1. сал̣а̄йатанасам̣йуттам̣
1. аниччавагго
1. аджджхатта̄ниччасуттам̣
1. евам̣ ме сутам̣. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘чаккхум̣, бхиккхаве, аниччам̣. йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣; йам̣ дуккхам̣ таданатта̄. йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. сотам̣ аниччам̣. йаданиччам̣…пе… гха̄нам̣ аниччам̣. йаданиччам̣…пе… дживха̄ аничча̄. йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣; йам̣ дуккхам̣ таданатта̄. йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. ка̄йо аниччо. йаданиччам̣…пе… мано аниччо. йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣; йам̣ дуккхам̣ таданатта̄. йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмимпи ниббиндати, сотасмимпи ниббиндати, гха̄насмимпи ниббиндати, дживха̄йапи ниббиндати, ка̄йасмимпи ниббиндати, манасмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. аджджхаттадуккхасуттам̣
2. ‘‘чаккхум̣, бхиккхаве, дуккхам̣. йам̣ дуккхам̣ таданатта̄; йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. сотам̣ дуккхам̣…пе… гха̄нам̣ дуккхам̣… дживха̄ дуккха̄… ка̄йо дуккхо… мано дуккхо. йам̣ дуккхам̣ таданатта̄; йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. дутийам̣.
3. аджджхатта̄наттасуттам̣
3. ‘‘чаккхум̣, бхиккхаве, анатта̄. йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. сотам̣ анатта̄…пе… гха̄нам̣ анатта̄… дживха̄ анатта̄… ка̄йо анатта̄… мано анатта̄. йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. татийам̣.
4. ба̄хира̄ниччасуттам̣
4. ‘‘рӯпа̄, бхиккхаве, аничча̄. йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣; йам̣ дуккхам̣ таданатта̄. йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. садда̄… гандха̄… раса̄… пхот̣т̣хабба̄… дхамма̄ аничча̄. йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣; йам̣ дуккхам̣ таданатта̄. йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако рӯпесупи ниббиндати, саддесупи ниббиндати, гандхесупи ниббиндати, расесупи ниббиндати, пхот̣т̣хаббесупи ниббиндати, дхаммесупи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. ба̄хирадуккхасуттам̣
5. ‘‘рӯпа̄, бхиккхаве, дуккха̄. йам̣ дуккхам̣ таданатта̄; йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. садда̄… гандха̄… раса̄… пхот̣т̣хабба̄… дхамма̄ дуккха̄. йам̣ дуккхам̣ таданатта̄. йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. ба̄хира̄наттасуттам̣
6. ‘‘рӯпа̄, бхиккхаве, анатта̄. йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. садда̄… гандха̄… раса̄… пхот̣т̣хабба̄… дхамма̄ анатта̄. йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. аджджхатта̄ничча̄тӣта̄на̄гатасуттам̣
7. ‘‘чаккхум̣, бхиккхаве, аниччам̣ атӣта̄на̄гатам̣; ко пана ва̄до паччуппаннасса! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтасмим̣ чаккхусмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ чаккхум̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса чаккхусса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. сотам̣ аниччам̣… гха̄нам̣ аниччам̣… дживха̄ аничча̄ атӣта̄на̄гата̄; ко пана ва̄до паччуппанна̄йа! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣта̄йа дживха̄йа анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ дживхам̣ на̄бхинандати; паччуппанна̄йа дживха̄йа ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. ка̄йо аниччо…пе… мано аниччо атӣта̄на̄гато; ко пана ва̄до паччуппаннасса! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтасмим̣ манасмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ манам̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса манасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хотӣ’’ти. саттамам̣.
8. аджджхаттадуккха̄тӣта̄на̄гатасуттам̣
8. ‘‘чаккхум̣, бхиккхаве, дуккхам̣ атӣта̄на̄гатам̣; ко пана ва̄до паччуппаннасса! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтасмим̣ чаккхусмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ чаккхум̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса чаккхусса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. сотам̣ дуккхам̣…пе… гха̄нам̣ дуккхам̣…пе… дживха̄ дуккха̄ атӣта̄на̄гата̄; ко пана ва̄до паччуппанна̄йа! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣта̄йа дживха̄йа анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ дживхам̣ на̄бхинандати; паччуппанна̄йа дживха̄йа ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. ка̄йо дуккхо…пе… мано дуккхо атӣта̄на̄гато; ко пана ва̄до паччуппаннасса! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтасмим̣ манасмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ манам̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса манасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хотӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. аджджхатта̄натта̄тӣта̄на̄гатасуттам̣
9. ‘‘чаккхум̣, бхиккхаве, анатта̄ атӣта̄на̄гатам̣; ко пана ва̄до паччуппаннасса! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтасмим̣ чаккхусмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ чаккхум̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса чаккхусса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. сотам̣ анатта̄…пе… гха̄нам̣ анатта̄…пе… дживха̄ анатта̄ атӣта̄на̄гата̄; ко пана ва̄до паччуппанна̄йа! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣта̄йа дживха̄йа анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ дживхам̣ на̄бхинандати; паччуппанна̄йа дживха̄йа ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. ка̄йо анатта̄…пе… мано анатта̄ атӣта̄на̄гато; ко пана ва̄до паччуппаннасса! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтасмим̣ манасмим̣ анапеккхо хоти; ана̄гатам̣ манам̣ на̄бхинандати; паччуппаннасса манасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хотӣ’’ти. навамам̣.
10. ба̄хира̄ничча̄тӣта̄на̄гатасуттам̣
10. ‘‘рӯпа̄, бхиккхаве, аничча̄ атӣта̄на̄гата̄; ко пана ва̄до паччуппанна̄нам̣! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтесу рӯпесу анапеккхо хоти; ана̄гате рӯпе на̄бхинандати; паччуппанна̄нам̣ рӯпа̄нам̣ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. садда̄… гандха̄… раса̄… пхот̣т̣хабба̄… дхамма̄ аничча̄ атӣта̄на̄гата̄; ко пана ва̄до паччуппанна̄нам̣! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтесу дхаммесу анапеккхо хоти; ана̄гате дхамме на̄бхинандати; паччуппанна̄нам̣ дхамма̄нам̣ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хотӣ’’ти. дасамам̣.
