11. сота̄паттисам̣йуттам̣

1. вел̣удва̄равагго

1. чаккаваттира̄джасуттам̣

997. са̄ваттхинида̄нам̣. татра кхо бхагава̄…пе… етадавоча – ‘‘кин̃ча̄пи, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ [чаккаватти (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] чатуннам̣ дӣпа̄нам̣ иссарийа̄дхипаччам̣ раджджам̣ ка̄ретва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ сахабйатам̣, со таттха нандане ване аччхара̄сан̇гхапаривуто диббехи ча пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄рети, со чатӯхи дхаммехи асаманна̄гато, атха кхо со апаримуттова [апаримутто ча (сйа̄. кам̣. ка.)] нирайа̄ апаримутто тираччха̄найонийа̄ апаримутто петтивисайа̄ апаримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄. кин̃ча̄пи, бхиккхаве, арийаса̄вако пин̣д̣ийа̄лопена йа̄пети, нантака̄ни ча дха̄рети, со чатӯхи дхаммехи саманна̄гато, атха кхо со паримутто [паримутто ча (сйа̄. кам̣. ка.)] нирайа̄ паримутто тираччха̄найонийа̄ паримутто петтивисайа̄ паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄’’.

‘‘катамехи чатӯхи? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – ‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо сандит̣т̣хико ака̄лико ехипассико опанеййико паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’ти. сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – ‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, уджуппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, н̃а̄йаппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, са̄мӣчиппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, йадидам̣ – чатта̄ри пурисайуга̄ни ат̣т̣ха пурисапуггала̄, еса бхагавато са̄вакасан̇гхо а̄хунеййо па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’ти. арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи аччхиддехи асабалехи акамма̄сехи бхуджиссехи вин̃н̃уппасаттхехи апара̄мат̣т̣хехи сама̄дхисам̣ваттаникехи. имехи чатӯхи дхаммехи саманна̄гато хоти. йо ча, бхиккхаве, чатуннам̣ дӣпа̄нам̣ пат̣ила̄бхо, йо чатуннам̣ дхамма̄нам̣ пат̣ила̄бхо чатуннам̣ дӣпа̄нам̣ пат̣ила̄бхо чатуннам̣ дхамма̄нам̣ пат̣ила̄бхасса калам̣ на̄ггхати сол̣аси’’нти. пат̣хамам̣.

2. брахмачарийогадхасуттам̣

998. ‘‘чатӯхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о.

‘‘катамехи чатӯхи? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’ти.

идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на [ватва̄ (сӣ. пӣ.) евамӣдисесу т̣ха̄несу] сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

‘‘йесам̣ саддха̄ ча сӣлан̃ча, паса̄до дхаммадассанам̣;

те ве ка̄лена пачченти, брахмачарийогадхам̣ сукха’’нти. дутийам̣;

3. дӣгха̄вуупа̄сакасуттам̣

999. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена дӣгха̄ву упа̄сако а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. атха кхо дӣгха̄ву упа̄сако питарам̣ джотикам̣ гахапатим̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, гахапати, йена бхагава̄ тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена бхагавато па̄де сираса̄ ванда – ‘дӣгха̄ву, бханте, упа̄сако а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. со бхагавато па̄де сираса̄ вандатӣ’ти. еван̃ча вадехи – ‘са̄дху кира, бханте, бхагава̄ йена дӣгха̄вусса упа̄сакасса нивесанам̣ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти. ‘‘евам̣, та̄та̄’’ти кхо джотико гахапати дӣгха̄вусса упа̄сакасса пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо джотико гахапати бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘дӣгха̄ву, бханте, упа̄сако а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. со бхагавато па̄де сираса̄ вандати. еван̃ча вадети – ‘са̄дху кира, бханте, бхагава̄ йена дӣгха̄вусса упа̄сакасса нивесанам̣ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена.

атха кхо бхагава̄ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена дӣгха̄вусса упа̄сакасса нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ дӣгха̄вум̣ упа̄сакам̣ етадавоча – ‘‘каччи те, дӣгха̄ву, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйам̣? каччи дуккха̄ ведана̄ пат̣иккаманти, но абхиккаманти; пат̣иккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но абхиккамо’’ти? ‘‘на ме, бханте, кхаманӣйам̣, на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо’’ти. ‘‘тасма̄тиха те, дӣгха̄ву, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато бхависса̄ми – итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато бхависса̄ми акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи’. еван̃хи те, дӣгха̄ву, сиккхитабба’’нти.

‘‘йа̄нима̄ни, бханте, бхагавата̄ чатта̄ри сота̄паттийан̇га̄ни десита̄ни, сам̣виджджанте те дхамма̄ майи, ахан̃ча тесу дхаммесу сандисса̄ми. ахан̃хи, бханте, буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехӣ’’ти. ‘‘тасма̄тиха твам̣, дӣгха̄ву, имесу чатӯсу сота̄паттийан̇гесу патит̣т̣ха̄йа чха виджджа̄бха̄гийе дхамме уттари бха̄веййа̄си. идха твам̣, дӣгха̄ву, саббасан̇кха̄ресу аничча̄нупассӣ вихара̄хи, аничче дуккхасан̃н̃ӣ, дуккхе анаттасан̃н̃ӣ паха̄насан̃н̃ӣ вира̄гасан̃н̃ӣ ниродхасан̃н̃ӣти. еван̃хи те, дӣгха̄ву, сиккхитабба’’нти.

‘‘йеме, бханте, бхагавата̄ чха виджджа̄бха̄гийа̄ дхамма̄ десита̄, сам̣виджджанте те дхамма̄ майи, ахан̃ча тесу дхаммесу сандисса̄ми. ахан̃хи, бханте, саббасан̇кха̄ресу аничча̄нупассӣ вихара̄ми, аничче дуккхасан̃н̃ӣ, дуккхе анаттасан̃н̃ӣ паха̄насан̃н̃ӣ вира̄гасан̃н̃ӣ ниродхасан̃н̃ӣ. апи ча ме, бханте, евам̣ хоти – ‘ма̄ хева̄йам̣ джотико гахапати мамаччайена вигха̄там̣ а̄паджджӣ’’’ти [а̄паджджати (ка.)]. ‘‘ма̄ твам̣, та̄та дӣгха̄ву, евам̣ манаса̄ка̄си. ин̇гха твам̣, та̄та дӣгха̄ву, йадева те бхагава̄ а̄ха, тадева твам̣ са̄дхукам̣ манаси карохӣ’’ти.

атха кхо бхагава̄ дӣгха̄вум̣ упа̄сакам̣ имина̄ ова̄дена овадитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. атха кхо дӣгха̄ву упа̄сако ачирапаккантасса бхагавато ка̄ламака̄си. атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘йо со, бханте, дӣгха̄ву на̄ма упа̄сако бхагавата̄ сам̣кхиттена ова̄дена овадито со ка̄лан̇като. тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо’’ти? ‘‘пан̣д̣ито, бхиккхаве, дӣгха̄ву упа̄сако, паччапа̄ди [ахоси саччава̄дӣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] дхаммасса̄нудхаммам̣, на ча мам̣ дхамма̄дхикаран̣ам̣ [на ча дхамма̄дхикаран̣ам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] вихесеси [вихет̣хеси (итипи ан̃н̃аттха)]. дӣгха̄ву, бхиккхаве, упа̄сако пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄’’ти. татийам̣.

4. пат̣хамаса̄рипуттасуттам̣

1000. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ ча са̄рипутто а̄йасма̄ ча а̄нандо са̄ваттхийам̣ вихаранти джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито…пе… екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча – ‘‘катинам̣ ну кхо, а̄вусо са̄рипутта, дхамма̄нам̣ саманна̄гаманахету евамайам̣ паджа̄ бхагавата̄ бйа̄ката̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’ти? ‘‘чатуннам̣ кхо, а̄вусо, дхамма̄нам̣ саманна̄гаманахету евамайам̣ паджа̄ бхагавата̄ бйа̄ката̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’.

‘‘катамесам̣ чатуннам̣? идха̄вусо, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. имесам̣ кхо, а̄вусо, чатуннам̣ дхамма̄нам̣ саманна̄гаманахету евамайам̣ паджа̄ бхагавата̄ бйа̄ката̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’ти. чатуттхам̣.

