3. йамакасуттам̣
85. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ са̄рипутто са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена йамакасса на̄ма бхиккхуно еварӯпам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ уппаннам̣ хоти – ‘‘татха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, йатха̄ кхӣн̣а̄саво бхиккху ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджати винассати, на хоти парам̣ маран̣а̄’’ти.
ассосум̣ кхо самбахула̄ бхиккхӯ йамакасса кира на̄ма бхиккхуно еварӯпам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ уппаннам̣ хоти – ‘‘татха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, йатха̄ кхӣн̣а̄саво бхиккху ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджати винассати, на хоти парам̣ маран̣а̄’’ти. атха кхо те бхиккхӯ йена̄йасма̄ йамако тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ йамакена саддхим̣ саммодим̣су. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ а̄йасмантам̣ йамакам̣ етадавочум̣ –
‘‘саччам̣ кира те, а̄вусо йамака, еварӯпам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ уппаннам̣ – ‘татха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, йатха̄ кхӣн̣а̄саво бхиккху ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджати винассати, на хоти парам̣ маран̣а̄’’’ти? ‘‘евам̣ кхва̄хам̣, а̄вусо, бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми – ‘кхӣн̣а̄саво бхиккху ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджати винассати, на хоти парам̣ маран̣а̄’’’ти.
‘‘ма̄, а̄вусо йамака, евам̣ авача, ма̄ бхагавантам̣ аббха̄чиккхи. на хи са̄дху бхагавато аббха̄чиккханам̣. на хи бхагава̄ евам̣ вадеййа – ‘кхӣн̣а̄саво бхиккху ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджати винассати, на хоти парам̣ маран̣а̄’’’ти. евампи кхо а̄йасма̄ йамако техи бхиккхӯхи вуччама̄но татхева там̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ тха̄маса̄ пара̄ма̄са̄ абхинивисса вохарати – ‘‘татха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, йатха̄ кхӣн̣а̄саво бхиккху ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджати винассати, на хоти парам̣ маран̣а̄’’ти.
йато кхо те бхиккхӯ на̄саккхим̣су а̄йасмантам̣ йамакам̣ етасма̄ па̄пака̄ дит̣т̣хигата̄ вивечетум̣, атха кхо те бхиккхӯ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘йамакасса на̄ма, а̄вусо са̄рипутта, бхиккхуно еварӯпам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ уппаннам̣ – ‘татха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми йатха̄ кхӣн̣а̄саво бхиккху ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджати винассати, на хоти парам̣ маран̣а̄’ти. са̄дха̄йасма̄ са̄рипутто йена йамако бхиккху тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. адхива̄сеси кхо а̄йасма̄ са̄рипутто тун̣хӣбха̄вена. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ йамако тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ йамакена саддхим̣ саммоди…пе… екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ йамакам̣ етадавоча –
‘‘саччам̣ кира те, а̄вусо йамака, еварӯпам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ уппаннам̣ – ‘татха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, йатха̄ кхӣн̣а̄саво бхиккху ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджати винассати, на хоти парам̣ маран̣а̄’’’ти? ‘‘евам̣ кхва̄хам̣, а̄вусо, бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, йатха̄ кхӣн̣а̄саво бхиккху ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджати винассати, на хоти парам̣ маран̣а̄’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо йамака, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, а̄вусо’’. ‘‘ведана̄ ничча̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, а̄вусо’’. тасма̄тиха…пе… евам̣ пассам̣…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо йамака, рӯпам̣ татха̄гатоти саманупассасӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’ … ‘‘веданам̣ татха̄гатоти саманупассасӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’… ‘‘сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ татха̄гатоти саманупассасӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо йамака, рӯпасмим̣ татха̄гатоти саманупассасӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’. ‘‘ан̃н̃атра рӯпа̄ татха̄гатоти саманупассасӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’. ‘‘ведана̄йа… ан̃н̃атра ведана̄йа…пе… сан̃н̃а̄йа… ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу… ан̃н̃атра сан̇кха̄рехи… вин̃н̃а̄н̣асмим̣ татха̄гатоти саманупассасӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’. ‘‘ан̃н̃атра вин̃н̃а̄н̣а̄ татха̄гатоти саманупассасӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо йамака, рӯпам̣… веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ татха̄гатоти саманупассасӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо йамака, айам̣ со арӯпӣ… аведано… асан̃н̃ӣ… асан̇кха̄ро… авин̃н̃а̄н̣о татха̄гатоти саманупассасӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’. ‘‘еттха ча те, а̄вусо йамака, дит̣т̣хева дхамме саччато тхетато [татхато (сйа̄. кам̣.)] татха̄гате анупалаббхийама̄не [татха̄гате анупалаббхама̄не (?)], каллам̣ ну те там̣ веййа̄каран̣ам̣ – ‘татха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, йатха̄ кхӣн̣а̄саво бхиккху ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджати винассати, на хоти парам̣ маран̣а̄’’’ти?
