3. кот̣ига̄мавагго
1. пат̣хамакот̣ига̄масуттам̣
1091. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ваджджӣсу вихарати кот̣ига̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘чатуннам̣, бхиккхаве, арийасачча̄нам̣ ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча’’.
‘‘катамесам̣ чатуннам̣? дуккхасса, бхиккхаве, арийасаччасса ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. дуккхасамудайасса арийасаччасса…пе… дуккханиродхасса арийасаччасса…пе… дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа арийасаччасса ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. тайидам̣, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣; уччхинна̄ бхаватан̣ха̄, кхӣн̣а̄ бхаванетти; наттхида̄ни пунаббхаво’’ти.
идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –
‘‘чатуннам̣ арийасачча̄нам̣, йатха̄бхӯтам̣ адассана̄;
сам̣ситам̣ [сам̣саритам̣ (сйа̄. кам̣. ка.) дӣ. ни. 2.155] дӣгхамаддха̄нам̣, та̄су та̄свева джа̄тису.
‘‘та̄ни [йа̄ни (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] ета̄ни дит̣т̣ха̄ни, бхаванетти самӯхата̄;
уччхиннам̣ мӯлам̣ дуккхасса, наттхида̄ни пунаббхаво’’ти. пат̣хамам̣;
2. дутийакот̣ига̄масуттам̣
1092. ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, на ме те, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄, на ча панете а̄йасманто са̄ман̃н̃аттхам̣ ва̄ брахман̃н̃аттхам̣ ва̄ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти.
‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, те кхо ме, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу чева саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ча бра̄хман̣асаммата̄, те ча пана̄йасманто са̄ман̃н̃аттхан̃ча брахман̃н̃аттхан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –
‘‘йе дуккхам̣ наппаджа̄нанти, атхо дуккхасса самбхавам̣;
йаттха ча саббасо дуккхам̣, асесам̣ упаруджджхати.
‘‘тан̃ча маггам̣ на джа̄нанти, дуккхӯпасамага̄минам̣;
четовимуттихӣна̄ те, атхо пан̃н̃а̄вимуттийа̄;
абхабба̄ те антакирийа̄йа, те ве джа̄тиджарӯпага̄.
‘‘йе ча дуккхам̣ паджа̄нанти, атхо дуккхасса самбхавам̣;
йаттха ча саббасо дуккхам̣, асесам̣ упаруджджхати.
‘‘тан̃ча маггам̣ паджа̄нанти, дуккхӯпасамага̄минам̣;
четовимуттисампанна̄, атхо пан̃н̃а̄вимуттийа̄;
сабба̄ те антакирийа̄йа, на те джа̄тиджарӯпага̄’’ти. дутийам̣;
3. самма̄самбуддхасуттам̣
1093. са̄ваттхинида̄нам̣. чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, арийасачча̄ни. катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣…пе… дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри арийасачча̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуддхатта̄ татха̄гато ‘арахам̣ самма̄самбуддхо’ти вуччати.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. татийам̣.
4. арахантасуттам̣
1094. са̄ваттхинида̄нам̣. йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджхим̣су, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджхим̣су. йе хи [йепи хи (бахӯсу)] кечи, бхиккхаве, ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджхиссанти, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджхиссанти. йе хи кечи, бхиккхаве, етарахи араханто самма̄самбуддха̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджханти, саббе те чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджханти.
‘‘катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣. йе хи, кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджхим̣су…пе… абхисамбуджджхиссанти…пе… абхисамбуджджханти, саббе те има̄ни чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ абхисамбуджджханти.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. чатуттхам̣.
5. а̄саваккхайасуттам̣
1095. ‘‘джа̄натохам̣, бхиккхаве, пассато а̄сава̄нам̣ кхайам̣ вада̄ми, но аджа̄нато апассато. кин̃ча, бхиккхаве, джа̄нато пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хоти? ‘идам̣ дуккха’нти, бхиккхаве, джа̄нато пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хоти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти джа̄нато пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хоти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти джа̄нато пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хоти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти джа̄нато пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, джа̄нато евам̣ пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хоти.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. пан̃чамам̣.