11. ба̄хирадуккха̄тӣта̄на̄гатасуттам̣
11. ‘‘рӯпа̄, бхиккхаве, дуккха̄ атӣта̄на̄гата̄; ко пана ва̄до паччуппанна̄нам̣! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтесу рӯпесу анапеккхо хоти; ана̄гате рӯпе на̄бхинандати; паччуппанна̄нам̣ рӯпа̄нам̣ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хотӣ’’ти…пе. …. ека̄дасамам̣.
12. ба̄хира̄натта̄тӣта̄на̄гатасуттам̣
12. ‘‘рӯпа̄, бхиккхаве, анатта̄ атӣта̄на̄гата̄; ко пана ва̄до паччуппанна̄нам̣! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтесу рӯпесу анапеккхо хоти; ана̄гате рӯпе на̄бхинандати; паччуппанна̄нам̣ рӯпа̄нам̣ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. садда̄… гандха̄… раса̄… пхот̣т̣хабба̄… дхамма̄ анатта̄ атӣта̄на̄гата̄; ко пана ва̄до паччуппанна̄нам̣! евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако атӣтесу дхаммесу анапеккхо хоти; ана̄гате дхамме на̄бхинандати; паччуппанна̄нам̣ дхамма̄нам̣ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хотӣ’’ти. два̄дасамам̣.
аниччавагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ ча, тайо аджджхаттаба̄хира̄;
йаданиччена тайо вутта̄, те те аджджхаттаба̄хира̄ти.
2. йамакавагго
1. пат̣хамапуббесамбодхасуттам̣
13. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘пуббева ме, бхиккхаве, самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘ко ну кхо чаккхусса асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко сотасса…пе… ко гха̄насса… ко дживха̄йа… ко ка̄йасса… ко манасса асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣а’нти? тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘йам̣ кхо чаккхум̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ чаккхусса асса̄до. йам̣ чаккхум̣ аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, айам̣ чаккхусса а̄дӣнаво. йо чаккхусмим̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ чаккхусса ниссаран̣ам̣. йам̣ сотам̣…пе… йам̣ гха̄нам̣…пе… йам̣ дживхам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ дживха̄йа асса̄до. йам̣ [йа̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] дживха̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄, айам̣ дживха̄йа а̄дӣнаво. йо дживха̄йа чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ дживха̄йа ниссаран̣ам̣. йам̣ ка̄йам̣…пе… йам̣ манам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ манасса асса̄до. йам̣ [йо (сӣ. сйа̄. кам̣. ка.)] мано аниччо дуккхо випарин̣а̄мадхаммо, айам̣ манасса а̄дӣнаво. йо манасмим̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ манасса ниссаран̣а’’’нти.
‘‘йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, бхиккхаве, имесам̣ чханнам̣ аджджхаттика̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ евам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато, а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато, ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃а̄сим̣, нева та̄ва̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти [саббаттха̄пи евамева итисаддена саха диссати] паччан̃н̃а̄сим̣. йато ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, имесам̣ чханнам̣ аджджхаттика̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ евам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато, а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато, ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, атха̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘акуппа̄ ме вимутти [четовимутти (сӣ. пӣ. ка.) евамупарипи], айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’’ти. пат̣хамам̣.
2. дутийапуббесамбодхасуттам̣
14. ‘‘пуббева ме, бхиккхаве, самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘ко ну кхо рӯпа̄нам̣ асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко садда̄нам̣…пе… ко гандха̄нам̣… ко раса̄нам̣… ко пхот̣т̣хабба̄нам̣… ко дхамма̄нам̣ асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣а’нти? тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘йам̣ кхо рӯпе пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ рӯпа̄нам̣ асса̄до. йам̣ рӯпа̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄, айам̣ рӯпа̄нам̣ а̄дӣнаво. йо рӯпесу чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ рӯпа̄нам̣ ниссаран̣ам̣. йам̣ садде… гандхе… расе… пхот̣т̣хаббе… йам̣ дхамме пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ дхамма̄нам̣ асса̄до. йам̣ дхамма̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄, айам̣ дхамма̄нам̣ а̄дӣнаво. йо дхаммесу чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ дхамма̄нам̣ ниссаран̣а’’’нти.
‘‘йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, бхиккхаве, имесам̣ чханнам̣ ба̄хира̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ евам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато, а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато, ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃а̄сим̣, нева та̄ва̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти паччан̃н̃а̄сим̣. йато ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, имесам̣ чханнам̣ ба̄хира̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ евам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато, а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато, ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, атха̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ‘ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘акуппа̄ ме вимутти, айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’’ти. дутийам̣.
3. пат̣хамаасса̄дапарийесанасуттам̣
15. ‘‘чаккхусса̄хам̣, бхиккхаве, асса̄дапарийесанам̣ ачарим̣. йо чаккхусса асса̄до тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ чаккхусса асса̄до пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. чаккхусса̄хам̣, бхиккхаве, а̄дӣнавапарийесанам̣ ачарим̣. йо чаккхусса а̄дӣнаво тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ чаккхусса а̄дӣнаво пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. чаккхусса̄хам̣, бхиккхаве, ниссаран̣апарийесанам̣ ачарим̣. йам̣ чаккхусса ниссаран̣ам̣ тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ чаккхусса ниссаран̣ам̣, пан̃н̃а̄йа ме там̣ судит̣т̣хам̣. сотасса̄хам̣, бхиккхаве… гха̄насса̄хам̣, бхиккхаве… дживха̄йа̄хам̣ бхиккхаве, асса̄дапарийесанам̣ ачарим̣. йо дживха̄йа асса̄до тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ дживха̄йа асса̄до пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. дживха̄йа̄хам̣, бхиккхаве, а̄дӣнавапарийесанам̣ ачарим̣. йо дживха̄йа а̄дӣнаво тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ дживха̄йа а̄дӣнаво пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. дживха̄йа̄хам̣, бхиккхаве, ниссаран̣апарийесанам̣ ачарим̣. йам̣ дживха̄йа ниссаран̣ам̣ тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ дживха̄йа ниссаран̣ам̣, пан̃н̃а̄йа ме там̣ судит̣т̣хам̣. манасса̄хам̣, бхиккхаве, асса̄дапарийесанам̣ ачарим̣. йо манасса асса̄до тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ манасса асса̄до пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. манасса̄хам̣, бхиккхаве, а̄дӣнавапарийесанам̣ ачарим̣. йо манасса а̄дӣнаво тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ манасса а̄дӣнаво пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. манасса̄хам̣, бхиккхаве, ниссаран̣апарийесанам̣ ачарим̣. йам̣ манасса ниссаран̣ам̣ тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ манасса ниссаран̣ам̣, пан̃н̃а̄йа ме там̣ судит̣т̣хам̣.
