1. кхема̄суттам̣
410. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена кхема̄ бхиккхунӣ косалесу ча̄рикам̣ чарама̄на̄ антара̄ ча са̄ваттхим̣ антара̄ ча са̄кетам̣ торан̣аваттхусмим̣ ва̄сам̣ упагата̄ хоти. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало са̄кета̄ са̄ваттхим̣ гаччханто, антара̄ ча са̄кетам̣ антара̄ ча са̄ваттхим̣ торан̣аваттхусмим̣ екараттива̄сам̣ упагаччхи. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, амбхо пуриса, торан̣аваттхусмим̣ татха̄рӯпам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ джа̄на йамахам̣ аджджа пайирупа̄сеййа’’нти.
‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо со пурисо ран̃н̃о пасенадисса косаласса пат̣иссутва̄ кевалакаппам̣ торан̣аваттхум̣ а̄хин̣д̣анто [анва̄хин̣д̣анто (сӣ.)] на̄ддаса татха̄рӯпам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ йам̣ ра̄джа̄ пасенади косало пайирупа̄сеййа. аддаса̄ кхо со пурисо кхемам̣ бхиккхуним̣ торан̣аваттхусмим̣ ва̄сам̣ упагатам̣. дисва̄на йена ра̄джа̄ пасенади косало тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ пасенадим̣ косалам̣ етадавоча –
‘‘наттхи кхо, дева, торан̣аваттхусмим̣ татха̄рӯпо саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ йам̣ дево пайирупа̄сеййа. аттхи ча кхо, дева, кхема̄ на̄ма бхиккхунӣ, тасса бхагавато са̄вика̄ арахато самма̄самбуддхасса. тасса̄ кхо пана аййа̄йа евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘пан̣д̣ита̄, вийатта̄ медха̄винӣ бахуссута̄ читтакатха̄ калйа̄н̣апат̣ибха̄на̄’ти. там̣ дево пайирупа̄сатӯ’’ти.
атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало йена кхема̄ бхиккхунӣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ кхемам̣ бхиккхуним̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ра̄джа̄ пасенади косало кхемам̣ бхиккхуним̣ етадавоча – ‘‘ким̣ ну кхо, аййе, хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти? ‘‘абйа̄катам̣ кхо етам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ – ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’’ти. ‘‘ким̣ панаййе, на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти? ‘‘етампи кхо, маха̄ра̄джа, абйа̄катам̣ бхагавата̄ – ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, аййе, хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти? ‘‘абйа̄катам̣ кхо етам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ – ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’’ти. ‘‘ким̣ панаййе, нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти. ‘‘етампи кхо, маха̄ра̄джа, абйа̄катам̣ бхагавата̄ – ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’’ти.
‘‘‘ким̣ ну кхо, аййе, хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти, ити пут̣т̣ха̄ сама̄на̄ – ‘абйа̄катам̣ кхо етам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ – хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти вадеси. ‘ким̣ панаййе, на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ити пут̣т̣ха̄ сама̄на̄ – ‘етампи кхо, маха̄ра̄джа, абйа̄катам̣ бхагавата̄ – на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти вадеси. ‘ким̣ ну кхо, аййе, хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ити пут̣т̣ха̄ сама̄на̄ – ‘абйа̄катам̣ кхо етам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ – хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти вадеси. ‘ким̣ панаййе, нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ити пут̣т̣ха̄ сама̄на̄ – ‘етампи кхо, маха̄ра̄джа, абйа̄катам̣ бхагавата̄ – нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти вадеси. ‘ко ну кхо, аййе, хету, ко паччайо йенетам̣ абйа̄катам̣ бхагавата̄’’’ти?
‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми. йатха̄ те кхамеййа татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, аттхи те кочи ган̣ако ва̄ муддико ва̄ сан̇кха̄йако ва̄ йо пахоти ган̇га̄йа ва̄лукам̣ [ва̄ликам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] ган̣етум̣ – еттака̄ [еттика̄ (сӣ.)] ва̄лука̄ ити ва̄, еттака̄ни ва̄лукасата̄ни ити ва̄, еттака̄ни ва̄лукасахасса̄ни ити ва̄, еттака̄ни ва̄лукасатасахасса̄ни ити ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, аййе’’. ‘‘аттхи пана те кочи ган̣ако ва̄ муддико ва̄ сан̇кха̄йако ва̄ йо пахоти маха̄самудде удакам̣ ган̣етум̣ – еттака̄ни удака̄л̣хака̄ни ити ва̄, еттака̄ни удака̄л̣хакасата̄ни ити ва̄, еттака̄ни удака̄л̣хакасахасса̄ни ити ва̄, еттака̄ни удака̄л̣хакасатасахасса̄ни ити ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, аййе’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘маха̄ййе, самуддо гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄хо’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йена рӯпе татха̄гатам̣ пан̃н̃а̄пайама̄но пан̃н̃а̄пеййа там̣ рӯпам̣ татха̄гатасса пахӣнам̣ уччхиннамӯлам̣ та̄ла̄ваттхукатам̣ анабха̄ван̇катам̣ а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммам̣. рӯпасан̇кха̄йавимутто кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄хо – сеййатха̄пи маха̄самуддо. ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети.