5. дутийаса̄рипуттасуттам̣

1001. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘‘сота̄паттийан̇гам̣, сота̄паттийан̇га’нти хидам̣, са̄рипутта, вуччати. катамам̣ ну кхо са̄рипутта, сота̄паттийан̇га’’нти? ‘‘саппурисасам̣сево хи, бханте, сота̄паттийан̇гам̣, саддхаммассаванам̣ сота̄паттийан̇гам̣, йонисоманасика̄ро сота̄паттийан̇гам̣, дхамма̄нудхаммаппат̣ипатти сота̄паттийан̇га’’нти. ‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта! саппурисасам̣сево хи, са̄рипутта, сота̄паттийан̇гам̣, саддхаммассаванам̣ сота̄паттийан̇гам̣, йонисоманасика̄ро сота̄паттийан̇гам̣, дхамма̄нудхаммаппат̣ипатти сота̄паттийан̇гам̣’’.

‘‘‘сото, сото’ти хидам̣, са̄рипутта, вуччати. катамо ну кхо, са̄рипутта, сото’’ти? ‘‘айамева хи, бханте, арийо ат̣т̣хан̇гико магго сото, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхӣ’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта! айамева хи, са̄рипутта, арийо ат̣т̣хан̇гико магго сото, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи’’.

‘‘‘сота̄панно, сота̄панно’ти хидам̣, са̄рипутта, вуччати. катамо ну кхо, са̄рипутта, сота̄панно’’ти? ‘‘йо хи, бханте, имина̄ арийена ат̣т̣хан̇гикена маггена саманна̄гато айам̣ вуччати сота̄панно, сва̄йам̣ а̄йасма̄ евам̣на̄мо евам̣готто’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта! йо хи, са̄рипутта, имина̄ арийена ат̣т̣хан̇гикена маггена саманна̄гато айам̣ вуччати сота̄панно, сва̄йам̣ а̄йасма̄ евам̣на̄мо евам̣готто’’ти. пан̃чамам̣.

6. тхапатисуттам̣

1002. са̄ваттхинида̄нам̣. тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ бхагавато чӣваракаммам̣ каронти – ‘‘нит̣т̣хитачӣваро бхагава̄ тема̄саччайена ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’’ти. тена кхо пана самайена исидаттапура̄н̣а̄ тхапатайо са̄дхуке пат̣ивасанти кеначидева каран̣ӣйена. ассосум̣ кхо исидаттапура̄н̣а̄ тхапатайо – ‘‘самбахула̄ кира бхиккхӯ бхагавато чӣваракаммам̣ каронти – ‘нит̣т̣хитачӣваро бхагава̄ тема̄саччайена ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’’’ти.

атха кхо исидаттапура̄н̣а̄ тхапатайо магге пурисам̣ т̣хапесум̣ – ‘‘йада̄ твам̣, амбхо пуриса, пассеййа̄си бхагавантам̣ а̄гаччхантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣, атха амха̄кам̣ а̄рочеййа̄сӣ’’ти. двӣхатӣхам̣ т̣хито кхо со пурисо аддаса бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на йена исидаттапура̄н̣а̄ тхапатайо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ исидаттапура̄н̣е тхапатайо етадавоча – ‘‘айам̣ со, бханте, бхагава̄ а̄гаччхати арахам̣ самма̄самбуддхо. йасса да̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃атха̄’’ти.

атха кхо исидаттапура̄н̣а̄ тхапатайо йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ бхагавантам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхим̣су. атха кхо бхагава̄ магга̄ оккамма йена ан̃н̃атарам̣ руккхамӯлам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. исидаттапура̄н̣а̄ тхапатайо бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те исидаттапура̄н̣а̄ тхапатайо бхагавантам̣ етадавочум̣ –

‘‘йада̄ майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘са̄ваттхийа̄ косалесу ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’ти, хоти но тасмим̣ самайе анаттаманата̄ хоти доманассам̣ – ‘дӯре но бхагава̄ бхависсатӣ’ти. йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘са̄ваттхийа̄ косалесу ча̄рикам̣ пакканто’ти, хоти но тасмим̣ самайе анаттаманата̄ хоти доманассам̣ – ‘дӯре но бхагава̄’’’ти.

‘‘йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘косалехи маллесу ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’ти, хоти но тасмим̣ самайе анаттаманата̄ хоти доманассам̣ – ‘дӯре но бхагава̄ бхависсатӣ’ти. йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘косалехи маллесу ча̄рикам̣ пакканто’ти, хоти но тасмим̣ самайе анаттаманата̄ хоти доманассам̣ – ‘дӯре но бхагава̄’’’ти.

‘‘йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘маллехи ваджджӣсу ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’ти, хоти но тасмим̣ самайе анаттаманата̄ хоти доманассам̣ – ‘дӯре но бхагава̄ бхависсатӣ’ти. йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘маллехи ваджджӣсу ча̄рикам̣ пакканто’ти, хоти но тасмим̣ самайе анаттаманата̄ хоти доманассам̣ – ‘дӯре но бхагава̄’’’ти.

‘‘йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘ваджджӣхи ка̄сӣсу ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’ти, хоти но тасмим̣ самайе анаттаманата̄ хоти доманассам̣ – ‘дӯре но бхагава̄ бхависсатӣ’ти. йада̄ пана майам̣, бханте бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘ваджджӣхи ка̄сӣсу ча̄рикам̣ пакканто’ти, хоти но тасмим̣ самайе анаттаманата̄ хоти доманассам̣ – ‘дӯре но бхагава̄’’’ти.

‘‘йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘ка̄сӣхи ма̄гадхе ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’ти, хоти но тасмим̣ самайе анаттаманата̄ хоти доманассам̣ – ‘дӯре но бхагава̄ бхависсатӣ’ти. йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘ка̄сӣхи ма̄гадхе ча̄рикам̣ пакканто’ти, хоти анаппака̄ но тасмим̣ самайе анаттаманата̄ хоти анаппакам̣ доманассам̣ – ‘дӯре но бхагава̄’’’ти.

‘‘йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘ма̄гадхехи ка̄сӣсу ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’ти, хоти но тасмим̣ самайе аттаманата̄ хоти соманассам̣ – ‘а̄санне но бхагава̄ бхависсатӣ’ти. йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘ма̄гадхехи ка̄сӣсу ча̄рикам̣ пакканто’ти, хоти но тасмим̣ самайе аттаманата̄ хоти соманассам̣ – ‘а̄санне но бхагава̄’’’ти.

‘‘йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘ка̄сӣхи ваджджӣсу ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’ти, хоти но тасмим̣ самайе аттаманата̄ хоти соманассам̣ – ‘а̄санне но бхагава̄ бхависсатӣ’ти. йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘ка̄сӣхи ваджджӣсу ча̄рикам̣ пакканто’ти, хоти но тасмим̣ самайе аттаманата̄ хоти соманассам̣ – ‘а̄санне но бхагава̄’’’ти.

‘‘йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘ваджджӣхи маллесу ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’ти, хоти но тасмим̣ самайе аттаманата̄ хоти соманассам̣ – ‘а̄санне но бхагава̄ бхависсатӣ’ти. йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘ваджджӣхи маллесу ча̄рикам̣ пакканто’ти, хоти но тасмим̣ самайе аттаманата̄ хоти соманассам̣ – ‘а̄санне но бхагава̄’’’ти.

‘‘йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘маллехи косале ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’ти, хоти но тасмим̣ самайе аттаманата̄ хоти соманассам̣ – ‘а̄санне но бхагава̄ бхависсатӣ’ти. йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘маллехи косале ча̄рикам̣ пакканто’ти, хоти но тасмим̣ самайе аттаманата̄ хоти соманассам̣ – ‘а̄санне но бхагава̄’’’ти.

‘‘йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘косалехи са̄ваттхим̣ ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’ти, хоти но тасмим̣ самайе аттаманата̄ хоти соманассам̣ – ‘а̄санне но бхагава̄ бхависсатӣ’ти. йада̄ пана майам̣, бханте, бхагавантам̣ сун̣а̄ма – ‘са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме’ти, хоти анаппака̄ но тасмим̣ самайе аттаманата̄ хоти анаппакам̣ соманассам̣ – ‘а̄санне но бхагава̄’’’ти.