‘‘йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, бхиккхаве, имесам̣ чханнам̣ аджджхаттика̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато, а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато, ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃а̄сим̣…пе… паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘акуппа̄ ме вимутти, айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’’ти. татийам̣.
4. дутийаасса̄дапарийесанасуттам̣
16. ‘‘рӯпа̄на̄хам̣, бхиккхаве, асса̄дапарийесанам̣ ачарим̣. йо рӯпа̄нам̣ асса̄до тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ рӯпа̄нам̣ асса̄до пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. рӯпа̄на̄хам̣, бхиккхаве, а̄дӣнавапарийесанам̣ ачарим̣. йо рӯпа̄нам̣ а̄дӣнаво тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ рӯпа̄нам̣ а̄дӣнаво пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. рӯпа̄на̄хам̣, бхиккхаве, ниссаран̣апарийесанам̣ ачарим̣. йам̣ рӯпа̄нам̣ ниссаран̣ам̣ тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ рӯпа̄нам̣ ниссаран̣ам̣, пан̃н̃а̄йа ме там̣ судит̣т̣хам̣. садда̄на̄хам̣, бхиккхаве… гандха̄на̄хам̣, бхиккхаве… раса̄на̄хам̣, бхиккхаве… пхот̣т̣хабба̄на̄хам̣, бхиккхаве… дхамма̄на̄хам̣, бхиккхаве, асса̄дапарийесанам̣ ачарим̣. йо дхамма̄нам̣ асса̄до тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ дхамма̄нам̣ асса̄до пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. дхамма̄на̄хам̣, бхиккхаве, а̄дӣнавапарийесанам̣ ачарим̣. йо дхамма̄нам̣ а̄дӣнаво тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ дхамма̄нам̣ а̄дӣнаво пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. дхамма̄на̄хам̣, бхиккхаве, ниссаран̣апарийесанам̣ ачарим̣. йам̣ дхамма̄нам̣ ниссаран̣ам̣ тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ дхамма̄нам̣ ниссаран̣ам̣, пан̃н̃а̄йа ме там̣ судит̣т̣хам̣.
‘‘йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, бхиккхаве, имесам̣ чханнам̣ ба̄хира̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато, а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато, ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃а̄сим̣…пе… паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘акуппа̄ ме вимутти, айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’’ти. чатуттхам̣.
5. пат̣хаманочеасса̄дасуттам̣
17. ‘‘но чедам̣, бхиккхаве, чаккхусса асса̄до абхависса, найидам̣ сатта̄ чаккхусмим̣ са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи чаккхусса асса̄до тасма̄ сатта̄ чаккхусмим̣ са̄раджджанти. но чедам̣, бхиккхаве, чаккхусса а̄дӣнаво абхависса, найидам̣ сатта̄ чаккхусмим̣ ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи чаккхусса а̄дӣнаво тасма̄ сатта̄ чаккхусмим̣ ниббинданти. но чедам̣, бхиккхаве, чаккхусса ниссаран̣ам̣ абхависса, найидам̣ сатта̄ чаккхусма̄ ниссареййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи чаккхусса ниссаран̣ам̣ тасма̄ сатта̄ чаккхусма̄ ниссаранти. но чедам̣, бхиккхаве, сотасса асса̄до абхависса… но чедам̣, бхиккхаве, гха̄насса асса̄до абхависса… но чедам̣, бхиккхаве, дживха̄йа асса̄до абхависса, найидам̣ сатта̄ дживха̄йа са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи дживха̄йа асса̄до, тасма̄ сатта̄ дживха̄йа са̄раджджанти. но чедам̣, бхиккхаве, дживха̄йа а̄дӣнаво абхависса, найидам̣ сатта̄ дживха̄йа ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи дживха̄йа а̄дӣнаво, тасма̄ сатта̄ дживха̄йа ниббинданти. но чедам̣, бхиккхаве, дживха̄йа ниссаран̣ам̣ абхависса, найидам̣ сатта̄ дживха̄йа ниссареййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи дживха̄йа ниссаран̣ам̣, тасма̄ сатта̄ дживха̄йа ниссаранти. но чедам̣, бхиккхаве, ка̄йасса асса̄до абхависса… но чедам̣, бхиккхаве, манасса асса̄до абхависса, найидам̣ сатта̄ манасмим̣ са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи манасса асса̄до, тасма̄ сатта̄ манасмим̣ са̄раджджанти. но чедам̣, бхиккхаве, манасса а̄дӣнаво абхависса, найидам̣ сатта̄ манасмим̣ ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи манасса а̄дӣнаво, тасма̄ сатта̄ манасмим̣ ниббинданти. но чедам̣, бхиккхаве, манасса ниссаран̣ам̣ абхависса, найидам̣ сатта̄ манасма̄ ниссареййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи манасса ниссаран̣ам̣, тасма̄ сатта̄ манасма̄ ниссаранти.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, сатта̄ имесам̣ чханнам̣ аджджхаттика̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато, а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато, ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃ам̣су, нева та̄ва, бхиккхаве, сатта̄ садевака̄ лока̄ сама̄рака̄ сабрахмака̄ сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ниссат̣а̄ висан̃н̃утта̄ виппамутта̄ вимарийа̄дӣкатена [випарийа̄дикатена (сӣ. пӣ.), випарийа̄дикатена (сйа̄. кам̣. ка.)] четаса̄ вихарим̣су. йато ча кхо, бхиккхаве, сатта̄ имесам̣ чханнам̣ аджджхаттика̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато, а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато, ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃ам̣су, атха, бхиккхаве, сатта̄ садевака̄ лока̄ сама̄рака̄ сабрахмака̄ сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ниссат̣а̄ висан̃н̃утта̄ виппамутта̄ вимарийа̄дӣкатена четаса̄ вихарантӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. дутийаночеасса̄дасуттам̣
