11. йогаккхемивагго

1. йогаккхемисуттам̣

104. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘йогаккхемипарийа̄йам̣ во, бхиккхаве, дхаммапарийа̄йам̣ десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, йогаккхемипарийа̄йо дхаммапарийа̄йо? санти, бхиккхаве, чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄. те татха̄гатасса пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄ван̇ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. тесан̃ча паха̄на̄йа аккха̄си йогам̣, тасма̄ татха̄гато ‘йогаккхемӣ’ти вуччати…пе… санти, бхиккхаве, мановин̃н̃еййа̄ дхамма̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄. те татха̄гатасса пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄ван̇ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. тесан̃ча паха̄на̄йа аккха̄си йогам̣, тасма̄ татха̄гато ‘йогаккхемӣ’ти вуччати. айам̣ кхо, бхиккхаве, йогаккхемипарийа̄йо дхаммапарийа̄йо’’ти. пат̣хамам̣.

2. упа̄да̄йасуттам̣

105. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати ким̣ упа̄да̄йа уппаджджати аджджхаттам̣ сукхам̣ дуккха’’нти?

‘‘бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе….

‘‘чаккхусмим̣ кхо, бхиккхаве, сати чаккхум̣ упа̄да̄йа уппаджджати аджджхаттам̣ сукхам̣ дуккхам̣…пе… манасмим̣ сати манам̣ упа̄да̄йа уппаджджати аджджхаттам̣ сукхам̣ дуккхам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, чаккху ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти?

‘‘аниччам̣, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти?

‘‘дуккхам̣, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа уппаджджеййа аджджхаттам̣ сукхам̣ дуккха’’нти?

‘‘но хетам̣ бханте’’…пе….

‘‘дживха̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти?

‘‘аничча̄, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти?

‘‘дуккхам̣, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа уппаджджеййа аджджхаттам̣ сукхам̣ дуккха’’нти?

‘‘но хетам̣, бханте’’…пе….

‘‘мано ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти?

‘‘аниччо, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти?

‘‘дуккхам̣, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа уппаджджеййа аджджхаттам̣ сукхам̣ дуккха’’нти?

‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмимпи ниббиндати…пе… манасмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. дутийам̣.

3. дуккхасамудайасуттам̣

106. ‘‘дуккхасса, бхиккхаве, самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, дуккхасса самудайо? чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄. айам̣ дуккхасса самудайо…пе… дживхан̃ча пат̣ичча расе ча уппаджджати дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄. айам̣ дуккхасса самудайо…пе… манан̃ча пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄. айам̣ кхо, бхиккхаве, дуккхасса самудайо.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, дуккхасса аттхан̇гамо? чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄. тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо; бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо; джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти. айам̣ дуккхасса аттхан̇гамо…пе… дживхан̃ча пат̣ичча расе ча уппаджджати дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… манан̃ча пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄. тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо; бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо; джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти. айам̣ кхо, бхиккхаве, дуккхасса аттхан̇гамо’’ти. татийам̣.

4. локасамудайасуттам̣

107. ‘‘локасса, бхиккхаве, самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, локасса самудайо? чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄; тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. айам̣ кхо, бхиккхаве, локасса самудайо …пе… дживхан̃ча пат̣ичча расе ча уппаджджати дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… манан̃ча пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄; тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. айам̣ кхо, бхиккхаве, локасса самудайо.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, локасса аттхан̇гамо? чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄. тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо; бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо; джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти. айам̣ кхо, бхиккхаве, локасса аттхан̇гамо…пе… дживхан̃ча пат̣ичча расе ча уппаджджати…пе… манан̃ча пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄. тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти. айам̣ кхо, бхиккхаве, локасса аттхан̇гамо’’ти. чатуттхам̣.

5. сеййохамасмисуттам̣

108. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати ким̣ упа̄да̄йа ким̣ абхинивисса сеййохамасмӣти ва̄ хоти, садисохамасмӣти ва̄ хоти, хӣнохамасмӣти ва̄ хотӣ’’ти?

‘‘бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄.

‘‘чаккхусмим̣ кхо, бхиккхаве, сати чаккхум̣ упа̄да̄йа чаккхум̣ абхинивисса сеййохамасмӣти ва̄ хоти, садисохамасмӣти ва̄ хоти, хӣнохамасмӣти ва̄ хоти…пе… дживха̄йа сати…пе… манасмим̣ сати манам̣ упа̄да̄йа манам̣ абхинивисса сеййохамасмӣти ва̄ хоти, садисохамасмӣти ва̄ хоти, хӣнохамасмӣти ва̄ хоти. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, чаккху ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти?

‘‘аниччам̣, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти?

‘‘дуккхам̣, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа сеййохамасмӣти ва̄ асса, садисохамасмӣти ва̄ асса, хӣнохамасмӣти ва̄ асса̄’’ти?