‘‘тасма̄тиха, тхапатайо, самба̄дхо гхара̄ва̄со раджа̄патхо, аббхока̄со паббаджджа̄. алан̃ча пана во, тхапатайо, аппама̄да̄йа̄’’ти. ‘‘аттхи кхо но, бханте, етамха̄ самба̄дха̄ ан̃н̃о самба̄дхо самба̄дхатаро чева самба̄дхасан̇кха̄татаро ча̄’’ти. ‘‘катамо пана во, тхапатайо, етамха̄ самба̄дха̄ ан̃н̃о самба̄дхо самба̄дхатаро чева самба̄дхасан̇кха̄татаро ча̄’’ти?

‘‘идха майам̣, бханте, йада̄ ра̄джа̄ пасенади косало уййа̄набхӯмим̣ ниййа̄тука̄мо хоти, йе те ран̃н̃о пасенадисса косаласса на̄га̄ опавайха̄ те каппетва̄, йа̄ та̄ ран̃н̃о пасенадисса косаласса паджа̄патийо пийа̄ мана̄па̄ та̄ екам̣ пурато екам̣ паччхато нисӣда̄пема. та̄сам̣ кхо пана, бханте, бхагинӣнам̣ еварӯпо гандхо хоти, сеййатха̄пи на̄ма гандхакаран̣д̣акасса та̄вадева виварийама̄насса, йатха̄ там̣ ра̄джакан̃н̃а̄нам̣ гандхена вибхӯсита̄нам̣. та̄сам̣ кхо пана, бханте, бхагинӣнам̣ еварӯпо ка̄йасампхассо хоти, сеййатха̄пи на̄ма тӯлапичуно ва̄ каппа̄сапичуно ва̄, йатха̄ там̣ ра̄джакан̃н̃а̄нам̣ сукхедхита̄нам̣. тасмим̣ кхо пана, бханте, самайе на̄гопи раккхитаббо хоти, та̄пи бхагинийо раккхитабба̄ хонти, атта̄пи раккхитаббо хоти. на кхо пана майам̣, бханте, абхиджа̄на̄ма та̄су бхагинӣсу па̄пакам̣ читтам̣ уппа̄дета̄. айам̣ кхо но, бханте, етамха̄ самба̄дха̄ ан̃н̃о самба̄дхо самба̄дхатаро чева самба̄дхасан̇кха̄татаро ча̄’’ти.

‘‘тасма̄тиха, тхапатайо, самба̄дхо гхара̄ва̄со раджа̄патхо, аббхока̄со паббаджджа̄. алан̃ча пана во, тхапатайо, аппама̄да̄йа. чатӯхи кхо, тхапатайо, дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о.

‘‘катамехи чатӯхи? идха, тхапатайо, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… вигатамаламаччхерена четаса̄ аджджха̄га̄рам̣ васати муттача̄го пайатапа̄н̣и воссаггарато йа̄чайого да̄насам̣вибха̄гарато. имехи кхо, тхапатайо, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о.

‘‘тумхе кхо, тхапатайо, буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гата̄ – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… йам̣ кхо пана кин̃чи куле деййадхаммам̣ саббам̣ там̣ аппат̣ивибхаттам̣ сӣлавантехи калйа̄н̣адхаммехи. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, тхапатайо, кативидха̄ те косалесу манусса̄ йе тумха̄кам̣ самасама̄, йадидам̣ – да̄насам̣вибха̄ге’’ти? ‘‘ла̄бха̄ но, бханте, суладдхам̣ но, бханте! йесам̣ но бхагава̄ евам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. вел̣удва̄реййасуттам̣

1003. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена вел̣удва̄рам̣ на̄ма косала̄нам̣ бра̄хман̣ага̄мо тадавасари. ассосум̣ кхо те вел̣удва̄реййака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ – ‘‘саман̣о кхалу, бхо, готамо сакйапутто сакйакула̄ паббаджито косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ вел̣удва̄рам̣ ануппатто. там̣ кхо пана бхавантам̣ готамам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ [бхагава̄ти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети’. са̄дху кхо пана татха̄рӯпа̄нам̣ арахатам̣ дассанам̣ хотӣ’’ти.

атха кхо те вел̣удва̄реййака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ аппекачче бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. аппекачче бхагавата̄ саддхим̣ саммодим̣су; саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. аппекачче йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. аппекачче бхагавато сантике на̄маготтам̣ са̄ветва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. аппекачче тун̣хӣбхӯта̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те вел̣удва̄реййака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘майам̣, бхо готама, евам̣ка̄ма̄ евам̣чханда̄ евам̣адхиппа̄йа̄ – путтасамба̄дхасайанам̣ аджджха̄васеййа̄ма, ка̄сикачанданам̣ паччанубхавеййа̄ма, ма̄ла̄гандхавилепанам̣ дха̄реййа̄ма, джа̄тарӯпараджатам̣ са̄дийеййа̄ма, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа̄ма. тесам̣ но бхавам̣ готамо амха̄кам̣ евам̣ка̄ма̄нам̣ евам̣чханда̄нам̣ евам̣адхиппа̄йа̄нам̣ татха̄ дхаммам̣ десету йатха̄ майам̣ путтасамба̄дхасайанам̣ аджджха̄васеййа̄ма…пе… сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа̄ма̄’’ти.

‘‘аттӯпана̄йикам̣ во, гахапатайо, дхаммапарийа̄йам̣ десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо те вел̣удва̄реййака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘катамо ча, гахапатайо, аттупана̄йико дхаммапарийа̄йо? идха, гахапатайо, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ахам̣ кхосми джӣвитука̄мо амаритука̄мо сукхака̄мо дуккхаппат̣икӯло. йо кхо мам̣ джӣвитука̄мам̣ амаритука̄мам̣ сукхака̄мам̣ дуккхаппат̣икӯлам̣ джӣвита̄ воропеййа, на метам̣ асса пийам̣ мана̄пам̣. ахан̃чева кхо пана парам̣ джӣвитука̄мам̣ амаритука̄мам̣ сукхака̄мам̣ дуккхаппат̣икӯлам̣ джӣвита̄ воропеййам̣, парассапи там̣ асса аппийам̣ амана̄пам̣. йо кхо мйа̄йам̣ дхаммо аппийо амана̄по, парасса песо дхаммо аппийо амана̄по. йо кхо мйа̄йам̣ дхаммо аппийо амана̄по, катха̄хам̣ парам̣ тена сам̣йоджеййа’нти! со ити пат̣исан̇кха̄йа аттана̄ ча па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти, паран̃ча па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ийа̄ сама̄дапети, па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ийа̄ ча ван̣н̣ам̣ бха̄сати. евамасса̄йам̣ ка̄йасама̄ча̄ро тикот̣ипарисуддхо хоти.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йо кхо ме адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийеййа, на метам̣ асса пийам̣ мана̄пам̣. ахан̃чева кхо пана парасса адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийеййам̣, парассапи там̣ асса аппийам̣ амана̄пам̣. йо кхо мйа̄йам̣ дхаммо аппийо амана̄по, парасса песо дхаммо аппийо амана̄по. йо кхо мйа̄йам̣ дхаммо аппийо амана̄по, катха̄хам̣ парам̣ тена сам̣йоджеййа’нти! со ити пат̣исан̇кха̄йа аттана̄ ча адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато хоти, паран̃ча адинна̄да̄на̄ вераман̣ийа̄ сама̄дапети, адинна̄да̄на̄ вераман̣ийа̄ ча ван̣н̣ам̣ бха̄сати. евамасса̄йам̣ ка̄йасама̄ча̄ро тикот̣ипарисуддхо хоти.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йо кхо ме да̄ресу ча̄риттам̣ а̄паджджеййа, на метам̣ асса пийам̣ мана̄пам̣. ахан̃чева кхо пана парасса да̄ресу ча̄риттам̣ а̄паджджеййам̣, парассапи там̣ асса аппийам̣ амана̄пам̣. йо кхо мйа̄йам̣ дхаммо аппийо амана̄по, парасса песо дхаммо аппийо амана̄по. йо кхо мйа̄йам̣ дхаммо аппийо амана̄по, катха̄хам̣ парам̣ тена сам̣йоджеййа’нти! со ити пат̣исан̇кха̄йа аттана̄ ча ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирато хоти, паран̃ча ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ийа̄ сама̄дапети, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ийа̄ ча ван̣н̣ам̣ бха̄сати. евамасса̄йам̣ ка̄йасама̄ча̄ро тикот̣ипарисуддхо хоти.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йо кхо ме муса̄ва̄дена аттхам̣ бхан̃джеййа, на метам̣ асса пийам̣ мана̄пам̣. ахан̃чева кхо пана парасса муса̄ва̄дена аттхам̣ бхан̃джеййам̣, парассапи там̣ асса аппийам̣ амана̄пам̣. йо кхо мйа̄йам̣ дхаммо аппийо амана̄по, парасса песо дхаммо аппийо амана̄по. йо кхо мйа̄йам̣ дхаммо аппийо амана̄по, катха̄хам̣ парам̣ тена сам̣йоджеййа’нти! со ити пат̣исан̇кха̄йа аттана̄ ча муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато хоти, паран̃ча муса̄ва̄да̄ вераман̣ийа̄ сама̄дапети, муса̄ва̄да̄ вераман̣ийа̄ ча ван̣н̣ам̣ бха̄сати. евамасса̄йам̣ вачӣсама̄ча̄ро тикот̣ипарисуддхо хоти.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – йо кхо мам̣ писун̣а̄йа ва̄ча̄йа митте бхиндеййа [миттехи бхедеййа (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)], на метам̣ асса пийам̣ мана̄пам̣. ахан̃чева кхо пана парам̣ писун̣а̄йа ва̄ча̄йа митте бхиндеййам̣, парассапи там̣ асса аппийам̣ амана̄пам̣…пе… евамасса̄йам̣ вачӣсама̄ча̄ро тикот̣ипарисуддхо хоти.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – йо кхо мам̣ пхаруса̄йа ва̄ча̄йа самуда̄чареййа, на метам̣ асса пийам̣ мана̄пам̣. ахан̃чева кхо пана парам̣ пхаруса̄йа ва̄ча̄йа самуда̄чареййам̣, парассапи там̣ асса аппийам̣ амана̄пам̣. йо кхо мйа̄йам̣ дхаммо…пе… евамасса̄йам̣ вачӣсама̄ча̄ро тикот̣ипарисуддхо хоти.

‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йо кхо мам̣ сампхабха̄сена сампхаппала̄пабха̄сена самуда̄чареййа, на метам̣ асса пийам̣ мана̄пам̣. ахан̃чева кхо пана парам̣ сампхабха̄сена сампхаппала̄пабха̄сена самуда̄чареййам̣, парассапи там̣ асса аппийам̣ амана̄пам̣. йо кхо мйа̄йам̣ дхаммо аппийо амана̄по, парасса песо дхаммо аппийо амана̄по. йо кхо мйа̄йам̣ дхаммо аппийо амана̄по, катха̄хам̣ парам̣ тена сам̣йоджеййа’нти! со ити пат̣исан̇кха̄йа аттана̄ ча сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато хоти, паран̃ча сампхаппала̄па̄ вераман̣ийа̄ сама̄дапети, сампхаппала̄па̄ вераман̣ийа̄ ча ван̣н̣ам̣ бха̄сати. евамасса̄йам̣ вачӣсама̄ча̄ро тикот̣ипарисуддхо хоти.

‘‘со буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти; дхамме …пе… сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄ти. арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. йато кхо, гахапатайо, арийаса̄вако имехи саттахи саддхаммехи [дхаммехи (сӣ.)] саманна̄гато хоти имехи чатӯхи а̄кан̇кхийехи т̣ха̄нехи, со а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони [кхӣн̣атираччха̄найонийо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), кхӣн̣атираччха̄найонико (ка.)] кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то, сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’’ти.

евам̣ вутте вел̣удва̄реййака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘абхиккантам̣, бхо готама…пе… ете майам̣ бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ма дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄саке но бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упете [па̄н̣упетам̣ (ка.)] саран̣ам̣ гате’’ти. саттамам̣.

8. пат̣хамагин̃джака̄васатхасуттам̣

1004. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ н̃а̄тике вихарати гин̃джака̄васатхе. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘са̄л̣хо на̄ма, бханте, бхиккху ка̄лан̇като; тасса ка̄ гати ко абхисампара̄йо? нанда̄ на̄ма, бханте, бхиккхунӣ ка̄лан̇ката̄; тасса̄ ка̄ гати ко абхисампара̄йо? судатто на̄ма, бханте, упа̄сако ка̄лан̇като; тасса ка̄ гати ко абхисампара̄йо? суджа̄та̄ на̄ма, бханте, упа̄сика̄ ка̄лан̇ката̄; тасса̄ ка̄ гати, ко абхисампара̄йо’’ти?

‘‘са̄л̣хо, а̄нанда, бхиккху ка̄лан̇като а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. нанда̄, а̄нанда, бхиккхунӣ ка̄лан̇ката̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тика̄ таттха паринибба̄йинӣ ана̄ваттидхамма̄ тасма̄ лока̄. судатто, а̄нанда, упа̄сако ка̄лан̇като тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄мӣ; сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кариссати. суджа̄та̄, а̄нанда, упа̄сика̄ ка̄лан̇ката̄ тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄.

‘‘аначчхарийам̣ кхо панетам̣, а̄нанда, йам̣ мануссабхӯто ка̄лам̣ кареййа; тасмим̣ тасмим̣ че мам̣ ка̄лан̇кате упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхиссатха. вихеса̄ песа̄, а̄нанда, асса татха̄гатасса. тасма̄тиха̄нанда, дхамма̄да̄сам̣ на̄ма дхаммапарийа̄йам̣ десесса̄ми; йена саманна̄гато арийаса̄вако а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то, сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’’.

‘‘катамо ча со, а̄нанда, дхамма̄да̄со дхаммапарийа̄йо; йена саманна̄гато арийаса̄вако а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то, сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’’?

‘‘идха, а̄нанда, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. айам̣ кхо со, а̄нанда, дхамма̄да̄со дхаммапарийа̄йо; йена саманна̄гато арийаса̄вако а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то, сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’’ти. ат̣т̣хамам̣.

(тӣн̣ипи суттанта̄ни еканида̄на̄ни).

9. дутийагин̃джака̄васатхасуттам̣

1005. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘асоко на̄ма, бханте, бхиккху ка̄лан̇като; тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо? асока̄ на̄ма, бханте, бхиккхунӣ ка̄лан̇ката̄…пе… асоко на̄ма, бханте, упа̄сако ка̄лан̇като…пе… асока̄ на̄ма, бханте, упа̄сика̄ ка̄лан̇ката̄; тасса̄ ка̄ гати, ко абхисампара̄йо’’ти?

‘‘асоко, а̄нанда, бхиккху ка̄лан̇като а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си…пе… (пуримавеййа̄каран̣ена еканида̄нам̣).

‘‘айам̣ кхо со, а̄нанда, дхамма̄да̄со дхаммапарийа̄йо; йена саманна̄гато арийаса̄вако а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то, сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’’ти. навамам̣.

10. татийагин̃джака̄васатхасуттам̣

1006. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘каккат̣о на̄ма, бханте, н̃а̄тике упа̄сако ка̄лан̇като; тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо? кал̣ибхо на̄ма, бханте, н̃а̄тике упа̄сако…пе… никато на̄ма, бханте, н̃а̄тике упа̄сако…пе… кат̣иссахо на̄ма, бханте, н̃а̄тике упа̄сако…пе… тут̣т̣хо на̄ма, бханте, н̃а̄тике упа̄сако…пе… сантут̣т̣хо на̄ма, бханте, н̃а̄тике упа̄сако…пе… бхаддо на̄ма, бханте, н̃а̄тике упа̄сако…пе… субхаддо на̄ма, бханте, н̃а̄тике упа̄сако ка̄лан̇като; тасса ка̄ гати ко абхисампара̄йо’’ти?

‘‘каккат̣о, а̄нанда, упа̄сако ка̄лан̇като пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. кал̣ибхо, а̄нанда …пе… никато, а̄нанда…пе… кат̣иссахо, а̄нанда …пе… тут̣т̣хо, а̄нанда…пе… сантут̣т̣хо, а̄нанда…пе… бхаддо, а̄нанда…пе… субхаддо, а̄нанда, упа̄сако ка̄лан̇като пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. (саббе екагатика̄ ка̄табба̄).