18. ‘‘но чедам̣, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ асса̄до абхависса, найидам̣ сатта̄ рӯпесу са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи рӯпа̄нам̣ асса̄до, тасма̄ сатта̄ рӯпесу са̄раджджанти. но чедам̣, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ а̄дӣнаво абхависса, найидам̣ сатта̄ рӯпесу ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи рӯпа̄нам̣ а̄дӣнаво, тасма̄ сатта̄ рӯпесу ниббинданти. но чедам̣, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ ниссаран̣ам̣ абхависса, найидам̣ сатта̄ рӯпехи ниссареййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи рӯпа̄нам̣ ниссаран̣ам̣, тасма̄ сатта̄ рӯпехи ниссаранти. но чедам̣, бхиккхаве, садда̄нам̣… гандха̄нам̣… раса̄нам̣… пхот̣т̣хабба̄нам̣… дхамма̄нам̣ асса̄до абхависса, найидам̣ сатта̄ дхаммесу са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи дхамма̄нам̣ асса̄до, тасма̄ сатта̄ дхаммесу са̄раджджанти. но чедам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ а̄дӣнаво абхависса, найидам̣ сатта̄ дхаммесу ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи дхамма̄нам̣ а̄дӣнаво, тасма̄ сатта̄ дхаммесу ниббинданти. но чедам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ ниссаран̣ам̣ абхависса, найидам̣ сатта̄ дхаммехи ниссареййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи дхамма̄нам̣ ниссаран̣ам̣, тасма̄ сатта̄ дхаммехи ниссаранти.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, сатта̄ имесам̣ чханнам̣ ба̄хира̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато, а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато, ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃ам̣су, нева та̄ва, бхиккхаве, сатта̄ садевака̄ лока̄ сама̄рака̄ сабрахмака̄ сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ниссат̣а̄ висан̃н̃утта̄ виппамутта̄ вимарийа̄дӣкатена четаса̄ вихарим̣су. йато ча кхо, бхиккхаве, сатта̄ имесам̣ чханнам̣ ба̄хира̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато, а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато, ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃ам̣су, атха, бхиккхаве, сатта̄ садевака̄ лока̄ сама̄рака̄ сабрахмака̄ сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ниссат̣а̄ висан̃н̃утта̄ виппамутта̄ вимарийа̄дӣкатена четаса̄ вихарантӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. пат̣хама̄бхинандасуттам̣
19. ‘‘йо, бхиккхаве, чаккхум̣ абхинандати, дуккхам̣ со абхинандати. йо дуккхам̣ абхинандати, апаримутто со дуккхасма̄ти вада̄ми. йо сотам̣…пе… йо гха̄нам̣…пе… йо дживхам̣ абхинандати, дуккхам̣ со абхинандати. йо дуккхам̣ абхинандати, апаримутто со дуккхасма̄ти вада̄ми. йо ка̄йам̣…пе… йо манам̣ абхинандати, дуккхам̣ со абхинандати. йо дуккхам̣ абхинандати, апаримутто со дуккхасма̄’’ти вада̄ми.
‘‘йо ча кхо, бхиккхаве, чаккхум̣ на̄бхинандати, дуккхам̣ со на̄бхинандати. йо дуккхам̣ на̄бхинандати, паримутто со дуккхасма̄ти вада̄ми. йо сотам̣…пе… йо гха̄нам̣…пе… йо дживхам̣ на̄бхинандати, дуккхам̣ со на̄бхинандати. йо дуккхам̣ на̄бхинандати, паримутто со дуккхасма̄ти вада̄ми. йо ка̄йам̣…пе… йо манам̣ на̄бхинандати, дуккхам̣ со на̄бхинандати. йо дуккхам̣ на̄бхинандати, паримутто со дуккхасма̄’’ти вада̄ми. саттамам̣.
8. дутийа̄бхинандасуттам̣
20. ‘‘йо, бхиккхаве, рӯпе абхинандати, дуккхам̣ со абхинандати. йо дуккхам̣ абхинандати, апаримутто со дуккхасма̄ти вада̄ми. йо садде…пе… гандхе… расе… пхот̣т̣хаббе… дхамме абхинандати, дуккхам̣ со абхинандати. йо дуккхам̣ абхинандати, апаримутто со дуккхасма̄’’ти вада̄ми.
‘‘йо ча кхо, бхиккхаве, рӯпе на̄бхинандати, дуккхам̣ со на̄бхинандати. йо дуккхам̣ на̄бхинандати, паримутто со дуккхасма̄ти вада̄ми. йо садде…пе… гандхе… расе… пхот̣т̣хаббе… дхамме на̄бхинандати, дуккхам̣ со на̄бхинандати. йо дуккхам̣ на̄бхинандати, паримутто со дуккхасма̄’’ти вада̄ми. ат̣т̣хамам̣.
9. пат̣хамадуккхуппа̄дасуттам̣
21. ‘‘йо, бхиккхаве, чаккхусса уппа̄до т̣хити абхиниббатти па̄тубха̄во, дуккхассесо уппа̄до, рога̄нам̣ т̣хити, джара̄маран̣асса па̄тубха̄во. йо сотасса…пе… йо гха̄насса… йо дживха̄йа… йо ка̄йасса… йо манасса уппа̄до т̣хити абхиниббатти па̄тубха̄во, дуккхассесо уппа̄до, рога̄нам̣ т̣хити, джара̄маран̣асса па̄тубха̄во.
‘‘йо ча кхо, бхиккхаве, чаккхусса ниродхо вӯпасамо аттхан̇гамо, дуккхассесо ниродхо, рога̄нам̣ вӯпасамо, джара̄маран̣асса аттхан̇гамо. йо сотасса… йо гха̄насса… йо дживха̄йа… йо ка̄йасса… йо манасса ниродхо вӯпасамо аттхан̇гамо, дуккхассесо ниродхо, рога̄нам̣ вӯпасамо, джара̄маран̣асса аттхан̇гамо’’ти. навамам̣.
