6. авиджджа̄вагго

1. авиджджа̄паха̄насуттам̣

53. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘катхам̣ ну кхо, бханте, джа̄нато катхам̣ пассато авиджджа̄ пахӣйати, виджджа̄ уппаджджатӣ’’ти?

‘‘чаккхум̣ кхо, бхиккху, аниччато джа̄нато пассато авиджджа̄ пахӣйати, виджджа̄ уппаджджати. рӯпе аниччато джа̄нато пассато авиджджа̄ пахӣйати, виджджа̄ уппаджджати. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхусампхассам̣… йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи аниччато джа̄нато пассато авиджджа̄ пахӣйати, виджджа̄ уппаджджати. сотам̣… гха̄нам̣… дживхам̣… ка̄йам̣… манам̣ аниччато джа̄нато пассато авиджджа̄ пахӣйати, виджджа̄ уппаджджати. дхамме … мановин̃н̃а̄н̣ам̣… маносампхассам̣… йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи аниччато джа̄нато пассато авиджджа̄ пахӣйати, виджджа̄ уппаджджати. евам̣ кхо, бхиккху, джа̄нато евам̣ пассато авиджджа̄ пахӣйати, виджджа̄ уппаджджатӣ’’ти. пат̣хамам̣.

2. сам̣йоджанапаха̄насуттам̣

54. ‘‘катхам̣ ну кхо, бханте, джа̄нато, катхам̣ пассато, сам̣йоджана̄ пахӣйантӣ’’ти? ‘‘чаккхум̣ кхо, бхиккху, аниччато джа̄нато пассато сам̣йоджана̄ пахӣйанти. рӯпе… чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхусампхассам̣… йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи аниччато джа̄нато пассато сам̣йоджана̄ пахӣйанти. сотам̣… гха̄нам̣… дживхам̣… ка̄йам̣… манам̣… дхамме… мановин̃н̃а̄н̣ам̣… маносампхассам̣… йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи аниччато джа̄нато пассато сам̣йоджана̄ пахӣйанти. евам̣ кхо, бхиккху, джа̄нато евам̣ пассато сам̣йоджана̄ пахӣйантӣ’’ти. дутийам̣.

3. сам̣йоджанасамуггха̄тасуттам̣

55. ‘‘катхам̣ ну кхо, бханте, джа̄нато, катхам̣ пассато сам̣йоджана̄ самуггха̄там̣ гаччхантӣ’’ти? ‘‘чаккхум̣ кхо, бхиккху, анаттато джа̄нато пассато сам̣йоджана̄ самуггха̄там̣ гаччханти. рӯпе анаттато… чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхусампхассам̣… йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи анаттато джа̄нато пассато сам̣йоджана̄ самуггха̄там̣ гаччханти. сотам̣… гха̄нам̣… дживхам̣… ка̄йам̣… манам̣… дхамме… мановин̃н̃а̄н̣ам̣… маносампхассам̣… йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи анаттато джа̄нато пассато сам̣йоджана̄ самуггха̄там̣ гаччханти. евам̣ кхо, бхиккху, джа̄нато евам̣ пассато сам̣йоджана̄ самуггха̄там̣ гаччхантӣ’’ти. татийам̣.

4. а̄савапаха̄насуттам̣

56. ‘‘катхам̣ ну кхо, бханте, джа̄нато, катхам̣ пассато а̄сава̄ пахӣйантӣ’’ти…пе…. чатуттхам̣.

5. а̄савасамуггха̄тасуттам̣

57. ‘‘катхам̣ ну кхо, бханте, джа̄нато, катхам̣ пассато а̄сава̄ самуггха̄там̣ гаччхантӣ’’ти…пе…. пан̃чамам̣.

6. анусайапаха̄насуттам̣

58. ‘‘катхам̣ ну кхо…пе… анусайа̄ пахӣйантӣ’’ти…пе…. чхат̣т̣хам̣.

7. анусайасамуггха̄тасуттам̣

59. ‘‘катхам̣ ну кхо…пе… анусайа̄ самуггха̄там̣ гаччхантӣ’’ти? ‘‘чаккхум̣ кхо, бхиккху, анаттато джа̄нато пассато анусайа̄ самуггха̄там̣ гаччханти…пе… сотам̣… гха̄нам̣… дживхам̣… ка̄йам̣… манам̣… дхамме… мановин̃н̃а̄н̣ам̣… маносампхассам̣… йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи анаттато джа̄нато пассато анусайа̄ самуггха̄там̣ гаччханти. евам̣ кхо, бхиккху, джа̄нато евам̣ пассато анусайа̄ самуггха̄там̣ гаччхантӣ’’ти. саттамам̣.

8. саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄суттам̣

60. ‘‘саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄йа во, бхиккхаве, дхаммам̣ десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄йа дхаммо? чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмимпи ниббиндати, рӯпесупи ниббиндати, чаккхувин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, чаккхусампхассепи ниббиндати, ведана̄йапи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимоккха̄ [вимоккхам̣ (ка.), вимоккха (сйа̄. кам̣.)] ‘парин̃н̃а̄там̣ ме упа̄да̄на’нти паджа̄на̄ти. сотан̃ча пат̣ичча садде ча уппаджджати… гха̄нан̃ча пат̣ичча гандхе ча… дживхан̃ча пат̣ичча расе ча… ка̄йан̃ча пат̣ичча пхот̣т̣хаббе ча… манан̃ча пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако манасмимпи ниббиндати, дхаммесупи ниббиндати, мановин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, маносампхассепи ниббиндати, ведана̄йапи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимоккха̄ ‘парин̃н̃а̄там̣ ме упа̄да̄на’нти паджа̄на̄ти. айам̣ кхо, бхиккхаве, саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄йа дхаммо’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. пат̣хамасаббупа̄да̄напарийа̄да̄насуттам̣

61. ‘‘саббупа̄да̄напарийа̄да̄на̄йа во, бхиккхаве, дхаммам̣ десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, саббупа̄да̄напарийа̄да̄на̄йа дхаммо? чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмимпи ниббиндати, рӯпесупи ниббиндати, чаккхувин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, чаккхусампхассепи ниббиндати, ведана̄йапи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимоккха̄ ‘парийа̄диннам̣ [саббаттхапи евамева диссати дантаджа-нака̄ренева] ме упа̄да̄на’нти паджа̄на̄ти…пе… дживхан̃ча пат̣ичча расе ча уппаджджати дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… манан̃ча пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако манасмимпи ниббиндати, дхаммесупи ниббиндати, мановин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати маносампхассепи ниббиндати, ведана̄йапи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимоккха̄ ‘парийа̄диннам̣ ме упа̄да̄на’нти паджа̄на̄ти. айам̣ кхо, бхиккхаве, саббупа̄да̄напарийа̄да̄на̄йа дхаммо’’ти. навамам̣.

10. дутийасаббупа̄да̄напарийа̄да̄насуттам̣

62. ‘‘саббупа̄да̄напарийа̄да̄на̄йа во, бхиккхаве, дхаммам̣ десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, саббупа̄да̄напарийа̄да̄на̄йа дхаммо’’?

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, чаккху ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти?

‘‘аниччам̣, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти?

‘‘дуккхам̣, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти?

‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘рӯпа̄…пе… чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти?

‘‘аниччам̣, бханте’’…пе….

‘‘чаккхусампхассо ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти?

‘‘аниччо, бханте’’…пе….

‘‘йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти?

‘‘аниччам̣, бханте’’…пе….

‘‘сотам̣… гха̄нам̣… дживха̄… ка̄йо… мано… дхамма̄… мановин̃н̃а̄н̣ам̣… маносампхассо… йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти?

‘‘аниччам̣, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти?

‘‘дуккхам̣, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти?

‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмимпи ниббиндати, рӯпесупи ниббиндати, чаккхувин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, чаккхусампхассепи ниббиндати. йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи ниббиндати…пе… дживха̄йапи ниббиндати, расесупи ниббиндати, дживха̄вин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, дживха̄сампхассепи ниббиндати, йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати…пе… манасмимпи ниббиндати, дхаммесупи ниббиндати, мановин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, маносампхассепи ниббиндати. йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. айам̣ кхо, бхиккхаве, саббупа̄да̄напарийа̄да̄на̄йа дхаммо’’ти. дасамам̣.

авиджджа̄вагго чхат̣т̣хо.

тассудда̄нам̣ –

авиджджа̄ сам̣йоджана̄ две, а̄савена дуве вутта̄;

анусайа̄ апаре две, парин̃н̃а̄ две парийа̄диннам̣;

вагго тена павуччатӣти.