‘‘паропан̃н̃а̄са, а̄нанда, н̃а̄тике упа̄сака̄ ка̄лан̇ката̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тика̄ таттха паринибба̄йино ана̄ваттидхамма̄ тасма̄ лока̄. са̄дхиканавути, а̄нанда, н̃а̄тике упа̄сака̄ ка̄лан̇ката̄ тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄мино; сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кариссанти. чха̄тирека̄ни кхо, а̄нанда, пан̃часата̄ни н̃а̄тике упа̄сака̄ ка̄лан̇ката̄ тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄.

‘‘аначчхарийам̣ кхо панетам̣, а̄нанда, йам̣ мануссабхӯто ка̄лам̣ кареййа; тасмим̣ тасмим̣ че мам̣ ка̄лан̇кате упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхиссатха. вихеса̄ песа̄, а̄нанда, асса татха̄гатасса. тасма̄тиха̄нанда, дхамма̄да̄сам̣ на̄ма дхаммапарийа̄йам̣ десесса̄ми; йена саманна̄гато арийаса̄вако а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то, сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’’.

‘‘катамо ча со, а̄нанда, дхамма̄да̄со дхаммапарийа̄йо; йена саманна̄гато арийаса̄вако а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то, сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’’.

‘‘идха̄нанда, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. айам̣ кхо со, а̄нанда, дхамма̄да̄со дхаммапарийа̄йо; йена саманна̄гато арийаса̄вако а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то, сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’’ти. дасамам̣.

вел̣удва̄равагго пат̣хамо.

тассудда̄нам̣ –

ра̄джа̄ огадхадӣгха̄ву, са̄рипутта̄паре дуве;

тхапатӣ вел̣удва̄реййа̄, гин̃джака̄васатхе тайоти.

2. ра̄джака̄ра̄мавагго

1. сахассабхиккхунисан̇гхасуттам̣

1007. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати ра̄джака̄ра̄ме. атха кхо сахассабхиккхунисан̇гхо [сахассо бхиккхунисам̣гхо (сӣ.)] йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хита̄ кхо та̄ бхиккхунийо бхагава̄ етадавоча –

‘‘чатӯхи кхо, бхиккхунийо, дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о. катамехи чатӯхи? идха, бхиккхунийо, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме …пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти, акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. имехи кхо, бхиккхунийо, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’ти. пат̣хамам̣.

2. бра̄хман̣асуттам̣

1008. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘бра̄хман̣а̄, бхиккхаве, удайага̄миним̣ на̄ма пат̣ипадам̣ пан̃н̃апенти. те са̄вакам̣ евам̣ сама̄дапенти – ‘ехи твам̣, амбхо пуриса, ка̄лассева ут̣т̣ха̄йа па̄чӣнамукхо йа̄хи. со твам̣ ма̄ соббхам̣ париваджджехи, ма̄ папа̄там̣, ма̄ кха̄н̣ум̣, ма̄ кан̣д̣акат̣ха̄нам̣ [кан̣д̣акам̣ т̣ха̄нам̣ (пӣ. ка.)], ма̄ чанданийам̣, ма̄ ол̣игаллам̣. йаттха [йаттхева (сйа̄. кам̣.), йа̄ни ва̄ (сӣ.)] папатеййа̄си таттхева маран̣ам̣ а̄гамеййа̄си. евам̣ твам̣, амбхо пуриса, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджиссасӣ’’’ти.

‘‘там̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, бра̄хман̣а̄нам̣ ба̄лагаманаметам̣ [ба̄ла̄нам̣ гаманаметам̣ (сӣ.)] мӯл̣хагаманаметам̣ на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати. ахан̃ча кхо, бхиккхаве, арийасса винайе удайага̄миним̣ пат̣ипадам̣ пан̃н̃апеми; йа̄ екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати.

‘‘катама̄ ча са̄, бхиккхаве, удайага̄минӣ пат̣ипада̄; йа̄ екантаниббида̄йа…пе… нибба̄на̄йа сам̣ваттати? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти; дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. айам̣ кхо са̄, бхиккхаве, удайага̄минӣ пат̣ипада̄ екантаниббида̄йа…пе… нибба̄на̄йа сам̣ваттатӣ’’ти. дутийам̣.

3. а̄нандаттхерасуттам̣

1009. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ ча а̄нандо а̄йасма̄ ча са̄рипутто са̄ваттхийам̣ вихаранти джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ а̄нандена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘катинам̣ кхо, а̄вусо а̄нанда, дхамма̄нам̣ паха̄на̄, катинам̣ дхамма̄нам̣ саманна̄гаманахету, евамайам̣ паджа̄ бхагавата̄ бйа̄ката̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’ти? ‘‘чатуннам̣ кхо, а̄вусо, дхамма̄нам̣ паха̄на̄, чатуннам̣ дхамма̄нам̣ саманна̄гаманахету, евамайам̣ паджа̄ бхагавата̄ бйа̄ката̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’ти.

‘‘катамесам̣ чатуннам̣? йатха̄рӯпена кхо, а̄вусо, буддхе аппаса̄дена саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати татха̄рӯпасса буддхе аппаса̄до на хоти. йатха̄рӯпена ча кхо, а̄вусо, буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато сутава̄ арийаса̄вако ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати татха̄рӯпасса буддхе авеччаппаса̄до хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’’ти.

‘‘йатха̄рӯпена ча кхо, а̄вусо, дхамме аппаса̄дена саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати татха̄рӯпасса дхамме аппаса̄до на хоти. йатха̄рӯпена ча кхо, а̄вусо, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато сутава̄ арийаса̄вако ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати татха̄рӯпасса дхамме авеччаппаса̄до хоти – сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо…пе… вин̃н̃ӯхӣти.

‘‘йатха̄рӯпена ча кхо, а̄вусо, сан̇гхе аппаса̄дена саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати татха̄рӯпасса сан̇гхе аппаса̄до на хоти. йатха̄рӯпена ча кхо, а̄вусо, сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато сутава̄ арийаса̄вако ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати татха̄рӯпасса сан̇гхе авеччаппаса̄до хоти – суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄ти.

‘‘йатха̄рӯпена ча кхо, а̄вусо, дуссӣлйена саманна̄гато ассутава̄ путхуджджано ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати татха̄рӯпасса дуссӣлйам̣ на хоти. йатха̄рӯпехи ча кхо, а̄вусо, арийакантехи сӣлехи саманна̄гато сутава̄ арийаса̄вако ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати татха̄рӯпа̄ни арийаканта̄ни сӣла̄ни хонти акхан̣д̣а̄ни…пе… сама̄дхисам̣ваттаника̄ни. имесам̣ кхо, а̄вусо, чатуннам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄ имесам̣ чатуннам̣ дхамма̄нам̣ саманна̄гаманахету евамайам̣ паджа̄ бхагавата̄ бйа̄ката̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’ти. татийам̣.

4. дуггатибхайасуттам̣

1010. ‘‘чатӯхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако саббадуггатибхайам̣ саматикканто хоти. катамехи чатӯхи? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако саббадуггатибхайам̣ саматикканто хотӣ’’ти. чатуттхам̣.

5. дуггативинипа̄табхайасуттам̣

1011. ‘‘чатӯхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако саббадуггативинипа̄табхайам̣ саматикканто хоти. катамехи чатӯхи? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако саббадуггативинипа̄табхайам̣ саматикканто хотӣ’’ти. пан̃чамам̣.

6. пат̣хамамитта̄маччасуттам̣

1012. ‘‘йе те, бхиккхаве, анукампеййа̄тха, йе ча сотаббам̣ ман̃н̃еййум̣ – митта̄ ва̄ амачча̄ ва̄ н̃а̄тӣ ва̄ са̄лохита̄ ва̄ – те, бхиккхаве, чатӯсу сота̄паттийан̇гесу сама̄дапетабба̄, нивесетабба̄, патит̣т̣ха̄петабба̄. катамесу чатӯсу? буддхе авеччаппаса̄де сама̄дапетабба̄, нивесетабба̄, патит̣т̣ха̄петабба̄ – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантесу сӣлесу сама̄дапетабба̄, нивесетабба̄, патит̣т̣ха̄петабба̄ акхан̣д̣есу…пе… сама̄дхисам̣ваттаникесу. йе те, бхиккхаве, анукампеййа̄тха, йе ча сотаббам̣ ман̃н̃еййум̣ – митта̄ ва̄ амачча̄ ва̄ н̃а̄тӣ ва̄ са̄лохита̄ ва̄ – те, бхиккхаве, имесу чатӯсу сота̄паттийан̇гесу сама̄дапетабба̄, нивесетабба̄, патит̣т̣ха̄петабба̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. дутийамитта̄маччасуттам̣

1013. ‘‘йе те, бхиккхаве, анукампеййа̄тха, йе ча сотаббам̣ ман̃н̃еййум̣ – митта̄ ва̄ амачча̄ ва̄ н̃а̄тӣ ва̄ са̄лохита̄ ва̄ – те, бхиккхаве, чатӯсу сота̄паттийан̇гесу сама̄дапетабба̄, нивесетабба̄, патит̣т̣ха̄петабба̄. катамесу чатӯсу? буддхе авеччаппаса̄де сама̄дапетабба̄, нивесетабба̄, патит̣т̣ха̄петабба̄ – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’’ти.