10. дутийадуккхуппа̄дасуттам̣
22. ‘‘йо, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ уппа̄до т̣хити абхиниббатти па̄тубха̄во, дуккхассесо уппа̄до, рога̄нам̣ т̣хити, джара̄маран̣асса па̄тубха̄во. йо садда̄нам̣…пе… йо гандха̄нам̣… йо раса̄нам̣… йо пхот̣т̣хабба̄нам̣… йо дхамма̄нам̣ уппа̄до т̣хити абхиниббатти па̄тубха̄во, дуккхассесо уппа̄до, рога̄нам̣ т̣хити, джара̄маран̣асса па̄тубха̄во.
‘‘йо ча кхо, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ ниродхо вӯпасамо аттхан̇гамо, дуккхассесо ниродхо, рога̄нам̣ вӯпасамо, джара̄маран̣асса аттхан̇гамо. йо садда̄нам̣…пе… йо гандха̄нам̣… йо раса̄нам̣… йо пхот̣т̣хабба̄нам̣… йо дхамма̄нам̣ ниродхо вӯпасамо аттхан̇гамо, дуккхассесо ниродхо, рога̄нам̣ вӯпасамо, джара̄маран̣асса аттхан̇гамо’’ти. дасамам̣.
йамакавагго дутийо.
тассудда̄нам̣ –
самбодхена дуве вутта̄, асса̄дена апаре дуве;
но четена дуве вутта̄, абхинандена апаре дуве;
уппа̄дена дуве вутта̄, вагго тена павуччатӣти.
3. саббавагго
1. саббасуттам̣
23. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘саббам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха. кин̃ча, бхиккхаве, саббам̣? чаккхун̃чева рӯпа̄ ча, сотан̃ча [сотан̃чева (?) евамитарайугалесупи] садда̄ ча, гха̄нан̃ча гандха̄ ча, дживха̄ ча раса̄ ча, ка̄йо ча пхот̣т̣хабба̄ ча, мано ча дхамма̄ ча – идам̣ вуччати, бхиккхаве, саббам̣. йо, бхиккхаве, евам̣ вадеййа – ‘ахаметам̣ саббам̣ паччаккха̄йа ан̃н̃ам̣ саббам̣ пан̃н̃а̄песса̄мӣ’ти, тасса ва̄ча̄ваттхукамевасса [ва̄ча̄ваттхуревасса (сӣ. пӣ.), ва̄ча̄ваттхудевасса (сйа̄. кам̣.)]; пут̣т̣хо ча на сампа̄йеййа, уттарин̃ча вигха̄там̣ а̄паджджеййа. там̣ кисса хету? йатха̄ там̣, бхиккхаве, ависайасми’’нти. пат̣хамам̣.
2. паха̄насуттам̣
24. ‘‘саббаппаха̄на̄йа [саббам̣ паха̄на̄йа (сйа̄. кам̣. ка.)] во, бхиккхаве, дхаммам̣ десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, саббаппаха̄на̄йа дхаммо? чаккхум̣, бхиккхаве, паха̄таббам̣, рӯпа̄ паха̄табба̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ паха̄таббам̣, чаккхусампхассо паха̄таббо, йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи паха̄таббам̣…пе… йампидам̣ сотасампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи паха̄таббам̣… йампидам̣ гха̄насампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи паха̄таббам̣. дживха̄ паха̄табба̄, раса̄ паха̄табба̄, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ паха̄таббам̣, дживха̄сампхассо паха̄таббо, йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи паха̄таббам̣. ка̄йо паха̄таббо… мано паха̄таббо, дхамма̄ паха̄табба̄, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ паха̄таббам̣, маносампхассо паха̄таббо, йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи паха̄таббам̣. айам̣ кхо, бхиккхаве, саббаппаха̄на̄йа дхаммо’’ти. дутийам̣.
3. абхин̃н̃а̄парин̃н̃а̄паха̄насуттам̣
25. ‘‘саббам̣ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄на̄йа во, бхиккхаве, дхаммам̣ десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, саббам̣ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄на̄йа дхаммо? чаккхум̣, бхиккхаве, абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄таббам̣, рӯпа̄ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄табба̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄таббам̣, чаккхусампхассо абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄таббо, йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄таббам̣…пе… дживха̄ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄табба̄, раса̄ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄табба̄, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄таббам̣, дживха̄сампхассо абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄таббо, йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄таббам̣. ка̄йо абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄таббо… мано абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄таббо, дхамма̄ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄табба̄, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄таббам̣, маносампхассо абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄таббо, йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄таббам̣. айам̣ кхо, бхиккхаве, саббам̣ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄на̄йа дхаммо’’ти. татийам̣.
4. пат̣хамаапариджа̄нанасуттам̣
26. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. кин̃ча, бхиккхаве, анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа? чаккхум̣, бхиккхаве, анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. рӯпе анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. чаккхусампхассам̣ анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа…пе… дживхам̣ анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. расе…пе… дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… дживха̄сампхассам̣…пе… йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. ка̄йам̣…пе… манам̣ анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. дхамме…пе… мановин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… маносампхассам̣…пе… йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. идам̣ кхо, бхиккхаве, саббам̣ анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа.
‘‘саббан̃ча кхо, бхиккхаве, абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа. кин̃ча, бхиккхаве, саббам̣ абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа? чаккхум̣, бхиккхаве, абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа. рӯпе абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа. чаккхусампхассам̣ абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа. йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа…пе… дживхам̣ абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа. расе…пе… дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… дживха̄сампхассам̣…пе… йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа. ка̄йам̣…пе… манам̣ абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа. дхамме…пе… мановин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… маносампхассам̣…пе… йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа. идам̣ кхо, бхиккхаве, саббам̣ абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа̄’’ти. чатуттхам̣.
5. дутийаапариджа̄нанасуттам̣
27. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. кин̃ча, бхиккхаве, саббам̣ анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа? йан̃ча, бхиккхаве, чаккху, йе ча рӯпа̄, йан̃ча чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, йе ча чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄табба̄ дхамма̄…пе… йа̄ ча дживха̄, йе ча раса̄, йан̃ча дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, йе ча дживха̄вин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄табба̄ дхамма̄; йо ча ка̄йо, йе ча пхот̣т̣хабба̄, йан̃ча ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, йе ча ка̄йавин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄табба̄ дхамма̄; йо ча мано, йе ча дхамма̄, йан̃ча мановин̃н̃а̄н̣ам̣, йе ча мановин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄табба̄ дхамма̄ – идам̣ кхо, бхиккхаве, саббам̣ анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа.
