3. саран̣а̄нивагго
1. пат̣хамамаха̄на̄масуттам̣
1017. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ нигродха̄ра̄ме. атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идам̣, бханте, капилаваттху иддхан̃чева пхӣтан̃ча ба̄худжан̃н̃ам̣ а̄кин̣н̣амануссам̣ самба̄дхабйӯхам̣. со кхва̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ ва̄ пайирупа̄ситва̄ манобха̄ванӣйе ва̄ бхиккхӯ са̄йанхасамайам̣ капилаваттхум̣ пависанто; бхантенапи [виббхантенапи (сӣ.), бхамантенапи (ка.)] хаттхина̄ сама̄гаччха̄ми; бхантенапи ассена сама̄гаччха̄ми; бхантенапи ратхена сама̄гаччха̄ми; бхантенапи сакат̣ена сама̄гаччха̄ми; бхантенапи пурисена сама̄гаччха̄ми. тасса майхам̣, бханте, тасмим̣ самайе муссатева [мусатева (?)] бхагавантам̣ а̄раббха сати, муссати [мусати (?)] дхаммам̣ а̄раббха сати, муссати сан̇гхам̣ а̄раббха сати. тасса майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘имамхи ча̄хам̣ самайе ка̄лам̣ кареййам̣, ка̄ майхам̣ гати, ко абхисампара̄йо’’’ти?
‘‘ма̄ бха̄йи, маха̄на̄ма, ма̄ бха̄йи, маха̄на̄ма! апа̄пакам̣ те маран̣ам̣ бхависсати апа̄пика̄ ка̄лам̣кирийа̄ [ка̄лакирийа̄ (сӣ. сйа̄. кам̣.)]. йасса кассачи, маха̄на̄ма, дӣгхараттам̣ саддха̄парибха̄витам̣ читтам̣ сӣлапарибха̄витам̣ читтам̣ сутапарибха̄витам̣ читтам̣ ча̄гапарибха̄витам̣ читтам̣ пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ читтам̣, тасса йо хи кхва̄йам̣ ка̄йо рӯпӣ ча̄тумаха̄бхӯтико [ча̄туммаха̄бхӯтико (сӣ. сйа̄. кам̣.)] ма̄та̄петтикасамбхаво оданакумма̄сӯпачайо аниччуччха̄данапаримадданабхеданавиддхам̣санадхаммо. там̣ идхева ка̄ка̄ ва̄ кха̄данти гиджджха̄ ва̄ кха̄данти кулала̄ ва̄ кха̄данти сунакха̄ ва̄ кха̄данти син̇га̄ла̄ [сига̄ла̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ кха̄данти вивидха̄ ва̄ па̄н̣акаджа̄та̄ кха̄данти; йан̃ча кхвасса читтам̣ дӣгхараттам̣ саддха̄парибха̄витам̣…пе… пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ там̣ уддхага̄ми хоти висесага̄ми.
‘‘сеййатха̄пи, маха̄на̄ма, пурисо саппикумбхам̣ ва̄ телакумбхам̣ ва̄ гамбхӣрам̣ удакарахадам̣ ога̄хитва̄ бхиндеййа. татра йа̄ асса саккхара̄ ва̄ кат̣хала̄ [катхала̄ (пӣ. ка.)] ва̄ са̄ адхога̄мӣ асса, йан̃ча кхвасса татра саппи ва̄ телам̣ ва̄ там̣ уддхага̄ми асса висесага̄ми. евамева кхо, маха̄на̄ма, йасса кассачи дӣгхараттам̣ саддха̄парибха̄витам̣ читтам̣…пе… пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ читтам̣ тасса йо хи кхва̄йам̣ ка̄йо рӯпӣ ча̄тумаха̄бхӯтико ма̄та̄петтикасамбхаво оданакумма̄сӯпачайо аниччуччха̄данапаримадданабхеданавиддхам̣санадхаммо там̣ идхева ка̄ка̄ ва̄ кха̄данти гиджджха̄ ва̄ кха̄данти кулала̄ ва̄ кха̄данти сунакха̄ ва̄ кха̄данти син̇га̄ла̄ ва̄ кха̄данти вивидха̄ ва̄ па̄н̣акаджа̄та̄ кха̄данти; йан̃ча кхвасса читтам̣ дӣгхараттам̣ саддха̄парибха̄витам̣…пе… пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ там̣ уддхага̄ми хоти висесага̄ми. туйхам̣ кхо пана, маха̄на̄ма, дӣгхараттам̣ саддха̄парибха̄витам̣ читтам̣…пе… пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ читтам̣. ма̄ бха̄йи, маха̄на̄ма, ма̄ бха̄йи, маха̄на̄ма! апа̄пакам̣ те маран̣ам̣ бхависсати, апа̄пика̄ ка̄лам̣кирийа̄’’ти. пат̣хамам̣.