‘‘сийа̄, бхиккхаве, чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ ан̃н̃атхаттам̣ – патхавӣдха̄туйа̄, а̄подха̄туйа̄, теджодха̄туйа̄, ва̄йодха̄туйа̄ – на твева буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гатасса арийаса̄вакасса сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣. татридам̣ ан̃н̃атхаттам̣ – со вата буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато арийаса̄вако нирайам̣ ва̄ тираччха̄найоним̣ ва̄ петтивисайам̣ ва̄ упападжджиссатӣ’’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ‘‘дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантесу сӣлесу сама̄дапетабба̄, нивесетабба̄, патит̣т̣ха̄петабба̄ акхан̣д̣есу…пе… сама̄дхисам̣ваттаникесу. сийа̄, бхиккхаве, чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ ан̃н̃атхаттам̣ – патхавӣдха̄туйа̄, а̄подха̄туйа̄, теджодха̄туйа̄, ва̄йодха̄туйа̄ – на твева арийакантехи сӣлехи саманна̄гатасса арийаса̄вакасса сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣. татридам̣ ан̃н̃атхаттам̣ – со вата арийакантехи сӣлехи саманна̄гато арийаса̄вако нирайам̣ ва̄ тираччха̄найоним̣ ва̄ петтивисайам̣ ва̄ упападжджиссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йе те, бхиккхаве, анукампеййа̄тха, йе ча сотаббам̣ ман̃н̃еййум̣ – митта̄ ва̄ амачча̄ ва̄ н̃а̄тӣ ва̄ са̄лохита̄ ва̄ – те, бхиккхаве, имесу чатӯсу сота̄паттийан̇гесу сама̄дапетабба̄, нивесетабба̄, патит̣т̣ха̄петабба̄’’ти. саттамам̣.

8. пат̣хамадевача̄рикасуттам̣

1014. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева – джетаване антарахито девесу та̄ватим̣сесу па̄турахоси. атха кхо самбахула̄ та̄ватим̣сака̄йика̄ девата̄йо йена̄йасма̄ маха̄моггалла̄но тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо та̄ девата̄йо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но етадавоча –

‘‘са̄дху кхо, а̄вусо, буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гаманам̣ хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гаманахету кхо, а̄вусо, евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджанти. са̄дху кхо, а̄вусо, дхамме…пе… сан̇гхе…пе… са̄дху кхо, а̄вусо, арийакантехи сӣлехи саманна̄гаманам̣ хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. арийакантехи сӣлехи саманна̄гаманахету кхо, а̄вусо, евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджантӣ’’ти.

‘‘са̄дху кхо, ма̄риса моггалла̄на, буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гаманам̣ хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гаманахету кхо, ма̄риса моггалла̄на, евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджанти. са̄дху кхо, ма̄риса моггалла̄на, дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гаманам̣ хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. арийакантехи сӣлехи саманна̄гаманахету кхо, ма̄риса моггалла̄на, евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджантӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. дутийадевача̄рикасуттам̣

1015. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева – джетаване антарахито девесу та̄ватим̣сесу па̄турахоси. атха кхо самбахула̄ та̄ватим̣сака̄йика̄ девата̄йо йена̄йасма̄ маха̄моггалла̄но тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо та̄ девата̄йо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но етадавоча –

‘‘са̄дху кхо, а̄вусо, буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гаманам̣ хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гаманахету кхо, а̄вусо, евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄. са̄дху кхо, а̄вусо, дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гаманам̣ хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. арийакантехи сӣлехи саманна̄гаманахету кхо, а̄вусо, евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’’ти.

‘‘са̄дху кхо, ма̄риса моггалла̄на, буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гаманам̣ хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гаманахету кхо, ма̄риса моггалла̄на, евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄. са̄дху кхо, ма̄риса моггалла̄на, дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гаманам̣ хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. арийакантехи сӣлехи саманна̄гаманахету кхо, ма̄риса моггалла̄на, евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’’ти. навамам̣.

10. татийадевача̄рикасуттам̣

1016. атха кхо бхагава̄ – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева – джетаване антарахито девесу та̄ватим̣сесу па̄турахоси. атха кхо самбахула̄ та̄ватим̣сака̄йика̄ девата̄йо йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо та̄ девата̄йо бхагава̄ етадавоча –

‘‘са̄дху кхо, а̄вусо, буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гаманам̣ хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гаманахету кхо, а̄вусо, евамидхекачче сатта̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄. са̄дху кхо, а̄вусо, дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гаманам̣ хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. арийакантехи сӣлехи саманна̄гаманахету кхо, а̄вусо, евамидхекачче сатта̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’ти.

‘‘са̄дху кхо, ма̄риса, буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гаманам̣ хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гаманахету кхо, ма̄риса, евамайам̣ паджа̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄. са̄дху кхо, ма̄риса, дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гаманам̣ хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. арийакантехи сӣлехи саманна̄гаманахету кхо, ма̄риса, евамайам̣ паджа̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’ти. дасамам̣.

ра̄джака̄ра̄мавагго дутийо.

тассудда̄нам̣ –

сахассабра̄хман̣а̄нанда, дуггати апаре дуве;

митта̄мачча̄ дуве вутта̄, тайо ча девача̄рика̄ти.

3. саран̣а̄нивагго

1. пат̣хамамаха̄на̄масуттам̣

1017. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ нигродха̄ра̄ме. атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идам̣, бханте, капилаваттху иддхан̃чева пхӣтан̃ча ба̄худжан̃н̃ам̣ а̄кин̣н̣амануссам̣ самба̄дхабйӯхам̣. со кхва̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ ва̄ пайирупа̄ситва̄ манобха̄ванӣйе ва̄ бхиккхӯ са̄йанхасамайам̣ капилаваттхум̣ пависанто; бхантенапи [виббхантенапи (сӣ.), бхамантенапи (ка.)] хаттхина̄ сама̄гаччха̄ми; бхантенапи ассена сама̄гаччха̄ми; бхантенапи ратхена сама̄гаччха̄ми; бхантенапи сакат̣ена сама̄гаччха̄ми; бхантенапи пурисена сама̄гаччха̄ми. тасса майхам̣, бханте, тасмим̣ самайе муссатева [мусатева (?)] бхагавантам̣ а̄раббха сати, муссати [мусати (?)] дхаммам̣ а̄раббха сати, муссати сан̇гхам̣ а̄раббха сати. тасса майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘имамхи ча̄хам̣ самайе ка̄лам̣ кареййам̣, ка̄ майхам̣ гати, ко абхисампара̄йо’’’ти?

‘‘ма̄ бха̄йи, маха̄на̄ма, ма̄ бха̄йи, маха̄на̄ма! апа̄пакам̣ те маран̣ам̣ бхависсати апа̄пика̄ ка̄лам̣кирийа̄ [ка̄лакирийа̄ (сӣ. сйа̄. кам̣.)]. йасса кассачи, маха̄на̄ма, дӣгхараттам̣ саддха̄парибха̄витам̣ читтам̣ сӣлапарибха̄витам̣ читтам̣ сутапарибха̄витам̣ читтам̣ ча̄гапарибха̄витам̣ читтам̣ пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ читтам̣, тасса йо хи кхва̄йам̣ ка̄йо рӯпӣ ча̄тумаха̄бхӯтико [ча̄туммаха̄бхӯтико (сӣ. сйа̄. кам̣.)] ма̄та̄петтикасамбхаво оданакумма̄сӯпачайо аниччуччха̄данапаримадданабхеданавиддхам̣санадхаммо. там̣ идхева ка̄ка̄ ва̄ кха̄данти гиджджха̄ ва̄ кха̄данти кулала̄ ва̄ кха̄данти сунакха̄ ва̄ кха̄данти син̇га̄ла̄ [сига̄ла̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ кха̄данти вивидха̄ ва̄ па̄н̣акаджа̄та̄ кха̄данти; йан̃ча кхвасса читтам̣ дӣгхараттам̣ саддха̄парибха̄витам̣…пе… пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ там̣ уддхага̄ми хоти висесага̄ми.