‘‘саббам̣, бхиккхаве, абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа. кин̃ча, бхиккхаве, саббам̣ абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа? йан̃ча, бхиккхаве, чаккху, йе ча рӯпа̄, йан̃ча чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, йе ча чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄табба̄ дхамма̄…пе… йа̄ ча дживха̄, йе ча раса̄, йан̃ча дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, йе ча дживха̄вин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄табба̄ дхамма̄; йо ча ка̄йо, йе ча пхот̣т̣хабба̄, йан̃ча ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, йе ча ка̄йавин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄табба̄ дхамма̄; йо ча мано, йе ча дхамма̄, йан̃ча мановин̃н̃а̄н̣ам̣, йе ча мановин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄табба̄ дхамма̄ – идам̣ кхо, бхиккхаве, саббам̣ абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа̄’’ти. пан̃чамам̣.
6. а̄диттасуттам̣
28. екам̣ самайам̣ бхагава̄ гайа̄йам̣ вихарати гайа̄сӣсе саддхим̣ бхиккхусахассена. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘саббам̣, бхиккхаве, а̄диттам̣. кин̃ча, бхиккхаве, саббам̣ а̄диттам̣? чаккху [чаккхум̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], бхиккхаве, а̄диттам̣, рӯпа̄ а̄дитта̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄диттам̣, чаккхусампхассо а̄дитто. йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи а̄диттам̣. кена а̄диттам̣? ‘ра̄гаггина̄, досаггина̄, мохаггина̄ а̄диттам̣, джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи а̄дитта’нти вада̄ми…пе… дживха̄ а̄дитта̄, раса̄ а̄дитта̄, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄диттам̣, дживха̄сампхассо а̄дитто. йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи а̄диттам̣. кена а̄диттам̣? ‘ра̄гаггина̄, досаггина̄, мохаггина̄ а̄диттам̣, джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи а̄дитта’нти вада̄ми…пе… мано а̄дитто, дхамма̄ а̄дитта̄, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄диттам̣, маносампхассо а̄дитто. йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи а̄диттам̣. кена а̄диттам̣? ‘ра̄гаггина̄, досаггина̄, мохаггина̄ а̄диттам̣, джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи а̄дитта’нти вада̄ми. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмимпи ниббиндати, рӯпесупи ниббиндати, чаккхувин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, чаккхусампхассепи ниббиндати, йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи ниббиндати …пе… йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандум̣. имасмин̃ча пана веййа̄каран̣асмим̣ бхан̃н̃ама̄не тасса бхиккхусахассасса анупа̄да̄йа а̄савехи читта̄ни вимуччим̣сӯти. чхат̣т̣хам̣.
7. аддхабхӯтасуттам̣
29. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘саббам̣, бхиккхаве, аддхабхӯтам̣ [андхабхӯтам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)]. кин̃ча, бхиккхаве, саббам̣ аддхабхӯтам̣? чаккху, бхиккхаве, аддхабхӯтам̣, рӯпа̄ аддхабхӯта̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ аддхабхӯтам̣, чаккхусампхассо аддхабхӯто, йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи аддхабхӯтам̣. кена аддхабхӯтам̣? ‘джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи аддхабхӯта’нти вада̄ми…пе… дживха̄ аддхабхӯта̄, раса̄ аддхабхӯта̄, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ аддхабхӯтам̣, дживха̄сампхассо аддхабхӯто, йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи аддхабхӯтам̣. кена аддхабхӯтам̣? ‘джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи аддхабхӯта’нти вада̄ми. ка̄йо аддхабхӯто…пе… мано аддхабхӯто, дхамма̄ аддхабхӯта̄, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ аддхабхӯтам̣, маносампхассо аддхабхӯто, йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи аддхабхӯтам̣. кена аддхабхӯтам̣? ‘джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи аддхабхӯта’нти вада̄ми. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмимпи ниббиндати, рӯпесупи ниббиндати, чаккхувин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, чаккхусампхассепи ниббиндати…пе… йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати, вира̄га̄ вимуччати, вимуттасмим̣ ‘вимутта’мити н̃а̄н̣ам̣ хоти, ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. саттамам̣.