‘‘но хетам̣, бханте’’…пе… дживха̄… ка̄йо ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти?

‘‘аниччо, бханте’’…пе….

‘‘мано ниччо ва̄ аниччо ва̄’’ти?

‘‘аниччо, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти?

‘‘дуккхам̣, бханте’’.

‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа сеййохамасмӣти ва̄ асса, садисохамасмӣти ва̄ асса, хӣнохамасмӣти ва̄ асса̄’’ти?

‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако чаккхусмимпи ниббиндати…пе… манасмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати; вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. пан̃чамам̣.

6. сам̣йоджанийасуттам̣

109. ‘‘сам̣йоджанийе ча, бхиккхаве, дхамме десесса̄ми сам̣йоджанан̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катаме ча, бхиккхаве, сам̣йоджанийа̄ дхамма̄, катаман̃ча сам̣йоджанам̣? чаккхум̣, бхиккхаве, сам̣йоджанийо дхаммо. йо таттха чхандара̄го, там̣ таттха сам̣йоджанам̣…пе… дживха̄ сам̣йоджанийо дхаммо…пе… мано сам̣йоджанийо дхаммо. йо таттха чхандара̄го, там̣ таттха сам̣йоджанам̣. име вуччанти, бхиккхаве, сам̣йоджанийа̄ дхамма̄, идам̣ сам̣йоджана’’нти. чхат̣т̣хам̣.

7. упа̄да̄нийасуттам̣

110. ‘‘упа̄да̄нийе ча, бхиккхаве, дхамме десесса̄ми упа̄да̄нан̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катаме ча, бхиккхаве, упа̄да̄нийа̄ дхамма̄, катаман̃ча упа̄да̄нам̣? чаккхум̣, бхиккхаве, упа̄да̄нийо дхаммо. йо таттха чхандара̄го, там̣ таттха упа̄да̄нам̣…пе… дживха̄ упа̄да̄нийо дхаммо…пе… мано упа̄да̄нийо дхаммо. йо таттха чхандара̄го, там̣ таттха упа̄да̄нам̣. име вуччанти, бхиккхаве, упа̄да̄нийа̄ дхамма̄, идам̣ упа̄да̄на’’нти. саттамам̣.

8. аджджхаттика̄йатанапариджа̄нанасуттам̣

111. ‘‘чаккхум̣, бхиккхаве, анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. сотам̣… гха̄нам̣… дживхам̣… ка̄йам̣… манам̣ анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. чаккхун̃ча кхо, бхиккхаве, абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа…пе… дживхам̣… ка̄йам̣… манам̣ абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа̄’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. ба̄хира̄йатанапариджа̄нанасуттам̣

112. ‘‘рӯпе, бхиккхаве, анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. садде… гандхе… расе… пхот̣т̣хаббе… дхамме анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. рӯпе ча кхо, бхиккхаве, абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа. садде… гандхе… расе… пхот̣т̣хаббе… дхамме абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа̄’’ти. навамам̣.

10. упассутисуттам̣

113. екам̣ самайам̣ бхагава̄ на̄тике [н̃а̄тике (сӣ. сйа̄. кам̣.)] вихарати гин̃джака̄васатхе. атха кхо бхагава̄ рахогато пат̣исаллӣно имам̣ дхаммапарийа̄йам̣ абха̄си – ‘‘чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄; тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. дживхан̃ча пат̣ичча расе ча уппаджджати…пе… манан̃ча пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄; тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти’’.

‘‘чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄. тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо; бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо; джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти…пе… дживхан̃ча пат̣ичча расе ча уппаджджати…пе… манан̃ча пат̣ичча дхамме ча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄. тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти.

тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро бхиккху бхагавато упассути [упассутим̣ (сӣ. ка.)] т̣хито хоти. аддаса̄ кхо бхагава̄ там̣ бхиккхум̣ упассути т̣хитам̣. дисва̄на там̣ бхиккхум̣ етадавоча – ‘‘ассоси но твам̣, бхиккху, имам̣ дхаммапарийа̄йа’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘угган̣ха̄хи твам̣, бхиккху, имам̣ дхаммапарийа̄йам̣. парийа̄пун̣а̄хи твам̣, бхиккху, имам̣ дхаммапарийа̄йам̣. дха̄рехи твам̣, бхиккху, имам̣ дхаммапарийа̄йам̣. аттхасам̣хитойам̣, бхиккху, дхаммапарийа̄йо а̄дибрахмачарийако’’ти. дасамам̣.

йогаккхемивагго ека̄дасамо.

тассудда̄нам̣ –

йогаккхеми упа̄да̄йа, дуккхам̣ локо ча сеййо ча;

сам̣йоджанам̣ упа̄да̄нам̣, две париджа̄нам̣ упассутӣти.