‘‘сеййатха̄пи, маха̄на̄ма, пурисо саппикумбхам̣ ва̄ телакумбхам̣ ва̄ гамбхӣрам̣ удакарахадам̣ ога̄хитва̄ бхиндеййа. татра йа̄ асса саккхара̄ ва̄ кат̣хала̄ [катхала̄ (пӣ. ка.)] ва̄ са̄ адхога̄мӣ асса, йан̃ча кхвасса татра саппи ва̄ телам̣ ва̄ там̣ уддхага̄ми асса висесага̄ми. евамева кхо, маха̄на̄ма, йасса кассачи дӣгхараттам̣ саддха̄парибха̄витам̣ читтам̣…пе… пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ читтам̣ тасса йо хи кхва̄йам̣ ка̄йо рӯпӣ ча̄тумаха̄бхӯтико ма̄та̄петтикасамбхаво оданакумма̄сӯпачайо аниччуччха̄данапаримадданабхеданавиддхам̣санадхаммо там̣ идхева ка̄ка̄ ва̄ кха̄данти гиджджха̄ ва̄ кха̄данти кулала̄ ва̄ кха̄данти сунакха̄ ва̄ кха̄данти син̇га̄ла̄ ва̄ кха̄данти вивидха̄ ва̄ па̄н̣акаджа̄та̄ кха̄данти; йан̃ча кхвасса читтам̣ дӣгхараттам̣ саддха̄парибха̄витам̣…пе… пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ там̣ уддхага̄ми хоти висесага̄ми. туйхам̣ кхо пана, маха̄на̄ма, дӣгхараттам̣ саддха̄парибха̄витам̣ читтам̣…пе… пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ читтам̣. ма̄ бха̄йи, маха̄на̄ма, ма̄ бха̄йи, маха̄на̄ма! апа̄пакам̣ те маран̣ам̣ бхависсати, апа̄пика̄ ка̄лам̣кирийа̄’’ти. пат̣хамам̣.

2. дутийамаха̄на̄масуттам̣

1018. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ нигродха̄ра̄ме. атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идам̣, бханте, капилаваттху иддхан̃чева пхӣтан̃ча ба̄худжан̃н̃ам̣ а̄кин̣н̣амануссам̣ самба̄дхабйӯхам̣. со кхва̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ ва̄ пайирупа̄ситва̄ манобха̄ванӣйе ва̄ бхиккхӯ са̄йанхасамайам̣ капилаваттхум̣ пависанто; бхантенапи хаттхина̄ сама̄гаччха̄ми; бхантенапи ассена сама̄гаччха̄ми; бхантенапи ратхена сама̄гаччха̄ми; бханте, напи сакат̣ена сама̄гаччха̄ми; бханте, напи пурисена сама̄гаччха̄ми. тасса майхам̣, бханте, тасмим̣ самайе муссатева бхагавантам̣ а̄раббха сати, муссати дхаммам̣ а̄раббха сати, муссати сан̇гхам̣ а̄раббха сати. тасса майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘имамхи ча̄хам̣ самайе ка̄лам̣ кареййам̣, ка̄ майхам̣ гати, ко абхисампара̄йо’’’ти?

‘‘ма̄ бха̄йи, маха̄на̄ма, ма̄ бха̄йи, маха̄на̄ма! апа̄пакам̣ те маран̣ам̣ бхависсати апа̄пика̄ ка̄лам̣кирийа̄. чатӯхи кхо, маха̄на̄ма, дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако нибба̄нанинно хоти нибба̄напон̣о нибба̄напаббха̄ро. катамехи чатӯхи? идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе …пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи.

‘‘сеййатха̄пи, маха̄на̄ма, руккхо па̄чӣнанинно па̄чӣнапон̣о па̄чӣнапаббха̄ро, со мӯлаччхинно катамена папатеййа̄’’ти? ‘‘йена, бханте, нинно йена пон̣о йена паббха̄ро’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄на̄ма, имехи чатӯхи дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако нибба̄нанинно хоти нибба̄напон̣о нибба̄напаббха̄ро’’ти. дутийам̣.

3. годхасаккасуттам̣

1019. капилаваттхунида̄нам̣. атха кхо маха̄на̄мо сакко йена годха̄ сакко тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ годхам̣ саккам̣ етадавоча – ‘‘катихи [катӣхи (пӣ. ка.) рӯпасиддхи олокетабба̄] твам̣, годхе, дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄си авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣а’’нти?

‘‘тӣхи кхва̄хам̣, маха̄на̄ма, дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣. катамехи тӣхи? идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄ти. имехи кхва̄хам̣, маха̄на̄ма, тӣхи дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣.

‘‘твам̣ пана, маха̄на̄ма, катихи дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄си авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣а’’нти? ‘‘чатӯхи кхва̄хам̣, годхе, дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣. катамехи чатӯхи? идха, годхе, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. имехи кхва̄хам̣, годхе, чатӯхи дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣а’’нти.

‘‘а̄гамехи твам̣, маха̄на̄ма, а̄гамехи твам̣, маха̄на̄ма! бхагава̄ва етам̣ джа̄неййа етехи дхаммехи саманна̄гатам̣ ва̄ асаманна̄гатам̣ ва̄’’ти. ‘‘а̄йа̄ма, годхе, йена бхагава̄ тенупасан̇камеййа̄ма; упасан̇камитва̄ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесса̄ма̄’’ти. атха кхо маха̄на̄мо сакко годха̄ ча сакко йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘идха̄хам̣, бханте, йена годха̄ сакко тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ годхам̣ саккам̣ етадавочам̣ – ‘катихи твам̣, годхе, дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄си авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣’? евам̣ вутте, бханте, годха̄ сакко мам̣ етадавоча –

‘‘тӣхи кхва̄хам̣, маха̄на̄ма, дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣. катамехи тӣхи? идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄ти. имехи кхва̄хам̣, маха̄на̄ма, тӣхи дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣. твам̣ пана, маха̄на̄ма, катамехи дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄си авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣а’’нти?

‘‘евам̣ вутта̄хам̣, бханте, годхам̣ саккам̣ етадавочам̣ – ‘чатӯхи кхва̄хам̣, годхе, дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣ам̣. катамехи чатӯхи? идха, годхе, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи…пе… сама̄дхисам̣ваттаникехи. имехи кхва̄хам̣, годхе, чатӯхи дхаммехи саманна̄гатам̣ сота̄паннапуггалам̣ а̄джа̄на̄ми авинипа̄тадхаммам̣ нийатам̣ самбодхипара̄йан̣а’’’нти.