8. самуггха̄таса̄руппасуттам̣
30. ‘‘саббаман̃н̃итасамуггха̄таса̄руппам̣ во, бхиккхаве, пат̣ипадам̣ десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣти. катама̄ ча са̄, бхиккхаве, саббаман̃н̃итасамуггха̄таса̄руппа̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхум̣ на ман̃н̃ати, чаккхусмим̣ на ман̃н̃ати, чаккхуто на ман̃н̃ати, чаккхум̣ мети на ман̃н̃ати. рӯпе на ман̃н̃ати, рӯпесу на ман̃н̃ати, рӯпато на ман̃н̃ати, рӯпа̄ мети на ман̃н̃ати. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ на ман̃н̃ати, чаккхувин̃н̃а̄н̣асмим̣ на ман̃н̃ати, чаккхувин̃н̃а̄н̣ато на ман̃н̃ати, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ мети на ман̃н̃ати. чаккхусампхассам̣ на ман̃н̃ати, чаккхусампхассасмим̣ на ман̃н̃ати, чаккхусампхассато на ман̃н̃ати, чаккхусампхассо мети на ман̃н̃ати. йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи на ман̃н̃ати, тасмимпи на ман̃н̃ати, татопи на ман̃н̃ати, там̣ мети на ман̃н̃ати…пе… дживхам̣ на ман̃н̃ати, дживха̄йа на ман̃н̃ати, дживха̄то на ман̃н̃ати, дживха̄ мети на ман̃н̃ати. расе на ман̃н̃ати, расесу на ман̃н̃ати, расато на ман̃н̃ати, раса̄ мети на ман̃н̃ати. дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ на ман̃н̃ати, дживха̄вин̃н̃а̄н̣асмим̣ на ман̃н̃ати, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ато на ман̃н̃ати, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ мети на ман̃н̃ати. дживха̄сампхассам̣ на ман̃н̃ати, дживха̄сампхассасмим̣ на ман̃н̃ати, дживха̄сампхассато на ман̃н̃ати, дживха̄сампхассо мети на ман̃н̃ати. йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи на ман̃н̃ати, тасмимпи на ман̃н̃ати, татопи на ман̃н̃ати, там̣ мети на ман̃н̃ати…пе… манам̣ на ман̃н̃ати, манасмим̣ на ман̃н̃ати, манато на ман̃н̃ати, мано мети на ман̃н̃ати. дхамме на ман̃н̃ати, дхаммесу на ман̃н̃ати, дхаммато на ман̃н̃ати, дхамма̄ мети на ман̃н̃ати. мановин̃н̃а̄н̣ам̣ на ман̃н̃ати, мановин̃н̃а̄н̣асмим̣ на ман̃н̃ати, мановин̃н̃а̄н̣ато на ман̃н̃ати, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ мети на ман̃н̃ати. маносампхассам̣ на ман̃н̃ати, маносампхассасмим̣ на ман̃н̃ати, маносампхассато на ман̃н̃ати, маносампхассо мети на ман̃н̃ати. йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи на ман̃н̃ати, тасмимпи на ман̃н̃ати, татопи на ман̃н̃ати, там̣ мети на ман̃н̃ати. саббам̣ на ман̃н̃ати, саббасмим̣ на ман̃н̃ати, саббато на ман̃н̃ати, саббам̣ мети на ман̃н̃ати. со евам̣ аман̃н̃ама̄но на ча кин̃чи локе упа̄дийати. анупа̄дийам̣ на паритассати. апаритассам̣ паччаттан̃н̃ева паринибба̄йати. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. айам̣ кхо са̄, бхиккхаве, саббаман̃н̃итасамуггха̄таса̄руппа̄ пат̣ипада̄’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. пат̣хамасамуггха̄тасаппа̄йасуттам̣
31. ‘‘саббаман̃н̃итасамуггха̄тасаппа̄йам̣ во, бхиккхаве, пат̣ипадам̣ десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха. катама̄ ча са̄, бхиккхаве, саббаман̃н̃итасамуггха̄тасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхум̣ на ман̃н̃ати, чаккхусмим̣ на ман̃н̃ати, чаккхуто на ман̃н̃ати, чаккхум̣ мети на ман̃н̃ати. рӯпе на ман̃н̃ати…пе… чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ на ман̃н̃ати, чаккхусампхассам̣ на ман̃н̃ати, йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи на ман̃н̃ати, тасмимпи на ман̃н̃ати, татопи на ман̃н̃ати, там̣ мети на ман̃н̃ати. йан̃хи, бхиккхаве, ман̃н̃ати, йасмим̣ ман̃н̃ати, йато ман̃н̃ати, йам̣ мети ман̃н̃ати, тато там̣ хоти ан̃н̃атха̄. ан̃н̃атха̄бха̄вӣ бхавасатто локо бхавамева̄бхинандати…пе… дживхам̣ на ман̃н̃ати, дживха̄йа на ман̃н̃ати, дживха̄то на ман̃н̃ати, дживха̄ мети на ман̃н̃ати. расе на ман̃н̃ати…пе… дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ на ман̃н̃ати, дживха̄сампхассам̣ на ман̃н̃ати. йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи на ман̃н̃ати, тасмимпи на ман̃н̃ати, татопи на ман̃н̃ати, там̣ мети на ман̃н̃ати. йан̃хи, бхиккхаве, ман̃н̃ати, йасмим̣ ман̃н̃ати, йато ман̃н̃ати, йам̣ мети ман̃н̃ати, тато там̣ хоти ан̃н̃атха̄. ан̃н̃атха̄бха̄вӣ бхавасатто локо бхавамева̄бхинандати…пе… манам̣ на ман̃н̃ати, манасмим̣ на ман̃н̃ати, манато на ман̃н̃ати, мано мети на ман̃н̃ати. дхамме на ман̃н̃ати…пе… мановин̃н̃а̄н̣ам̣ на ман̃н̃ати, маносампхассам̣ на ман̃н̃ати. йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи на ман̃н̃ати, тасмимпи на ман̃н̃ати, татопи на ман̃н̃ати, там̣ мети на ман̃н̃ати. йан̃хи, бхиккхаве, ман̃н̃ати, йасмим̣ ман̃н̃ати, йато ман̃н̃ати, йам̣ мети ман̃н̃ати, тато там̣ хоти ан̃н̃атха̄. ан̃н̃атха̄бха̄вӣ бхавасатто локо бхавамева̄бхинандати. йа̄вата̄, бхиккхаве, кхандхадха̄туа̄йатанам̣ тампи на ман̃н̃ати, тасмимпи на ман̃н̃ати, татопи на ман̃н̃ати, там̣ мети на ман̃н̃ати. со евам̣ аман̃н̃ама̄но на ча кин̃чи локе упа̄дийати. анупа̄дийам̣ на паритассати. апаритассам̣ паччаттан̃н̃ева паринибба̄йати. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. айам̣ кхо са̄, бхиккхаве, саббаман̃н̃итасамуггха̄тасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄’’ти. навамам̣.
10. дутийасамуггха̄тасаппа̄йасуттам̣
32. ‘‘саббаман̃н̃итасамуггха̄тасаппа̄йам̣ во, бхиккхаве, пат̣ипадам̣ десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха. катама̄ ча са̄, бхиккхаве, саббаман̃н̃итасамуггха̄тасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄?
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, чаккхум̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти?
‘‘аниччам̣, бханте’’.
‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти?
‘‘дуккхам̣, бханте’’.
‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти?
‘‘но хетам̣ бханте’’.
‘‘рӯпа̄…пе… чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхусампхассо ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти?
‘‘аниччо, бханте’’…пе….
‘‘йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти?
‘‘аниччам̣, бханте’’.
‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти?
‘‘дуккхам̣, бханте’’.
‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти?
‘‘но хетам̣, бханте’’…пе….
‘‘дживха̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти?