2. дутийамаха̄на̄масуттам̣
1018. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ нигродха̄ра̄ме. атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идам̣, бханте, капилаваттху иддхан̃чева пхӣтан̃ча ба̄худжан̃н̃ам̣ а̄кин̣н̣амануссам̣ самба̄дхабйӯхам̣. со кхва̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ ва̄ пайирупа̄ситва̄ манобха̄ванӣйе ва̄ бхиккхӯ са̄йанхасамайам̣ капилаваттхум̣ пависанто; бхантенапи хаттхина̄ сама̄гаччха̄ми; бхантенапи ассена сама̄гаччха̄ми; бхантенапи ратхена сама̄гаччха̄ми; бханте, напи сакат̣ена сама̄гаччха̄ми; бханте, напи пурисена сама̄гаччха̄ми. тасса майхам̣, бханте, тасмим̣ самайе муссатева бхагавантам̣ а̄раббха сати, муссати дхаммам̣ а̄раббха сати, муссати сан̇гхам̣ а̄раббха сати. тасса майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘имамхи ча̄хам̣ самайе ка̄лам̣ кареййам̣, ка̄ майхам̣ гати, ко абхисампара̄йо’’’ти?
‘‘ма̄ бха̄йи, маха̄на̄ма, ма̄ бха̄йи, маха̄на̄ма! апа̄пакам̣ те маран̣ам̣ бхависсати апа̄пика̄ ка̄лам̣кирийа̄. чатӯхи кхо, маха̄на̄ма, дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако нибба̄нанинно хоти нибба̄напон̣о нибба̄напаббха̄ро. катамехи чатӯхи? идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе …пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи.
‘‘сеййатха̄пи, маха̄на̄ма, руккхо па̄чӣнанинно па̄чӣнапон̣о па̄чӣнапаббха̄ро, со мӯлаччхинно катамена папатеййа̄’’ти? ‘‘йена, бханте, нинно йена пон̣о йена паббха̄ро’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄на̄ма, имехи чатӯхи дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако нибба̄нанинно хоти нибба̄напон̣о нибба̄напаббха̄ро’’ти. дутийам̣.
3. годхасаккасуттам̣
1019. капилаваттхунида̄нам̣. атха кхо маха̄на̄мо сакко йена годха̄ сакко тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ годхам̣ саккам̣ етадавоча – ‘‘катихи [катӣхи (пӣ. ка.) рӯпасиддхи олокетабба̄] твам̣, годхе, дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄си авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣а’’нти?
‘‘тӣхи кхва̄хам̣, маха̄на̄ма, дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣. катамехи тӣхи? идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄ти. имехи кхва̄хам̣, маха̄на̄ма, тӣхи дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣.
‘‘твам̣ пана, маха̄на̄ма, катихи дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄си авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣а’’нти? ‘‘чатӯхи кхва̄хам̣, годхе, дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣. катамехи чатӯхи? идха, годхе, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. имехи кхва̄хам̣, годхе, чатӯхи дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣а’’нти.
‘‘а̄гамехи твам̣, маха̄на̄ма, а̄гамехи твам̣, маха̄на̄ма! бхагава̄ва етам̣ джа̄неййа етехи дхаммехи саманна̄гатам̣ ва̄ асаманна̄гатам̣ ва̄’’ти. ‘‘а̄йа̄ма, годхе, йена бхагава̄ тенупасан̇камеййа̄ма; упасан̇камитва̄ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесса̄ма̄’’ти. атха кхо маха̄на̄мо сакко годха̄ ча сакко йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘идха̄хам̣, бханте, йена годха̄ сакко тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ годхам̣ саккам̣ етадавочам̣ – ‘катихи твам̣, годхе, дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄си авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣’? евам̣ вутте, бханте, годха̄ сакко мам̣ етадавоча –
‘‘тӣхи кхва̄хам̣, маха̄на̄ма, дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣. катамехи тӣхи? идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄ти. имехи кхва̄хам̣, маха̄на̄ма, тӣхи дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣. твам̣ пана, маха̄на̄ма, катамехи дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄си авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣а’’нти?
‘‘евам̣ вутта̄хам̣, бханте, годхам̣ саккам̣ етадавочам̣ – ‘чатӯхи кхва̄хам̣, годхе, дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣. катамехи чатӯхи? идха, годхе, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. имехи кхва̄хам̣, годхе, чатӯхи дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣а’’’нти.
