1092. ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, на ме те, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄, на ча панете а̄йасманто са̄ман̃н̃аттхам̣ ва̄ брахман̃н̃аттхам̣ ва̄ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти.

‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, те кхо ме, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу чева саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ча бра̄хман̣асаммата̄, те ча пана̄йасманто са̄ман̃н̃аттхан̃ча брахман̃н̃аттхан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти.

идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

‘‘йе дуккхам̣ наппаджа̄нанти, атхо дуккхасса самбхавам̣;

йаттха ча саббасо дуккхам̣, асесам̣ упаруджджхати.

‘‘тан̃ча маггам̣ на джа̄нанти, дуккхӯпасамага̄минам̣;

четовимуттихӣна̄ те, атхо пан̃н̃а̄вимуттийа̄;

абхабба̄ те антакирийа̄йа, те ве джа̄тиджарӯпага̄.

‘‘йе ча дуккхам̣ паджа̄нанти, атхо дуккхасса самбхавам̣;

йаттха ча саббасо дуккхам̣, асесам̣ упаруджджхати.

‘‘тан̃ча маггам̣ паджа̄нанти, дуккхӯпасамага̄минам̣;

четовимуттисампанна̄, атхо пан̃н̃а̄вимуттийа̄;

сабба̄ те антакирийа̄йа, на те джа̄тиджарӯпага̄’’ти. дутийам̣;

3. самма̄самбуддхасуттам̣

1093. са̄ваттхинида̄нам̣. чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, арийасачча̄ни. катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣…пе… дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри арийасачча̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуддхатта̄ татха̄гато ‘арахам̣ самма̄самбуддхо’ти вуччати.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. татийам̣.

4. арахантасуттам̣

1094. са̄ваттхинида̄нам̣. йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджхим̣су, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджхим̣су. йе хи [йепи хи (бахӯсу)] кечи, бхиккхаве, ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджхиссанти, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджхиссанти. йе хи кечи, бхиккхаве, етарахи араханто самма̄самбуддха̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджханти, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджханти.

‘‘катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣. йе хи, кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджхим̣су…пе… абхисамбуджджхиссанти…пе… абхисамбуджджханти, саббе те има̄ни чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджханти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. чатуттхам̣.

5. а̄саваккхайасуттам̣

1095. ‘‘джа̄натохам̣, бхиккхаве, пассато а̄сава̄нам̣ кхайам̣ вада̄ми, но аджа̄нато апассато. кин̃ча, бхиккхаве, джа̄нато пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хоти? ‘идам̣ дуккха’нти, бхиккхаве, джа̄нато пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хоти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти джа̄нато пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хоти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти джа̄нато пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хоти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти джа̄нато пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, джа̄нато евам̣ пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хоти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. пан̃чамам̣.

6. миттасуттам̣

1096. ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, анукампеййа̄тха, йе ча сотаббам̣ ман̃н̃еййум̣ – митта̄ ва̄ амачча̄ ва̄ н̃а̄тӣ ва̄ са̄лохита̄ ва̄ – те во, бхиккхаве, чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамайа̄йа сама̄дапетабба̄ нивесетабба̄ патит̣т̣ха̄петабба̄.

‘‘катамесам̣ чатуннам̣? дуккхасса арийасаччасса, дуккхасамудайасса арийасаччасса, дуккханиродхасса арийасаччасса, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа арийасаччасса. йе хи кечи, бхиккхаве, анукампеййа̄тха, йе ча сотаббам̣ ман̃н̃еййум̣ – митта̄ ва̄ амачча̄ ва̄ н̃а̄тӣ ва̄ са̄лохита̄ ва̄ те во, бхиккхаве, имесам̣ чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамайа̄йа сама̄дапетабба̄ нивесетабба̄ патит̣т̣ха̄петабба̄.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. татхасуттам̣

1097. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, арийасачча̄ни. катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри арийасачча̄ни татха̄ни авитатха̄ни анан̃н̃атха̄ни; тасма̄ ‘арийасачча̄нӣ’ти вуччанти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. саттамам̣.

8. локасуттам̣

1098. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, арийасачча̄ни. катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣. садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа татха̄гато арийо; тасма̄ ‘арийасачча̄нӣ’ти вуччанти’’.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. парин̃н̃еййасуттам̣

1099. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, арийасачча̄ни. катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри арийасачча̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ аттхи арийасаччам̣ парин̃н̃еййам̣, аттхи арийасаччам̣ паха̄таббам̣, аттхи арийасаччам̣ саччхика̄таббам̣, аттхи арийасаччам̣ бха̄ветаббам̣.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, арийасаччам̣ парин̃н̃еййам̣? дуккхам̣, бхиккхаве, арийасаччам̣ парин̃н̃еййам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ паха̄таббам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ саччхика̄таббам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ бха̄ветаббам̣.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. навамам̣.

10. гавампатисуттам̣