‘‘аху кхо ме там̣, а̄вусо са̄рипутта, пуббе авиддасуно па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣; идан̃ча пана̄йасмато са̄рипуттасса дхаммадесанам̣ сутва̄ тан̃чева па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ пахӣнам̣, дхаммо ча ме абхисамито’’ти.
‘‘саче там̣, а̄вусо йамака, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘йо со, а̄вусо йамака, бхиккху арахам̣ кхӣн̣а̄саво со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ким̣ хотӣ’ти? евам̣ пут̣т̣хо твам̣, а̄вусо йамака, кинти бйа̄кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘саче мам̣, а̄вусо, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘йо со, а̄вусо йамака, бхиккху арахам̣ кхӣн̣а̄саво со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ким̣ хотӣ’ти? евам̣ пут̣т̣хохам̣, а̄вусо, евам̣ бйа̄кареййам̣ – ‘рӯпам̣ кхо, а̄вусо, аниччам̣. йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣; йам̣ дуккхам̣ там̣ нируддхам̣ тадаттхан̇гатам̣. ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣. йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣; йам̣ дуккхам̣ там̣ нируддхам̣ тадаттхан̇гата’нти. евам̣ пут̣т̣хохам̣, а̄вусо, евам̣ бйа̄кареййа’’нти.
‘‘са̄дху са̄дху, а̄вусо йамака! тена ха̄вусо, йамака, упамам̣ те карисса̄ми етассева аттхасса бхиййосоматта̄йа н̃а̄н̣а̄йа. сеййатха̄пи, а̄вусо йамака, гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ ад̣д̣хо махаддхано маха̄бхого; со ча а̄раккхасампанно. тасса кочидева пурисо уппаджджеййа анаттхака̄мо ахитака̄мо айогаккхемака̄мо джӣвита̄ воропетука̄мо. тасса евамасса – ‘айам̣ кхо гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ ад̣д̣хо махаддхано маха̄бхого; со ча а̄раккхасампанно; на̄йам̣ [на ха̄йам̣ (сйа̄. кам̣.)] сукаро пасайха джӣвита̄ воропетум̣. йам̣нӯна̄хам̣ анупакхаджджа джӣвита̄ воропеййа’нти. со там̣ гахапатим̣ ва̄ гахапатипуттам̣ ва̄ упасан̇камитва̄ евам̣ вадеййа – ‘упат̣т̣хахеййам̣ там̣, бханте’ти. таменам̣ со гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ упат̣т̣ха̄пеййа. со упат̣т̣хахеййа пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ. тасса со гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ миттатопи нам̣ саддахеййа [дахеййа (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)]; сухаджджатопи нам̣ саддахеййа; тасмин̃ча висса̄сам̣ а̄паджджеййа. йада̄ кхо, а̄вусо, тасса пурисасса евамасса – ‘сам̣виссаттхо кхо мйа̄йам̣ гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄’ти, атха нам̣ рахогатам̣ видитва̄ тин̣хена саттхена джӣвита̄ воропеййа.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо йамака, йада̄ хи со пурисо амум̣ гахапатим̣ ва̄ гахапатипуттам̣ ва̄ упасан̇камитва̄ евам̣ а̄ха – ‘упат̣т̣хахеййам̣ там̣, бханте’ти, тада̄пи со вадхакова. вадхакан̃ча пана сантам̣ на ан̃н̃а̄си – ‘вадхако ме’ти. йада̄пи со упат̣т̣хахати пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ, тада̄пи со вадхакова. вадхакан̃ча пана сантам̣ на ан̃н̃а̄си – ‘вадхако ме’ти. йада̄пи нам̣ рахогатам̣ видитва̄ тин̣хена саттхена джӣвита̄ воропети, тада̄пи со вадхакова. вадхакан̃ча пана сантам̣ на ан̃н̃а̄си – ‘вадхако ме’’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти. ‘‘евамева кхо, а̄вусо, ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо арийадхамме авинӣто, саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣто рӯпам̣ аттато саманупассати, рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣’’.