‘‘евам̣ вутте, бханте, годха̄ сакко мам̣ етадавоча – ‘а̄гамехи твам̣, маха̄на̄ма, а̄гамехи твам̣, маха̄на̄ма! бхагава̄ва етам̣ джа̄неййа етехи дхаммехи саманна̄гатам̣ ва̄ асаманна̄гатам̣ ва̄’’’ти. ‘‘идха, бханте, кочидева дхаммо самуппа̄до уппаджджеййа, екато асса бхагава̄ екато бхиккхусан̇гхо ча. йенева бхагава̄ тенева̄хам̣ ассам̣. евам̣ пасаннам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄рету. идха, бханте, кочидева дхаммо самуппа̄до уппаджджеййа, екато асса бхагава̄ екато бхиккхусан̇гхо бхиккхунисан̇гхо ча. йенева бхагава̄ тенева̄хам̣ ассам̣. евам̣ пасаннам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄рету. идха, бханте, кочидева дхаммо самуппа̄до уппаджджеййа, екато асса бхагава̄ екато бхиккхусан̇гхо бхиккхунисан̇гхо ча упа̄сака̄ ча. йенева бхагава̄ тенева̄хам̣ ассам̣. евам̣ пасаннам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄рету. идха, бханте, кочидева дхаммо самуппа̄до уппаджджеййа, екато асса бхагава̄ екато бхиккхусан̇гхо бхиккхунисан̇гхо упа̄сака̄ упа̄сика̄йо ча. йенева бхагава̄ тенева̄хам̣ ассам̣. евам̣ пасаннам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄рету. идха, бханте, кочидева дхаммо самуппа̄до уппаджджеййа, екато асса бхагава̄ екато бхиккхусан̇гхо бхиккхунисан̇гхо упа̄сака̄ упа̄сика̄йо садевако ча локо сама̄рако сабрахмако сассаман̣абра̄хман̣ӣ паджа̄ садеваманусса̄. йенева бхагава̄ тенева̄хам̣ ассам̣. евам̣ пасаннам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄ретӯ’’ти. ‘‘евам̣ва̄дӣ твам̣, годхе, маха̄на̄мам̣ саккам̣ ким̣ вадесӣ’’ти? ‘‘евам̣ва̄да̄хам̣, бханте, маха̄на̄мам̣ саккам̣ на кин̃чи вада̄ми, ан̃н̃атра калйа̄н̣а̄ ан̃н̃атра кусала̄’’ти. татийам̣.
4. пат̣хамасаран̣а̄нисаккасуттам̣
1020. капилаваттхунида̄нам̣. тена кхо пана самайена саран̣а̄ни [сарака̄ни (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] сакко ка̄лан̇като хоти. со бхагавата̄ бйа̄като – ‘‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’ти. татра судам̣ самбахула̄ сакка̄ сан̇гамма сама̄гамма уджджха̄йанти кхӣйанти випа̄ченти – ‘‘аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата, бхо! еттха да̄ни ко на сота̄панно бхависсати! йатра хи на̄ма саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като; со бхагавата̄ бйа̄като – ‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти. саран̣а̄ни сакко сиккха̄дуббалйама̄па̄ди, маджджапа̄нам̣ апа̄йӣ’’ти.
атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идха, бханте, саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като. со бхагавата̄ бйа̄като – ‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти. татра судам̣, бханте, самбахула̄ сакка̄ сан̇гамма сама̄гамма уджджха̄йанти кхӣйанти випа̄ченти – ‘‘аччхарийам̣ вата бхо, аббхутам̣ вата бхо! еттха да̄ни ко на сотапанно бхависсати! йатра хи на̄ма саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като; со бхагавата̄ бйа̄като – ‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти. саран̣а̄ни сакко сиккха̄дуббалйама̄па̄ди, маджджапа̄нам̣ апа̄йӣ’’ти.
‘‘йо со, маха̄на̄ма, дӣгхараттам̣ упа̄сако буддхам̣ саран̣ам̣ гато дхаммам̣ саран̣ам̣ гато сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато, со катхам̣ винипа̄там̣ гаччхеййа! йан̃хи там̣, маха̄на̄ма, самма̄ вадама̄но вадеййа – ‘дӣгхараттам̣ упа̄сако буддхам̣ саран̣ам̣ гато дхаммам̣ саран̣ам̣ гато сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато’ти, саран̣а̄ни саккам̣ самма̄ вадама̄но вадеййа. саран̣а̄ни, маха̄на̄ма, сакко дӣгхараттам̣ упа̄сако буддхам̣ саран̣ам̣ гато дхаммам̣ саран̣ам̣ гато сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато. со катхам̣ винипа̄там̣ гаччхеййа!
‘‘идха, маха̄на̄ма, екаччо пуггало буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… ха̄сапан̃н̃о джаванапан̃н̃о вимуттийа̄ ча саманна̄гато. со а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало паримутто нирайа̄ паримутто тираччха̄найонийа̄ паримутто петтивисайа̄ паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄.
‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… ха̄сапан̃н̃о джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато. со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико хоти таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ [асма̄ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] лока̄. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало паримутто нирайа̄ паримутто тираччха̄найонийа̄ паримутто петтивисайа̄ паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄.
‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… на ха̄сапан̃н̃о на джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато. со тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄мӣ хоти, сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кароти. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало паримутто нирайа̄ паримутто тираччха̄найонийа̄ паримутто петтивисайа̄ паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄.
‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти; дхамме…пе… сан̇гхе…пе… на ха̄сапан̃н̃о на джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато. со тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣оти. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало паримутто нирайа̄ паримутто тираччха̄найонийа̄ паримутто петтивисайа̄ паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄.
‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало на хева кхо буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти… на дхамме…пе… на сан̇гхе…пе… на ха̄сапан̃н̃о на джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато. апи часса име дхамма̄ хонти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. татха̄гатаппаведита̄ часса дхамма̄ пан̃н̃а̄йа маттасо ниджджха̄нам̣ кхаманти. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало аганта̄ нирайам̣ аганта̄ тираччха̄найоним̣ аганта̄ петтивисайам̣ аганта̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣.
‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало на хева кхо буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти… на дхамме…пе… на сан̇гхе…пе… на ха̄сапан̃н̃о на джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато, апи часса име дхамма̄ хонти саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. татха̄гате часса саддха̄маттам̣ хоти пемаматтам̣. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало аганта̄ нирайам̣ аганта̄ тираччха̄найоним̣ аганта̄ петтивисайам̣ аганта̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣. име чепи, маха̄на̄ма, маха̄са̄ла̄ субха̄ситам̣ дуббха̄ситам̣ а̄джа̄неййум̣, име ча̄хам̣ [имева̄хам̣ (сйа̄. кам̣.), имеса̄хам̣ (ка.)] маха̄са̄ле бйа̄кареййам̣ – ‘сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’ти; киман̇гам̣ [киман̇га (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] пана саран̣а̄ним̣ саккам̣. саран̣а̄ни, маха̄на̄ма, сакко маран̣ака̄ле сиккхам̣ сама̄дийӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. дутийасаран̣а̄нисаккасуттам̣
1021. капилаваттхунида̄нам̣. тена кхо пана самайена саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като хоти. со бхагавата̄ бйа̄като – ‘‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’ти. татра судам̣ самбахула̄ сакка̄ сан̇гамма сама̄гамма уджджха̄йанти кхӣйанти випа̄ченти – ‘‘аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата, бхо! еттха да̄ни ко на сота̄панно бхависсати! йатра хи на̄ма саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като. со бхагавата̄ бйа̄като – ‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти. саран̣а̄ни сакко сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ ахосӣ’’ти. атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘идха, бханте, саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като. со бхагавата̄ бйа̄като – ‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти. татра судам̣, бханте, самбахула̄ сакка̄ сан̇гамма сама̄гамма уджджха̄йанти кхӣйанти випа̄ченти – ‘аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата, бхо! еттха да̄ни ко на сота̄панно бхависсати! йатра хи на̄ма саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като. со бхагавата̄ бйа̄като – сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣оти. саран̣а̄ни сакко сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ ахосӣ’’’ти.
‘‘йо со, маха̄на̄ма, дӣгхараттам̣ упа̄сако буддхам̣ саран̣ам̣ гато дхаммам̣ саран̣ам̣ гато сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато, со катхам̣ винипа̄там̣ гаччхеййа! йан̃хи там̣, маха̄на̄ма, самма̄ вадама̄но вадеййа – ‘дӣгхараттам̣ упа̄сако буддхам̣ саран̣ам̣ гато дхаммам̣ саран̣ам̣ гато сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато’, саран̣а̄ним̣ саккам̣ самма̄ вадама̄но вадеййа. саран̣а̄ни, маха̄на̄ма, сакко дӣгхараттам̣ упа̄сако буддхам̣ саран̣ам̣ гато дхаммам̣ саран̣ам̣ гато сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато, со катхам̣ винипа̄там̣ гаччхеййа!
‘‘идха, маха̄на̄ма, екаччо пуггало буддхе екантагато хоти абхиппасанно – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… ха̄сапан̃н̃о джаванапан̃н̃о вимуттийа̄ ча саманна̄гато. со а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало паримутто нирайа̄ паримутто тираччха̄найонийа̄ паримутто петтивисайа̄ паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄.
‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало буддхе екантагато хоти абхиппасанно – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… ха̄сапан̃н̃о джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато. со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти, упахаччапаринибба̄йӣ хоти, асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, уддхам̣сото хоти аканит̣т̣хага̄мӣ. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало паримутто нирайа̄ паримутто тираччха̄найонийа̄ паримутто петтивисайа̄ паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄.
‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало буддхе екантагато хоти абхиппасанно – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… на ха̄сапан̃н̃о на джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато. со тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄мӣ хоти, сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кароти. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало паримутто нирайа̄ паримутто тираччха̄найонийа̄ паримутто петтивисайа̄ паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄.
‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало буддхе екантагато хоти абхиппасанно – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… на ха̄сапан̃н̃о на джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато. со тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало паримутто нирайа̄ паримутто тираччха̄найонийа̄ паримутто петтивисайа̄ паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄.
‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало на хева кхо буддхе екантагато хоти абхиппасанно…пе… на дхамме…пе… на сан̇гхе…пе… на ха̄сапан̃н̃о на джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато; апи часса име дхамма̄ хонти – саддхиндрийам̣ …пе… пан̃н̃индрийам̣. татха̄гатаппаведита̄ часса дхамма̄ пан̃н̃а̄йа маттасо ниджджха̄нам̣ кхаманти. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало аганта̄ нирайам̣ аганта̄ тираччха̄найоним̣ аганта̄ петтивисайам̣ аганта̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣.
‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало на хева кхо буддхе екантагато хоти абхиппасанно… на дхамме…пе… на сан̇гхе…пе… на ха̄сапан̃н̃о на джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато; апи часса име дхамма̄ хонти – саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. татха̄гате часса саддха̄маттам̣ хоти пемаматтам̣. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало аганта̄ нирайам̣ аганта̄ тираччха̄найоним̣ аганта̄ петтивисайам̣ аганта̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣.