‘‘аничча̄ бханте’’…пе….
‘‘раса̄… дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣… дживха̄сампхассо…пе… йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти?
‘‘аниччам̣, бханте’’…пе… дхамма̄… мановин̃н̃а̄н̣ам̣… маносампхассо ниччо ва̄ аниччо ва̄ти?
‘‘аниччо, бханте’’.
‘‘йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти?
‘‘аниччам̣, бханте’’.
‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти?
‘‘дуккхам̣ бханте’’.
‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти?
‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмимпи ниббиндати, рӯпесупи ниббиндати, чаккхувин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, чаккхусампхассепи ниббиндати. йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи ниббиндати…пе… дживха̄йапи ниббиндати, расесупи…пе… йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи ниббиндати. манасмимпи ниббиндати, дхаммесупи ниббиндати, мановин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, маносампхассепи ниббиндати. йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. айам̣ кхо са̄, бхиккхаве, саббаман̃н̃итасамуггха̄тасаппа̄йа̄ пат̣ипада̄’’ти. дасамам̣.
саббавагго татийо.
тассудда̄нам̣ –
саббан̃ча двепи паха̄на̄, париджа̄на̄паре дуве;
а̄диттам̣ аддхабхӯтан̃ча, са̄руппа̄ две ча саппа̄йа̄;
вагго тена павуччатӣти.
4. джа̄тидхаммавагго
1-10. джа̄тидхамма̄дисуттадасакам̣
33. са̄ваттхинида̄нам̣. татра кхо…пе… ‘‘саббам̣, бхиккхаве, джа̄тидхаммам̣. кин̃ча, бхиккхаве, саббам̣ джа̄тидхаммам̣? чаккху, бхиккхаве, джа̄тидхаммам̣. рӯпа̄… чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхусампхассо джа̄тидхаммо. йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи джа̄тидхаммам̣…пе… дживха̄… раса̄… дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣… дживха̄сампхассо… йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи джа̄тидхаммам̣. ка̄йо…пе... мано джа̄тидхаммо, дхамма̄ джа̄тидхамма̄, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ джа̄тидхаммам̣, маносампхассо джа̄тидхаммо. йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи джа̄тидхаммам̣. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмимпи ниббиндати, рӯпесупи… чаккхувин̃н̃а̄н̣епи… чаккхусампхассепи…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. пат̣хамам̣.
34. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, джара̄дхаммам̣…пе… сам̣кхиттам̣. дутийам̣.
35. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, бйа̄дхидхаммам̣…пе…. татийам̣.
36. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, маран̣адхаммам̣…пе…. чатуттхам̣.
37. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, сокадхаммам̣…пе…. пан̃чамам̣.
38. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, сам̣килесикадхаммам̣…пе…. чхат̣т̣хам̣.
39. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, кхайадхаммам̣…пе…. саттамам̣.
40. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, вайадхаммам̣…пе…. ат̣т̣хамам̣.
41. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, самудайадхаммам̣…пе…. навамам̣.
42. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, ниродхадхаммам̣…пе…. дасамам̣.
джа̄тидхаммавагго чатуттхо.
тассудда̄нам̣ –
джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣ам̣, соко ча сам̣килесикам̣;
кхайавайасамудайам̣, ниродхадхаммена те даса̄ти.
5. саббааниччавагго
1-9. аничча̄дисуттанавакам̣
43. са̄ваттхинида̄нам̣. татра кхо…пе… ‘‘саббам̣, бхиккхаве, аниччам̣. кин̃ча, бхиккхаве, саббам̣ аниччам̣? чаккху, бхиккхаве, аниччам̣, рӯпа̄ аничча̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣, чаккхусампхассо аниччо. йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи аниччам̣…пе… дживха̄ аничча̄, раса̄ аничча̄, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣, дживха̄сампхассо аниччо. йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи аниччам̣. ка̄йо аниччо…пе… мано аниччо, дхамма̄ аничча̄, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣, маносампхассо аниччо. йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи аниччам̣. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмимпи ниббиндати, рӯпесупи ниббиндати, чаккхувин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, чаккхусампхассепи ниббиндати. йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи ниббиндати…пе… манасмимпи ниббиндати, дхаммесупи ниббиндати, мановин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, маносампхассепи ниббиндати, йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. пат̣хамам̣.
44. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, дуккхам̣…пе…. дутийам̣.
45. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, анатта̄…пе…. татийам̣.
46. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, абхин̃н̃еййам̣…пе…. чатуттхам̣.
47. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, парин̃н̃еййам̣…пе…. пан̃чамам̣.
48. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, паха̄таббам̣…пе…. чхат̣т̣хам̣.
49. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, саччхика̄таббам̣…пе…. саттамам̣.
50. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, абхин̃н̃а̄парин̃н̃еййам̣…пе…. ат̣т̣хамам̣.
51. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, упаддутам̣…пе…. навамам̣.
10. упассат̣т̣хасуттам̣
52. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, упассат̣т̣хам̣ [упасат̣т̣хам̣ (ка.)]. кин̃ча, бхиккхаве, саббам̣ упассат̣т̣хам̣? чаккху, бхиккхаве, упассат̣т̣хам̣, рӯпа̄ упассат̣т̣ха̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ упассат̣т̣хам̣, чаккхусампхассо упассат̣т̣хо. йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи упассат̣т̣хам̣…пе… дживха̄ упассат̣т̣ха̄, раса̄ упассат̣т̣ха̄, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ упассат̣т̣хам̣, дживха̄сампхассо упассат̣т̣хо. йампидам̣ дживха̄сампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи упассат̣т̣хам̣. ка̄йо упассат̣т̣хо… мано упассат̣т̣хо, дхамма̄ упассат̣т̣ха̄, мановин̃н̃а̄н̣ам̣ упассат̣т̣хам̣, маносампхассо упассат̣т̣хо. йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тампи упассат̣т̣хам̣. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмимпи ниббиндати, рӯпесупи ниббиндати, чаккхувин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, чаккхусампхассепи ниббиндати. йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи ниббиндати…пе… манасмимпи ниббиндати, дхаммесупи ниббиндати, мановин̃н̃а̄н̣епи ниббиндати, маносампхассепи ниббиндати. йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ тасмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. дасамам̣.