‘‘йа̄йа ведана̄йа татха̄гатам̣ пан̃н̃а̄пайама̄но пан̃н̃а̄пеййа, са̄ ведана̄ татха̄гатасса пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄ван̇ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. ведана̄сан̇кха̄йавимутто, маха̄ра̄джа, татха̄гато гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄хо – сеййатха̄пи маха̄самуддо. ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети.
‘‘йа̄йа сан̃н̃а̄ татха̄гатам̣…пе… йехи сан̇кха̄рехи татха̄гатам̣ пан̃н̃а̄пайама̄но пан̃н̃а̄пеййа, те сан̇кха̄ра̄ татха̄гатасса пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄ван̇ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. сан̇кха̄расан̇кха̄йавимутто кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄хо – сеййатха̄пи маха̄самуддо. ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети.
‘‘йена вин̃н̃а̄н̣е татха̄гатам̣ пан̃н̃а̄пайама̄но пан̃н̃а̄пеййа там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ татха̄гатасса пахӣнам̣ уччхиннамӯлам̣ та̄ла̄ваттхукатам̣ анабха̄ван̇катам̣ а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммам̣. вин̃н̃а̄н̣асан̇кха̄йавимутто кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄хо – сеййатха̄пи маха̄самуддо. ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упетӣ’’ти. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало кхема̄йа бхиккхунийа̄ бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ кхемам̣ бхиккхуним̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.
атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало апарена самайена йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ра̄джа̄ пасенади косало бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ким̣ ну кхо, бханте, хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти? ‘‘абйа̄катам̣ кхо етам̣, маха̄ра̄джа, майа̄ – ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти? ‘‘етампи кхо, маха̄ра̄джа, абйа̄катам̣ майа̄ – ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, бханте, хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти? ‘‘абйа̄катам̣ кхо етам̣, маха̄ра̄джа, майа̄ – ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти? ‘‘етампи кхо, маха̄ра̄джа, абйа̄катам̣ майа̄ – ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, бханте, хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти ити пут̣т̣хо сама̄но – ‘абйа̄катам̣ кхо етам̣, маха̄ра̄джа, майа̄ – хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти вадеси…пе…. ‘‘‘ким̣ пана, бханте, нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ити пут̣т̣хо сама̄но – ‘‘‘етампи кхо, маха̄ра̄джа, абйа̄катам̣ майа̄ – нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти вадеси. ко ну кхо, бханте, хету, ко паччайо, йенетам̣ абйа̄катам̣ бхагавата̄’’ти?
‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми. йатха̄ те кхамеййа татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, аттхи те кочи ган̣ако ва̄ муддико ва̄ сан̇кха̄йако ва̄ йо пахоти ган̇га̄йа ва̄лукам̣ ган̣етум̣ – еттака̄ ва̄лука̄ ити ва̄…пе… еттака̄ни ва̄лукасатасахасса̄ни ити ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘аттхи пана те кочи ган̣ако ва̄ муддико ва̄ сан̇кха̄йако ва̄ йо пахоти маха̄самудде удакам̣ ган̣етум̣ – еттака̄ни удака̄л̣хака̄ни ити ва̄…пе… еттака̄ни удака̄л̣хакасатасахасса̄ни ити ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘маха̄, бханте, самуддо гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄хо. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йена рӯпена татха̄гатам̣ пан̃н̃а̄пайама̄но пан̃н̃а̄пеййа, там̣ рӯпам̣ татха̄гатасса пахӣнам̣ уччхиннамӯлам̣ та̄ла̄ваттхукатам̣ анабха̄ван̇катам̣ а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммам̣. рӯпасан̇кха̄йавимутто кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄хо – сеййатха̄пи маха̄самуддо. ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети…пе… ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети. йа̄йа ведана̄йа…пе… йа̄йа сан̃н̃а̄йа…пе… йехи сан̇кха̄рехи…пе…’’.
‘‘йена вин̃н̃а̄н̣ена татха̄гатам̣ пан̃н̃а̄пайама̄но пан̃н̃а̄пеййа, там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ татха̄гатасса пахӣнам̣ уччхиннамӯлам̣ та̄ла̄ваттхукатам̣ анабха̄ван̇катам̣ а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммам̣. вин̃н̃а̄н̣асан̇кха̄йавимутто кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄хо – сеййатха̄пи маха̄самуддо. ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упети, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на упетӣ’’ти.
‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йатра хи на̄ма саттху чева [саттхуно чева (сӣ.)] са̄вика̄йа ча аттхена аттхо бйан̃джанена бйан̃джанам̣ сам̣сандиссати, самессати, на виродхайиссати [виха̄йиссати (сӣ. сйа̄. кам̣.), вига̄йиссати (ка.)] йадидам̣ аггападасмим̣. екамида̄хам̣, бханте, самайам̣ кхемам̣ бхиккхуним̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ апуччхим̣. са̄пи ме аййа̄ етехи падехи етехи бйан̃джанехи етаматтхам̣ бйа̄ка̄си, сеййатха̄пи бхагава̄. аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йатра хи на̄ма саттху чева са̄вика̄йа ча аттхена аттхо бйан̃джанена бйан̃джанам̣ сам̣сандиссати, самессати, на виродхайиссати йадидам̣ аггападасмим̣. ханда да̄ни майам̣, бханте, гаччха̄ма. бахукичча̄ майам̣ бахукаран̣ӣйа̄’’ти. ‘‘йасса да̄ни твам̣, маха̄ра̄джа, ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄мӣти. пат̣хамам̣.