‘‘сеййатха̄пи, маха̄на̄ма, дуккхеттам̣ дуббхӯмам̣ авихатакха̄н̣укам̣, бӣджа̄ни чассу кхан̣д̣а̄ни пӯтӣни ва̄та̄тапахата̄ни аса̄ра̄да̄ни асукхасайита̄ни [асукха̄пассайита̄ни (ка.)], дево ча на самма̄ [дево пана самма̄ (сйа̄. кам̣.), дево на самма̄ (ка.) дӣ. ни. 2.438] дха̄рам̣ ануппавеччхеййа. апи ну та̄ни бӣджа̄ни вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджеййу’’нти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘евамева кхо, маха̄на̄ма, идха дхаммо дураккха̄то [два̄ккха̄то (пӣ. ка.)] хоти дуппаведито аниййа̄нико анупасамасам̣ваттанико асамма̄самбуддхаппаведито – идамахам̣ дуккхеттасмим̣ вада̄ми. тасмин̃ча дхамме са̄вако вихарати дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно са̄мӣчиппат̣ипанно анудхаммача̄рӣ – идамахам̣ дуббӣджасмим̣ вада̄ми’’.
‘‘сеййатха̄пи, маха̄на̄ма, сукхеттам̣ субхӯмам̣ сувихатакха̄н̣укам̣, бӣджа̄ни чассу акхан̣д̣а̄ни апӯтӣни ава̄та̄тапахата̄ни са̄ра̄да̄ни сукхасайита̄ни; дево ча [дево часса (сйа̄. кам̣. ка.)] самма̄ дха̄рам̣ ануппавеччхеййа. апи ну та̄ни бӣджа̄ни вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджеййу’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евамева кхо, маха̄на̄ма, идха дхаммо сва̄ккха̄то хоти суппаведито ниййа̄нико упасамасам̣ваттанико самма̄самбуддхаппаведито – идамахам̣ сукхеттасмим̣ вада̄ми. тасмин̃ча дхамме са̄вако вихарати дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно са̄мӣчиппат̣ипанно анудхаммача̄рӣ – идамахам̣ субӣджасмим̣ вада̄ми. киман̇гам̣ пана саран̣а̄ним̣ саккам̣! саран̣а̄ни, маха̄на̄ма, сакко маран̣ака̄ле сиккха̄йа парипӯрака̄рӣ ахосӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. пат̣хамаана̄тхапин̣д̣икасуттам̣
1022. са̄ваттхинида̄нам̣. тена кхо пана самайена ана̄тхапин̣д̣ико гахапати а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, амбхо пуриса, йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена а̄йасмато са̄рипуттасса па̄де сираса̄ ванда – ‘ана̄тхапин̣д̣ико, бханте, гахапати а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. со а̄йасмато са̄рипуттасса па̄де сираса̄ вандатӣ’ти. еван̃ча вадехи – ‘са̄дху кира, бханте, а̄йасма̄ са̄рипутто йена ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти.
‘‘евам̣, бханте’’ти кхо со пурисо ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса пат̣иссутва̄ йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со пурисо а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча –
‘‘ана̄тхапин̣д̣ико, бханте, гахапати а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. со а̄йасмато са̄рипуттасса па̄де сираса̄ вандати. еван̃ча вадати – ‘са̄дху кира, бханте, а̄йасма̄ са̄рипутто йена ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти. адхива̄сеси кхо а̄йасма̄ са̄рипутто тун̣хӣбха̄вена.
атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа а̄йасмата̄ а̄нандена паччха̄саман̣ена йена ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо а̄йасма̄ са̄рипутто ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ етадавоча – ‘‘каччи те, гахапати, кхаманӣйам̣ каччи йа̄панӣйам̣? каччи дуккха̄ ведана̄ пат̣иккаманти, но абхиккаманти; пат̣иккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но абхиккамо’’ти? ‘‘на ме, бханте, кхаманӣйам̣, на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо’’ти.
‘‘йатха̄рӯпена кхо, гахапати, буддхе аппаса̄дена саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати татха̄рӯпо те буддхе аппаса̄до наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, буддхе авеччаппаса̄до – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. тан̃ча пана те буддхе авеччаппаса̄дам̣ аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа.
‘‘йатха̄рӯпена кхо, гахапати, дхамме аппаса̄дена саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, татха̄рӯпо те дхамме аппаса̄до наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, дхамме авеччаппаса̄до – сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо…пе… паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣти. тан̃ча пана те дхамме авеччаппаса̄дам̣ аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа.
‘‘йатха̄рӯпена кхо, гахапати, сан̇гхе аппаса̄дена саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, татха̄рӯпо те сан̇гхе аппаса̄до наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, сан̇гхе авеччаппаса̄до – суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄ти. тан̃ча пана те сан̇гхе авеччаппаса̄дам̣ аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа.
‘‘йатха̄рӯпена кхо, гахапати, дуссӣлйена саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, татха̄рӯпам̣ те дуссӣлйам̣ наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, арийаканта̄ни сӣла̄ни…пе… сама̄дхисам̣ваттаника̄ни. та̄ни ча пана те арийаканта̄ни сӣла̄ни аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа.