6. миттасуттам̣
1096. ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, анукампеййа̄тха, йе ча сотаббам̣ ман̃н̃еййум̣ – митта̄ ва̄ амачча̄ ва̄ н̃а̄тӣ ва̄ са̄лохита̄ ва̄ – те во, бхиккхаве, чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамайа̄йа сама̄дапетабба̄ нивесетабба̄ патит̣т̣ха̄петабба̄.
‘‘катамесам̣ чатуннам̣? дуккхасса арийасаччасса, дуккхасамудайасса арийасаччасса, дуккханиродхасса арийасаччасса, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа арийасаччасса. йе хи кечи, бхиккхаве, анукампеййа̄тха, йе ча сотаббам̣ ман̃н̃еййум̣ – митта̄ ва̄ амачча̄ ва̄ н̃а̄тӣ ва̄ са̄лохита̄ ва̄ те во, бхиккхаве, имесам̣ чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ абхисамайа̄йа сама̄дапетабба̄ нивесетабба̄ патит̣т̣ха̄петабба̄.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. татхасуттам̣
1097. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, арийасачча̄ни. катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри арийасачча̄ни татха̄ни авитатха̄ни анан̃н̃атха̄ни; тасма̄ ‘арийасачча̄нӣ’ти вуччанти.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. саттамам̣.
8. локасуттам̣
1098. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, арийасачча̄ни. катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣. садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа татха̄гато арийо; тасма̄ ‘арийасачча̄нӣ’ти вуччанти’’.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. парин̃н̃еййасуттам̣
1099. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, арийасачча̄ни. катама̄ни чатта̄ри? дуккхам̣ арийасаччам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри арийасачча̄ни. имесам̣ кхо, бхиккхаве, чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ аттхи арийасаччам̣ парин̃н̃еййам̣, аттхи арийасаччам̣ паха̄таббам̣, аттхи арийасаччам̣ саччхика̄таббам̣, аттхи арийасаччам̣ бха̄ветаббам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, арийасаччам̣ парин̃н̃еййам̣? дуккхам̣, бхиккхаве, арийасаччам̣ парин̃н̃еййам̣, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ паха̄таббам̣, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ саччхика̄таббам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ бха̄ветаббам̣.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘идам̣ дуккха’нти його каран̣ӣйо…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти його каран̣ӣйо’’ти. навамам̣.
10. гавампатисуттам̣
1100. екам̣ самайам̣ самбахула̄ тхера̄ бхиккхӯ четесу [четийесу (сйа̄.)] вихаранти сахан̃чанике [сахаджанийе (сӣ. сйа̄. кам̣.)]. тена кхо пана самайена самбахула̄нам̣ тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нам̣ ман̣д̣алама̄л̣е саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ айамантара̄катха̄ удапа̄ди – ‘‘йо ну кхо, а̄вусо, дуккхам̣ пассати дуккхасамудайампи со пассати, дуккханиродхампи пассати, дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадампи пассатӣ’’ти.
евам̣ вутте а̄йасма̄ гавампати тхеро [гавампатиттхеро (сйа̄. кам̣.)] бхиккхӯ етадавоча – ‘‘саммукха̄ метам̣, а̄вусо, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йо, бхиккхаве, дуккхам̣ пассати дуккхасамудайампи со пассати, дуккханиродхампи пассати, дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадампи пассати. йо дуккхасамудайам̣ пассати дуккхампи со пассати, дуккханиродхампи пассати, дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадампи пассати. йо дуккханиродхам̣ пассати дуккхампи со пассати, дуккхасамудайампи пассати, дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадампи пассати. йо дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ пассати дуккхампи со пассати, дуккхасамудайампи пассати, дуккханиродхампи пассатӣ’’’ти. дасамам̣.
кот̣ига̄мавагго татийо.
тассудда̄нам̣ –
две ваджджӣ самма̄самбуддхо, арахам̣ а̄саваккхайо;
миттам̣ татха̄ ча локо ча, парин̃н̃еййам̣ гавампатӣти.