‘‘евам̣ вутте, бханте, годха̄ сакко мам̣ етадавоча – ‘а̄гамехи твам̣, маха̄на̄ма, а̄гамехи твам̣, маха̄на̄ма! бхагава̄ва етам̣ джа̄неййа етехи дхаммехи саманна̄гатам̣ ва̄ асаманна̄гатам̣ ва̄’’’ти. ‘‘идха, бханте, кочидева дхаммо самуппа̄до уппаджджеййа, екато асса бхагава̄ екато бхиккхусан̇гхо ча. йенева бхагава̄ тенева̄хам̣ ассам̣. евам̣ пасаннам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄рету. идха, бханте, кочидева дхаммо самуппа̄до уппаджджеййа, екато асса бхагава̄ екато бхиккхусан̇гхо бхиккхунисан̇гхо ча. йенева бхагава̄ тенева̄хам̣ ассам̣. евам̣ пасаннам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄рету. идха, бханте, кочидева дхаммо самуппа̄до уппаджджеййа, екато асса бхагава̄ екато бхиккхусан̇гхо бхиккхунисан̇гхо ча упа̄сака̄ ча. йенева бхагава̄ тенева̄хам̣ ассам̣. евам̣ пасаннам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄рету. идха, бханте, кочидева дхаммо самуппа̄до уппаджджеййа, екато асса бхагава̄ екато бхиккхусан̇гхо бхиккхунисан̇гхо упа̄сака̄ упа̄сика̄йо ча. йенева бхагава̄ тенева̄хам̣ ассам̣. евам̣ пасаннам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄рету. идха, бханте, кочидева дхаммо самуппа̄до уппаджджеййа, екато асса бхагава̄ екато бхиккхусан̇гхо бхиккхунисан̇гхо упа̄сака̄ упа̄сика̄йо садевако ча локо сама̄рако сабрахмако сассаман̣абра̄хман̣ӣ паджа̄ садеваманусса̄. йенева бхагава̄ тенева̄хам̣ ассам̣. евам̣ пасаннам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄ретӯ’’ти. ‘‘евам̣ва̄дӣ твам̣, годхе, маха̄на̄мам̣ саккам̣ ким̣ вадесӣ’’ти? ‘‘евам̣ва̄да̄хам̣, бханте, маха̄на̄мам̣ саккам̣ на кин̃чи вада̄ми, ан̃н̃атра калйа̄н̣а̄ ан̃н̃атра кусала̄’’ти. татийам̣.

4. пат̣хамасаран̣а̄нисаккасуттам̣

1020. капилаваттхунида̄нам̣. тена кхо пана самайена саран̣а̄ни [сарака̄ни (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] сакко ка̄лан̇като хоти. со бхагавата̄ бйа̄като – ‘‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’ти. татра судам̣ самбахула̄ сакка̄ сан̇гамма сама̄гамма уджджха̄йанти кхӣйанти випа̄ченти – ‘‘аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата, бхо! еттха да̄ни ко на сота̄панно бхависсати! йатра хи на̄ма саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като; со бхагавата̄ бйа̄като – ‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти. саран̣а̄ни сакко сиккха̄дуббалйама̄па̄ди, маджджапа̄нам̣ апа̄йӣ’’ти.

атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идха, бханте, саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като. со бхагавата̄ бйа̄като – ‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти. татра судам̣, бханте, самбахула̄ сакка̄ сан̇гамма сама̄гамма уджджха̄йанти кхӣйанти випа̄ченти – ‘‘аччхарийам̣ вата бхо, аббхутам̣ вата бхо! еттха да̄ни ко на сотапанно бхависсати! йатра хи на̄ма саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като; со бхагавата̄ бйа̄като – ‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти. саран̣а̄ни сакко сиккха̄дуббалйама̄па̄ди, маджджапа̄нам̣ апа̄йӣ’’ти.

‘‘йо со, маха̄на̄ма, дӣгхараттам̣ упа̄сако буддхам̣ саран̣ам̣ гато дхаммам̣ саран̣ам̣ гато сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато, со катхам̣ винипа̄там̣ гаччхеййа! йан̃хи там̣, маха̄на̄ма, самма̄ вадама̄но вадеййа – ‘дӣгхараттам̣ упа̄сако буддхам̣ саран̣ам̣ гато дхаммам̣ саран̣ам̣ гато сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато’ти, саран̣а̄ни саккам̣ самма̄ вадама̄но вадеййа. саран̣а̄ни, маха̄на̄ма, сакко дӣгхараттам̣ упа̄сако буддхам̣ саран̣ам̣ гато дхаммам̣ саран̣ам̣ гато сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато. со катхам̣ винипа̄там̣ гаччхеййа!

‘‘идха, маха̄на̄ма, екаччо пуггало буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… ха̄сапан̃н̃о джаванапан̃н̃о вимуттийа̄ ча саманна̄гато. со а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало паримутто нирайа̄ паримутто тираччха̄найонийа̄ паримутто петтивисайа̄ паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄.

‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… ха̄сапан̃н̃о джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато. со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико хоти таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ [асма̄ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] лока̄. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало паримутто нирайа̄ паримутто тираччха̄найонийа̄ паримутто петтивисайа̄ паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄.

‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. дхамме…пе… сан̇гхе…пе… на ха̄сапан̃н̃о на джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато. со тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄мӣ хоти, сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кароти. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало паримутто нирайа̄ паримутто тираччха̄найонийа̄ паримутто петтивисайа̄ паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄.

‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти; дхамме…пе… сан̇гхе…пе… на ха̄сапан̃н̃о на джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато. со тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣оти. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало паримутто нирайа̄ паримутто тираччха̄найонийа̄ паримутто петтивисайа̄ паримутто апа̄йадуггативинипа̄та̄.

‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало на хева кхо буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти… на дхамме…пе… на сан̇гхе…пе… на ха̄сапан̃н̃о на джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато. апи часса име дхамма̄ хонти – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. татха̄гатаппаведита̄ часса дхамма̄ пан̃н̃а̄йа маттасо ниджджха̄нам̣ кхаманти. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало аганта̄ нирайам̣ аганта̄ тираччха̄найоним̣ аганта̄ петтивисайам̣ аганта̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣.

‘‘идха пана, маха̄на̄ма, екаччо пуггало на хева кхо буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти… на дхамме…пе… на сан̇гхе…пе… на ха̄сапан̃н̃о на джаванапан̃н̃о на ча вимуттийа̄ саманна̄гато, апи часса име дхамма̄ хонти саддхиндрийам̣…пе… пан̃н̃индрийам̣. татха̄гате часса саддха̄маттам̣ хоти пемаматтам̣. айампи кхо, маха̄на̄ма, пуггало аганта̄ нирайам̣ аганта̄ тираччха̄найоним̣ аганта̄ петтивисайам̣ аганта̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣. име чепи, маха̄на̄ма, маха̄са̄ла̄ субха̄ситам̣ дуббха̄ситам̣ а̄джа̄неййум̣, име ча̄хам̣ [имева̄хам̣ (сйа̄. кам̣.), имеса̄хам̣ (ка.)] маха̄са̄ле бйа̄кареййам̣ – ‘сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’ти; киман̇гам̣ [киман̇га (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] пана саран̣а̄ним̣ саккам̣. саран̣а̄ни, маха̄на̄ма, сакко маран̣ака̄ле сиккхам̣ сама̄дийӣ’’ти. чатуттхам̣.

5. дутийасаран̣а̄нисаккасуттам̣

1021. капилаваттхунида̄нам̣. тена кхо пана самайена саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като хоти. со бхагавата̄ бйа̄като – ‘‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’ти. татра судам̣ самбахула̄ сакка̄ сан̇гамма сама̄гамма уджджха̄йанти кхӣйанти випа̄ченти – ‘‘аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата, бхо! еттха да̄ни ко на сота̄панно бхависсати! йатра хи на̄ма саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като. со бхагавата̄ бйа̄като – ‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти. саран̣а̄ни сакко сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ ахосӣ’’ти. атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘идха, бханте, саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като. со бхагавата̄ бйа̄като – ‘сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти. татра судам̣, бханте, самбахула̄ сакка̄ сан̇гамма сама̄гамма уджджха̄йанти кхӣйанти випа̄ченти – ‘аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата, бхо! еттха да̄ни ко на сота̄панно бхависсати! йатра хи на̄ма саран̣а̄ни сакко ка̄лан̇като. со бхагавата̄ бйа̄като – сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣оти. саран̣а̄ни сакко сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ ахосӣ’’’ти.

‘‘йо со, маха̄на̄ма, дӣгхараттам̣ упа̄сако буддхам̣ саран̣ам̣ гато дхаммам̣ саран̣ам̣ гато сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато, со катхам̣ винипа̄там̣ гаччхеййа! йан̃хи там̣, маха̄на̄ма, самма̄ вадама̄но вадеййа – ‘дӣгхараттам̣ упа̄сако буддхам̣ саран̣ам̣ гато дхаммам̣ саран̣ам̣ гато сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато’, саран̣а̄ним̣ саккам̣ самма̄ вадама̄но вадеййа. саран̣а̄ни, маха̄на̄ма, сакко дӣгхараттам̣ упа̄сако буддхам̣ саран̣ам̣ гато дхаммам̣ саран̣ам̣ гато сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато, со катхам̣ винипа̄там̣ гаччхеййа!