‘‘йатха̄рӯпа̄йа кхо, гахапати, миччха̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, татха̄рӯпа̄ те миччха̄дит̣т̣хи наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, самма̄дит̣т̣хи. тан̃ча пана те самма̄дит̣т̣хим̣ аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа.
‘‘йатха̄рӯпена кхо, гахапати, миччха̄сан̇каппена саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, татха̄рӯпо те миччха̄сан̇каппо наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, самма̄сан̇каппо. тан̃ча пана те самма̄сан̇каппам̣ аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа.
‘‘йатха̄рӯпа̄йа кхо, гахапати, миччха̄ва̄ча̄йа саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, татха̄рӯпа̄ те миччха̄ва̄ча̄ наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, самма̄ва̄ча̄. тан̃ча пана те самма̄ва̄чам̣ аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа.
‘‘йатха̄рӯпена кхо, гахапати, миччха̄каммантена саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, татха̄рӯпо те миччха̄камманто наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, самма̄камманто. тан̃ча пана те самма̄каммантам̣ аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа.
‘‘йатха̄рӯпена кхо, гахапати, миччха̄а̄джӣвена саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, татха̄рӯпо те миччха̄а̄джӣво наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, самма̄а̄джӣво. тан̃ча пана те самма̄а̄джӣвам̣ аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа.
‘‘йатха̄рӯпена кхо, гахапати, миччха̄ва̄йа̄мена саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, татха̄рӯпо те миччха̄ва̄йа̄мо наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, самма̄ва̄йа̄мо. тан̃ча пана те самма̄ва̄йа̄мам̣ аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа.
‘‘йатха̄рӯпа̄йа кхо, гахапати, миччха̄сатийа̄ саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, татха̄рӯпа̄ те миччха̄сати наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, самма̄сати. тан̃ча пана те самма̄сатим̣ аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа.
‘‘йатха̄рӯпена кхо, гахапати, миччха̄сама̄дхина̄ саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, татха̄рӯпо те миччха̄сама̄дхи наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, самма̄сама̄дхи. тан̃ча пана те самма̄сама̄дхим̣ аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа.
‘‘йатха̄рӯпена кхо, гахапати, миччха̄н̃а̄н̣ена саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, татха̄рӯпам̣ те миччха̄н̃а̄н̣ам̣ наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, самма̄н̃а̄н̣ам̣. тан̃ча пана те самма̄н̃а̄н̣ам̣ аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа.
‘‘йатха̄рӯпа̄йа кхо, гахапати, миччха̄вимуттийа̄ саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати, татха̄рӯпа̄ те миччха̄вимутти наттхи. аттхи ча кхо те, гахапати, самма̄вимутти. тан̃ча пана те самма̄вимуттим̣ аттани саманупассато т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа̄’’ти.
атха кхо ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхим̣су. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати а̄йасмантан̃ча са̄рипуттам̣ а̄йасмантан̃ча а̄нандам̣ сакенева тха̄липа̄кена паривиси. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ ан̃н̃атарам̣ нӣча̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ а̄йасма̄ са̄рипутто има̄хи га̄тха̄хи анумоди –
‘‘йасса саддха̄ татха̄гате, ачала̄ суппатит̣т̣хита̄;
сӣлан̃ча йасса калйа̄н̣ам̣, арийакантам̣ пасам̣ситам̣.
‘‘сан̇гхе паса̄до йассаттхи, уджубхӯтан̃ча дассанам̣;
адалиддоти [адал̣иддоти (сӣ. сйа̄. кам̣.)] там̣ а̄ху, амогхам̣ тасса джӣвитам̣.
‘‘тасма̄ саддхан̃ча сӣлан̃ча, паса̄дам̣ дхаммадассанам̣;
ануйун̃джетха медха̄вӣ, сарам̣ буддха̄наса̄сана’’нти.
атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ има̄хи га̄тха̄хи анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘ханда! куто ну твам̣, а̄нанда, а̄гаччхаси дива̄дивасса̄’’ти? ‘‘а̄йасмата̄, бханте, са̄рипуттена ана̄тхапин̣д̣ико гахапати имина̄ ча имина̄ ча ова̄дена овадито’’ти. ‘‘пан̣д̣ито, а̄нанда, са̄рипутто; маха̄пан̃н̃о, а̄нанда, са̄рипутто, йатра хи на̄ма чатта̄ри сота̄паттийан̇га̄ни дасаха̄ка̄рехи вибхаджиссатӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. дутийаана̄тхапин̣д̣икасуттам̣
1023. са̄ваттхинида̄нам̣. тена кхо пана самайена ана̄тхапин̣д̣ико гахапати а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, амбхо пуриса, йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена а̄йасмато а̄нандасса па̄де сираса̄ ванда – ‘ана̄тхапин̣д̣ико, бханте, гахапати а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. со а̄йасмато а̄нандасса па̄де сираса̄ вандатӣ’ти. еван̃ча вадехи – ‘са̄дху кира, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо йена ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти.