‘‘со аниччам̣ рӯпам̣ ‘аниччам̣ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. аниччам̣ веданам̣ ‘аничча̄ ведана̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. аниччам̣ сан̃н̃ам̣ ‘аничча̄ сан̃н̃а̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. аничче сан̇кха̄ре ‘аничча̄ сан̇кха̄ра̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. аниччам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘аниччам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти.
‘‘дуккхам̣ рӯпам̣ ‘дуккхам̣ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. дуккхам̣ веданам̣… дуккхам̣ сан̃н̃ам̣… дуккхе сан̇кха̄ре… дуккхам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘дуккхам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти.
‘‘анаттам̣ рӯпам̣ ‘анатта̄ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. анаттам̣ веданам̣… анаттам̣ сан̃н̃ам̣… анатте сан̇кха̄ре… анаттам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘анаттам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти.
‘‘сан̇кхатам̣ рӯпам̣ ‘сан̇кхатам̣ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. сан̇кхатам̣ веданам̣… сан̇кхатам̣ сан̃н̃ам̣… сан̇кхате сан̇кха̄ре… сан̇кхатам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘сан̇кхатам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти.
‘‘вадхакам̣ рӯпам̣ ‘вадхакам̣ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. вадхакам̣ веданам̣ ‘вадхака̄ ведана̄’ти… вадхакам̣ сан̃н̃ам̣ ‘вадхака̄ сан̃н̃а̄’ти… вадхаке сан̇кха̄ре ‘вадхака̄ сан̇кха̄ра̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. вадхакам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘вадхакам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти.
‘‘со рӯпам̣ упети упа̄дийати адхит̣т̣ха̄ти ‘атта̄ ме’ти. веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ упети упа̄дийати адхит̣т̣ха̄ти ‘атта̄ ме’ти. тассиме пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ упета̄ упа̄динна̄ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттанти.
‘‘сутава̄ ча кхо, а̄вусо, арийаса̄вако арийа̄нам̣ дасса̄вӣ…пе… саппурисадхамме сувинӣто на рӯпам̣ аттато саманупассати, на рӯпавантам̣ атта̄нам̣; на аттани рӯпам̣, на рӯпасмим̣ атта̄нам̣. на веданам̣… на сан̃н̃ам̣… на сан̇кха̄ре… на вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, на вин̃н̃а̄н̣авантам̣ атта̄нам̣; на аттани вин̃н̃а̄н̣ам̣, на вин̃н̃а̄н̣асмим̣ атта̄нам̣.
‘‘со аниччам̣ рӯпам̣ ‘аниччам̣ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. аниччам̣ веданам̣ … аниччам̣ сан̃н̃ам̣… аничче сан̇кха̄ре … аниччам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘аниччам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.
‘‘дуккхам̣ рӯпам̣ ‘дуккхам̣ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. дуккхам̣ веданам̣… дуккхам̣ сан̃н̃ам̣… дуккхе сан̇кха̄ре… дуккхам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘дуккхам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.
‘‘анаттам̣ рӯпам̣ ‘анатта̄ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. анаттам̣ веданам̣… анаттам̣ сан̃н̃ам̣… анатте сан̇кха̄ре… анаттам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘анатта̄ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.
‘‘сан̇кхатам̣ рӯпам̣ ‘сан̇кхатам̣ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. сан̇кхатам̣ веданам̣… сан̇кхатам̣ сан̃н̃ам̣… сан̇кхате сан̇кха̄ре… сан̇кхатам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘сан̇кхатам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.
‘‘вадхакам̣ рӯпам̣ ‘вадхакам̣ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. вадхакам̣ веданам̣… вадхакам̣ сан̃н̃ам̣… вадхаке сан̇кха̄ре ‘‘вадхака̄ сан̇кха̄ра̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. вадхакам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘вадхакам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.
‘‘со рӯпам̣ на упети, на упа̄дийати, на̄дхит̣т̣ха̄ти – ‘атта̄ ме’ти. веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ на упети, на упа̄дийати, на̄дхит̣т̣ха̄ти – ‘атта̄ ме’ти. тассиме пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ анупета̄ анупа̄динна̄ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. ‘‘еваметам̣, а̄вусо са̄рипутта, хоти йесам̣ а̄йасманта̄нам̣ та̄диса̄ сабрахмача̄рино анукампака̄ аттхака̄ма̄ ова̄дака̄ ануса̄сака̄. идан̃ча пана ме а̄йасмато са̄рипуттасса дхаммадесанам̣ сутва̄ анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти. татийам̣.