‘‘евам̣, бханте’’ти кхо со пурисо ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса пат̣иссутва̄ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со пурисо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘ана̄тхапин̣д̣ико, бханте, гахапати а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. со а̄йасмато а̄нандасса па̄де сираса̄ вандати. еван̃ча вадати – ‘са̄дху кира, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо йена ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти. адхива̄сеси кхо а̄йасма̄ а̄нандо тун̣хӣбха̄вена.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо а̄йасма̄ а̄нандо ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ етадавоча – ‘‘каччи те, гахапати, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйам̣? каччи дуккха̄ ведана̄ пат̣иккаманти, но абхиккаманти; пат̣иккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но абхиккамо’’ти? ‘‘на ме, бханте, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо’’ти.
‘‘чатӯхи кхо, гахапати, дхаммехи саманна̄гатасса ассутавато путхуджджанасса хоти утта̄со, хоти чхамбхитаттам̣, хоти сампара̄йикам̣ маран̣абхайам̣. катамехи чатӯхи? идха, гахапати, ассутава̄ путхуджджано буддхе аппаса̄дена саманна̄гато хоти. тан̃ча панасса буддхе аппаса̄дам̣ аттани саманупассато хоти утта̄со, хоти чхамбхитаттам̣, хоти сампара̄йикам̣ маран̣абхайам̣.
‘‘пуна чапарам̣, гахапати, ассутава̄ путхуджджано дхамме аппаса̄дена саманна̄гато хоти. тан̃ча панасса дхамме аппаса̄дам̣ аттани саманупассато хоти утта̄со, хоти чхамбхитаттам̣, хоти сампара̄йикам̣ маран̣абхайам̣.
‘‘пуна чапарам̣, гахапати, ассутава̄ путхуджджано сан̇гхе аппаса̄дена саманна̄гато хоти. тан̃ча панасса сан̇гхе аппаса̄дам̣ аттани саманупассато хоти утта̄со, хоти чхамбхитаттам̣, хоти сампара̄йикам̣ маран̣абхайам̣.
‘‘пуна чапарам̣, гахапати, ассутава̄ путхуджджано дуссӣлйена саманна̄гато хоти. тан̃ча панасса дуссӣлйам̣ аттани саманупассато хоти утта̄со, хоти чхамбхитаттам̣, хоти сампара̄йикам̣ маран̣абхайам̣. имехи кхо, гахапати, чатӯхи дхаммехи саманна̄гатасса ассутавато путхуджджанасса хоти утта̄со, хоти чхамбхитаттам̣, хоти сампара̄йикам̣ маран̣абхайам̣.
‘‘чатӯхи кхо, гахапати, дхаммехи саманна̄гатасса сутавато арийаса̄вакасса на хоти утта̄со, на хоти чхамбхитаттам̣, на хоти сампара̄йикам̣ маран̣абхайам̣. катамехи чатӯхи? идха, гахапати, сутава̄ арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. тан̃ча панасса буддхе авеччаппаса̄дам̣ аттани саманупассато на хоти утта̄со, на хоти чхамбхитаттам̣, на хоти сампара̄йикам̣ маран̣абхайам̣.
‘‘пуна чапарам̣, гахапати, сутава̄ арийаса̄вако дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо…пе… паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣти. тан̃ча панасса дхамме авеччаппаса̄дам̣ аттани саманупассато на хоти утта̄со, на хоти чхамбхитаттам̣, на хоти сампара̄йикам̣ маран̣абхайам̣.
‘‘пуна чапарам̣, гахапати, сутава̄ арийаса̄вако сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄ти. тан̃ча панасса сан̇гхе авеччаппаса̄дам̣ аттани саманупассато на хоти утта̄со, на хоти чхамбхитаттам̣, на хоти сампара̄йикам̣ маран̣абхайам̣.
‘‘пуна чапарам̣, гахапати, сутава̄ арийаса̄вако арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. та̄ни ча панасса арийаканта̄ни сӣла̄ни аттани саманупассато на хоти утта̄со, на хоти чхамбхитаттам̣, на хоти сампара̄йикам̣ маран̣абхайам̣. имехи кхо, гахапати, чатӯхи дхаммехи саманна̄гатасса сутавато арийаса̄вакасса на хоти утта̄со, на хоти чхамбхитаттам̣, на хоти сампара̄йикам̣ маран̣абхайа’’нти.
‘‘на̄хам̣, бханте а̄нанда, бха̄йа̄ми. кйа̄хам̣ бха̄йисса̄ми! ахан̃хи, бханте, буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоми – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоми – суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄ти. йа̄ни чима̄ни, бханте, бхагавата̄ гихиса̄мӣчика̄ни сиккха̄пада̄ни десита̄ни, на̄хам̣ тесам̣ кин̃чи аттани кхан̣д̣ам̣ саманупасса̄мӣ’’ти. ‘‘ла̄бха̄ те, гахапати, суладдхам̣ те, гахапати! сота̄паттипхалам̣ тайа̄, гахапати, бйа̄ката’’нти. саттамам̣.
8. пат̣хамабхайаверӯпасантасуттам̣
1024. са̄ваттхинида̄нам̣. екамантам̣ нисиннам̣ кхо ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘йато кхо, гахапати, арийаса̄вакасса пан̃ча бхайа̄ни вера̄ни вӯпасанта̄ни ча хонти, чатӯхи ча сота̄паттийан̇гехи саманна̄гато хоти, арийо часса н̃а̄йо пан̃н̃а̄йа судит̣т̣хо хоти суппат̣ивиддхо, со а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони [кхӣн̣атираччха̄найонийо (саббаттха)] кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то; сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’’.
‘‘катама̄ни пан̃ча бхайа̄ни вера̄ни вӯпасанта̄ни хонти? йам̣, гахапати, па̄н̣а̄типа̄тӣ па̄н̣а̄типа̄таппаччайа̄ дит̣т̣хадхаммикампи бхайам̣ верам̣ пасавати, сампара̄йикампи бхайам̣ верам̣ пасавати, четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведийати. па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивиратасса евам̣ там̣ бхайам̣ верам̣ вӯпасантам̣ хоти. йам̣, гахапати, адинна̄да̄йӣ…пе… йам̣, гахапати, ка̄месумиччха̄ча̄рӣ…пе… йам̣, гахапати, муса̄ва̄дӣ…пе… йам̣, гахапати, сура̄мерайамаджджаппама̄дат̣т̣ха̄йӣ сура̄мерайамаджджаппама̄дат̣т̣ха̄наппаччайа̄ дит̣т̣хадхаммикампи бхайам̣ верам̣ пасавати, сампара̄йикампи бхайам̣ верам̣ пасавати, четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведийати. сура̄мерайамаджджаппама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивиратасса евам̣ там̣ бхайам̣ верам̣ вӯпасантам̣ хоти. има̄ни пан̃ча бхайа̄ни вера̄ни вӯпасанта̄ни хонти.
‘‘катамехи чатӯхи сота̄паттийан̇гехи саманна̄гато хоти? идха, гахапати, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. имехи чатӯхи сота̄паттийан̇гехи саманна̄гато хоти.
‘‘катамо часса арийо н̃а̄йо пан̃н̃а̄йа судит̣т̣хо хоти суппат̣ивиддхо? идха, гахапати, арийаса̄вако пат̣иччасамуппа̄дан̃н̃ева са̄дхукам̣ йонисо манаси кароти – ити имасмим̣ сати идам̣ хоти, имассуппа̄да̄ идам̣ уппаджджати; ити имасмим̣ асати идам̣ на хоти, имасса ниродха̄ идам̣ нируджджхати; йадидам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо…пе… пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо, ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти. айамасса арийо н̃а̄йо пан̃н̃а̄йа судит̣т̣хо хоти суппат̣ивиддхо.
‘‘йато кхо, гахапати, арийаса̄вакасса има̄ни пан̃ча бхайа̄ни вера̄ни вӯпасанта̄ни хонти, имехи чатӯхи сота̄паттийан̇гехи саманна̄гато хоти, айан̃часса арийо н̃а̄йо пан̃н̃а̄йа судит̣т̣хо хоти суппат̣ивиддхо. со а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то; сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. дутийабхайаверӯпасантасуттам̣
1025. са̄ваттхинида̄нам̣…пе… ‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса има̄ни пан̃ча бхайа̄ни вера̄ни вӯпасанта̄ни хонти, имехи чатӯхи сота̄паттийан̇гехи саманна̄гато хоти, айан̃часса арийо н̃а̄йо пан̃н̃а̄йа судит̣т̣хо хоти суппат̣ивиддхо; со а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то; сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’’ти. навамам̣.
10. нандакаличчхависуттам̣
1026. екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. атха кхо нандако личчхавимаха̄матто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо нандакам̣ личчхавимаха̄маттам̣ бхагава̄ етадавоча –
‘‘чатӯхи кхо, нандака, дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о. катамехи чатӯхи? идха, нандака, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. имехи кхо, нандака, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о.
‘‘имехи ча пана, нандака, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако а̄йуна̄ сам̣йутто хоти диббенапи ма̄нусенапи; ван̣н̣ена сам̣йутто хоти диббенапи ма̄нусенапи; сукхена сам̣йутто хоти диббенапи ма̄нусенапи; йасена сам̣йутто хоти диббенапи ма̄нусенапи; а̄дхипатеййена сам̣йутто хоти диббенапи ма̄нусенапи. там̣ кхо пана̄хам̣, нандака, на̄н̃н̃асса саман̣асса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ сутва̄ вада̄ми. апи ча йадева майа̄ са̄мам̣ н̃а̄там̣ са̄мам̣ дит̣т̣хам̣ са̄мам̣ видитам̣, тадева̄хам̣ вада̄мӣ’’ти.
евам̣ вутте ан̃н̃атаро пурисо нандакам̣ личчхавимаха̄маттам̣ етадавоча – ‘‘наха̄нака̄ло, бханте’’ти. ‘‘алам̣ да̄ни, бхан̣е, етена ба̄хирена наха̄нена. аламидам̣ аджджхаттам̣ наха̄нам̣ бхависсати, йадидам̣ – бхагавати паса̄до’’ти. дасамам̣.
саран̣а̄нивагго татийо.
тассудда̄нам̣ –
маха̄на̄мена две вутта̄, годха̄ ча саран̣а̄ дуве;
дуве ана̄тхапин̣д̣ика̄, дуве верабхайена ча;
личчхавӣ дасамо вутто, вагго тена павуччатӣти.